Anlaşmalı Boşanma Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?

Anlaşmalı boşanma, dört şartın birlikte gerçekleşmesini gerektirir: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi hâkimin tarafları duruşmada bizzat dinlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması. Eşler yalnızca boşanmak istemekte değil, boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu konusunda da anlaşmalıdır; velayet, nafaka ve tazminat konularında uzlaşı sağlanmadan anlaşmalı boşanma mümkün olmaz.

Hâkim, protokolü onaylamadan önce tarafları ayrı ayrı dinler ve iradelerinin serbestçe oluştuğuna kanaat getirir; çocuğun yararına aykırı düzenleme varsa değişiklik isteyebilir. Taraflardan biri duruşmada anlaşmadan vazgeçerse veya protokolü kabul etmezse, dava çekişmeli boşanmaya döner ve süreç uzar. Aşağıdaki başlıklarda şartlar, protokolün içeriği, duruşma süreci, kesinleşme ve sonrasında yapılması gerekenler anlatılır.

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları

Karara varılabilmesi için aşağıdaki şartların tamamı birlikte gerçekleşmelidir.

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması.
• Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi.
• Hâkimin tarafları duruşmada bizzat dinlemesi.
• Hâkimin protokoldeki düzenlemeyi uygun bulması.

Evlilik bir yılını doldurmadan bu yola gidilemez; söz konusu durumda taraflar çekişmeli boşanma davası açmak zorundadır. Bir yıllık sürenin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla yapılan itiraz, Anayasa Mahkemesi'nin 30.05.2024 tarihli, E. 2023/109, K. 2024/113 sayılı kararıyla reddedilmiş, süre şartı anayasal bulunmuştur. Dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun boşanmaya ilişkin hükümleridir.

Protokolde Neler Bulunmalı?

Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanmanın tüm mali ve hukuki sonuçlarını kapsamalıdır; eksik bırakılan her kalem, ileride ayrı dava konusuna dönüşebilir. Tablo, protokolde yer alması gereken başlıca kalemleri ve eksik bırakılmasının sonucunu gösterir.

Protokol Kalemi	Eksik Bırakılırsa Ne Olur
Velayet	Anlaşmalı boşanma mümkün olmaz
Kişisel ilişki	Hâkim düzenleme ister
İştirak nafakası	Ayrı dava ile istenebilir
Yoksulluk nafakası	Süresinde ayrı dava gerekir
Maddi ve manevi tazminat	Süresinde ayrı dava gerekir
Mal paylaşımı	Ayrı dava ile istenebilir
Ziynet eşyası	Ayrı dava ile istenebilir
Yargılama gideri	Kanuni dağılım uygulanır

Velayet, protokolün zorunlu unsurudur; ortak çocuk varken velayet konusunda anlaşma yoksa bu yola gidilemez; dava çekişmeli boşanma olarak sürer ve velayeti hâkim belirler. Ayrıntı velayet ve nafaka türleri sayfalarımızdadır.

Mal paylaşımı, düğün takıları ve tazminat kalemleri protokolde ayrı ayrı düzenlenmelidir; genel “her şeyden feragat” ifadesi, hangi hakkın kapsandığını göstermediği için tek başına yeterli sayılmayabilir. Ayrıntı düğün takıları, mehir ve manevi tazminat sayfalarımızdadır.

Eksik Bırakılan Kalem Sonradan İstenebilir mi?

Protokolde hiç yer almayan kalem, kural olarak sonradan ayrı dava ile istenebilir; feragat edilmemiş hak, kesinleşen boşanma kararıyla otomatik olarak ortadan kalkmaz. Örneğin mal paylaşımı protokolde düzenlenmemişse, mal rejiminin tasfiyesi davası boşanmadan bağımsız olarak açılabilir.

Protokolde açıkça vazgeçilen hakta ise durum farklıdır; taraf, imzaladığı metinde belirli talepten feragat ettiyse, aynı talebi sonradan tekrar ileri süremez. Bunun için protokolün hangi haktan feragat edildiğini ve hangi hakkın hiç düzenlenmediğini net biçimde ayırması önemlidir.

Hâkim Protokole Müdahale Edebilir mi?

Evet, hâkimin bu konuda kanundan doğan yetkisi vardır. Hâkim, tarafların anlaşmasını olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; özellikle çocuğa ilişkin düzenlemede çocuğun yararına aykırılık görürse değişiklik isteyebilir.

Hâkimin önerdiği değişiklik, tarafların kabulüne bağlıdır; taraflar değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir, kabul etmezlerse dava çekişmeli boşanmaya döner. Hâkimin müdahalesi yalnızca çocuğa ilişkin konularla sınırlı değildir; boşanmanın malî sonuçlarına ilişkin düzenlemeyi de uygun bulmazsa aynı şekilde değişiklik isteyebilir.

“Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.”

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 166/3

Dava Nasıl Açılır, Duruşma Nasıl Geçer?

Dava, imzalanmış protokol ve dava dilekçesiyle birlikte aile mahkemesine sunularak açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aynı sıfatla bakar. Dosya, mahkemenin belirlediği duruşma gününde görülür.

Duruşmada hâkim, eşleri ayrı ayrı dinler; iradelerinin serbestçe oluştuğunu, baskı veya zorlama olmadığını ve protokolü anlayarak imzaladıklarını değerlendirir. Taraflardan yalnızca birinin duruşmaya katılması veya vekilin taraf adına beyanda bulunması yeterli değildir; kanun, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar.

Duruşmada taraflardan biri protokolden vazgeçtiğini beyan ederse veya hazır bulunmazsa, dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanamaz; mahkeme davayı çekişmeli boşanma olarak sürdürür.

“Davacı ve davalı asıl tarafından imzalanmış anlaşma protokolü olmadan ve davacı erkek duruşmada hazır olup mahkeme hâkimince bizzat dinlenilmeden Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi uyarınca tarafların boşanmalarına karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7601, K. 2021/6759, T. 04.10.2021

Başvuru İçin Gerekli Belgeler

Dava açılırken aşağıdaki belgelerin hazır olması sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlar.

• İmzalanmış anlaşmalı boşanma protokolü.
• Kimlik belgesi.
• Nüfus kayıt örneği.
• Vekâletname, avukat aracılığıyla başvuruluyorsa.
• Ortak çocuklara ilişkin belgeler, varsa.

Belgeler eksikse mahkeme tamamlanması için süre verir; eksiklik duruşma tarihinin gecikmesine yol açabilir.

Anlaşmalı Boşanma Ne Kadar Sürer?

Süreyi belirleyen sabit zaman dilimi yoktur; mahkemenin iş yoğunluğu, dosyanın eksiksiz olup olmadığı ve tebligat süreçleri süreyi doğrudan etkiler. Protokolde eksik veya belirsiz bırakılan kalemler, hâkimin ek açıklama istemesine ve duruşmanın uzamasına neden olabilir.

Dosya eksiksiz hazırlanmış ve taraflar ilk duruşmaya birlikte katılmışsa, dava genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Ancak duruşma günü mahkemenin genel yoğunluğuna göre değişir; büyük şehirlerdeki aile mahkemelerinde süre daha uzun olabilir.

Kararın Kesinleşmesi ve İstinaftan Feragat

Duruşmada boşanmaya karar verilmesi, kararın hemen kesinleştiği anlamına gelmez; kural olarak gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin dolması beklenir. Taraflar, karar açıklandıktan sonra istinaf hakkından açıkça feragat ederse, karar daha kısa sürede kesinleşir.

İstinaftan feragat edilmezse, kanuni istinaf süresinin dolması beklenir; süre içinde istinaf başvurusu yapılmazsa karar kendiliğinden kesinleşir. Anlaşmalı boşanmada taraflar genellikle karar duruşmada açıklandıktan sonra istinaf hakkından feragat ettiklerini beyan eder; böylece kesinleşme süreci kısalır.

Kesinleşmeden Sonra Nüfus, Soyadı ve Mal Rejimi

Karar kesinleştiğinde mahkeme, boşanmayı nüfus müdürlüğüne bildirir ve taraflar nüfus kaydında “boşanmış” olarak görünür. Boşanma hâlinde kadın, kendiliğinden evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verir.

Mal rejiminin tasfiyesi, protokolde düzenlenmişse kesinleşmeyle birlikte uygulanır; düzenlenmemişse ayrı dava konusu olur. Kadının yeniden evlenebilmesi için, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren üç yüz günlük bekleme süresinin geçmesi gerekir; kadının gebe olmadığı anlaşılırsa veya eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır.

Anlaşmalı Boşanma Çekişmeliye Döner mi?

Evet, belirli hâllerde süreç çekişmeli boşanmaya dönüşür. Taraflardan biri duruşmada protokolden vazgeçerse veya beyanını değiştirirse, dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz.

Hâkimin protokolde istediği değişikliği taraflar kabul etmezse, aynı sonuç doğar; dava çekişmeli boşanmaya döner. Taraflardan biri duruşmaya mazeretsiz katılmazsa da dava aynı şekilde ilerlemez. Sayılan hâllerin hiçbirinde dava kendiliğinden reddedilmez; mahkeme, dosyayı çekişmeli boşanma usulüyle sürdürür ve taraflardan delil sunmaları istenir.

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Anlaşmalı Boşanma

Eşlerden biri yurt dışında yaşıyorsa dahi tarafların bizzat dinlenmesi şartı aranır; istinabe yoluyla başka bir mahkemece alınan beyan, Yargıtay uygulamasında bizzat dinleme yerine geçmez; yurt dışındaki eşin duruşmaya katılması veya imkân bulunan hâllerde SEGBİS aracılığıyla dinlenmesi gerekir.

Yurt dışında görülen boşanma davasında verilen karar, Türkiye'de kendiliğinden geçerli olmaz; kararın Türk nüfus kayıtlarına işlenebilmesi için tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir. Ayrıntı tanıma ve tenfiz davası sayfamızdadır.

Süreçte Avukat Desteği

Protokolün eksiksiz hazırlanması, her kalemin doğru hukuki dille ifade edilmesi ve duruşma sürecinin doğru yönetilmesi, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. Eksik veya belirsiz protokol, boşanmadan yıllar sonra dahi yeni dava konusu olabilir.

Ayrıntı boşanma avukatı sayfamızdadır.

Anlaşmalı Boşanma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin davasını diğerinin kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması şarttır. Dört şart birlikte aranır.

Evliliğin bir yılı dolmadan anlaşmalı boşanılır mı?

Hayır. Evlenme tarihi ile dava tarihi arasında en az bir yıl geçmiş olmalıdır; eksik gün dahi süreci engeller.

Anlaşmalı boşanma protokolüne neler yazılır?

Velayet, kişisel ilişki, nafaka türleri, tazminat, mal paylaşımı ve yargılama gideri gibi boşanmanın tüm sonuçları yazılır. Ayrıntı yukarıdaki tabloda gösterilir.

Anlaşmalı boşanmada iki taraf da duruşmaya katılmak zorunda mı?

Evet, kanun hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar. Vekilin duruşmada beyanda bulunması, tarafın kendisinin dinlenmesi yerine geçmez.

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Taraflardan kaynaklanan gecikmeler (eksik belge, protokol değişikliği) mahkemeden kaynaklanan gecikmelerden (yoğunluk) çok daha sık yaşanır. İlk duruşmaya hazır gelmek süreyi en çok kısaltan etkendir.

Anlaşmalı boşanmada avukat zorunlu mu?

Hayır, taraflar avukatsız da dava açabilir. Ancak protokolün hatalı hazırlanması, sonradan telafisi güç uyuşmazlıklara yol açabilir.

Protokolde yazmayan mal paylaşımı sonradan istenebilir mi?

Genellikle evet; ancak ispat yükü, talebi ileri süren tarafa aittir. Malın niteliği ve edinim tarihi ayrıca kanıtlanmalıdır.

Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?

Evet, taraflardan biri duruşmada anlaşmadan vazgeçebilir. Vazgeçme durumunda dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz, çekişmeli boşanmaya döner.

Yurt dışındaki eşle anlaşmalı boşanma nasıl yapılır?

Bizzat dinlenme şartı yurt dışındaki eş için de aranır; istinabe yoluyla alınan beyan yeterli sayılmaz. Eşin duruşmaya katılması veya imkân varsa SEGBİS ile dinlenmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanma kararı ne zaman kesinleşir?

Kural olarak gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi dolunca kesinleşir; taraflar karar açıklandıktan sonra istinaftan feragat ederse süre kısalır; duruşmada sözlü olarak açıklanan karar henüz kesin değildir.

Doğru Hazırlığın Önemi

Dört şartın birlikte gerçekleşmesi ve protokolün her kalemi eksiksiz kapsaması, sürecin tek duruşmada sonuçlanmasını sağlar. Eksik veya belirsiz bırakılan madde, anlaşmayı bozma riski taşır ve süreci uzatabilir.