Anlaşmalı boşanma tek duruşmada karara bağlanır. Şartları tutan dosyada hâkim, tarafları dinledikten sonra aynı celsede boşanmaya hükmeder. Toplam süreyi belirleyen aşama duruşma değil, kararın yazılması ve kesinleşmesidir. Evliliğin bir yılı doldurmuş olması ve eşlerin protokolde tam anlaşması aranır. Yazımızda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokol kalemlerini ve hâkimin müdahale yetkisini bulabilirsiniz. Duruşmanın işleyişi, süreyi etkileyen faktörler, nüfusa tescil, davanın çekişmeliye dönmesi ve yurt dışında yaşayanların yolu da ayrıntılarıyla anlatılmıştır.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir?
Kanun üç şart arar ve üçü birlikte gerçekleşmedikçe anlaşmalı boşanma kararı verilemez (TMK m.166/3).
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
Süre, resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır. Fiilî ayrılık süresi hesaba katılmaz. Bir yıl dolmadan açılan dava anlaşmalı olarak görülemez. Şart tutmuyorsa dosya çekişmeli boşanma olarak yürütülür ve boşanma sebebinin ispatı gerekir.
Birlikte başvuru veya davanın kabulü
Eşler tek dilekçeyle birlikte başvurabilir. Alternatif yol, eşlerden birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesidir. İki yolda da tarafların boşanma ve sonuçları üzerinde tam anlaşması aranır. Kısmi anlaşma yeterli sayılmaz.
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi
Hâkim, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Kanaat, tarafların duruşmada bizzat dinlenmesiyle oluşur. Vekilin beyanı hâkimin dinleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Duruşmada protokol okunur ve taraflara ayrı ayrı sorulur.
Protokolde Nelerin Bulunması Gerekir?
Protokol, boşanmanın tüm sonuçlarını düzenleyen sözleşmedir. Eksik veya çelişkili protokol hâkim tarafından onaylanmaz.
Bulunması gereken kalemler
Aşağıdaki tabloda yer alan kalemlerin tamamı protokolde düzenlenir.
| Protokolde yer alacak kalem | Eksik bırakılırsa ne olur |
|---|---|
| Velayet | Hâkim protokolü onaylamaz, eksiklik tamamlattırılır |
| Kişisel ilişki günleri | Görüşme düzeni belirsiz kalır, sonradan dava gerekir |
| İştirak nafakası | Çocuğun hakkı olduğu için sonradan ayrı dava ile istenir |
| Yoksulluk nafakası | Açıkça vazgeçilmişse sonradan talep edilemez |
| Maddi ve manevi tazminat | Vazgeçme yazılmışsa sonradan istenemez |
| Mal paylaşımı | Tasfiye için ayrı dava açılması gerekir |
| Yargılama gideri ve vekâlet ücreti | Hâkim genel hükümlere göre karar verir |
Eksik bırakılan kalem sonradan istenebilir mi?
Cevap kaleme göre değişir. Çocuğa ilişkin haklar çocuğun kendi hakkı sayıldığı için sonradan dava konusu yapılabilir. İştirak nafakası ve velayet düzenlemesi, şartlar değiştiğinde her zaman yeniden istenir.
Eşe ilişkin talepler farklı işler. Protokolde yoksulluk nafakasından ve tazminattan açıkça vazgeçilmişse sonradan istenemez. Protokolde hiç yazılmamışsa boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava açılabilir (TMK m.178). Mal rejiminin tasfiyesi ise protokolde düzenlenmemişse ayrı dava ile yürütülür.
Hâkim Protokole Müdahale Edebilir mi?
Hâkim protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Müdahale yetkisi, tarafların serbestçe düzenleyemeyeceği alanlarla sınırlıdır.
Çocuğa ilişkin düzenlemeler
Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası çocuğun üstün yararına göre incelenir. Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı gördüğü düzenlemeyi değiştirir. Değişiklik, tarafların onayına sunulur. En sık iki noktaya müdahale edilir. Görüşme günlerinin yetersiz kalması ve nafakanın çok düşük belirlenmesi düzeltilir.
Tarafların değişikliği kabul etmemesi
Taraflar hâkimin önerdiği düzenlemeyi kabul ederse boşanma kararı verilir. Kabul edilmezse anlaşma ortadan kalkar ve dosya çekişmeli boşanmaya döner. Yargılama, boşanma sebebinin ispatı üzerinden yürür. Duruşma günü yeniden verilir ve deliller toplanır.
Duruşma ve Süreç Nasıl İşler?
Süreç dört aşamada ilerler. Aşamaların tamamı, tarafların hazırlığına ve mahkemenin iş yüküne bağlı olarak farklı hızda tamamlanır.
Dava dilekçesi ve protokolün sunulması
Dilekçe ve imzalı protokol aile mahkemesine sunulur. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Dosyaya nüfus kayıt örneği ve kimlik belgeleri eklenir. Protokoldeki imzaların tarafların kendisine ait olması gerekir.
Duruşma
Duruşmada iki eşin de hazır bulunması zorunludur. Hâkim protokolü okur, tarafların iradesini ayrı ayrı sorar ve tutanağa geçirir. Şartlar tamamsa boşanmaya aynı duruşmada karar verilir. Kısa karar duruşmada açıklanır.
Kararın yazılması ve kesinleşme
Gerekçeli karar, kısa karardan sonra yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir. Taraflar istinaf hakkından feragat ederse kesinleşme daha erken gerçekleşir. Feragat dilekçesi duruşmada veya karardan sonra verilir.
Anlaşmalı Boşanma Ne Kadar Sürer?
Kesin süre verilmesi mümkün değildir. Dosya tek duruşmada bitse bile toplam süre değişir. Belirleyen iki şey vardır: duruşma gününün ne zaman verildiği ve kararın ne zaman yazıldığı.
Süreyi etkileyen faktörler
- Mahkemenin iş yükü ve verilen ilk duruşma günü aralığı
- Gerekçeli kararın yazılma süresi
- Tebligatın taraflara ulaşma hızı
- İstinaf süresinin beklenmesi ya da feragat edilmesi
- Protokolde eksiklik bulunması ve tamamlanması için süre verilmesi
Tarafların hazırlığı süreyi doğrudan etkiler. Eksiksiz protokol ve tam belge, ek duruşma ihtiyacını ortadan kaldırır. Yurt dışında yaşayan eşin bulunduğu dosyalarda süre uzar.
İstinaftan feragat
Kanun yolundan feragat, yani istinafa başvurma hakkından vazgeçmek, kesinleşmeyi öne çeker. Feragat iki tarafça da yapıldığında iki haftalık süre beklenmez. Karar kesinleşmeden nüfus kaydı değişmez; feragat, tescili hızlandıran tek adımdır.
Nüfusa Tescil ve Sonrası
Boşanma, kararın kesinleşmesiyle hukuken gerçekleşir. Kesinleşen karar mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayda işlenir. Taraflara ayrıca başvuru yükümlülüğü yüklenmez.
Soyadı
Boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173). Kadın, kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ispatlarsa hâkimden izin isteyebilir. İzin talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir. Kocanın soyadını kullanma izni, sonradan koşullar değişirse kaldırılır.
Mal rejiminin tasfiyesi
Mal rejimi, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Paylaşım (tasfiye) protokolde düzenlenmişse ayrıca dava gerekmez. Düzenlenmemişse alacak, ayrı dava ile istenir. Evlilik içinde edinilen malların yarısı üzerindeki hak, katılma alacağı olarak adlandırılır. Tapu kayıtları ve banka hareketleri tasfiye hesabının temelini oluşturur.
İddet süresi
Kadın, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez. Kanundaki adı bekleme süresidir; halk arasında iddet süresi denir (TMK m.132). Süre, boşanma kararının kesinleştiği tarihte başlar. Kadının gebe olmadığı sağlık raporuyla anlaşılırsa mahkeme süreyi kaldırır. Eski eşlerin yeniden birbiriyle evlenmesi hâlinde de süre aranmaz. Erkek için bekleme süresi öngörülmemiştir.
Anlaşmalı Boşanma Çekişmeliye Döner mi?
Anlaşma, karar kesinleşene kadar bozulabilir. Üç durumda dosya çekişmeli boşanmaya döner.
Duruşmada vazgeçme
Taraflardan biri duruşmada boşanmak istemediğini beyan ederse anlaşma sona erer. Beyan tutanağa geçirilir ve dosya çekişmeli olarak yürütülür. Vazgeçen taraf gerekçe göstermek zorunda değildir. Protokoldeki imza, vazgeçmeyi engellemez.
Protokolün onaylanmaması
Hâkim protokolü çocuğun yararına aykırı görür ve taraflar değişikliği kabul etmezse anlaşma düşer. Aynı sonuç, protokolde ciddi eksiklik bulunduğu ve tamamlanmadığı hâllerde de doğar.
Tarafın duruşmaya gelmemesi
Taraflardan birinin duruşmaya katılmaması hâlinde hâkim dinleme yükümlülüğünü yerine getiremez. Dosya, anlaşmalı olarak karara bağlanamaz. Mahkeme yeni duruşma günü verir; gelmeme tekrarlanırsa yargılama çekişmeli olarak sürer.
Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Anlaşmalı Boşanma
Yurt dışında yaşayan eşler için vekâletle temsil tek başına yeterli olmaz. Anlaşmalı boşanmanın şartı, tarafların bizzat dinlenmesidir.
Bizzat dinlenme zorunluluğu
Eşin Türkiye’ye gelerek duruşmaya katılması esastır. Avukat, dosyayı hazırlar ve duruşmada taraf vekili olarak bulunur; ancak eşin beyanının yerine geçemez. Katılım sağlanmazsa dosya anlaşmalı olarak karara bağlanmaz.
İstinabe yolu
Türkiye’ye gelemeyen eş, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda dinlenebilir. Mahkeme talimat yazar, beyan tutanağı dosyaya gönderilir. Yönteme istinabe denir. Yol, süreci uzatır; talimat yazışması aylar alır. Yurt dışında verilmiş yabancı boşanma kararı bulunanlarda ise tanıma yoluna başvurulur.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi?
Şartlar tamamsa boşanmaya ilk duruşmada karar verilir. Protokolde eksiklik varsa veya taraflardan biri duruşmaya gelmezse ek duruşma günü verilir. Kararın verilmesi ile dosyanın kapanması aynı şey değildir. Boşanma, gerekçeli kararın yazılıp kesinleşmesiyle tamamlanır.
Evliliğin bir yılı dolmadan anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Bir yıllık süre kanunda açıkça aranır ve kısaltılamaz. Süre dolmadan açılan dava anlaşmalı olarak sonuçlandırılamaz. Tarafların anlaşmış olması sonucu değiştirmez. Böyle bir durumda çekişmeli boşanma davası açılır ve boşanma sebebi ispatlanır.
Protokolde nafaka istemezsem sonradan isteyebilir miyim?
Yoksulluk nafakasından açıkça vazgeçilmişse sonradan talep edilemez. Vazgeçme yazılmamış ve konu hiç düzenlenmemişse boşanmadan itibaren bir yıl içinde dava açılabilir. Çocuk için ödenen iştirak nafakası ise çocuğun hakkıdır; her zaman istenir ve artırılması talep edilebilir.
Duruşmaya katılmak zorunda mıyım, avukatım girebilir mi?
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kanuni şarttır. Avukat duruşmada bulunur, ancak eşin beyanının yerini alamaz. İki eşin de hazır olmaması hâlinde anlaşmalı boşanma kararı verilmez. Yurt dışındaki eş için istinabe yoluyla dinlenme talep edilir.
Karar ne zaman kesinleşir, ne zaman evlenebilirim?
Kesinleşme, istinaf süresinin kullanılmadan geçmesiyle gerçekleşir. Kanun yolundan feragat edilirse kesinleşme öne çeker. Erkek, kesinleşmeden sonra yeniden evlenebilir. Kadın için üç yüz günlük bekleme süresi işler; süre mahkeme kararıyla kaldırılabilir.
Protokolü hâkim değiştirebilir mi?
Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı gördüğü velayet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlemelerini değiştirebilir. Değişiklik taraflara sunulur ve kabul edilirse boşanma kararı verilir. Eşler arasındaki mal paylaşımına ise kural olarak müdahale edilmez. Kabul edilmeyen değişiklik anlaşmayı sona erdirir.
Anlaşmalı boşanmadan vazgeçebilir miyim?
Vazgeçme, karar kesinleşene kadar mümkündür. Duruşmada yapılan beyan tutanağa geçirilir ve anlaşma sona erer. Protokolü imzalamış olmak vazgeçmeye engel değildir. Vazgeçme hâlinde dosya çekişmeli boşanma olarak yürütülür.
Mal paylaşımını protokole yazmazsak ne olur?
Boşanma kararı yine verilir; mal paylaşımı boşanmanın geçerlilik şartı değildir. Tasfiye için sonradan ayrı dava açılması gerekir. Dava, boşanmanın kesinleşmesinden sonra görülür ve katılma alacağı hesaplanır. Protokolde düzenleme yapılması, ikinci bir yargılamayı baştan önler.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir. Son güncelleme: Ağustos 2026.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.