Tazminat hukuku, kişinin uğradığı zararın sorumlusuna yüklenmesini sağlayan kuralları kapsar. Zarar görenin talebi, malvarlığındaki azalmayı karşılayan maddi tazminat ile acı ve üzüntüyü karşılayan manevi tazminat olmak üzere iki yönlü olabilir. Doğru yol, olayın türüne ve sorumlunun kim olduğuna göre değişir; trafik kazasında sigortaya başvuru, iş kazasında iş mahkemesi, idarenin eylemi söz konusuysa idareye başvuru gündeme gelir.
Doğru tazminat avukatı desteği, zarar görenin hangi yola başvuracağını, kimden ne talep edebileceğini ve sürecin nasıl ilerleyeceğini birlikte değerlendirmekten geçer. Sayfa, tazminat türlerini ve olay türlerini herkesin kendi durumunu bulabileceği biçimde gösterir, sürecin genel akışını anlatır ve ayrıntıyı ilgili rehbere bırakır. Her konu burada derinleştirilmez; aşağıdaki başlıklarda ilgili rehberlere yönlendirme yapılır.
Tazminat Avukatı Hangi Dosyalarda Destek Verir?
Tazminat hukukunun zararın sorumlusuna yüklenmesini sağlayan kuralları, dayanağını büyük ölçüde Türk Borçlar Kanunu'ndan alır; özel kanunlarda düzenlenen bazı tazminat türleri de aynı genel çerçeveyi tamamlar. Tazminat avukatı, aşağıdaki dosya türlerinde destek verir.
- Trafik kazası tazminatı.
- İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı.
- Tıbbi hata sonucu doğan tazminat.
- Ölüm hâlinde yakınların tazminat talepleri.
- Kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminat.
- Sigorta şirketine karşı talepler.
- İdareye karşı tazminat.
- İş ilişkisinden doğan tazminatlar.
Dosya türü değişse de sorulan soru aynıdır: zarar kimin eylemi veya ihmali sonucu oluştu, sorumluluk hangi hukuki temele dayanıyor. Sorunun yanıtı, izlenecek yolu ve başvurulacak mercii belirler. Aynı olayda birden fazla sorumlu bulunabilir; örneğin trafik kazasında hem sürücü hem sigortacı, iş kazasında hem işveren hem varsa üçüncü kişi aynı anda sorumlu tutulabilir.
Maddi ve Manevi Tazminat
Maddi tazminat, zarar görenin malvarlığındaki azalmayı karşılar; tedavi gideri, gelir kaybı, araç hasarı gibi ölçülebilir kalemleri kapsar. Manevi tazminat ise zarar görenin çektiği acı ve üzüntünün karşılığıdır; parayla ölçülemeyen zararın kısmen giderilmesini amaçlar.
Ölüm hâlinde, hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Tazminat, yakının sağlığında sağladığı maddi desteğin kaybını karşılar; eş, çocuk veya bakmakla yükümlü olunan diğer kişiler için gündeme gelir.
Maddi ve manevi tazminat aynı davada birlikte istenebilir; ikisi ayrı zarar kalemlerini karşıladığından, biri diğerinin yerine geçmez. Zarar görenin hangi kalemleri talep edeceği, olayın niteliğine ve sonucuna göre belirlenir; bedensel zarar içeren olaylarda genellikle her iki tazminat türü birlikte talep edilir.
Olay Türüne Göre Tazminat Yolları
Aşağıdaki tabloda kendi olayınızı bulup ilgili rehbere geçebilirsiniz. Her satır, ilgili olay türünde kimden talepte bulunulacağını, dava öncesinde hangi yolun izleneceğini ve hangi merciin görevli olduğunu gösterir. Aynı olay birden fazla satıra da girebilir; örneğin trafik kazasında hem araç hasarı hem bedensel zarar aynı anda ortaya çıkabilir.
| Olay | Kimden İstenir | Dava Öncesi Yol | Görevli Merci | Rehber |
|---|---|---|---|---|
| Trafik kazası | Sürücü, işleten, sigortacı | Sigortacıya yazılı başvuru | Sürücü ve işletene karşı asliye hukuk; sigortacı davalıysa asliye ticaret mahkemesi veya Sigorta Tahkim Komisyonu | Trafik kazası tazminat hesaplama |
| Araç hasarı, değer kaybı | Kusurlu sürücünün sigortacısı | Sigortacıya yazılı başvuru | Asliye ticaret mahkemesi veya Sigorta Tahkim Komisyonu | Araç değer kaybı |
| İş kazası | İşveren | Gerekmez | İş mahkemesi | İş kazası tazminatı |
| Tıbbi hata, özel hastane | Hekim, hastane | Arabulucuya başvuru | Tüketici mahkemesi | Malpraktis davaları |
| Tıbbi hata, kamu hastanesi | İdare | İdareye başvuru | İdare mahkemesi | Malpraktis davaları |
| Kötü niyetli fesih | İşveren | Arabulucuya başvuru | İş mahkemesi | Kötü niyet tazminatı |
| İdarenin eylemi | İdare | İdareye başvuru | İdare mahkemesi | İdari yargıda tam yargı davası |
Dava öncesi yol her olayda aynı değildir; trafik kazasında sigortacıya yazılı başvuru dava şartı sayılırken, iş kazasından doğan tazminat davasında arabuluculuk aranmaz. Görevli merci de olay türüne göre değişir; genel kural asliye hukuk mahkemesi olsa da iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan talepler idare mahkemesinde görülür. Ayrım, sonraki başlıklarda ayrıntılı anlatılır.
Tazminat İçin Hangi Şartlar Aranır?
Tazminat hukuku, talebin kabul edilmesi için dört unsurun birlikte gerçekleşmesini arar. Hukuka aykırı eylem veya ihmal bulunmalı; örneğin trafik kuralının ihlali veya hastanın aydınlatılmadan ameliyat edilmesi söz konusu unsuru oluşturur.
Zarar somut biçimde ortaya çıkmalı; tedavi gideri, gelir kaybı veya acı-üzüntü gibi zarar kalemi bulunmalıdır. Eylem ile zarar arasında illiyet bağı kurulmalı; zararın, iddia edilen eylemden kaynaklandığı gösterilmelidir. Son olarak sorumluluk, kusur veya kusursuz sorumluluk esasına dayanmalıdır; trafik kazasında işletenin sorumluluğu kusursuz sorumluluk niteliğindedir, tıbbi hatada ise genellikle kusur aranır.
Dört unsurdan biri eksikse tazminat talebi kabul görmez; örneğin zarar gerçekten oluşmamışsa veya oluşan zarar iddia edilen olaydan bağımsız nedenden kaynaklanıyorsa talep reddedilir. Dosyanın başında hangi unsurun somut delille desteklenebileceği değerlendirilir.
Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Bedensel zararda tazminat miktarı; maluliyet oranı, zarar görenin geliri, yaşı ve kusur oranı gözetilerek bilirkişi raporuyla hesaplanır. Maddi hasarda ise eksper ve bilirkişi incelemesi belirleyicidir; aracın onarım bedeli veya değer kaybı böylece tespit edilir.
Manevi tazminatta kesin hesaplama yöntemi yoktur; miktar, hâkimin olayın ağırlığını, tarafların ekonomik durumunu ve hakkaniyeti gözeterek yaptığı takdire bağlıdır. Emsal kararlar, hâkimin takdirinde yol gösterici olsa da bağlayıcı değildir; her dosya kendi somut koşullarıyla değerlendirilir. Zarar görenin kendi kusuru da sonucu etkiler; müterafik kusur bulunması hâlinde tazminattan indirim yapılır.
Bilirkişi raporu, dosyanın seyrini büyük ölçüde belirler; rapora itiraz edilebilir ve gerekirse yeni bilirkişi incelemesi istenebilir. Raporun hangi verileri esas aldığı, hangi tabloları kullandığı ve hesap yönteminin güncel olup olmadığı itiraz aşamasında incelenir. Trafik kazalarında sürecin işleyişi için trafik kazası bilirkişi raporu sayfamıza bakılabilir.
“Gerçek zarar, sigortalının kaza tarihi itibarıyla kalan ömür süresine göre aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar toplamından oluşur; hesaplamada ülkemize özgü ve güncel verileri içeren tabloların esas alınması gerekir.”
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2020/2432, K. 2021/5856, T. 26.04.2021
Tazminat Davalarında Süreler
Haksız fiilden doğan tazminat talebinde zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde olayın gerçekleştiği tarihten itibaren on yıldır. Süre dolduktan sonra açılan davada, sorumlu taraf zamanaşımı def'ini ileri sürerse talep reddedilir.
Eylem aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunundaki dava zamanaşımı daha uzunsa, tazminat talebinde de uzun süre uygulanır. İdareye karşı tazminat talebinde ise ayrı ve daha kısa hak düşürücü süreler geçerlidir; ayrıntı ilgili rehberdedir. Zamanaşımı, mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; süresinde ileri sürülmesi gereken savunma aracıdır. Sürenin başlangıcı ve işleyişi olay türüne göre değiştiğinden, erken değerlendirme önem taşır.
“Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.”
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.72
Dava Öncesi Sigorta, Tahkim, Arabuluculuk ve İdareye Başvuru
Trafik kazasında dava açmadan önce sigortacıya yazılı başvuru yapılması gerekir; başvuru, tamamlanabilir dava şartı niteliğindedir. Sigortacı süresinde ödeme yapmaz veya eksik öderse, zarar gören Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilir; tahkim yolu, mahkemeye göre genellikle daha hızlı sonuçlanır. Tahkim kararına itiraz için ayrı yol öngörülmüştür; itiraz hakem heyetine başvurulur, sonrasında istinaf yolu açıktır.
İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir; işçi veya yakınları doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir. Buna karşılık iş ilişkisinden doğan diğer tazminat taleplerinde, örneğin kötü niyetli fesih iddiasında, arabulucuya başvurulmadan dava açılamaz.
İdarenin eylemi veya işlemi nedeniyle tazminat istenecekse, dava açmadan önce idareye yazılı başvuru yapılması zorunludur; idare başvuruyu reddederse veya süresinde yanıt vermezse idare mahkemesinde dava açılabilir. Başvuru, idari yargıdaki dava sürecinin ön koşuludur ve atlanması hâlinde dava usulden reddedilebilir. Hangi yolun izleneceği olayın türüne göre değiştiğinden, yanlış yolla başlanan süreç zaman kaybına yol açabilir.
Tazminat Dosyası İçin Gerekli Belgeler
Dosyanın hazırlanması sürecinde aşağıdaki belgeler genellikle istenir.
- Olayı gösteren tutanak ve kayıtlar, kolluk veya işyerinden temin edilir.
- Sağlık kayıtları ve raporlar, tedavi gören sağlık kuruluşundan alınır.
- Gelir belgeleri, işverenden veya SGK kayıtlarından temin edilir.
- Fatura ve harcama belgeleri, tedavi ve onarım için yapılan ödemelere aittir.
- Sigorta poliçesi ve yazışmalar, sigorta şirketinden veya poliçe sahibinden alınır.
- Tanık bilgileri, olaya doğrudan tanık olan kişilere aittir.
- Ölüm hâlinde mirasçılık belgesi, sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır.
- Varsa maluliyet raporu, ilgili sağlık kurulundan temin edilir.
Belgelerin erken toplanması, bilirkişi incelemesinin sağlıklı ilerlemesini sağlar; sonradan temin edilmeye çalışılan belgeler zaman kaybına yol açabilir. Bazı belgeler zamanla erişilmesi güçleşen kayıtlardır; kamera görüntüleri ve tanık hafızası öncelikli tutulmalıdır.
Karardan Sonra Tahsilat ve İcra
Para ödenmesine ilişkin tazminat kararı, kesinleşmesi beklenmeden ilamlı icraya konulabilir; istinaf veya temyiz başvurusu icrayı kendiliğinden durdurmaz, borçlu ancak teminat göstererek icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Manevi tazminata ilişkin hüküm ise Yargıtay uygulamasında kesinleşmeden icra edilemez. Borçlu ödemeyi gönüllü yapmazsa alacaklı icra takibi başlatabilir. İcra takibi, kararın gösterdiği tutar üzerinden başlatılır; borçlunun mal varlığı araştırılarak haciz işlemleri yürütülür.
Ödemenin gecikmesi hâlinde faiz işlemeye devam eder; faizin başlangıcı, dava türüne ve talebin niteliğine göre değişir. Borçlu ödemeyi yapmazsa süreç icra takibine döner; ayrıntı trafik kazası icra takibi sayfamızdadır.
Dava Ne Kadar Sürer? Masraflar ve Avukatlık Ücreti
Bir tazminat davası ortalama 1 ila 2,5 yıl sürer. Bilirkişi incelemesi, mahkemenin yoğunluğu ve istinaf süreci bu süreyi etkiler. Dosya ne kadar karmaşıksa, süre de o kadar uzar. Masraf kalemleri arasında dava harcı, tebligat gideri ve bilirkişi ücreti vardır. Kesin tutar, dava değerine göre değişir. Avukatlık ücreti serbestçe belirlenir. Barolar Birliğinin yıllık tarifesi bir alt sınır oluşturur.
Tazminat Dosyalarında Nasıl Çalışıyoruz?
Dosya büromuza ulaştığında önce olay ve sorumlu taraf tespit edilir; hangi hukuki yolun izleneceği tespite göre belirlenir. Ardından mevcut belgeler değerlendirilir ve eksik belgelerin tamamlanması için yönlendirme yapılır.
Olaya uygun dava öncesi yol denenir; sigortaya başvuru, tahkim, arabuluculuk veya idareye başvuru gerekiyorsa adımlar takip edilir. Bilirkişi süreci boyunca rapor içeriği incelenir, gerektiğinde itiraz edilir. Bursa merkezli çalışan büromuz, dava açıldıktan sonra da süreci takip eder ve kararın kesinleşmesinden tahsilata kadar geçen aşamalarda müvekkili bilgilendirir.
Müvekkil, dosyanın hangi aşamada olduğunu düzenli olarak öğrenir; sürecin belirsiz kalmaması, doğru zamanda doğru adımın atılmasını sağlar. Dosya kapandıktan sonra da, ödemenin gerçekleşip gerçekleşmediği ve gerekiyorsa icra sürecinin sonucu müvekkille paylaşılır. Trafik kazası dosyalarında sürecin ayrıntısı için trafik kazası avukatı, sigorta uyuşmazlıkları için sigorta avukatı sayfalarımıza bakılabilir.
Tazminat Hukuku Rehberlerimiz
Aşağıdaki rehberler, sayfada özetlenen konuları ayrıntılı işler.
- Trafik kazası tazminat belgeleri, sigorta ve dava sürecinde hangi evrakın gerektiğini anlatır.
- İkame araç bedeli, onarım süresince araç kullanılamamasının tazminini işler.
- Trafik kazası uzuv kaybı, kalıcı organ kaybında tazminat sürecini anlatır.
- İş kazası uzuv kaybı, iş kazasından doğan kalıcı zararı ele alır.
- Yangın sigortası tazminatı, yangın hasarında sigortadan talep sürecini anlatır.
Tazminat Avukatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tazminat avukatı ne iş yapar?
Tazminat hukuku kapsamına giren olayda zarar görenin hangi tazminat türüne hak kazandığını, kimden ve hangi yolla talep edeceğini değerlendirir; belgelerin toplanmasından dava ve tahsilat sürecine kadar dosyayı yürütür.
Tazminat davası açmak için avukat zorunlu mu?
Hukuken zorunlu değildir, kişi kendi adına dava açabilir. Bilirkişi süreci ve hak düşürücü süreler teknik bilgi gerektirdiğinden, avukatla yürütülen dosyalarda usul hataları daha az yaşanır.
Maddi ve manevi tazminat aynı davada istenebilir mi?
Evet. Dilekçede iki kalemin miktarı ayrı ayrı belirtilmelidir; tek toplam rakam yazılması hâlinde mahkeme hangi kalemin ne kadar kabul edildiğini ayrıştıramayabilir.
Kusurlu olsam da tazminat alabilir miyim?
Evet, ancak kendi kusurunuz oranında tazminattan indirim yapılır. Kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Sigorta ödeme yaptıysa yine de dava açabilir miyim?
Evet, sigortanın ödediği tutar zararın tamamını karşılamıyorsa kalan kısım için dava açılabilir. Sigortadan alınan tutar, dava sırasında hesaba katılır.
Tazminat miktarını kim belirler?
Maddi tazminatta bilirkişi, manevi tazminatta hâkim belirler. Taraflardan biri bilirkişi raporundaki tutara itiraz ederse, mahkeme yeni bilirkişi incelemesi yaptırabilir; nihai miktar itiraz sürecinin sonunda netleşir.
Tazminat davasında zamanaşımı ne kadar?
Haksız fiilde genel süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde olaydan itibaren on yıldır; olay aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. İş kazasında işverene karşı açılacak davada süre on yıldır. Süre kendiliğinden durmaz; dava açılması veya icra takibi başlatılması gibi işlemler süreyi keser. Sürenin sonuna yakın beklemek dolayısıyla risklidir.
Vefat eden yakınım için tazminat isteyebilir miyim?
Evet, ölüm hâlinde yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat talep edebilir. Kimlerin talep edebileceği, yakınlık derecesine ve destek ilişkisine göre değerlendirilir.
Tazminat davası öncesinde arabuluculuk zorunlu mu?
Her davada değil. Tüketici işlemlerinden doğan taleplerde (örneğin özel hastanedeki tıbbi hata) ve iş kazası dışındaki iş ilişkisi taleplerinde zorunludur; trafik kazası ve diğer haksız fiil tazminatlarında zorunlu değildir. Arabulucuya gitmeden açılan dava, zorunlu olduğu hâllerde mahkemece esasa girilmeden usulden reddedilir; süreç yeniden başlar ve zaman kaybına yol açar. Hangi olayda arabuluculuğun arandığı yukarıdaki tabloda gösterilir.
Tazminat kararı ödenmezse ne yapılır?
İcra takibi başlatılır ve borçlunun mal varlığı araştırılır. Takip süresince faiz işlemeye devam eder; ödeme geciktikçe ödenecek toplam tutar artar.
Tazminat Talebinde Doğru Başlangıç
Doğru yol, olayın türüne ve sorumlunun kim olduğuna göre değişir. Belgelerin erken toplanması ve sürelerin takip edilmesi, sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlar; olayınızı yukarıdaki tabloda bulup ilgili rehbere göz atabilir, tazminat avukatı desteğiyle doğrudan bizimle iletişime geçebilirsiniz.
