Nafaka miktarını hâkim, tarafların geliri ile çocuğun ihtiyacına bakarak belirler. Sabit tarife ya da yüzde oranı bulunmaz. Mahkeme, kolluk aracılığıyla ekonomik ve sosyal durum araştırması yaptırır; maaş bordrosu, tapu ve araç kayıtları dosyaya getirtilir. Dört nafaka türü vardır ve her biri farklı aşamada istenir. Yazımızda nafaka türlerini, tedbir nafakasını, yoksulluk nafakasının şartlarını ve süresiz olma tartışmasını bulabilirsiniz. İştirak nafakasının kapsamı, miktarın hangi ölçütlere göre belirlendiği, ödenmeyen nafakanın sonucu, nafakanın sona erdiği hâller ve artırım davası da ayrıntılarıyla anlatılmıştır.
Nafaka Türleri Nelerdir?
Türk hukukunda dört nafaka türü bulunur. Tedbir nafakası dava sürerken ödenir ve boşanma kararıyla sona erer. İştirak nafakası, boşanmadan sonra çocuğun giderleri için velayeti almayan tarafça ödenir. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe ödenir. Yardım nafakası ise boşanmayla ilgisi olmayan bakım yükümlülüğüdür; çocuklar, torunlar, anne baba, büyükanne büyükbaba ve kardeşler arasında işler. Dört tür aynı dosyada birlikte istenebilir; şartları ayrı ayrı değerlendirilir.
Aşağıdaki tabloda dört tür karşılaştırılmıştır.
| Nafaka türü | Kim alır | Hangi aşamada istenir |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Eş ve çocuklar | Dava sürerken |
| İştirak nafakası | Velayeti alan taraf, çocuk için | Boşanmadan sonra |
| Yoksulluk nafakası | Yoksulluğa düşecek eş | Boşanmadan sonra |
| Yardım nafakası | Çocuk, torun, anne baba ve kardeşler | Evlilikten bağımsız, her zaman |
Türler arasındaki temel fark
Tedbir ve iştirak nafakası çocuğun ya da ailenin güncel giderine yöneliktir. Yoksulluk nafakası ise eşin boşanma sonrası geçimini korur. Tedbir nafakası boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden iştirak nafakasına dönüşür. Yardım nafakası ayrı davanın konusudur ve boşanma dosyasında istenmez.
Tedbir Nafakası Nedir, Nasıl Alınır?
Tedbir nafakası, boşanma davası sürerken ödenen geçici nafakadır. Hâkim, talep olmasa bile eşlerin barınması ve çocukların bakımı için gerekli önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Nafaka, dava tarihinden itibaren işlemeye başlar; geriye dönük istenmez. Ödeme aylık olarak ve peşin yapılır. Karar geçicidir, yargılama sırasında değiştirilebilir. Boşanma kararı kesinleştiğinde tedbir nafakası sona erer.
Talep olmasa da hükmedilmesi
Hâkimin kendiliğinden karar vermesi çocuklar bakımından zorunludur. Eş için ise talep aranmaz, ancak eşin geliri araştırılır. Geliri düzenli ve yeterli olan eş lehine tedbir nafakasına hükmedilmez. Kusur durumu tedbir nafakasında dikkate alınmaz; geçici koruma amacı öndedir.
Tutarın değiştirilmesi
Belirlenen tutar yargılama sırasında artırılabilir ya da azaltılabilir. Talep, koşulların değiştiğini gösteren belgeyle yapılır. İşten çıkarılma, hastalık ve çocuğun okul giderindeki artış sık ileri sürülen sebeplerdir. Karara karşı istinaf yolu boşanma hükmüyle birlikte kullanılır.
Yoksulluk Nafakasının Şartları Nelerdir?
Yoksulluk nafakası için üç şart birlikte aranır (TMK m.175). Talep eden eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmalıdır. Kusuru karşı taraftan daha ağır olmamalıdır. Nafakayı ayrıca talep etmesi gerekir. Hâkim kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemez. Nafaka, ödeyecek eşin mali gücüyle sınırlıdır. Kanunda cinsiyet ayrımı yoktur; şartları taşıyan erkek eş de talep edebilir.
Yoksulluğa düşme ölçütü
Yoksulluk, asgari yaşam gereksinimlerini karşılayamama hâlidir. Düzenli ve yeterli geliri olan eş yoksul sayılmaz. Asgari ücret düzeyinde gelir elde etmek uygulamada tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmaz. Taşınmaz, araç ve birikim gibi malvarlığı değerleri de değerlendirmeye girer.
Kusur karşılaştırması
Kusuru daha ağır olan eş yoksulluk nafakası isteyemez. Eşit kusur hâlinde ise talep kabul edilir. Kusursuz eş, kusurlu eşten nafaka isteyebilir. Kusur, boşanma davasındaki delillere göre belirlenir ve nafaka talebi de aynı dosyada karara bağlanır.
Süresiz olma tartışması ve 2026 durumu
Yoksulluk nafakası kanun metninde süresiz düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihinde, maddedeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti. İptal kararı henüz yürürlükte değildir; gerekçeli kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
Ağustos 2026 itibarıyla gerekçeli karar yayımlanmamıştır. Aile mahkemeleri yürürlükteki hükmü uygulamaya devam etmektedir. Mevcut nafaka kararları kendiliğinden sona ermez; kaldırılması için ayrıca dava açılması gerekir. İptal kararları geriye yürümediği için geçmişte ödenmiş nafakalar geri istenemez.
İştirak Nafakası Kimden, Kime Ödenir?
İştirak nafakasını, velayet kendisine verilmeyen taraf öder. Alacaklı çocuktur; ödeme velayeti elinde bulunduran tarafa yapılır. Nafaka, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katılma payıdır. Talep aranmaz, hâkim çocuk için kendiliğinden hükmeder. Velayeti alan tarafın geliri yüksek olsa bile yükümlülük ortadan kalkmaz. Ana ve baba, güçleri oranında çocuğun giderlerine katılır.
Kapsama giren giderler
- Beslenme, barınma ve giyim giderleri
- Okul ücreti, kırtasiye, kurs ve servis giderleri
- Sağlık harcamaları ve düzenli tedavi masrafları
- Çocuğun yaşına uygun sosyal ve sportif faaliyet giderleri
Olağanüstü giderler ayrıca istenebilir. Ameliyat, tedavi ve yurt dışı eğitim gibi kalemler ayrı talep konusu yapılır. Talep, gideri gösteren belgeyle birlikte sunulur.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Miktarı belirleyen sabit formül yoktur. Hâkim, ödeyecek tarafın geliriyle alacaklının ihtiyacını karşılaştırır ve hakkaniyete uygun tutarı takdir eder. Ödeyecek tarafın kendi geçimini sürdürebilmesi de gözetilir. Çocuğun yaşı, öğrenim durumu ve sağlık ihtiyacı tutarı doğrudan etkiler. Tarafların yaşadığı yerdeki geçim düzeyi de hesaba katılır. Belgeye dayanmayan gelir beyanları tek başına esas alınmaz.
Ekonomik ve sosyal durum araştırması
Mahkeme, tarafların yaşadığı yerdeki kolluğa yazı yazar. Kolluk; oturulan konutun kira ya da mülk olduğunu, hane halkını ve görünen yaşam düzeyini rapor eder. Rapor dosyaya girdiğinde taraflar beyanda bulunabilir. Eksik ya da gerçeğe aykırı görülen rapor için yeniden araştırma istenir. Talep, raporun hangi noktada hatalı olduğunu göstererek yapılır.
Dosyaya sunulacak belgeler
- Maaş bordrosu, işe giriş bildirgesi ve hizmet dökümü
- Tapu, araç ve şirket ortaklığı kayıtları
- Banka hesap hareketleri ve kredi kartı ekstreleri
- Kira sözleşmesi, fatura ve okul ödeme belgeleri
Belgeler karşı taraf için de istenebilir. Talep üzerine mahkeme, ilgili kurumlardan kayıt celbeder. Serbest çalışan tarafın geliri vergi kayıtları ve meslek odası bilgileriyle araştırılır.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Ödenmeyen nafaka icra takibiyle tahsil edilir. Alacaklı, mahkeme kararına dayanarak icra dairesine başvurur ve maaş haczi ile banka haczi isteyebilir. Ödeme yine yapılmazsa nafaka yükümlülüğünün ihlali nedeniyle şikâyet yoluna gidilir. Şikâyet üzerine borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsi kararı verilir. Tazyik hapsi ceza değildir; ödemeye zorlamak için uygulanır. Borç ödendiğinde hapis kararı kalkar. Yaptırım, yalnızca ödenmeyen aylar için uygulanır.
Şikâyet süresi
Şikâyet, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılır. Her hâlde ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle şikâyet hakkı düşer. Süreler her ay için ayrı işler; ödenmeyen her ay bağımsız ihlal sayılır. Şikâyet, icra ceza mahkemesine verilen dilekçeyle yapılır.
Ödeme gücü savunması
Borçlu, ödeme gücünün bulunmadığını ileri sürebilir. Savunmanın kabulü için gelirin fiilen yetersiz kaldığının belgeyle gösterilmesi gerekir. İşsizlik iddiası tek başına yeterli sayılmaz. Ödeme güçlüğü sürüyorsa çözüm, azaltma davası açmaktır; tek taraflı ödemeyi kesmek riski büyütür.
Nafaka Hangi Hâllerde Sona Erer?
Yoksulluk nafakası dört hâlde sona erer. Alacaklının yeniden evlenmesi ve taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden biter. Üç hâlde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176). Alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ve haysiyetsiz hayat sürmesi kaldırma sebebidir. Kaldırma için dava açılması ve iddianın ispatlanması gerekir. İştirak nafakası ise çocuğun ergin olmasıyla sona erer.
Fiilen evli gibi yaşama
İddianın ispatı tanık beyanı, adres kayıtları ve fotoğraflarla yapılır. Aynı konutta düzenli birlikte yaşamanın süreklilik göstermesi aranır. Kısa süreli birliktelik kaldırma sebebi sayılmaz.
Erginlik ve eğitim durumu
Çocuk on sekiz yaşını doldurduğunda iştirak nafakası kendiliğinden biter. Eğitimi devam eden çocuk için ödeme kendiliğinden sürmez. Ergin çocuk, kendi adına yardım nafakası davası açarak eğitim süresince destek isteyebilir. Dava, ana ve babaya karşı açılır ve kişisel olarak takip edilir.
Nafaka Artırım ve Azaltma Davası
Koşullar değiştiğinde nafaka artırılabilir ya da azaltılabilir. Dava, tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde açılır. Artırım için alacaklı, azaltma için ödeyen taraf başvurur. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Karar, dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; geçmiş dönem için fark istenmez. Talep, değişikliği gösteren belgelerle desteklenir.
Otomatik artış kaydı
Hâkim, nafakanın gelecek yıllarda hangi oranda artacağını karara yazabilir. Uygulamada tüketici fiyat endeksi ya da üretici fiyat endeksi oranı esas alınır. Kayıt varsa her yıl ayrıca dava açmaya gerek kalmaz; artış kendiliğinden uygulanır. Kayıt yoksa artırım için her defasında dava açılır.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka miktarı neye göre belirlenir?
Tutarı hâkim, dosyadaki belgelere bakarak takdir eder. Kolluk raporu, maaş bordrosu ve tapu kayıtları hesabın temelini oluşturur. Karşılaştırma, ödeyecek tarafın ödeme gücü ile alacaklının gerçek ihtiyacı arasında yapılır.
Çalışan kadın yoksulluk nafakası alabilir mi?
Çalışıyor olmak talebi kendiliğinden engellemez. Bakılan husus, kazancın temel ihtiyaçları karşılamaya yetip yetmediğidir. Asgari ücretle çalışan eşin talebi uygulamada kabul edilebilmektedir. Değerlendirmeye maaşın yanında taşınmaz, araç ve birikim de girer.
Yoksulluk nafakası ömür boyu mu ödenir?
Kanun metninde süre sınırı bulunmaz, ancak ödeme sonsuza kadar kesin değildir. Alacaklının yeniden evlenmesi ya da yoksulluğunun ortadan kalkması nafakayı sona erdirir. Anayasa Mahkemesi 2026 yılında süresizliğe ilişkin ibareyi iptal etti; karar henüz yürürlüğe girmedi. Yeni yasal düzenleme yapılana kadar mevcut uygulama sürüyor.
Nafaka ödemezsem ne olur?
Alacaklı önce icra takibi başlatır ve maaşınıza haciz koydurabilir. Ödeme yapılmazsa şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsi verilir. Borcu ödediğinizde hapis kararı kalkar. Ödeme gücünüz azaldıysa doğru yol, ödemeyi kesmek değil azaltma davası açmaktır.
Çocuk 18 yaşına girince iştirak nafakası biter mi?
Evet, on sekiz yaşın doldurulmasıyla ödeme yükümlülüğü kalkar. Üniversiteye devam etmek tek başına ödemeyi sürdürmez. Eğitimi süren çocuğun yeni ve ayrı dava açması gerekir. Velayeti elinde tutan taraf, ergin çocuk adına artık talepte bulunamaz.
Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?
Artış ancak kararda açık hüküm varsa kendiliğinden uygulanır. Hükümde artış oranı ve başlangıç ayı yazılır. Artış hükmü bulunmayan kararlarda her defasında dava açmak zorunludur. Yeni tutar, davanın açıldığı tarihten itibaren işler.
Kusurlu eş nafaka alabilir mi?
Kusurlu eş, kusuru karşı taraftan daha ağır değilse nafaka alabilir. Eşit kusur hâlinde talep kabul edilir. Daha ağır kusurlu eşin yoksulluk nafakası talebi reddedilir. Kusur, iştirak nafakasında değerlendirilmez; çocuğun hakkı ebeveynin kusurundan etkilenmez.
Dava sürerken nafaka alabilir miyim?
Dava süresince tedbir nafakası istenebilir. Çocuklar için hâkim talep olmasa da karar verir. Nafaka dava tarihinden itibaren işler, dava öncesi dönem için istenmez. Tutar, yargılama sırasında koşullar değişirse yeniden belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir. Son güncelleme: Ağustos 2026.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.