Nafaka Türleri ve Miktarı Nasıl Belirlenir?

Nafaka türleri, Türk Medeni Kanunu'na göre tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası olmak üzere dörde ayrılır. Boşanmadaki nafaka türlerinden tedbir nafakası dava sürerken eşe ve çocuklara, iştirak nafakası boşanmadan sonra çocuğun giderleri için velayeti almayan ebeveynden, yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru diğerinden ağır olmayan eşe verilir. Yardım nafakası evlilikten bağımsızdır; altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında istenir. Nafaka türleri ve şartları farklı olsa da miktarı her dosyada mahkeme, tarafların gelir, gider ve sosyal durumuna göre belirler. Ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilir; ödemeyen hakkında üç aya kadar tazyik hapsi verilebilir.

Koşullar sonradan değişirse nafakanın artırılması veya azaltılması talep edilebilir. Nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle ise kendiliğinden sona erer.

Nafaka Türleri Nelerdir?

Türk hukukunda dört nafaka türü vardır; her biri farklı aşamada ve farklı kişiye verilir. Tablo, nafaka türlerini kimin alacağı ve hangi aşamada istenebileceğiyle birlikte gösterir.

Nafaka Türü	Kim Alır	Hangi Aşamada İstenir
Tedbir nafakası	Eş ve çocuklar	Dava sürerken
İştirak nafakası	Velayeti alan taraf, çocuk için	Boşanmadan sonra
Yoksulluk nafakası	Yoksulluğa düşecek eş	Boşanmadan sonra
Yardım nafakası	Çocuk, torun, ana baba ve kardeşler	Evlilikten bağımsız

Aynı kişi, nafaka türlerinden aynı anda birden fazlasıyla ilişkili olabilir; örneğin velayeti alan eş, kendisi için yoksulluk nafakası, çocuk için de iştirak nafakası talep edebilir. Dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun nafakaya ilişkin hükümleridir. Nafaka, boşanma protokolünde de düzenlenebilir; ayrıntı anlaşmalı boşanma sayfamızdadır.

Tedbir Nafakası

Tedbir nafakası, boşanma davası sürerken eşin ve varsa çocukların geçimini sağlamak için hükmedilir. Dava süresince tarafların ekonomik dengesi bozulmasın diye verilir; davanın sonucundan bağımsız, geçici düzenlemedir.

Mahkeme, talep olmasa dahi tedbir nafakasına kendiliğinden karar verebilir; çünkü çocuğun ve zayıf durumdaki eşin korunması kamu düzenine ilişkindir. Tutar, dava süresince değişen koşullara göre yeniden belirlenebilir. Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erer; kesinleşme sonrası dönem için yoksulluk veya iştirak nafakasının ayrıca talep edilmesi gerekir.

Yoksulluk Nafakasının Şartları

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, diğer eşin malî gücü oranında verilir. İki temel şart aranır: nafaka isteyen tarafın boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması ve kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması. Aldatmanın nafaka, tazminat ve mal paylaşımına etkisi zina nedeniyle boşanma yazımızda anlatılır.

Kusur ölçütü, yaygın yanlış anlamanın aksine, nafaka isteyen tarafın tamamen kusursuz olmasını gerektirmez; kusursuz, az kusurlu veya eşit kusurlu taraf nafaka isteyebilir. Ağır veya tam kusurlu taraf ise yoksulluğa düşecek olsa dahi hak kazanamaz. Kusurun yargılamada nasıl belirlendiği çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılır. Nafakayı ödeyecek tarafın kusurlu olması aranmaz; kusursuz taraf dahi, diğer taraf daha ağır kusurlu değilse nafaka ödemekle yükümlü tutulabilir.

Yoksulluk kavramı, yalnızca gelirin sıfır olması anlamına gelmez; yeme, giyinme, barınma, sağlık ve eğitim gibi zorunlu ihtiyaçları karşılayacak düzeyde geliri olmama hâlidir. Asgari ücret düzeyinde gelir, tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmaz; değerlendirme her dosyada ayrıca yapılır.

“Kanun koyucu, yoksulluğa düşecek taraf yararına nafakaya hükmedilebilmesi için bu tarafın boşanmaya sebep olan olaylarda en fazla eşit kusurlu olması şartını aramıştır.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/1141, K. 2025/395, T. 25.06.2025

Yoksulluk nafakası, yürürlükteki kanun metnine göre süresiz olarak talep edilebilir. Ancak Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli kararıyla, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir; iptal hükmü, gerekçeli kararın 30 Eylül 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Kararın mevcut nafakalara ve süren davalara etkisi süresiz nafaka kalktı mı sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. Söz konusu süre içinde aile mahkemeleri yürürlükteki kanun metnini uygulamaya devam etmekte, mevcut nafaka kararları kendiliğinden etkilenmemektedir.

İştirak Nafakası

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katılmak üzere ödediği nafakadır. Velayeti alan taraf, çocuğun günlük ihtiyaçlarını karşılarken, diğer taraf söz konusu giderlere iştirak nafakasıyla katılır. Velayetin sonradan değiştirilmesinin nafakaya etkisi velayet değişikliği davası yazımızda ele alınır.

İştirak nafakası, ebeveynlerin boşanmadaki kusurundan bağımsızdır; tam kusurlu bulunan taraf dahi, velayeti kendisinde değilse çocuk için iştirak nafakası ödemekle yükümlüdür. Nafaka, çocuk ergin oluncaya kadar devam eder; ancak eğitimi süren ergin çocuk için nafaka farklı temelde talep edilebilir. Ayrıntı velayet sayfamızdadır.

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Nafaka miktarı taraflarca değil, mahkemece belirlenir; taraflar arasında anlaşma yoksa hâkim, aşağıdaki unsurları dosyaya göre değerlendirir.

• Tarafların gelirleri ve malvarlığı.
• Tarafların zorunlu giderleri.
• Çocukların yaşına ve eğitimine göre ihtiyaçları.
• Sosyal ve ekonomik durum araştırması sonucu.
• Taraflarca sunulan gelir ve gider belgeleri.

Mahkeme, nafaka yükümlüsünü de yoksulluğa düşürmeyecek denge gözetir; talep edilenden fazlasına hükmedilemez. Miktar, önceden sabit oranla hesaplanmaz; her dosya kendi somut koşullarında değerlendirilir.

Yardım Nafakası

Yardım nafakası, evlilikten bağımsız olarak, üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındaki yasal yardım yükümlülüğüne dayanır. Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek yakının, ekonomik durumu elverişli akrabasından talep edebileceği nafakadır.

Yardım nafakası, boşanmayla ilgisi olmayan, doğrudan hısımlık ilişkisinden doğan yükümlülüktür; örneğin bakıma muhtaç ana veya baba, yeterli geliri olan çocuğundan yardım nafakası isteyebilir. Yükümlülük, hısımlar arasında ekonomik gücü olanlara sıra ile düşer.

Nafaka Ödenmezse Ne Olur?

Ödenmeyen nafaka için aşağıdaki yol izlenir.

• Nafaka alacağı için icra takibi başlatılır.
• Maaş ve banka hesabına haciz konulabilir; nafakanın maaştan nasıl kesildiği maaş haczi yazımızda anlatılır.
• Ödeme yine yapılmazsa icra ceza mahkemesine şikâyette bulunulur.
• Mahkeme, borç ödenene kadar üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir.

Tazyik hapsi ceza değildir; borç ödendiğinde kişi tahliye edilir. Şikâyet, ödenmemenin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347); süre her ödenmeyen dönem için ayrı değerlendirilir ve süresi geçen dönemin nafakası icra yoluyla istenmeye devam eder. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2); dava açılması birikmiş borcu silmez. Nafaka alacağı, haciz sırasında öncelikli alacaklardandır; banka hesabına konan haczin kaldırılması hakkında ayrıntı banka haciz kaldırma sayfamızdadır.

Nafaka Hangi Hâllerde Sona Erer?

Nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden sona erer; söz konusu durumlarda ayrıca dava açılmasına gerek yoktur. Çocuk için ödenen iştirak nafakası ise çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer.

Bazı hâllerde nafaka kendiliğinden değil, mahkeme kararıyla kaldırılır: alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi sayılan hâllerdendir. Sayılan hâllerin varlığını ispat yükü, nafakanın kaldırılmasını isteyen tarafa aittir; salt iddia yeterli sayılmaz, somut delil (tanık beyanı, birlikte ikamet kaydı, sosyal medya paylaşımı gibi) sunulmalıdır.

Fiilen evli gibi yaşama, resmî nikâh olmaksızın süreklilik arz eden birliktelik anlamına gelir; geçici veya kısa süreli ilişki kapsama girmez. Nafaka yükümlüsünün ölümü hâlinde, yükümlünün mirasçılarından nafaka istenemez; ancak ölüm başkasının haksız fiili sonucu gerçekleşmişse, hak sahipleri sorumlu kişiden destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Ayrıntı destekten yoksun kalma tazminatı sayfamızdadır.

“Alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.”

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 176/3

Nafaka Artırım ve Azaltma Davası

Nafaka miktarı, kararın kesinleşmesinden sonra da tarafların malî durumu değişirse, artırım veya azaltma davasıyla yeniden belirlenebilir. Nafaka yükümlüsünün geliri artmışsa veya alacaklının ihtiyaçları çoğalmışsa artırım; yükümlünün geliri azalmışsa veya alacaklının durumu iyileşmişse azaltma talep edilebilir.

Bazı kararlarda, her yıl belirli oranda otomatik artış kaydı yer alabilir; kayıt varsa, artış için ayrıca dava açmaya gerek kalmaz. Otomatik artış kaydı olmayan kararlarda, nafakanın güncellenmesi için artırım davası açılması gerekir.

Ergin Çocuğun Eğitimi ve Nafaka

Çocuk ergin olduğunda iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; ancak eğitimi devam eden ergin çocuk, ana ve babasından eğitim gideri için nafaka isteyebilir. Eğitim nafakası, iştirak nafakasından farklı hukuki temele dayanır ve doğrudan çocuğun kendisi tarafından talep edilir. Yardım nafakasıyla karıştırılmamalıdır; eğitim nafakası bakım yükümlülüğünün devamı niteliğindedir, yardım nafakası ise ayrı hısımlık yükümlülüğüdür.

Eğitim nafakası, ana babanın malî gücü ölçüsünde belirlenir; ekonomik durum elvermiyorsa nafakaya hükmedilmeyebilir. Talep, çocuğun eğitimini sürdürdüğü sürece geçerlidir; eğitim sona erdiğinde nafaka yükümlülüğü de sona erer.

Anlaşmalı Boşanmada Nafaka

Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarı, taraflarca hazırlanan protokolde serbestçe düzenlenebilir; taraflar nafaka istemeyebilir veya miktar üzerinde anlaşabilir. Mahkeme, protokolü onaylarken nafakaya ilişkin düzenlemenin hakkaniyete uygun olup olmadığını da inceler.

Protokolde yoksulluk nafakasından feragat edilmesi, ileride koşullar ne kadar değişirse değişsin aynı nafakanın yeniden istenemeyeceği anlamına gelir; feragat kesindir. İştirak nafakasından feragat edilemez, çünkü çocuğun hakkıdır ve ana babanın tasarrufuna bağlı değildir.

Boşanmanın Diğer Mali Sonuçları

Nafaka türleri, boşanmanın mali sonuçlarından yalnızca birini oluşturur; düğün takıları ve mal paylaşımı gibi diğer talepler ayrı değerlendirilir. Ayrıntı için düğün takıları ve mehir sayfalarımıza bakılabilir.

Nafaka Davasında Avukat Desteği

Nafaka türleri arasındaki farkın doğru tespiti, kusur derecelerinin ortaya konulması ve icra sürecinin takibi, dosyanın sonucunu etkiler. Talebin baştan doğru kurgulanması, sonradan yaşanacak hak kayıplarını önler.

Ayrıntı boşanma avukatı sayfamızdadır.

Nafaka Hakkında Sık Sorulan Sorular

Nafaka türleri nelerdir?

Tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası olmak üzere dört türdür. Yardım nafakası, diğer üç türden farklı olarak boşanmayla değil hısımlık ilişkisiyle ilgilidir.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Taraflar, gelir ve gider belgelerini kendileri sunar; mahkeme bunun ötesinde sosyal ve ekonomik durum araştırması da yaptırabilir. Talep edilenden fazla miktara hükmedilemez.

Yoksulluk nafakası kimlere verilir?

Ödeyecek tarafın kusurlu olup olmaması sonucu etkilemez; ölçü, talep eden tarafın kusurunun diğer taraftan daha ağır olmamasıdır. Ağır veya tam kusurlu taraf, yoksulluğa düşecek olsa dahi alamaz.

Yoksulluk nafakası ne zamana kadar ödenir?

Kanunda süresiz olarak talep edilebileceği düzenlenmiştir; ancak Anayasa Mahkemesi 04.06.2026 tarihli kararıyla “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir ve iptal, gerekçeli kararın 30 Eylül 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir; o tarihe kadar mevcut kural uygulanır ve kesinleşmiş nafakalar kendiliğinden kalkmaz. Nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden; fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla sona erer.

İştirak nafakası ne zaman biter?

Çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; ayrıca dava açmaya gerek yoktur. Sonrasında eğitim gideri istenecekse, talebi ana baba değil çocuğun kendisi açar.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Alacaklı, avukat tutmadan doğrudan icra dairesine başvurarak takip başlatabilir. Şikâyet süresi, her ödenmeyen dönem için ayrı ayrı işler; geciken taksidi kaçırmak sonraki taksitler için hakkı düşürmez.

Nafaka artırım davası nasıl açılır?

Aile mahkemesinde açılır; talebi yalnızca alacaklı değil, nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını isteyen yükümlü de aynı mahkemede dava açabilir. Otomatik artış kaydı olan kararlarda dava gerekmez.

İşsiz olan eş nafaka öder mi?

Gelirinin olmaması tek başına yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; mahkeme malvarlığı ve ödeme gücünü bütün olarak değerlendirir. Gerçekten ödeme gücü yoksa miktar buna göre belirlenir.

Üniversite okuyan çocuk nafaka alabilir mi?

Evet, ancak talep iştirak nafakasının otomatik devamı değildir; ergin çocuk, kendi adına ayrı dava veya talep yoluyla istemelidir.

Anlaşmalı boşanmada nafakadan vazgeçilebilir mi?

Mahkeme, protokolü onaylamadan önce feragatin hakkaniyete uygun olup olmadığını inceler; onaydan sonra feragatten dönülemez.