Boşanma davasında velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı ayrı ayrı karara bağlanır. Talepler dava dilekçesine yazılmazsa sonradan eklenmesi ıslah gerektirir. Şiddet gören eş için ilk adım koruma kararıdır; başvuru için delil aranmaz ve karar aynı gün verilir. Boşanma avukatı desteği, delil ve hak listesinin çıkarılmasıyla başlar. Yazımızda anlaşmalı boşanma şartlarını ve protokolü, çekişmeli boşanma sebeplerini, delil kurallarını, velayet ölçütlerini, kişisel ilişki düzenlemesini, nafaka türlerini, mal rejiminin tasfiyesini, tazminat taleplerini, 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararını ve yurt dışı boşanma kararlarının tanınmasını ayrıntılarıyla bulabilirsiniz.
Anlaşmalı Boşanma Şartları, Protokol ve Süre
Anlaşmalı boşanma için üç şart birlikte aranır (TMK m.166).
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
- Eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi
- Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi
Protokol, boşanmanın sonuçlarını eksiksiz düzenlemelidir. Velayet, kişisel ilişki günleri, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımı ayrı ayrı yazılır. Eksik veya çelişkili protokol hâkim tarafından kabul edilmez. Hâkim protokolde çocuğun yararına aykırı gördüğü hükümleri değiştirebilir; taraflar kabul ederse boşanma kararı verilir. Dosya, çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır. Karar tebliğ edilip kesinleştikten sonra nüfusa işlenir. Boşanma avukatı, protokolü imza öncesinde eksik başlık yönünden denetler.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri ve Evlilik Birliğinin Sarsılması
Çekişmeli boşanmada iki grup sebep bulunur. Özel sebepler kanunda tek tek sayılmıştır: zina, hayata kast ve pek kötü muamele, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.
Evlilik birliğinin sarsılması, ortak hayatın çekilmez hâle gelmesini ifade eder. Sürekli hakaret, güven sarsıcı davranış, ekonomik şiddet ve ilgisizlik uygulamada sık görülen örneklerdir. Kusur dengesi sonucu doğrudan etkiler; daha az kusurlu eş tazminat isteyebilir. Zinaya dayalı dava için süre sınırlıdır: öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde fiilden itibaren beş yıl. Aile hukukunda af niteliğindeki davranış dava hakkını sona erdirir.
Boşanma Davasında Deliller ve Sınırları
Her delil serbestçe kullanılamaz. Hukuka aykırı yolla elde edilen delil dosyadan çıkarılır.
- Eşin telefonuna veya hesabına izinsiz girilerek alınan kayıtlar kabul edilmez
- Gizlice ev veya araca yerleştirilen dinleme cihazı kayıtları geçersizdir
- Tarafın kendi katıldığı konuşmayı kaydetmesi, kaybolma tehlikesi varsa değerlendirilebilir
- Ortak alanda çekilmiş fotoğraf ve tanık beyanı serbestçe sunulur
Tanıklar duyuma değil, kendi gördüklerine dayanmalıdır. Akraba tanıklığı kabul edilir, beyanın tutarlılığı ayrıca değerlendirilir. Mesaj ve sosyal medya kayıtları ekran görüntüsü yerine kaynağıyla birlikte sunulur. Boşanma avukatı, delil listesini dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye bildirir.
Velayet Kararında Mahkemenin Baktığı Ölçütler
Velayette tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Ebeveynin gelir düzeyi tek başına belirleyici sayılmaz.
- Çocuğun yaşı ve alışkın olduğu düzenin sürmesi
- Ebeveynin çocukla kurduğu ilişkinin niteliği ve bakım geçmişi
- Çocuğa ayrılabilecek zaman ile çalışma düzeni
- Kardeşlerin ayrılmaması ilkesi
Küçük yaştaki çocuğun anne bakımına muhtaç sayılması yerleşik uygulamadır. İdrak çağındaki çocuk mahkemede uzman eşliğinde dinlenir ve görüşü kayda geçirilir. Ortak velayet, eşlerin iletişimi sürüyorsa ve çocuğun yararına uygunsa kararlaştırılabilir. Mahkeme uzman raporu alır; pedagog ve sosyal çalışmacı ev ortamını inceler. Velayet kararı kesin değildir; koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi davası açılır. Boşanma avukatı, uzman incelemesi öncesinde dosyaya sunulacak belgeleri hazırlar.
Kişisel İlişki Düzenlemesi ve Karara Uyulmaması
Kişisel ilişki, çocuğun velayeti kendisinde olmayan ebeveynle görüşme düzenidir. Mahkeme günleri, saatleri ve tatil dönemlerini karara yazar. Düzen çocuğun yaşına göre değişir; küçük çocuklarda gece kalmalı görüşmeye kademeli geçilir.
Karara uyulmaması hâlinde izlenen yol 2021 yılında değişti. Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulması işlemleri icra dairelerinden alındı; artık adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri tarafından, çocuk görüşme merkezlerinde yerine getiriliyor (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu). Başvuruyu hak sahibi yapar. Çocuğu teslim etmeyen veya süresinde geri getirmeyen taraf hakkında disiplin hapsi gündeme gelir. Israrlı engelleme velayetin değiştirilmesi sebebi olarak ileri sürülebilir. Aile hukukunda görüşme düzeninin yazılı kayda bağlanması, sonraki taleplerin dayanağını oluşturur.
Örnek olay — Kişisel ilişki kararına rağmen çocuğu göremeyen müvekkil, işlemi eski usulle icra dairesinden yürütmeye çalışıyordu. Başvuruyu adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yönlendirerek görüşme düzenini işler hâle getirdik.
Nafaka Türleri, Artırım ve Azaltım Davaları
Nafaka üç başlıkta toplanır.
- Tedbir nafakası — dava sürerken eş ve çocuk için hükmedilir, dava tarihinden itibaren işler
- İştirak nafakası — boşanmadan sonra çocuğun giderlerine katılma payıdır, çocuk ergin olana kadar sürer
- Yoksulluk nafakası — boşanmayla yoksulluğa düşecek eşe ödenir
Yoksulluk nafakası kanunda süresiz düzenlenmiştir (TMK m.175). Nafaka alan taraf yeniden evlenirse, fiilen evliymiş gibi yaşarsa veya yoksulluğu ortadan kalkarsa nafaka kaldırılır. Kusuru daha ağır olan eş yoksulluk nafakası isteyemez. Şartlar değişince artırım veya azaltım davası açılır. Talep, ücretlerdeki değişim ve çocuğun ihtiyaçlarındaki artış üzerinden belgelendirilir. Kararda otomatik artış oranı yoksa her dönem yeniden dava gerekir. Boşanma avukatı, nafaka talebini gelir belgeleri ve gider listesiyle birlikte sunar.
Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Katılma Alacağı
Yasal mal rejimi, 1 Ocak 2002 tarihinden sonraki evliliklerde edinilmiş mallara katılmadır. Rejim, evlilik süresince edinilen malların tasfiyeye tabi tutulmasını sağlar. Tapunun kimin üzerine kayıtlı olduğu tek başına sonucu belirlemez.
- Katılma alacağı — edinilmiş malların yarısı üzerindeki alacak hakkı
- Değer artış payı — diğer eşin malına yapılan katkı nedeniyle doğan pay
- Kişisel mal — evlenmeden önce edinilen, miras kalan ya da bağışlanan mallar
Miras, bağış ve manevi tazminat kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Kişisel malın geliri ise edinilmiş mal kabul edilir. Tasfiye davası boşanma davasıyla birlikte açılabilir; karar boşanma kesinleşmeden verilmez. Dava, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir. Aile hukukunda tasfiye hesabı, banka kayıtları ve tapu geçmişi üzerinden yapılır.
Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat
Boşanmada tazminat, kusur karşılaştırmasına dayanır. Maddi tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen eşe ödenir. Manevi tazminat ise kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşin talebidir (TMK m.174). Talep eden eşin, karşı taraftan daha az kusurlu olması gerekir. Eşit kusurda tazminata hükmedilmez.
Tazminat talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir. Ayrı dava açılacaksa süre sınırlıdır: boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl (TMK m.178). Süre geçtikten sonra talep zamanaşımına uğrar. Tutar, tarafların ekonomik durumu ve kusurun ağırlığı birlikte değerlendirilerek belirlenir. Boşanma avukatı, kusur iddialarını delil listesiyle eşleştirerek dosyaya girer.
6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma ve Uzaklaştırma Kararı
Şiddet gören veya şiddet tehlikesi altındaki kişi koruma kararı isteyebilir. Başvuru için delil veya belge gerekmez; beyan esas alınır. Evlilik şartı da aranmaz, boşanmış eşler ve birlikte yaşayanlar da başvurabilir. Başvuru dört yerden yapılır.
- En yakın polis merkezi veya jandarma karakolu
- Cumhuriyet başsavcılığı
- Aile mahkemesi
- Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi
Karar gecikmeksizin, çoğu zaman aynı gün verilir. Hâkimin verdiği tedbirler ilk seferde en çok altı ay süreyle uygulanır. Şiddet tehlikesi sürüyorsa süre uzatılır ya da kapsam genişletilir. Uzatma talebi, karar sona ermeden verilir. Karara karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. Başvuru ve infaz işlemlerinden harç, posta gideri veya benzeri ad altında masraf alınmaz.
Karara aykırı davranış yaptırımsız kalmaz. İlk ihlalde hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır. Her tekrarında süre on beş günden otuz güne çıkar; toplam süre altı ayı geçemez (6284 sayılı Kanun m.13). Zorlama hapsi adli sicile işlenmez. İhlal ayrıca tehdit veya yaralama suçu oluşturuyorsa ceza soruşturması da yürütülür. İhlal anında derhâl kolluğa bildirim yapılması, tespitin yapılabilmesi için gerekir. Boşanma avukatı, koruma kararı ile boşanma dosyasını birlikte yürütür.
Örnek olay — Eşinden şiddet gören müvekkil, uzaklaştırma kararı sonrası ısrarlı mesajlarla karşılaştı. Mesajları kayıt altına alıp kolluğa bildirerek zorlama hapsi talebinde bulunduk.
Yurt Dışında Verilen Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi
Yabancı mahkemenin verdiği boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz. Nüfus kaydı düzeltilmediği sürece kişi Türkiye bakımından evli görünür. Kararın hüküm doğurması için tanıma, ayrıca bir alacak veya velayet hükmünün icrası için tenfiz istenir.
İki yol bulunur. Yalnızca boşanmanın nüfusa işlenmesi isteniyorsa eşler birlikte nüfus müdürlüğüne başvurabilir; başvuru yurt dışında konsolosluğa da yapılır. Eşlerden biri katılmıyorsa ya da velayet, nafaka ve tazminat hükümlerinin uygulanması gerekiyorsa aile mahkemesinde dava açılır. Karara apostil şerhi ve yeminli tercüme eklenir. Tanıma davasında yabancı kararın esası yeniden incelenmez; kamu düzenine aykırılık ve savunma hakkının ihlali yönünden denetim yapılır. Aile hukukunda tanıma kararı kesinleşmeden nüfus kaydı düzeltilmez.
Sık Sorulan Sorular
Boşanma davası ortalama ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanma çoğunlukla tek duruşmada biter, kesinleşme süreci ayrıca işler. Çekişmeli boşanma ise tanık sayısına, uzman raporuna ve mahkemenin iş yüküne göre uzar. Velayet ve mal paylaşımı tartışmalıysa süre daha da artar. Dosya incelendikten sonra öngörü hakkında değerlendirme yapılır.
Eşim boşanmak istemiyorsa dava açabilir miyim?
Boşanma için karşı tarafın onayı gerekmez. Tek taraflı olarak çekişmeli boşanma davası açılır. Tek taraflı açılan davada boşanma sebebinin ispatlanması gerekir. Eşin davayı kabul etmemesi süreci uzatır, sonucu tek başına değiştirmez.
Çocuğumun velayetini alabilmem için neye dikkat etmeliyim?
Çocuğun günlük düzenini kimin yürüttüğü belgeyle gösterilir. Okul kayıtları, sağlık randevuları ve öğretmen görüşme tutanakları dosyaya sunulur. Çocuğu diğer ebeveyne karşı olumsuz yönlendirmek aleyhe değerlendirilir. Uzman incelemesinde çocuğa ayrılan zaman ve ev ortamı esas alınır. Aile hukukunda çocuğun alışkın olduğu düzenin korunması önceliklidir.
Yoksulluk nafakası ömür boyu mu ödenir?
Kanunda süre sınırı bulunmaz, ancak nafaka sonsuza kadar kesin değildir. Alan taraf yeniden evlenirse ya da fiilen evli gibi yaşarsa nafaka kaldırılır. Yoksulluğun ortadan kalkması da kaldırma sebebidir. Talep için nafakanın kaldırılması davası açılır.
Ev ve araç eşimin üzerineyse hakkım var mıdır?
Tapu ve ruhsat kaydı tek başına sonucu belirlemez. Evlilik içinde edinilen mallar kural olarak tasfiyeye girer ve yarısı üzerinde alacak hakkı doğar. Mirastan gelen ya da evlenmeden önce alınan mallar kapsam dışındadır. Bedelin nereden ödendiğinin banka kayıtlarıyla gösterilmesi hesabı doğrudan etkiler.
Anlaşmalı boşanmada duruşmaya girmek zorunda mıyız?
Hâkim tarafları bizzat dinlemek zorundadır, vekil katılımı yeterli sayılmaz. İki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir. Yurt dışında yaşayan eş için istinabe yoluyla dinlenme talep edilebilir. Duruşmada protokol okunur ve iradenin serbest olduğu tutanağa geçirilir.
Son güncelleme: Ağustos 2026. Sayfada yer alan parasal sınırlar, oranlar ve teminat tutarları belirtilen tarihte yürürlükte olan tutarlardır; bu değerler dönemsel olarak güncellenmektedir. Başvurunuzdan önce güncel tutarı teyit etmenizde yarar vardır.
Boşanma Dosyanızı Değerlendirelim
Velayet, nafaka, mal paylaşımı veya koruma kararı gündeminizdeyse dosyanızı inceleyip hangi taleplerin dava dilekçesine yazılması gerektiğini birlikte belirleyelim. Şiddet söz konusuysa koruma kararı için delil aranmaz ve karar çoğu zaman aynı gün verilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki danışmanlık niteliğinde değildir ve avukat–müvekkil ilişkisi doğurmaz. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir; hak kaybı yaşamamak için dava ve başvuru sürelerini bir avukata danışarak teyit etmeniz önerilir. Diğer çalışma alanlarımız için Çalışma Alanlarımız sayfasını inceleyebilirsiniz.
