Mirasbırakan taşınmazını bağışladığı hâlde tapuda satış göstermişse mirasçılar dava açabilir. Talep, tapu iptali ve tescildir. Dava, mirasbırakanın ölümünden sonra açılır; sağlığında açılamaz. Talep süreye bağlı değildir, devrin üzerinden yıllar geçmiş olsa da ileri sürülebilir. İspat yükü davacıdadır ve sonuç toplanan delillere göre değişir. Yazımızda muris muvazaasının ne olduğunu, unsurlarını ve kimlerin dava açabileceğini bulabilirsiniz. İspat yolları, kapsama giren işlemler, süreler, talebin sonucu ve tenkisle farkı da ayrıntılarıyla anlatılmıştır.
Muris Muvazaası Nedir?
Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçısından mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünüşteki işlemdir. Taraflar arasında iki işlem bulunur. Görünürdeki işlem, tapuda gösterilen satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesidir. Gizli işlem ise gerçekte yapılan bağıştır. Görünürdeki işlem, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir. Gizli bağış da resmî şekil şartını taşımadığından geçerli sayılmaz. Dayanak, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli, 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı kararıdır.
Kanundaki yeri
Muvazaa, Türk Borçlar Kanunu m.19’da düzenlenmiştir. Muris muvazaası için ayrı madde bulunmaz; kural, içtihadı birleştirme kararıyla şekillenmiştir. Nitelik olarak nisbi muvazaadır; taraflar devir konusunda gerçekten anlaşmış, ancak işlemin türünü gizlemiştir. Mirasbırakanın taşınmazı devretme iradesi vardır, devrin bedelsiz olduğu gizlenmiştir.
Davanın Unsurları Nelerdir?
Dört unsurun birlikte bulunması aranır.
- Görünürdeki işlem — dışarıya karşı yapılmış gibi gösterilen devir
- Gizli işlem — tarafların gerçekte yaptığı bağış
- Mal kaçırma amacı — mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma kastı
- Mirasçıların zarar görmesi — miras payının fiilen azalması
Unsurlardan biri eksikse dava reddedilir. Mirasbırakanın gerçekten satış yapmış olması hâlinde muvazaadan söz edilemez. Bedelin düşük gösterilmesi tek başına yeterli değildir; devrin bedelsiz olduğunun ortaya konması gerekir.
Amaç nasıl anlaşılır
Mal kaçırma amacı doğrudan ispatlanamaz; olgulardan çıkarılır. Devrin mirasçılardan gizlenmesi ilk işarettir. Taşınmazın devirden sonra da mirasbırakan tarafından kullanılması ve kira gelirinin ona bırakılması da güçlü göstergedir. Diğer mirasçılara benzer devir yapılmamış olması da değerlendirmeye girer.
Kimler Dava Açabilir?
Davayı, miras hakkı zedelenen tüm mirasçılar açabilir. Saklı pay sahibi olmak şart değildir; atanmış mirasçılar da dava açabilir. Mirasçılardan her biri diğerlerinin onayı olmadan tek başına başvurabilir. Talep, davacının miras payı oranında tapu iptali ve tescildir; tamamının iptali istenemez. Dava, mirasbırakanın sağlığında açılamaz. Miras hakkı ölümle doğduğu için erken açılan dava reddedilir.
Davalı kimdir
Davalı, taşınmazın devredildiği kişidir. Taşınmaz sonradan el değiştirmişse sonraki malikler de davaya dâhil edilir. Devir zinciri, tapu müdürlüğünden istenecek işlem dökümüyle çıkarılır. Eksik gösterilen halka, kararın uygulanmasını engeller.
Muvazaa Nasıl İspatlanır?
İspat yükü davacıdadır ve dava tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Mirasçılar kendi miras haklarına dayandığı için yazılı delil şartına bağlı değildir. Mahkeme tek ölçüte bakmaz; olgular birlikte değerlendirilir. Hiçbir ölçüt tek başına sonuca götürmez, tablo bütün hâlinde okunur.
Aşağıdaki tabloda mahkemenin incelediği başlıklar ve belgelenme yolları gösterilmiştir.
| Mahkemenin baktığı ölçüt | Nasıl belgelenir |
|---|---|
| Mirasbırakanın satışa ihtiyacı var mıydı | Banka hesapları, emeklilik geliri, kira gelirleri |
| Bedel gerçekten ödendi mi | Havale ve EFT kayıtları, dekontlar |
| Devir bedeli gerçek değerin altında mı | Devir tarihindeki emsal satış ve rayiç araştırması |
| Devralanın ödeme gücü var mıydı | Gelir belgesi, hesap hareketleri, vergi kayıtları |
| Taraflar arasındaki ilişki nasıldı | Tanık beyanları, aile içi ilişkinin geçmişi |
| Yöresel gelenek ne yönde | Bölgedeki devir alışkanlıkları, tanık anlatımları |
Sonuç neden önceden söylenemez
Aynı olgu farklı dosyalarda farklı sonuca bağlanır. Bakım ve destek görmenin yarattığı minnet duygusuyla yapılan düşük bedelli devirlerde muvazaa kabul edilmez. Mirasbırakanın diğer çocuklarına da benzer devirler yapmış olması iddiayı zayıflatır. Dosya incelendikten sonra delil durumu hakkında değerlendirme yapılır.
Hangi İşlemler Kapsama Girer?
Kural, tapulu taşınmazların devrine ilişkin işlemleri kapsar. Tapuda satış gösterilen devirler ilk sırada gelir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan devirler de muvazaa iddiasına konu olur (TBK m.611). Devir üçüncü kişi üzerinden dolaylı yapılmışsa zincir baştan incelenir. Buna karşılık tapusuz taşınmazlarda ve elden yapılan bağışlarda içtihadı birleştirme kararı uygulanmaz.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde ölçüt
Sözleşme, gerçekten bakım karşılığı yapılmışsa muvazaa sayılmaz. Bakım borçlusunun edimini fiilen yerine getirip getirmediği araştırılır. Sözleşmenin eşle yapıldığı hâllerde, mirasbırakanın sözleşme tarihinde özel bakıma ihtiyacı olup olmadığına bakılır. Çocuk ya da torunla yapılan sözleşmelerde ise özel bakım ihtiyacı şartı aranmaz.
Süre Sınırı Var mı?
Muvazaa iddiası süreye bağlı değildir. Görünürdeki işlem baştan geçersiz sayıldığı için zamanaşımı ve hak düşürücü süre işlemez. Devrin üzerinden on yıl geçmiş olsa bile dava açılabilir. Tek sınır, davanın mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilmesidir. Sağlığında açılan dava, miras hakkı henüz doğmadığı için reddedilir. Süre işlemese de delillerin zamanla kaybolması gecikmeyi fiilen riskli kılar.
Gecikmenin fiilî riski
Süre işlemese de zaman aleyhe çalışır. Devri gören tanıklar vefat eder, banka kayıtlarının saklama süresi dolar. Taşınmaz el değiştirdikçe iyiniyet tartışması güçlenir. Delillerin erken toplanması, sürenin işlememesinden daha çok işe yarar.
Dava Kazanılırsa Ne Olur?
Mahkeme, tapu kaydını davacının miras payı oranında iptal eder ve onun adına tescile karar verir. Taşınmazın tamamı davacıya geçmez; diğer mirasçıların payı dava dışı kalır. Karar kesinleştiğinde tapu kaydı düzeltilir. Taşınmaz üçüncü kişiye devredilmişse sonuç değişir; tapu siciline güvenerek iyiniyetle kazanan kişinin tapusu korunur (TMK m.1023). Koruma uygulandığında talep tazminata dönüşür ve devri yapan kişiye yöneltilir.
Tedbir şerhi
Dava açılırken tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi istenmelidir. Şerh, yargılama sürerken taşınmazın devredilmesini engeller. Şerh konulmazsa devir gerçekleşir ve iyiniyet tartışması gündeme gelir. Talep dilekçede açıkça yazılır.
Tenkis mi, Muvazaa mı?
İki dava farklı sonuç doğurur. Muvazaada işlem baştan geçersiz sayılır ve tapu iptali istenir. Tenkiste ise işlem geçerlidir; yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Muvazaa süreye bağlı değildir. Tenkis ise saklı payın zedelendiği öğrenildikten sonraki bir yıl içinde açılır (TMK m.571). Muvazaa davasını her mirasçı açabilirken tenkis yalnızca saklı pay sahiplerine tanınmıştır.
Kademeli talep
İki talep aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülebilir. Asıl talep muvazaaya, yedek talep tenkise dayandırılır. Muvazaa kabul edilmezse mahkeme tenkis talebini inceler. Kademeli kurgu, süre kaçırma riskini de azaltır; tenkis süresi kısa olduğu için baştan yazılması gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Babam sağlığında evi kardeşime satmış, iptal ettirebilir miyim?
Devir gerçekte bağışsa ve tapuda satış gösterilmişse dava açabilirsiniz. Bedelin ödenmediğini ve babanızın satışa ihtiyacı bulunmadığını ortaya koymanız gerekir. Devir gerçek satışsa dava sonuç vermez. Sonuç, toplanan delillere göre belirlenir; önceden söylenemez.
Mal kaçırma davasında zamanaşımı var mı?
Hayır, muvazaa iddiası zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Devrin üzerinden uzun yıllar geçmiş olsa da dava açılabilir. Buna karşılık dava, ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılır. Gecikme hukuken engel değildir; ancak tanık ve belge bulmayı zorlaştırır.
Muvazaayı nasıl ispatlarım, tanık yeterli mi?
Tanık dinletebilirsiniz; mirasçılar her türlü delille ispat hakkına sahiptir. Tanık beyanı tek başına çoğu dosyada yeterli görülmez. Banka kayıtları, emsal değer araştırması ve mirasbırakanın gelir durumu birlikte sunulur. Deliller arasındaki tutarlılık sonucu belirler.
Saklı payım yoksa yine dava açabilir miyim?
Açabilirsiniz; muvazaa davası saklı pay şartına bağlı değildir. Miras hakkı zedelenen her mirasçı başvurabilir. Talebiniz kendi payınız oranında tapu iptali ve tescildir. Saklı pay şartı yalnızca tenkis davasında aranır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi de muvazaa sayılır mı?
Sayılabilir, ancak otomatik değildir. Bakım borçlusu edimini gerçekten yerine getirmişse sözleşme geçerli kabul edilir. Sözleşme eşle yapılmışsa mirasbırakanın özel bakıma ihtiyacı olup olmadığı araştırılır. Çocuk veya torunla yapılan sözleşmelerde aynı şart aranmaz.
Ev üçüncü kişiye satılmışsa ne olur?
Sonuç, alıcının iyiniyetli olup olmadığına bağlıdır. Tapuya güvenerek kazanan iyiniyetli alıcının tapusu korunur. Alıcının durumu bildiği ispatlanırsa onun tapusu da iptal edilir. Koruma uygulandığında talebiniz tazminata dönüşür.
Dava hangi mahkemede açılır, ne kadar sürer?
Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve yetki kesindir. Kesin süre verilemez; süreyi dosyanın kapsamı belirler. Keşif yapılması, tanık dinlenmesi ve bilirkişi raporu alınması süreyi uzatır. Karardan sonra istinaf aşaması ayrıca zaman alır.
Tenkis mi muvazaa mı açmalıyım?
Devir gerçekte bağışsa muvazaa, açık ve geçerli bağışsa tenkis gündeme gelir. İkisini aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürebilirsiniz. Muvazaa kabul edilmezse mahkeme tenkis talebinizi inceler. Tenkis süresi kısa olduğundan talebin baştan yazılması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir. Son güncelleme: Ağustos 2026.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.