Saklı pay, mirasbırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği asgari paydır. Hak sahipleri altsoy, ana baba ve sağ kalan eştir; kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırıldı. Çocukların saklı payı, yasal miras payının yarısıdır. Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açar ve aşan kısmın geri alınmasını ister. Dava, saklı payın zedelendiği öğrenildikten sonraki bir yıl içinde açılır. Yazımızda saklı pay sahiplerini, oranları ve tasarruf edilebilir kısmın hesabını bulabilirsiniz. Tenkis davası, tenkis sırası, süreler, mirasçılıktan çıkarma ve muvazaayla farkı da ayrıntılarıyla anlatılmıştır.
Saklı Pay Kimlerin Hakkıdır?
Saklı pay üç gruba tanınmıştır. Altsoy, yani çocuklar ve onların altsoyu ilk gruptur. Mirasbırakanın ana ve babası ikinci gruptur; altsoy yoksa devreye girer. Sağ kalan eş ise her hâlde saklı paylıdır. Kardeşlerin saklı payı 4 Mayıs 2007 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle kaldırıldı; kardeşler artık tenkis davası açamaz. Saklı pay sahibi olmayan mirasçılar tenkis isteyemez, ancak muvazaa iddiasında bulunabilir.
Saklı pay hangi hâlde doğar
Saklı pay, mirasçılık sıfatının bulunmasına bağlıdır. Mirası reddeden ya da mirastan yoksun kalan kişi saklı pay talep edemez. Zümre sistemi gereği önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümredekiler saklı pay sahibi olmaz. Örneğin çocuk varsa mirasbırakanın ana babası saklı pay isteyemez.
Saklı Pay Oranları Nedir?
Oranlar kanunda gruplara göre belirlenmiştir (TMK m.506). Oran, kişinin kendi yasal miras payı üzerinden işletilir. Önce yasal pay bulunur, sonra tabloda gösterilen kesir uygulanır.
Aşağıdaki tabloda saklı pay oranları toplanmıştır.
| Saklı pay sahibi | Yasal miras payının |
|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun) | Yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Dörtte biri |
| Sağ kalan eş — altsoyla birlikte mirasçıysa | Tamamı |
| Sağ kalan eş — ana baba zümresiyle birlikte mirasçıysa | Tamamı |
| Sağ kalan eş — diğer hâllerde | Dörtte üçü |
| Kardeşler | Saklı payı yoktur (2007’de kaldırıldı) |
Eşin payı hesabı nasıl etkiler
Sağ kalan eş varsa önce eşin yasal miras payı ayrılır. Kalan kısım diğer mirasçılar arasında paylaştırılır ve saklı paylar kalan tutar üzerinden hesaplanır. Eşin saklı payı, altsoy ya da ana baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamıdır. Sıralama atlanırsa oranlar hatalı çıkar.
Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Bulunur?
Tasarruf edilebilir kısım, saklı paylar düşüldükten sonra kalan bölümdür. Hesap üç adımda yapılır. Önce terekenin ölüm günündeki net değeri bulunur; borçlar, cenaze giderleri ve tereke yazım masrafları düşülür. Ardından mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan kazandırmalar net değere eklenir. Son adımda saklı paylar hesaplanır ve toplamdan çıkarılır. Kalan tutar tasarruf edilebilir kısımdır.
Sayısal örnek
Mirasbırakanın üç çocuğu bulunsun. Ölümünde geride 600.000 TL değerinde mal bıraksın ve sağlığında çocuklarından birine 1.200.000 TL değerinde taşınmaz bağışlamış olsun.
- Hesaba esas tereke: 600.000 + 1.200.000 = 1.800.000 TL
- Her çocuğun yasal miras payı: 1.800.000 / 3 = 600.000 TL
- Her çocuğun saklı payı: 600.000’in yarısı = 300.000 TL
- Toplam saklı pay: 3 x 300.000 = 900.000 TL
- Tasarruf edilebilir kısım: 1.800.000 – 900.000 = 900.000 TL
Bağış 1.200.000 TL olduğu için tasarruf sınırı 300.000 TL aşılmıştır. Tenkis, aşan 300.000 TL üzerinden yapılır. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir; her dosyada tereke ve kazandırma değerleri bilirkişi tarafından hesaplanır.
Tenkis Davasını Kim, Kime Karşı Açar?
Davayı yalnızca saklı payı zedelenen mirasçı açabilir. Davalı, kazandırmadan yararlanan kişidir. Mirasçı da olur, üçüncü kişi de. Dava, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Talep, saklı payı tamamlayacak tutarın geri verilmesidir. Kazandırmanın tamamı değil, sınırı aşan kısmı geri alınır. Davalı da saklı paylı mirasçıysa yalnızca kendi saklı payını aşan kısımla sorumlu tutulur.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir
- Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarrufların tamamı
- Mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar
- Geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devirleri ve borçtan kurtarmalar
- Alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar
- Dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlar ve ölümden önceki yıl içinde âdet dışı yapılan bağışlar
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar
Ölüme bağlı tasarrufların hepsi kendiliğinden tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalar ise ancak kanunda sayılan gruplardan birine girerse tenkis edilir (TMK m.565). Son bentteki kazandırmalarda, saklı payı etkisiz kılma amacının açık olması aranır.
Tenkis Hangi Sırayla Yapılır?
Sıra kanunda gösterilmiştir ve atlanamaz. Önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir; birden fazlaysa her birinden orantılı olarak indirim yapılır. Saklı pay hâlâ tamamlanmamışsa sağlararası kazandırmalara geçilir. Bunlar en yeni tarihlisinden başlanarak en eskisine doğru geriye gidilerek tenkis edilir. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada yer alır (TMK m.570).
Sıranın pratik sonucu
Vasiyetname varsa ilk indirim oradan yapılır; sağlığında bağış alan kişi ancak vasiyet yetmezse etkilenir. Aynı kişiye farklı tarihlerde yapılan bağışlarda en yeni olan önce tenkis edilir. Kazandırmaların tarihleri dosyada tek tek belgelenir.
Tenkis Davası Ne Kadar Sürede Açılır?
Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılır. Üst sınır ise on yıldır (TMK m.571). Süre, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından işler. Süreler hak düşürücüdür; hâkim kendiliğinden dikkate alır. Buna karşılık tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Def’i imkânı yalnızca kazandırma henüz yerine getirilmemişse kullanılır; kazandırma ifa edilmişse dava açmak gerekir.
Sürenin başlangıcı
Süre, zedelenmenin öğrenildiği tarihte işlemeye başlar. Öğrenme anı; kazandırmanın varlığının ve tutarının bilinmesini gerektirir. Tapu kaydının incelendiği ya da tereke tespitinin tamamlandığı tarih başlangıç kabul edilir. Tarih tartışmalıysa mahkeme kayıt ve yazışmalar üzerinden belirler.
Mirasçılıktan Çıkarma ile Farkı Nedir?
Mirasçılıktan çıkarma, saklı paylı mirasçının mirastan tamamen dışlanmasıdır. Mirasbırakan bunu ancak iki sebeple yapabilir (TMK m.510). Mirasçının, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç işlemesi ilk sebeptir. Aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi ikinci sebeptir. Sebep vasiyetnamede açıkça gösterilmelidir. Gösterilmemiş ya da ispatlanamamışsa tasarruf, saklı pay dışında kalan kısımda ayakta kalır ve mirasçı saklı payını alır.
İtiraz nasıl edilir
Çıkarılan mirasçı, tasarrufun iptali veya tenkisi talebiyle dava açabilir. İspat yükü, çıkarmadan yararlanan tarafa aittir. Sebebin gerçekliği tanık, mahkeme kararı ve yazışmalarla araştırılır. Çıkarma geçersiz sayılırsa mirasçı saklı payı oranında hak sahibi olur.
Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?
Ayrım, işlemin gerçek niteliğine göre yapılır. Devir gerçekte bağış olduğu hâlde tapuda satış gösterilmişse muris muvazaası gündeme gelir. İşlem baştan geçersiz sayılır ve tapu iptali istenir. Kazandırma açık ve geçerli bağışsa tenkis yolu işler. İşlem ayakta kalır, yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Muvazaa süreye bağlı değildir, tenkis ise kısa süreye tabidir. Muvazaayı her mirasçı ileri sürebilirken tenkis saklı pay sahiplerine tanınmıştır.
İkisi birlikte istenebilir
Talepler aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülür. Dilekçede önce muvazaa, ardından tenkis talebi yazılır. Muvazaa kabul edilmezse mahkeme ikinci talebe geçer. Tenkis süresi kısa olduğu için talebin baştan yer alması gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Saklı pay oranı çocuk için kaçta kaç?
Çocuk için oran, kendi yasal payının yarısıdır. Üç çocuklu mirasta her çocuğun yasal payı üçte bir, saklı payı altıda bir olur. Eş de mirasçıysa önce onun payı ayrılır, kalan kısım çocuklar arasında bölünür. Oran terekenin tamamı üzerinden değil, kişinin kendi payı üzerinden hesaplanır.
Babam tüm malını kardeşime bıraktı, ne yapabilirim?
Saklı payınız zedelendiyse tenkis davası açabilirsiniz. Kazandırmanın tamamı değil, tasarruf sınırını aşan kısmı geri alınır. Devir gerçekte bağış olduğu hâlde satış gösterilmişse ayrıca muvazaa iddiasında bulunabilirsiniz. İki talebi aynı dilekçede kademeli olarak yazmak süre kaybını önler.
Tenkis davasını ne kadar süre içinde açmalıyım?
Saklı payınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yılınız var. Üst sınır on yıldır; miras açıldığı anda işlemeye başlar. İki süre de hak düşürücüdür ve uzatılamaz. Süre geçse bile size karşı talep yöneltilirse def’i olarak ileri sürebilirsiniz.
Vasiyetname varsa saklı pay yine korunur mu?
Evet, vasiyetname saklı payı ortadan kaldırmaz. Mirasbırakan yalnızca tasarruf edilebilir kısımda serbesttir. Saklı payı aşan vasiyet hükümleri tenkisle sınıra çekilir. Vasiyetnamenin tamamı iptal edilmez, yalnızca aşan kısmı indirilir.
Sağlığında yapılan bağış tenkise tabi midir?
Her bağış değil, kanunda sayılan gruplara girenler tenkise tabidir. Altsoya geri verilmemek üzere yapılan devirler ve dönme hakkı saklı tutulan bağışlar kapsamdadır. Ölümden önceki yıl içinde yapılan âdet dışı bağışlar da girer. Saklı payı etkisiz kılma amacı açıksa diğer bağışlar da tenkis edilir.
Tenkis davası ile mal kaçırma davası aynı anda açılabilir mi?
Aynı dilekçede kademeli olarak istenebilir. Mahkeme önce muvazaa iddiasını inceler, kabul etmezse tenkise geçer. İki talebi ayrı dosyalarda takip etmek de mümkündür. Tenkis süresi kısa olduğu için bekletmek hak kaybı doğurur.
Mirasçılıktan çıkarıldım, itiraz edebilir miyim?
Edebilirsiniz; çıkarma ancak kanunda sayılan iki sebeple yapılabilir. Sebep vasiyetnamede açıkça gösterilmemişse çıkarma geçerli olmaz. Sebebin gerçekliğini ispat yükü, çıkarmadan yararlanan taraftadır. Çıkarma geçersiz sayılırsa saklı payınızı alırsınız.
Tenkis davasında hangi mahkeme görevlidir?
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Taşınmazın bulunduğu yer yetkiyi değiştirmez. Yanlış mercie açılan dava yetki yönünden reddedilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir. Son güncelleme: Ağustos 2026.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.