Saklı Pay Nedir, Tenkis Davası Nasıl Açılır?

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı ve mirasbırakanın vasiyet ya da bağışla ortadan kaldıramayacağı asgari miras payıdır. Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir; kardeşlerin 2007 değişikliğinden beri saklı payı yoktur. Saklı pay oranları altsoyda yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biridir; sağ kalan eşte ise birlikte mirasçı olunan zümreye göre yasal payın tamamı veya dörtte üçüdür. Hesap, ölüm tarihindeki tereke değerine tenkise tabi kazandırmalar eklenip borçlar ve giderler düşülerek bulunan net tereke üzerinden yapılır. Saklı payı aşan tasarruflar tenkis davasıyla indirilir; dava, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde açılmalıdır.

Tenkiste işlem iptal edilmez, yalnız saklı payı aşan kısım geri alınır; bu yönüyle tenkis, işlemi baştan geçersiz sayan muris muvazaasından ayrılır.

Saklı Pay Nedir?

Korunan pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla veya bazı sağlararası kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı, kanunun belirli mirasçılara tanıdığı asgari miras payıdır. Mirasbırakan, korunan paylar dışında kalan kısımda dilediği gibi tasarrufta bulunabilir; söz konusu kısma tasarruf edilebilir kısım denir.

Saklı pay, mirasbırakanın ölümüyle uygulama alanı bulur; mirasbırakan hayattayken korunan pay hakkı somut talep konusu olmaz. Dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun miras hukukuna ilişkin hükümleridir.

Saklı Pay Kimlerin Hakkıdır?

Kanun, saklı pay sahibi mirasçıları sınırlı sayıda saymıştır: altsoy (çocuklar, evlatlıklar ve onların altsoyu), ana ve baba, sağ kalan eş. Sayılan üç grup dışında kalan mirasçıların korunan payı yoktur.

Kardeşler eskiden saklı pay sahibiydi; 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle söz konusu hak kaldırıldı, kardeşler artık yasal mirasçı olsalar da korunan pay talep edemez. Sağ kalan eşin mirasçılığı, boşanmayla sona erer; boşanma sürecinin işleyişi için anlaşmalı boşanma sayfamıza bakılabilir. Mirasçılık sıfatının belirlenmesi gerektiğinde mirasçılık belgesi sayfamıza, mirası kabul etmek istemeyenler için reddi miras sayfamıza bakılabilir.

Saklı Pay Oranları

Korunan pay oranı, hak sahibinin yasal miras payının belirli bir kesridir; sağ kalan eşte oran, hangi zümreyle birlikte mirasçı olunduğuna göre değişir. Tablo, güncel oranları gösterir.

Saklı Pay Sahibi	Yasal Miras Payının
Altsoy	Yarısı
Ana ve babadan her biri	Dörtte biri
Sağ kalan eş, altsoyla birlikte	Tamamı
Sağ kalan eş, ana-baba zümresiyle birlikte	Tamamı
Sağ kalan eş, diğer hâllerde	Dörtte üçü
Kardeşler	Saklı payı yok

Sağ kalan eşin korunan payı, üçüncü zümreyle birlikte mirasçı olduğunda veya tek başına mirasçı olduğunda yasal payın dörtte üçüne düşer; altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda ise yasal payın tamamı korunur. Farklılık, eşin diğer mirasçılarla birlikte bulunma durumuna göre yasal payının da değişmesinden kaynaklanır.

Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Bulunur?

Tasarruf edilebilir kısım, terekenin saklı paylar dışında kalan ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği bölümüdür. Hesap, mirasbırakanın ölüm tarihindeki terekesinin değeriyle başlar; söz konusu değere, sağlararası yapılmış ve tenkise tabi kazandırmalar da eklenir.

Terekenin borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri düşülerek net tereke bulunur. Korunan payların toplamı net terekeden çıkarıldığında kalan kısım, tasarruf edilebilir kısmı oluşturur. Örneğin altsoyu bulunan mirasbırakanın net terekesinin yarısı korunan pay olarak ayrılıyorsa, kalan yarısı tasarruf edilebilir kısımdır; mirasbırakan söz konusu kısım üzerinde vasiyetname veya bağışla dilediği gibi tasarruf edebilir.

Tasarruf edilebilir kısmın aşılıp aşılmadığı, terekenin ölüm tarihindeki fiyatlarla parasal karşılığı üzerinden hesaplanır; söz konusu rakam aynı zamanda tenkis oranının belirlenmesinde de esas alınır.

“Tereke; miras bırakanın ölüm tarihi itibari ile sahip olduğu ve mirasçılarına intikal edebilen mal, hak, alacak ve borçların tümüdür. Miras bırakanın tasarruf özgürlüğünün belirlenebilmesi için terekenin ölüm tarihindeki değerinin tespit edilmesi gerekir. Net terekenin hesaplanabilmesi için miras bırakanın mal varlığının aktifine; mirasbırakanın ölüm tarihinde bırakmış olduğu malvarlığı, denkleştirmeye ve tenkise tabi olarak yaptığı kazandırmalar ile hayat sigortası satın alma bedeli değerlerinin terekeye eklenmesi gerekir.”

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/1141, K. 2025/2470, T. 07.05.2025

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, saklı payı zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaların kanuni sınıra indirilmesini sağlayan davadır. İşlem baştan geçersiz sayılmaz; yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır veya bedeli ödetilir.

Davacı, korunan payı zedelenen mirasçıdır; davalı ise lehine tenkise tabi kazandırma yapılan kişidir, mirasçı olabileceği gibi üçüncü kişi de olabilir. Dava, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?

Tenkis kapsamına giren başlıca tasarruflar aşağıdadır.

• Tasarruf edilebilir kısmı aşan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar.
• Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yaptığı bağışlamalar.
• Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan sağlararası kazandırmalar.
• Altsoya, geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devri, borçtan kurtarma veya alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi.
• Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar.
• Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapılan, açık nitelikli sağlararası kazandırmalar.

Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması koşulu yalnızca son bentteki kazandırmalar için aranır; ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar ile dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalarda böyle bir amacın ispatı gerekmez; gerçek ihtiyaç veya karşılık nedeniyle yapılan kazandırmalar aynı kapsamda değerlendirilmez.

Tenkis Hangi Sırayla Yapılır?

Kanun, tenkisin belirli bir sırayla yapılmasını öngörür. Önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir; bunlar korunan payı karşılamaya yetmezse, sağlararası kazandırmalara sıra gelir, en yeniden en eskiye doğru indirim yapılır.

Sıranın pratik sonucu önemlidir: mirasbırakanın en son yaptığı bağış, saklı pay ihlalinden ilk sorumlu tutulan işlemdir; daha eski tarihli kazandırmalara ancak yeni tarihli işlemler yetmezse sıra gelir. Sıralamanın doğru uygulanması, hangi devralanın ne oranda tenkise tabi tutulacağını doğrudan belirler.

Tenkis Davası Ne Kadar Sürede Açılır?

Tenkis davası açma hakkı, mirasçının korunan payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında dava hakkı sona erer, mahkeme süreyi kendiliğinden gözetir.

Öğrenme tarihinden bağımsız olarak, azami süre de vardır: vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Tenkis iddiası, dava yoluyla değil savunma yoluyla ileri sürülüyorsa söz konusu süre sınırlarına tabi değildir.

“Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.”

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.571

Mirasçılıktan Çıkarma ile Farkı

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın kanunda sayılan ağır sebeplerle saklı pay sahibi mirasçıyı vasiyetnameyle mirastan tamamen çıkarmasıdır; çıkarılan mirasçı korunan payını da kaybeder. Yaptırım, korunan payın basitçe aşılmasından farklı, istisnai ve ağır niteliktedir. Mirasçının kendi rızasıyla ve mirasbırakan sağken payından vazgeçmesi ise mirastan feragat sözleşmesi yazımızın konusudur.

Çıkarılan mirasçı, çıkarma sebebinin gerçek olmadığını iddia ederek vasiyetnameye itiraz edebilir; iddia kabul edilirse çıkarma geçersiz sayılır ve mirasçı korunan payını yeniden kazanır. Çıkarma sebebi ispatlanamazsa, mirasçı yalnızca söz konusu pay oranında mirastan pay alabilir, tenkis davası böyle bir durumda gündeme gelmez.

Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?

Muvazaada görünürdeki işlem baştan geçersizdir, mahkeme işlemi hiç yapılmamış sayar; tenkiste işlem geçerlidir, yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. İki kurum farklı sürelere ve farklı davacı çevresine tabidir; muvazaayı her mirasçı süresiz açabilirken, tenkisi yalnızca saklı pay sahibi mirasçılar kısa süre içinde açabilir.

Uygulamada iki talep aynı dilekçede kademeli olarak istenebilir; mahkeme önce muvazaayı, kanıtlanamazsa tenkis şartlarını inceler. Ayrımın ayrıntılı anlatımı için mirastan mal kaçırma sayfamıza, tapu işlemlerinin genel süreci için tapu iptal ve tescil davası sayfamıza bakılabilir.

Dava İçin Gerekli Belgeler

Dava açılmadan önce aşağıdaki belgelerin toplanması sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlar.

• Mirasçılık belgesi.
• Vasiyetname ve açılma tutanağı.
• Tapu kayıtları ve banka hesap dökümleri.
• Bağışa ilişkin sözleşme veya tapu senedi örnekleri.
• Terekenin değerine ilişkin bilgi ve belgeler.

Tenkis kararının ardından tereke mirasçılar arasında paylaşılır; paylaşımda anlaşmazlık çıkarsa ortaklığın giderilmesi davası yoluna gidilebilir.

Saklı Pay ve Tenkis Davasında Avukat Desteği

Terekenin doğru tespiti, kısa sürenin takibi ve tenkis ile muvazaa taleplerinin doğru kurgulanması, davanın sonucunu doğrudan etkiler. Yanlış hesaplanan tereke veya kaçırılan süre, saklı pay sahibinin hakkını tamamen kaybetmesine yol açabilir.

Ayrıntı miras avukatı sayfamızdadır.

Saklı Pay ve Tenkis Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Korunan pay nedir?

Mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlayan, altsoy, ana-baba ve eş için kanunun tanıdığı asgari miras payıdır. Mirasbırakan söz konusu pay üzerinde vasiyet veya bağışla tasarrufta bulunamaz.

Oranlar nedir?

Oranlar, hak sahibinin yasal miras payı üzerinden hesaplanır; yasal pay değiştikçe korunan pay de değişir. Ayrıntı yukarıdaki tabloda gösterilir.

Kardeşlerin korunan payı var mı?

Hayır, güncel kanuna göre yok. 10.05.2007 tarihinden önce gerçekleşen ölümlerde açılan davalarda ise eski hüküm uygulanır.

Tenkis davası nedir?

Mirasbırakanın vasiyet veya bağışla saklı payı aşan tasarrufuna karşı, saklı pay sahibi mirasçının açtığı davadır. Dava sonunda mirasçıya, aşan kısmın karşılığı ayni olarak veya bedel şeklinde geri döner.

Tenkis davası ne zaman açılır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ölümden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Süre kaçırılırsa dava hakkı tamamen düşer; mahkeme süreyi taraflardan biri ileri sürmese bile kendiliğinden gözetir. Ayrıntı yukarıdaki bölümde anlatılmıştır.

Vasiyetname saklı payı ortadan kaldırabilir mi?

Hayır, saklı pay vasiyetnameyle ortadan kaldırılamaz. Saklı payı aşan vasiyet, tenkis davasıyla kanuni sınıra indirilir.

Sağlıkta yapılan bağışlar tenkise tabi mi?

Evet, olabilir. Bağış ölümden önceki son bir yıl içinde yapılmışsa veya dönme hakkı saklı tutulmuşsa ayrıca amaç aranmaz; diğer bağışlarda saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olduğunu davayı açan mirasçı ispatlamakla yükümlüdür.

Tenkis davası hangi mahkemede açılır?

Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Mirasçılıktan çıkarılan kişi saklı pay isteyebilir mi?

Çıkarma sebebi gerçekse isteyemez; sebep belirtilmemiş veya ispat edilememişse saklı payını alabilir. Çıkarma sebebinin gerçekliğini mahkeme, vasiyetnameye açılan itiraz davasında inceler; kesin sonuç söz konusu davayla belirlenir.

Tenkis ile muris muvazaası farkı nedir?

Muvazaada işlem baştan geçersizdir; tenkiste ise işlem geçerli olup yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Kardeş gibi saklı payı olmayan mirasçı, yalnızca muvazaa iddiasına dayanabilir; tenkis yolu ona kapalıdır. Saklı pay sahibi mirasçı ise ikisini kademeli olarak birlikte isteyebilir.