Gümrükte El Konulan Malların İadesi

Gümrükte el konulan mal, olayın niteliğine göre iki ayrı yoldan geri alınır. Gümrük idaresinin idari işleminde vergiler ödenerek ya da idari itiraz ve dava yoluyla sonuç alınır; 5607 sayılı Kanun kapsamında kaçakçılık şüphesi varsa iade, ceza dosyasındaki hâkim, savcı veya mahkeme kararına bağlıdır. Müsadere edilebilecek eşya yargılama sürerken sahibine verilmez. El koymadan itibaren altı ay içinde tasfiye kararı çıkar; eşya satılırsa bedel, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı sonrasında kanuni faiziyle ödenir. Hangi yolun izleneceği, hangi sürelerin işlediği ve başvurunun nasıl yapılacağı aşağıda sırayla anlatılıyor.

Gümrükte El Konulan Mal Geri Alınabilir mi?

Cevap, eşyanın gümrükte hangi işlemle tutulduğuna bağlıdır. Üç durum birbirinden ayrılmalıdır.

• İdari işlem. Gümrük mevzuatına göre kişisel ve hediyelik eşya kapsamı dışında olup beyana aykırı çıkan eşyada gümrük vergileri iki kat alınır ve eşya sahibine teslim edilir. Vergiler ödenmezse eşya gümrüğe terk edilmiş sayılır (Gümrük Kanunu m.235/3).
• Kaçakçılık şüphesiyle el koyma. Müsadere yaptırımı uygulanabilecek eşya sahibine iade edilemez (5607 sayılı Kanun m.16/1). Eşyanın akıbeti ceza dosyasının sonucuna bağlanır.
• Dosyanın lehe sonuçlanması. Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya müsadere edilmeme sonucunda eşya iade edilir; satılmışsa satış bedeli ödenir.

Aynı olay hem idari hem cezai sonuç doğurabilir. Altın ve ziynet eşyası bakımından bu ayrım altın kaçakçılığı cezası yazısında, idari para cezasının itiraz süreci gümrük cezasına itiraz yazısında ayrıca ele alınıyor.

İdari El Koyma ile Ceza El Koyması Arasındaki Fark Nedir?

İki yol farklı merciler önünde, farklı süreler ve farklı itiraz kurallarıyla işler. Tablo, kanun metinlerindeki ana farkları özetliyor.

Yasak ithal eşyada Gümrük Kanunu m.235/4-a, cezai hükümler saklı kalmak üzere, eşyanın yükümlü talebi doğrultusunda otuz gün içinde mahrecine iadesini veya ilgili kurumun uygun görüşüyle üçüncü ülkeye transitini öngörür. Bu süre içinde iade edilmeyen eşya, ihraç kaydıyla satış ya da masrafları sahibince karşılanmak koşuluyla imha suretiyle tasfiye edilmek üzere gümrük idaresine terk edilir.

El Koyma Nasıl Yapılır ve Tutanakta Nelere Bakılmalı?

Gümrük salonlarında ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçları gümrük görevlilerince aranabilir; tespit edilen kaçak eşyaya derhal el konulur (5607 m.9/2). Diğer yerlerdeki arama ve el koymalar CMK hükümlerine göre yapılır (m.9/1). CMK 127'ye göre hâkim kararı olmadan yapılan el koyma yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kararını el koymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar. Eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir (CMK 127/4).

El konulan eşya, miktarı, cinsi, markası, tipi, modeli ve seri numarası gibi ayırıcı özellikleri gösteren bir tutanakla gümrük idaresine teslim edilir (5607 m.11/1). Kaçakçılık fiillerine ilişkin tutanakta olay ve deliller, eşyanın ayrıntılı türü, miktarı ve nitelikleri, ilgilinin kimliği ve varsa ifadesi bulunmalı; tutanak imza altına alınmalıdır, imzadan kaçınılırsa nedeni tutanağa yazılır (m.20). İade talebinin dayanağı çoğu zaman bu tutanaktaki tanım olduğundan, eşyanın cinsi ve miktarı belgelerle karşılaştırılmalıdır.

Altı Aylık ve Bir Aylık Tasfiye Süresi Ne Anlama Gelir?

5607 m.16/1'e göre kaçak şüphesiyle el konulan kaçak akaryakıt hariç her türlü eşya hakkında, el koyma tarihinden itibaren altı ay içinde, gerekli tespitler yaptırılarak soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilir. Eşyanın zarara uğraması, değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesi veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması hâlinde bu süre bir aya iner. Süreler içinde karar verilmezse eşya derhal tasfiye edilir.

Bu düzenleme pratikte şunu gösterir. Eşya, yargılama bitmeden satılabilir ve iade çoğu zaman eşyanın kendisi yerine bedelinin ödenmesi biçiminde gerçekleşir. CMK 132/3'e göre elden çıkarma kararı verilmeden önce eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya ilgili diğer kişiler dinlenir ve karar kendilerine bildirilir. Tasfiye, Gümrük Kanunu'ndaki yöntemlerle yapılır: ihale, yeniden ihraç amaçlı satış, perakende satış, tahsis, imha veya özel yol (m.178). Kaçakçılık nedeniyle tasfiyelik hale gelen eşya için aynı Kanun'un 179. maddesindeki rejime sokma veya yeniden ihraç başvurusu kuralı uygulanmaz (m.179/2). Hâkim kararına karşı itiraz yolu CMK 267 ve 268'e göre değerlendirilir; itiraz kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır.

Kaçak eşya naklinde kullanılan taşıtlarda ayrı kurallar vardır. Taşıt, 5607 m.10/2'deki hâllerde alıkonulur ve sahibi taşıtın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim ederse taşıt iade edilir; aksi hâlde derhal tasfiye olunur. Alıkonulmayan taşıtlar bakımından ise gümrük idaresinin tebligatından itibaren doksan gün içinde muhafaza ve diğer masraflar karşılanarak teslim alınmazsa tasfiye yoluna gidilir (m.10/3). Taşımada kullanılan aracın müsaderesi için 13. maddedeki üç koşuldan birinin gerçekleşmesi gerekir: gizli tertibat, aracın yüküne göre kaçak eşyanın ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklin aracın kullanılmasını gerektirmesi, ya da kaçak eşyanın yasak ya da toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması.

Eşya Satıldıysa Satış Bedeli ve Faiz Nasıl Alınır?

Satılarak tasfiye edilen eşya veya taşıtların satış bedeli emanet hesabına alınır. Tasfiye edilen eşyanın sahibine iadesine karar verilirse bedel, Gümrük Kanunu m.180 çerçevesinde el koyma tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için kanuni faiziyle hak sahibine ödenir. Emanet hesabındaki tutar bu ödemeyi karşılamazsa aradaki fark, eşya imha edilmişse imha edilen eşyanın bedeli, gümrük idaresince genel bütçeden karşılanarak ödenir (5607 m.16/2).

Dört nokta özellikle önemlidir.

• Vergiler iade edilmez. Eşyanın sahibine iadesine karar verilirse tasfiye edilen eşyanın gümrük vergileri iade edilmez; müsadere kararı verilirse satış bedeli döner sermaye işletmesine irat kaydedilir (Gümrük Kanunu m.180/2).
• Bir yıllık başvuru süresi vardır. Gümrük Kanunu m.180/6'ya göre emanete alınan tutarların iadesi için, sahibine iadeye ilişkin mahkeme kararının kesinleştiği, diğerlerinde ise emanete alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde yapılan başvurular kabul edilir. Kesinleşme şerhli kararla gümrük idaresine zamanında başvurulmalıdır.
• Faizin hüküm fıkrasındaki yeri. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2025/5884 E., 2025/14544 K. sayılı kararında nakil aracının tasfiye bedeline ilişkin hükümden kanuni faiz ibaresini çıkararak "tasfiye bedelinin hak sahibine iadesine" biçiminde düzeltme yapmıştır. Faiz alacağı kanun metnine dayandığından, hükmün yazılışı ve idarenin ödeme yazısı birlikte kontrol edilmelidir.
• İade kararı sonrası teslim süresi. Mahkemesince sahibine iadesine karar verilen eşyanın teslim alınması için yapılan tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde teslim alınmazsa eşya yeniden tasfiye edilir (m.177/2-b). İade edilen eşyada yürürlükteki gümrük ve dış ticaret mevzuatına göre işlem yapılır (5607 m.16/3).

Beraat veya Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararından Sonra İade Adımları Nelerdir?

Dosya lehe sonuçlandığında iade kendiliğinden gerçekleşmeyebilir. Uygulamada izlenen adımlar şöyle sıralanabilir.

1. Kararı ve kesinleşmeyi belgeleyin. Beraat hükmü veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı ile kesinleşme şerhi alınır. 5607 kapsamındaki suçlarda suçtan zarar görenin Gümrük İdaresi olduğu, Yargıtay 7. Ceza Dairesi'nin 2025/5884 E., 2025/14544 K. sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararında belirtilmiştir; bu nedenle kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı idarenin de CMK 173'teki iki haftalık itiraz yoluna başvurması gündeme gelebilir. Kararın niteliği ve itiraz yolu için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısına bakılabilir.
2. Kararda eşyaya ilişkin hükmü kontrol edin. Kararda "iade", "müsadere" veya "tasfiye bedelinin iadesi" ifadelerinden hangisinin yer aldığı belirleyicidir. Karar eşyaya dair bir şey içermiyorsa CMK 256/2'ye göre, kamu davası açılmış olup esasla birlikte iade kararı verilmemişse mahkemece re'sen veya ilgililerin istemi üzerine iade kararı verilir.
3. İade istemini yazılı yapın. CMK 131/1'e göre şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde, re'sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme karar verir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.
4. Eşya satılmışsa bedeli talep edin. Kesinleşmiş iade kararıyla gümrük idaresine veya tasfiye idaresine başvurularak emanetteki bedel ve faiz istenir; bir yıllık süre (m.180/6) takip edilir.
5. Eşya duruyorsa teslim alın. Mahkemece iade edilen eşya, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde teslim alınmazsa tasfiye edilir. İthali yasak veya izne bağlı eşyada gümrük ve dış ticaret mevzuatındaki işlemler ayrıca tamamlanır.

Lehe karar her durumda iade anlamına gelmez. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2015/26290 E., 2019/37074 K. sayılı ve 12.11.2019 tarihli kararında beraat hükmü kurulan dosyada kaçak çayın tasfiye bedelinin sanığa iadesine hükmedilmesini hukuka aykırı bulmuş, 5607 m.13/1 yollamasıyla TCK 54/4 uyarınca müsadereye karar verilmesi gerektiği sonucuyla hükmü düzeltmiştir. Aynı Daire 2025/5884 E., 2025/14544 K. sayılı kararında, kaçak sigaraların 5607 m.13/1 yollamasıyla TCK 54/4 uyarınca müsaderesine karar verilmesi gerektiğini belirterek hükmü düzeltmiştir. Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya TCK 54/4 uyarınca müsadere edilir. Bu nedenle iade istemi, eşyanın bu kategoriye girip girmediği değerlendirilerek kurulmalıdır.

İyi Niyetli Üçüncü Kişi Eşyasını Nasıl Geri Alır?

TCK 54/1, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine, iyi niyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla hükmolunacağını söyler. Eşyanın üzerinde iyi niyetli üçüncü kişiler lehine tesis edilmiş sınırlı ayni hak varsa müsadere kararı bu hak saklı kalmak şartıyla verilir. Birden fazla kişinin paydaş olduğu eşyada ise yalnızca suça iştirak eden kişinin payının müsaderesine hükmolunur (TCK 54/6).

Bu hükümler, suçla ilgisi bulunmayan mal sahibinin iade talebinin dayanağıdır. CMK 131/1 üçüncü kişilere ait eşyayı da açıkça kapsar. Müsadere veya iade olunacak eşya üzerinde hakkı olan kimseler, CMK 257/2'ye göre duruşmaya çağrılır ve sanığın sahip olduğu hakları kullanabilir. Kargo ile gönderilen, ödünç verilen, kiralanan veya emanet edilen eşyada mülkiyetin ve iyi niyetin belgelerle gösterilmesi gerekir: fatura, sözleşme, gönderi kaydı, ödeme dekontu ve yazışmalar bu amaçla kullanılır. İyi niyet iddiasının ispatı dosyanın olaylarına bağlıdır; tek başına mülkiyet belgesi, eşyanın suç aracı olarak kullanıldığını bilmediğini göstermeye yetmeyebilir.

Kargo veya Posta Gönderisi Gümrükte Kalırsa Ne Olur?

Posta yoluyla gelen veya giden eşya, posta çantaları ve koliler gümrük idaresinin kontrolüne ve muayenesine tabidir (Gümrük Kanunu m.173). Ticari mahiyetteki posta eşyası gümrük idarelerine beyan edilir; ticari mahiyette olmayan eşyada ibraz edilen uluslararası kabul görmüş belgeler beyanname hükmündedir (m.175). Posta idaresinin sorumluluğunda genel antrepo sayılan yerlere konulan eşyanın orada bekleme süresi, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmalarına tabidir (m.174). Posta gönderileri ile gelip tasfiye edilebilecek duruma gelen eşya ise m.177/1-j kapsamında tasfiye edilebilir.

Bu nedenle gümrükte bekleyen bir gönderiyle ilgili yazı geldiğinde, önce bunun idari bir eksiklik mi (belge, beyan, vergi) yoksa kaçakçılık şüphesiyle el koyma mı olduğu tespit edilmelidir. İlkinde gümrük idaresine belge sunmak ve süreleri izlemek, ikincisinde ceza dosyasındaki yolu kullanmak gerekir.

İdari İşlemlere Karşı Hangi Süreler İşler?

Gümrük Kanunu m.242'ye göre yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri dilekçeyle itiraz edebilir. İdareye intikal eden itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir; itirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir. İtiraz dilekçesi süresi içinde yanlış makama verilirse itiraz süresinde yapılmış sayılır.

İdari yargıda dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde İYUK m.7'ye göre Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar ve sürenin son günü tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m.8). Hangi mahkemenin görevli olduğu uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır; vergi ve ceza kararlarında izlenen yol gümrük cezasına itiraz yazısında anlatılmaktadır. Yolcu beraberinde getirilen döviz ve altın bakımından yurt dışından döviz ve altın getirme, çıkışta beyan edilmeyen nakit bakımından yurt dışına nakit para çıkarma yazıları ayrı kuralları açıklar.

El Koyma Nedeniyle Zarar Doğduysa Tazminat İstenebilir mi?

CMK 141/1-j, eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde el konulan, korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişilerin maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebileceğini düzenler. İstem, kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılır (CMK 142/1).

Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin 2023/5735 E., 2025/5798 K. sayılı ve 30.06.2025 tarihli kararına konu olayda, 5607 sayılı Kanuna muhalefet nedeniyle led panellere el konulmuş, yargılama sürerken tasfiye edilen eşyaların, beraat ve iade kararı sonrasında satış bedeli ve faizi gümrük tasfiye işletmesince ödenmiştir. Daire, ilk derece mahkemesinin bu ödeme nedeniyle zarar bulunmadığı gerekçesiyle tazminat talebini reddetmesini yeterli bulmamıştır. Eşyanın el koyma tarihindeki piyasa fiyatının bilirkişi marifetiyle tespit edilmesi, bu değerle tasfiye sonucu elde edilen satış bedeli arasında fark varsa farkın maddi tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Bu karar, satış bedelinin ödenmesinin her durumda zararı gidermeyebileceğini gösterir.

İade Dilekçesi Nereye Verilir ve Örnek Metin Nasıl Olur?

Başvurunun yapılacağı yer dosyanın evresine göre değişir.

• Soruşturma sürüyorsa Cumhuriyet başsavcılığına; el koymaya ilişkin olarak hâkimden her zaman karar istenebilir (CMK 127/4 ve 131).
• Kovuşturma sürüyorsa davaya bakan mahkemeye.
• Karar kesinleşmişse kararı veren mahkemeye veya savcılığa ve eşya ya da satış bedeli için ilgili gümrük idaresine.
• İdari işlem varsa tebliğ edilen kararı veren gümrük idaresinin üst makamına.

Aşağıdaki metin yalnızca bir iskelet olup dosyanın bilgilerine göre uyarlanmalıdır.

... CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA (veya ... ASLİYE CEZA MAHKEMESİNE)

Dosya No: ... Soruşturma/Esas

Şüpheli/Sanık/İlgili: ... (T.C. kimlik no, adres)

Konu: El konulan eşyanın iadesi istemidir.

1. ... tarihinde ... gümrük idaresinde/kapısında ... cinsi, ... miktarında eşyaya el konulmuş, ... tarihli tutanak düzenlenmiştir.

2. Dosyada ... tarihli beraat hükmü/kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş ve ... tarihinde kesinleşmiştir.

3. Eşya müsadereye tabi nitelikte değildir; eşyanın maliki ... olup mülkiyet ve iyi niyet ... belgeleriyle sabittir.

4. CMK 131 ve 5607 sayılı Kanun m.16 uyarınca eşyanın iadesine, eşya tasfiye edilmişse satış bedelinin el koyma tarihinden iade tarihine kadar kanuni faiziyle ödenmesine karar verilmesi talep olunur.

Ekler: Tutanak, karar ve kesinleşme şerhi, fatura ve mülkiyet belgeleri, kimlik fotokopisi.

Savcılığa çağrı yazısı alınmışsa izlenecek yol için savcılıkta ifadeye çağrılma yazısı faydalıdır.

İade İçin Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

• El koyma tutanağı ve gümrük idaresine teslim tutanağı
• Soruşturma veya dava dosya numarası, beraat hükmü ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve kesinleşme şerhi
• Eşyanın alım faturası, ithalat veya gümrük beyannamesi, ödeme dekontu
• Kargo ve gönderi kayıtları, taşıma belgeleri, sözleşmeler
• Tasfiye kararı ile satış bilgisi ve emanete alınan bedeli gösteren yazı
• Vekâletname ve kimlik belgesi

Gümrükte El Konulan Malların İadesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gümrükte el konulan mallar geri alınabilir mi?

Alınabilir, ancak yol eşyanın niteliğine göre değişir. Gümrük idaresinin idari işleminde vergiler ödenirse eşya teslim edilir. 5607 sayılı Kanun kapsamındaki kaçakçılık dosyalarında ise müsadere edilebilecek eşya sahibine iade edilemez; beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya müsadere edilmeme sonucunda eşya ya da satılmışsa satış bedeli faiziyle iade edilir.

El konulan mal için tasfiye süresi ne kadardır?

5607 sayılı Kanun'un 16. maddesine göre el koyma tarihinden itibaren altı ay içinde, eşyanın zarar görmesi, değerinde esaslı kayıp tehlikesi veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması hâlinde ise bir ay içinde tasfiye kararı verilir. Karar verilmezse eşya derhal tasfiye edilir. Kaçak akaryakıt bu süre kuralının dışındadır.

Satılan malın bedeli faizle geri alınır mı?

İade kararı verilirse evet. Satış bedeli emanet hesabına alınır ve iade hâlinde Gümrük Kanunu'nun 180. maddesi çerçevesinde el koyma tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için kanuni faiziyle hak sahibine ödenir. Gümrük vergileri ise iade edilmez. Emanet tutarı yetmezse fark genel bütçeden karşılanır.

Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararından sonra mal otomatik iade edilir mi?

Her zaman değil. Eşya müsadereye tabi nitelikteyse beraat sonrasında bile iade yerine müsadere gündeme gelebilir. İade için savcılığa veya mahkemeye yazılı istemde bulunmak gerekir. Eşya satılmışsa bedelin emanetten alınması için Gümrük Kanunu'nun 180. maddesindeki bir yıllık başvuru süresine dikkat edilmelidir.

İade talebi reddedilirse ne yapılır?

Savcının, hâkimin veya mahkemenin geri verme isteminin reddi kararlarına CMK 131 gereği itiraz edilebilir. CMK 268'e göre itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilir. Gümrük idaresinin idari kararlarında ise tebliğden itibaren on beş gün içinde Gümrük Kanunu'nun 242. maddesine göre itiraz edilir.

Mal başkasına aitse müsadere edilir mi?

TCK 54, müsadere hükmünün iyi niyetli üçüncü kişilere ait eşya bakımından uygulanmamasını öngörür. Kargo ile gönderilen, ödünç verilen veya emanet edilen eşyada mülkiyet ve iyi niyet belgelerle gösterilmelidir. Taşıma aracında 5607 sayılı Kanun'un 13. maddesindeki ek koşullardan birinin gerçekleşmesi de aranır.