İkame Araç Bedeli

İkame araç bedeli, aracın kaza nedeniyle kullanılamadığı süre için doğan zararın karşılığıdır ve onarım bedelinden ayrı bir kalemdir. Halk arasında yattı parası denen kalem budur. Talep için araç kiralamış olmak şart değildir; kiralama yapılmadığında hesap emsal kira bedeli üzerinden yürür. Ödenecek tutar, aynı sınıftaki bir aracın günlük kirası ile makul onarım süresinin çarpımıyla bulunur. Aşağıda kavram ayrımını, kimlerin ve kimden talep edebileceğini, bedelin nasıl hesaplandığını bulacaksınız. Kasko ile karşı tarafın sigortası arasındaki fark, ret hâlinde izlenecek yol, dilekçe örnekleri ve Yargıtay kararları da ayrı başlıklarda yer alıyor.

İkame Araç Bedeli Nedir?

Aracınız kaza nedeniyle serviste kaldığı sürece bir ulaşım aracından yoksun kalırsınız. Bu yoksunluk hukukun tazmin ettiği bir zarardır. Kalem, aracın onarımı için ödenen bedelden ve kazadan sonra araçta oluşan değer kaybından tamamen ayrıdır. Üçü aynı dosyada birlikte istenir ve biri diğerinin yerine geçmez.

Hukuki dayanağını haksız fiil hükümleri ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu oluşturur. Anılan Kanun m. 85, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlardan işleteni sorumlu tutar. Türk Borçlar Kanunu m. 49, kusurlu ve hukuka aykırı davranışıyla başkasına zarar veren kişiyi bu zararı gidermekle yükümlü tutar. Zararın kapsamı ise m. 50 uyarınca belirlenir. Halk arasındaki bu adlandırmanın hukuki karşılığı budur; metnin devamında hukuki terim kullanılacaktır.

İkame Araç, Mahrumiyet ve Kullanım Kaybı Farkı

Üç kavram sürekli birbirine karıştırılır. Karışmasının nedeni üçünün de aynı olaydan, yani aracın kullanılamamasından doğmasıdır. Buna karşılık doğuş anları ve ispat biçimleri farklıdır. Hangisinin talep edileceğini belirleyen unsur, fiilen araç kiralanıp kiralanmadığıdır.

Kavram	Ne Zaman Doğar	Nasıl İspatlanır
İkame araç bedeli	Onarım süresince başka araç kiralandığında	Kiralama sözleşmesi ve fatura
Araç mahrumiyet bedeli	Araç kiralanmasa dahi kullanım imkânı yitirildiğinde	Emsal kira bedeli ve bilirkişi hesabı
Kullanım kaybı	Aracın sağladığı yararın ortadan kalktığı her hâlde	Servis kayıtları ve makul süre tespiti

Tabloda görülen ayrım uygulamada her zaman bu kadar keskin işlemez. Mahkeme kararlarında ve bilirkişi raporlarında üç terim çoğu zaman aynı talebi anlatmak için kullanılır. Fiilen araç kiralamışsanız ödediğiniz kira bedelini belgeyle istersiniz. Kiralamamışsanız araç mahrumiyet bedeli adı altında, emsal kira bedeli üzerinden hesaplanan tutarı talep edersiniz. Her iki hâlde de dayanak aynıdır; değişen şey ispat yöntemidir.

Fiilen Araç Kiralamak Şart mı?

Hayır, şart değildir. Araç kiralamamış olmanız talep hakkınızı ortadan kaldırmaz. Aracınızı kullanamadığınız süre boyunca uğradığınız yoksunluk kendi başına bir zarardır ve kiralama yapılmasa dahi tazmin edilir. Araç mahrumiyet bedeli taleplerinde sigorta şirketlerinin gösterdiği direnç, uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir.

İki durum arasındaki fark ispatın kolaylığındadır. Kiralama yapmışsanız fatura ve sözleşme zararı doğrudan gösterir; tartışma çıkmaz. Kiralama yapmamışsanız hâkim, aynı sınıftaki bir aracın günlük kira bedelini esas alarak zararı kendisi belirler. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236, T. 29.09.2022 sayılı kararı bu ilkeyi açıkça ortaya koymuştur.

Olay tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50'nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacı tarafından araç kiralandığına dair belge veya ödeme belgeleri sunulmasa da hakim zararı belirleyebilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236, T. 29.09.2022

Kararın sizin dosyanız açısından anlamı nettir. Sigorta şirketi fatura ibraz edilmediği gerekçesiyle talebi reddederse bu ret hukuka uygun değildir. Yapmanız gereken, ret gerekçesini yazılı olarak istemek ve emsal kira bedeli üzerinden hesap yapılmasını talep etmektir. Bu aşamada dosyaya sunulacak emsal fiyat teklifleri sürecin seyrini değiştirir.

Kimler Talep Edebilir?

Talep hakkı kural olarak araç malikine aittir. Ruhsat sahibi, aracın kullanım imkânından yoksun kalan kişi olduğu için zararın muhatabıdır. Malik dışında aracı hukuka uygun biçimde elinde bulunduran kişilerin de talep hakkı doğabilir. Uzun süreli kiralama sözleşmesiyle aracı kullanan kişi, kira ödemeye devam ederken araçtan yararlanamadığı için zarara uğrar.

Aracı fiilen kullanan üçüncü kişinin durumu ayrıca değerlendirilir. Aile bireyi olarak aracı düzenli kullanan kişi kural olarak talepte bulunamaz; hak malike aittir. Buna karşılık aracı kira sözleşmesiyle elinde bulunduran işletmeci kendi zararını isteyebilir. Kira ödemeye devam ederken araçtan yararlanamamak bu kişi bakımından bağımsız bir kayıptır. Kusur oranı ise talebi doğrudan etkiler. Kazadaki kusurunuz oranında hesaplanan tutardan indirim yapılır; yüzde otuz kusurlu bulunan malik, zararın yüzde yetmişini tahsil eder. Tam kusurlu tarafın talebi ise reddedilir. Kusurlu araç sahibi ile sürücü, zarar görene karşı birlikte sorumludur; Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/10760, K. 2016/9238, T. 24.10.2016 sayılı kararı bu sorumluluğun müteselsil olduğunu kabul etmiştir. Alacağınızı ikisinden birinden tamamen isteyebilirsiniz.

Bedel Kimden Talep Edilir?

Talebin muhatabı, kazada kusurlu olan tarafın kendisidir. Kusurlu sürücü ile aracın işleteni bu zarardan birlikte sorumludur ve alacağınızı ikisinden birinden tamamen isteyebilirsiniz. İşleten çoğu zaman ruhsat sahibidir; araç kiralık veya şirket aracıysa işleten sıfatı kiralayan şirkete geçebilir.

Karşı tarafın zorunlu trafik sigortası bu kalemde kural olarak muhatap değildir; gerekçesi aşağıda yedinci başlıkta açıklanmaktadır. Kendi kasko poliçenizde ikame araç teminatı bulunuyorsa muhatap kendi sigortacınızdır. Kusur paylaşılmışsa her iki taraf da kendi zararını karşı taraftan, kendi kusuru oranında indirim yapılarak ister. Muhatabın yanlış belirlenmesi başvurunun reddine ve zaman kaybına yol açar.

Bedel Nasıl Belirlenir?

Hesabın formülü basittir. Aynı sınıftaki bir aracın günlük kira bedeli ile makul onarım süresi çarpılır. Ortaya çıkan araç mahrumiyet bedeli, kusur oranı varsa o oranda indirilir. Katma değer vergisinin hesaba dahil edilip edilmeyeceği de dosyaya göre değerlendirilir. Sabit bir günlük rakam yoktur; tutar aracın sınıfına, model yılına, bölgeye ve kaza tarihindeki kira piyasasına göre değişir.

Aracın sınıfı sonucu en çok etkileyen unsurdur. Ekonomik segment bir otomobil ile üst segment bir araç arasındaki günlük kira farkı birkaç katı bulabilir. Emsal araştırması yapılırken aynı segmentte, benzer model yılında ve aynı bölgede kiralanan araçların bedeli esas alınır. Sizin aracınızdan üst sınıf bir aracın kirası ölçü alınamaz; sigorta şirketinin bu yöndeki itirazı yerindedir.

Hesap dosyaya atanan bilirkişi tarafından yapılır. Hasarın niteliği ve onarım için gereken işlem sayısı bu raporda değerlendirilir. Parça tedarik süresi de aynı raporda incelenir. Eksper raporunun doğru okunması bu aşamada sonucu değiştirir; ayrıntı için trafik kazası eksper raporu içeriğimize bakabilirsiniz.

Emsal Kira Bedeli Araştırması

Emsal araştırması, araç mahrumiyet bedeline esas günlük tutarın nasıl bulunduğunu gösteren aşamadır. Üç kaynak kullanılır. Birincisi kiralama şirketlerinden alınan yazılı tekliflerdir; aynı segmentte üç ayrı şirketten teklif almak sağlıklı bir ortalama verir. İkincisi meslek odalarının ve sektör birliklerinin yayımladığı fiyat listeleridir. Üçüncüsü bilirkişinin kendi piyasa incelemesidir.

Araştırmada esas alınacak tarih kaza tarihidir. Kira bedelleri zaman içinde değiştiği için bugünkü fiyat üzerinden yapılan hesap gerçek zararı yansıtmaz. Teklifler alınırken aracın markası, modeli ve segmenti açıkça belirtilmelidir. Kampanyalı veya uzun dönem kiralama fiyatları emsal alınmaz; günlük kiralama bedeli esastır. Tekliflerin yazılı ve tarihli olması gerekir; sözlü fiyat bilgisi dosyada delil değeri taşımaz.

İkame Araç Bedeli Hesaplama Örneği

Aşağıdaki tabloda yer alan rakamların tamamı temsilidir ve gerçek bir dosyaya ait değildir. Amaç, adımların birbirini nasıl izlediğini göstermektir. Örnekte orta segment bir binek otomobil ve kısmi kaporta hasarı varsayılmıştır. Rakamlar hiçbir dosya için beklenti oluşturmaz.

Adım	Veri veya İşlem	Ara Sonuç
Emsal günlük kira bedeli	Aynı segmentte üç tekliften ortalama alınır	Günlük emsal bedel (temsili)
Makul onarım süresi	Bilirkişi hasara göre belirler	20 gün (temsili)
Brüt tutarın bulunması	Günlük bedel gün sayısıyla çarpılır	Emsal bedel x 20 (temsili)
Kusur indirimi	Zarar görenin kusuru oranında düşülür	Yüzde 20 indirim (temsili)
Ödenecek tutar	İndirim sonrası kalan tutar	Brüt tutarın yüzde 80'i (temsili)

Tablodaki adımların tamamı temsilidir ve hiçbir dosya için tutar taahhüdü içermez. Günlük bedel kasıtlı olarak rakamla verilmemiştir; tutar aracın segmentine, model yılına, bölgeye ve kaza tarihindeki kira piyasasına göre değişir. Aynı hasarda makul süre yirmi gün yerine on gün belirlenirse sonuç yarıya iner. Kesin rakam, dosyaya sunulan emsal tekliflerle ve bilirkişi raporuyla ortaya çıkar.

Hangi Süre İçin Talep Edilir?

Talep, aracın fiilen kullanılamadığı süre için doğar. Süre kaza tarihinde başlar ve onarımın tamamlanıp aracın teslim edildiği tarihte sona erer. Bu sürenin belgelenmesi gerekir; servis giriş ve çıkış kayıtları en güçlü delildir. Kayıtta aracın hangi tarihte kabul edildiği ve hangi tarihte teslim edildiği yazılı olmalıdır.

Servis kaydı bulunmayan hâllerde süre başka delillerle ispatlanır. Kaza tespit tutanağındaki tarih, hasar fotoğraflarının çekim tarihi ve onarım faturasının düzenlenme tarihi bu kapsamda kullanılır. Aracın çekici ile taşınmış olması hâlinde çekici faturası da başlangıç tarihini gösterir. Aracın pert sayıldığı hâllerde ise hesap farklı işler. Burada onarım süresi diye bir kavram yoktur; ortada onarılacak bir araç bulunmaz. Bunun yerine zarar görenin yerine yeni bir araç edinmesi için gereken makul süre esas alınır. Satın alma, ödeme ve tescil işlemleri bu süreye dahildir. Açıklanamayan uzun beklemeler hesaba katılmaz.

Makul Onarım Süresi Nedir?

Talep sınırsız değildir. Ölçü, aracın serviste fiilen kaldığı gün sayısı değil makul onarım süresidir. Aracınız altmış gün serviste kalmış olsa dahi, hasar yirmi günde onarılabilecek nitelikteyse tazminat yirmi gün üzerinden hesaplanır. Aradaki fark uygulamada sık sık hak kaybına yol açar. Servis aracınızı altmış gün tuttuğu hâlde sigortacının yirmi gün üzerinden ödeme yapması bu nedenledir.

Makul süre belirlenirken hasarın ağırlığı, değiştirilecek parça sayısı, boya ve kaporta işlemlerinin süresi ile parça tedarik koşulları birlikte değerlendirilir. İthal veya nadir bulunan parçaların temini süreyi uzatabilir ve bu uzama makul kabul edilir. Buna karşılık servisin iş yoğunluğundan, randevu sisteminden veya ihmalinden doğan gecikmeler haksız fiil sorumlusuna yüklenmez. Bu risk, servisle aranızdaki ilişkiye aittir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5583, K. 2019/11651, T. 09.12.2019 sayılı kararı hesabın hangi ölçüte göre yapılacağını göstermektedir.

Davacının mahrumiyet zararının, aracın makul tamir süresi ile aynı vasıftaki aracın kiralanması için gerekli bedelin ne kadar olduğu belirlendikten sonra hesaplanması gerekir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5583, K. 2019/11651, T. 09.12.2019

Kasko Teminatı ile Karşı Taraf Sigortası Farkı

Önce bir noktanın netleşmesi gerekir. İkame araç bedeli, zorunlu trafik sigortasının teminatı kapsamında değildir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5631, K. 2018/4390, T. 19.04.2018 sayılı kararında bu zarardan sigorta şirketinin sorumlu tutulamayacağı belirtilmiştir. Talep kural olarak doğrudan kusurlu sürücüye ve araç işletenine yöneltilir. Bu ayrım bilinmediği için yapılan başvuruların önemli bölümü teminat dışı gerekçesiyle reddedilir.

Karşılaştırma Kriteri	Kasko İkame Araç Teminatı	Karşı Tarafın Trafik Sigortası
Kapsam	Poliçede satın alınmışsa geçerli	Zorunlu teminat dışında
Süre sınırı	Poliçede yazan gün sayısı kadar	Teminat bulunmadığından süre işlemez
Araç sınıfı	Poliçede belirlenen segment	Uygulanmaz
Hasarsızlık indirimine etki	Kusur size aitse basamak geriler	Kendi poliçenizi etkilemez
Talep şartı	Poliçede teminatın bulunması	Doğrudan kusurluya başvuru

Tablodan çıkan sonuç uygulamayı doğrudan belirler. Kasko poliçenizde ikame araç teminatı varsa en hızlı yol budur; araç doğrudan sigortacı tarafından tahsis edilir ve tartışma çıkmaz. Teminat yoksa veya poliçedeki gün sayısı yetersiz kalıyorsa talep kusurlu tarafa yöneltilir. Karşı tarafın sigortacısına yapılan başvuru bu kalem bakımından çoğu zaman sonuçsuz kalır; bu durumda dava veya tahkim yolu kaçınılmaz hâle gelir.

Talep Nereye ve Nasıl Yapılır?

Süreç yazılı başvuruyla başlar. Muhatabın kim olduğu yukarıda açıklanan ayrıma göre belirlenir; kasko teminatı varsa kendi sigortacınız, yoksa kusurlu sürücü ve araç işletenidir. Sigorta şirketine yöneltilen taleplerde yazılı başvuru dava şartıdır (2918 sayılı Kanun m. 97). Aşağıdaki adımlar uygulamada izlenen sıralamayı gösterir.

• Servis giriş çıkış kaydı ve kaza tespit tutanağını temin edin.
• Emsal kira bedeli için en az üç kiralama şirketinden yazılı teklif alın.
• Muhataba yazılı başvuru yapın ve belgeleri ekleyin.
• Yasal yanıt süresini bekleyin; ret gelirse gerekçesini yazılı isteyin.
• Sigortacıya karşı taleplerde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurun.
• Kusurlu tarafa karşı taleplerde asliye hukuk mahkemesinde dava açın.

Başvuru dilekçesinde talebin dayanağını ve hesabın nasıl yapıldığını göstermeniz gerekir. Yalnızca tutar yazmak yeterli değildir. Günlük bedel, gün sayısı ve çarpım ayrı ayrı belirtilmelidir. Emsal teklifler dilekçeye ek olarak sunulur. Sigorta şirketine başvurunun biçimi ve süreleri hakkında ayrıntı için sigorta şirketine başvuru içeriğimize bakabilirsiniz.

Sigorta Talebi Reddederse

Araç mahrumiyet bedeli taleplerinde ret sık karşılaşılan bir aşamadır ve sürecin sonu değildir. İlk yapılacak iş ret yazısını almaktır. Sözlü ret geçerli sayılmaz; gerekçenin yazılı olması sonraki aşamada dayanak oluşturur. Ret gerekçesi belirtilmemişse bunu ayrıca talep etmeniz gerekir.

Kısmi ödeme yapılmış olması da talebi bitirmez. Sigortacının teklif ettiği tutar gerçek zararın altındaysa aradaki fark istenebilir. Tahkim ile dava arasındaki tercih de bu aşamada yapılır. Sigortacıya karşı yöneltilen taleplerde Sigorta Tahkim Komisyonu daha kısa sürede sonuç verir ve masrafı düşüktür. Kusurlu tarafa karşı açılacak davada ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Ödeme sırasında imzalanan belge de kesin sonuç doğurmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/6, K. 2024/292, T. 29.05.2024 sayılı kararında ölçütü açıkça koymuştur.

Gerçek anlamda ibranameden söz edebilmek için tazmin edilecek miktar ile buna karşılık alınan meblağ arasında açık oransızlığın bulunmaması koşuldur. Başka bir anlatımla, açık oransızlığın bulunduğu durumlarda anılan belge ibraname değil, ancak makbuz niteliğindedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/6, K. 2024/292, T. 29.05.2024

Kararın pratik karşılığı nettir. Kısmi ödemeyi kabul etmiş ve belge imzalamış olmanız bakiye talebinizi kendiliğinden sona erdirmez. Belirleyici olan belgenin başlığı değil, ödenen tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığıdır. İmza sırasında fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunu belirten şerh koymak süreci kolaylaştırır. Yetersiz olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal edilebilir (2918 sayılı Kanun m. 111).

Sık Karşılaşılan Ret Gerekçeleri

Ret gerekçeleri belirli kalıplar etrafında toplanır. Her birinin hukuki bir karşılığı vardır. Çoğuna itiraz edilebilir ve itirazın dayanağı bellidir. Aşağıdaki tablo dört tipik gerekçeyi ve bunlara karşı izlenecek yolu göstermektedir.

Ret Gerekçesi	Ne Anlama Gelir	Nasıl Karşılanır
Fatura ibraz edilmedi	Araç kiralanmadığı için zarar doğmadığı iddiası	Kiralama şart değildir; emsal kira bedeli hesabı istenir
Süre uzun bulundu	Serviste geçen günlerin makul süreyi aştığı iddiası	Parça tedarik belgesi ve servis yazısı sunulur
Araç sınıfı uyuşmuyor	Emsal alınan aracın üst segment olduğu iddiası	Aynı segmentten üç ayrı teklif dosyaya konur
Kusur itirazı	Zarar görenin kusurlu olduğu iddiası	Kusur bilirkişi raporu ve tutanak ile karşılanır

Ret yazısı elinize geçtiğinde gerekçeyi bu tabloyla karşılaştırın. Gerekçe tabloda yer alan kalıplardan biriyse itiraz yolu açıktır. Hangi belgeyi tamamlamanız gerektiği de tablodan görülür. Yazılı ret alınmadan tahkim veya dava yoluna gidilmesi hâlinde başvurunun usulden reddi riski doğar.

Diğer Talep Kalemleriyle İlişkisi

Kaza sonrası doğan zarar tek kalemden oluşmaz. Onarım bedeli, aracın eski hâline getirilmesi için yapılan masrafı karşılar. Değer kaybı, onarım sonrasında aracın ikinci el piyasasındaki fiyatının düşmesinden doğar. İkame araç bedeli ise onarım süresince araçtan yararlanamamanın karşılığıdır. Üçü farklı zararları giderir.

Bu kalemler birbirinin yerine geçmez ve aynı dosyada birlikte istenir. Onarım bedelinin ödenmiş olması diğer iki talebi ortadan kaldırmaz; sigorta şirketinin bu yöndeki savunması yerinde değildir. Dilekçede her kalemin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir, aksi hâlde bilirkişi yalnızca yazılan kalemi hesaplar. Değer kaybı hesabının nasıl yapıldığını görmek için araç değer kaybı hesaplama sayfamızı kullanabilirsiniz.

Ticari Araçta Kazanç Kaybı

Ticari araçlarda hesap farklı bir ölçüte dayanır. Hususi araçta kullanım imkânının yitirilmesi esas alınırken, ticari araçta aracın çalışmadığı süre boyunca elde edilemeyen gelir hesaplanır. Taksi, ticari minibüs, servis aracı ve nakliye aracı bu kapsamdadır. İki kalem aynı şey değildir; ticari araç sahibi kazanç kaybını ispatlarsa bu tutarı talep eder.

Ticari araçta zarar iki kalemden oluşabilir. Birincisi elde edilemeyen gelirdir; ikincisi araç çalışmasa dahi devam eden sabit giderlerdir. Sigorta primi, vergi ve kredi taksiti bu kapsamda değerlendirilir. Kazancın belgelenmesi ise hesabın merkezindedir. Defter kayıtları, fatura örnekleri, taksimetre veya takograf verileri ile meslek odasının yayımladığı günlük ortalama kazanç verileri kullanılır. Şoför çalıştırılıyorsa ödenen ücret de zarara dahil edilir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2018/24, K. 2019/12495, T. 25.12.2019 sayılı kararında kusurlu araç sahibi ile sürücünün bu zarardan birlikte sorumlu olduğu kabul edilmiştir. Belgesi bulunmayan ticari araç sahibinde ise hesap emsal kazanç verileri üzerinden yapılır.

Gerekli Belgeler

Talebin gücü toplanan belgelerle orantılıdır. Eksik dosyayla yapılan başvuru bekletilir ve ret ihtimali yükselir. Aşağıdaki belgeler bu dosyalarda standart olarak istenir. Listeyi kaza sonrası ilk günlerden itibaren oluşturmaya başlamak avantaj sağlar.

• Kaza tespit tutanağı ve varsa kolluk evrakı.
• Servis giriş ve çıkış kaydı; tarihler açıkça yazılı olmalı.
• Onarım faturası ve hasar fotoğrafları.
• Varsa kiralama sözleşmesi ve kira faturası.
• Ruhsat sureti ve kimlik belgesi.
• Kendi kasko poliçeniz ile karşı aracın poliçe bilgisi.
• Emsal kira bedeli için alınan yazılı teklifler.
• Ticari araçlarda defter kayıtları ve gelir belgeleri.

Belgelerin bir kısmını kendiniz temin edemeyebilirsiniz. Kaza tespit tutanağı örneği, karşı aracın poliçe bilgisi ve ceza soruşturma dosyası vekaletname ile avukat tarafından istenir. Servisin yazı vermekten kaçındığı hâllerde kayıt mahkemeden celbedilir. Eksik belge bulunması başvuruyu engellemez; eksikler süreç içinde tamamlanır.

İkame Araç Bedeli İtiraz ve Talep Dilekçesi

Bu dosyalarda iki farklı taraf da dilekçe hazırlamak zorunda kalır. Aracı zarar gören taraf talebini yazılı olarak iletir; kendisine talep yöneltilen taraf ise dava dilekçesine cevap vererek tutara veya süreye itiraz eder. Aşağıdaki metinler tamamen temsilidir ve her dosyaya ayrıca uyarlanmalıdır. Köşeli parantez içindeki alanlar kendi bilgilerinizle doldurulur.

Talep İhtarnamesi Örneği

Dava veya icra takibi başlatmadan önce karşı tarafa yazılı talep iletilmesi hem uyuşmazlığı erken çözebilir hem de temerrüt tarihini belirler. Aşağıdaki metin noter kanalıyla veya iadeli taahhütlü posta ile gönderilebilir.

İHTAR EDEN: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...........], Adres: [...........]

MUHATAP: [Kusurlu Sürücü veya Araç İşleteni], Adres: [...........]

KONU: [gün/ay/yıl] tarihli trafik kazasından doğan alacağın ödenmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR: [gün/ay/yıl] tarihinde [yer] mevkiinde meydana gelen kazada, [plaka] plakalı aracım hasar görmüştür. Kaza tespit tutanağında kusur tarafınıza aittir. Aracım [gün sayısı] gün onarımda kalmış ve bu süre boyunca kullanılamamıştır. Aynı sınıftaki bir aracın günlük kira bedeli esas alınarak hesaplanan alacağın tarafıma ödenmesini talep ederim. Ödemenin işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren [süre] gün içinde yapılmaması hâlinde yasal yollara başvurulacağını ihtar ederim.

Tarih ve imza: [gün/ay/yıl] — [Ad Soyad]

İtiraz Dilekçesi Örneği

Kendisine bu yönde bir talep yöneltilen taraf, tutarın veya sürenin gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsa itiraz dilekçesi hazırlar. İtiraz süreleri kısadır ve kaçırıldığında talep kesinleşir. İcra takibine itiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün, dava dilekçesine cevap süresi ise iki haftadır. İtirazın somut gerekçeye dayanması gerekir; genel nitelikli itirazlar sonuç vermez.

SAYIN [merci adı], DOSYA NO: [...........]

İTİRAZ EDEN: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...........]

KONU: Tarafıma yöneltilen talebe itirazlarımın sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR: Birincisi, kazadaki kusur dağılımına itiraz ediyorum; kusur oranının uzman bilirkişi incelemesiyle yeniden belirlenmesini talep ederim. İkincisi, talep edilen [gün sayısı] günlük süre hasarın niteliğine göre fahiştir; makul onarım süresinin bilirkişi marifetiyle tespitini isterim. Üçüncüsü, esas alınan günlük kira bedeli piyasa rayicinin üzerindedir; aynı segmentteki araçlar için emsal kira bedeli araştırması yapılmasını talep ederim. Dördüncüsü, kaza tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımı süresi dolmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle talebe itirazımı bildirir, bilirkişi incelemesi yapılmasını ve talebin reddine karar verilmesini arz ve talep ederim.

Tarih ve imza: [gün/ay/yıl] — [Ad Soyad]

Yukarıdaki metinler yalnızca yapıyı göstermek amacıyla verilmiştir. Dosyanızdaki kusur dağılımı, hasar niteliği ve süre farklı olacağından metinlerin olduğu gibi kullanılması doğru değildir. Dördüncü itiraz gerekçesi olan zamanaşımı yalnızca süre gerçekten dolmuşsa ileri sürülmelidir; aksi hâlde dilekçenin ciddiyeti zayıflar.

Bu Dosyalarda Avukat Desteği

Bu dosyalarda sonucu talebin doğru muhataba yöneltilmesi ve hesabın denetlenmesi tayin eder. Zorunlu trafik sigortası teminatı dışında kalan bu kalemde yanlış muhataba yapılan başvuru zaman kaybına yol açar. Makul onarım süresinin eksik belirlenmesi tutarı doğrudan düşürür. Emsal kira bedelinin düşük alınması da aynı sonucu doğurur.

URSA Avukatlık olarak sigorta dosyalarını eksper raporu değerlendirmesiyle birlikte yürütüyoruz. Süreç, servis kayıtlarının ve hasar dosyasının incelenmesiyle başlar; ardından emsal araştırması yapılır ve başvuru hazırlanır. Ret hâlinde tahkim ile dava arasındaki tercih dosyanın tutarına ve belge durumuna göre yapılır. Ön değerlendirme talep edebilirsiniz; kapsam ve ücret görüşmede yazılı olarak paylaşılır. Trafik dosyalarının genel işleyişi için trafik kazası avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.

Yargıtay Kararları Işığında İkame Araç Bedeli

Bu alanda kanun metni genel çerçeveyi çizer; uygulamanın ayrıntısını içtihat belirler. Aşağıda hesabın ve talebin farklı adımlarını etkileyen kararlar bir arada verilmiştir. Her kararın altında dosyanız açısından ne anlama geldiği kısaca yazılıdır.

Kiralama şartı aranmaması. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/26777, K. 2022/11236, T. 29.09.2022 sayılı kararı, kiralama belgesi sunulmasa dahi hâkimin zararı belirleyebileceğini kabul etmiştir. Sigortacının fatura şartı arayan reddine karşı doğrudan bu karara dayanabilirsiniz.

Hesap yöntemi. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5583, K. 2019/11651, T. 09.12.2019 sayılı kararı, zararın makul tamir süresi ile aynı vasıftaki aracın kira bedeli çarpılarak bulunacağını belirlemiştir. Bilirkişi raporunda bu iki veriden biri eksikse rapor denetime elverişli değildir.

Teminat kapsamı. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/5631, K. 2018/4390, T. 19.04.2018 sayılı kararı, bu zararın zorunlu trafik sigortası teminatı dışında kaldığını ve sigorta şirketinin sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir. Talebin doğru muhataba yöneltilmesi bu karara dayanır.

Sorumluların birlikteliği. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/10760, K. 2016/9238, T. 24.10.2016 ve E. 2018/24, K. 2019/12495, T. 25.12.2019 sayılı kararları, kusurlu araç sahibi ile sürücünün bu zarardan müteselsilen sorumlu olduğunu kabul etmiştir. Alacağınızı ikisinden birinden tamamen isteyebilirsiniz.

Kısmi ödeme ve ibraname. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/6, K. 2024/292, T. 29.05.2024 sayılı kararı, ödenen tutar ile gerçek zarar arasında açık oransızlık bulunduğunda imzalanan belgenin ibraname değil makbuz sayılacağını benimsemiştir. Kısmi ödemeyi kabul etmiş olmanız bakiye talebinizi sona erdirmez.

İkame Araç Bedeli Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aşağıda en çok sorulan on soruyu yanıtladık. Yanıtlar kısadır ve her biri kendi başına okunur. Tutar soruları tek bir rakamla değil, bedeli belirleyen unsurlar üzerinden yanıtlanmıştır. Dosyanıza özgü değerlendirme için hukuki destek almanız gerekir.

İkame araç bedeli günlük ne kadardır?

Sabit bir günlük rakam yoktur. Tutarı dört veri belirler: aracın segmenti, model yılı, kazanın gerçekleştiği bölge ve o tarihteki kira piyasası. Aynı model iki araç için bile büyük şehir ile küçük bir ilçede farklı bedel çıkabilir. Tutarı öğrenmek için aynı segmentte üç ayrı kiralama şirketinden yazılı teklif almanız yeterlidir.

Yattı parası nedir?

Yattı parası, aracın onarımda kaldığı süre için ödenen tazminatın halk arasındaki adıdır. Hukuki karşılığı ikame araç bedeli veya araç mahrumiyet bedelidir. Kanunlarda ve mahkeme kararlarında bu deyim geçmez; dilekçelerde hukuki terim kullanılır. Deyimin kendisi hukuki sonuç doğurmaz, arkasındaki tazminat hakkı doğurur.

Araç kiralamadım, yine de talep edebilir miyim?

Evet, edebilirsiniz. Kiralama yapmamış olmak zararın doğmadığı anlamına gelmez; aracınızdan yararlanamadığınız her gün karşılığı istenebilir bir kayıptır. Bu durumda tutar, fatura yerine emsal kira bedeli üzerinden bulunur. Yargıtay uygulaması hâkimin belge olmadan da zararı takdir edebileceğini kabul etmektedir. Sigortacının fatura şartı arayan reddi bu nedenle yerinde değildir.

Bedeli kim öder, sigorta mı karşı taraf mı?

Bu kalem zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır. Talep kural olarak kusurlu sürücüye ve araç işletenine yöneltilir; ikisi zarar görene karşı birlikte sorumludur. Kendi kasko poliçenizde ikame araç teminatı varsa oradan da yararlanabilirsiniz. Kasko teminatı yoksa doğrudan kusurlu tarafa başvurmanız gerekir.

Kaç gün için talep edebilirim?

Serviste geçen gün sayısı tek başına belirleyici değildir. Esas alınan ölçüt, o hasarın giderilmesi için teknik olarak gereken süredir. Randevu beklemesi ve servisin iş yükünden doğan gecikmeler dışarıda bırakılır. Buna karşılık ithal parça temini gibi kaçınılamayan uzamalar hesaba girer. Pert hâlinde ise yeni araç edinme süresi kullanılır.

Kaskomdan ikame araç alabilir miyim?

Poliçenizde ikame araç teminatı satın alınmışsa alabilirsiniz. Teminat, poliçede yazan gün sayısı ve araç segmenti ile sınırlıdır; poliçe metnini kontrol etmeniz gerekir. Kaza sizin kusurunuzdan doğmuşsa hasarsızlık indirimi basamağınız gerileyebilir. Teminat yoksa veya gün sayısı yetersizse kalan kısım için kusurlu tarafa başvurulur.

Sigorta talebimi reddetti, ne yapmalıyım?

İlk adım ret gerekçesini yazılı biçimde elde etmektir; telefonla verilen ret sonraki aşamada işe yaramaz. Gerekçe fatura eksikliğiyse itiraz gerekçeniz hazırdır. Ret yazısıyla birlikte emsal teklifleri ve servis kaydını dosyalayın. Muhatabınız sigortacıysa tahkim, kusurlu taraf ise mahkeme yoluna gidilir. Süre kaybetmemek için ret elinize geçer geçmez harekete geçin.

Değer kaybıyla birlikte istenebilir mi?

Evet, istenebilir. Üç kalem farklı zararları karşıladığı için aynı dosyada birlikte talep edilir. Onarım bedelinin ödenmiş olması diğer ikisini kapsamaz; sigortacının bu yöndeki savunması yerinde değildir. Talep dilekçesinde kalemleri ayrı ayrı yazmanız gerekir, aksi hâlde bilirkişi yalnızca yazılanı hesaplar.

Ticari aracımda kazanç kaybı nasıl hesaplanır?

Ticari araçta ölçüt kullanım kaybı değil, aracın çalışmadığı süre boyunca elde edilemeyen gelirdir. Hesap, aracın günlük ortalama hasılatı üzerinden kurulur ve bu hasılat kayıtlarla gösterilir. Araç çalışmasa dahi devam eden sigorta primi ve kredi taksiti gibi giderler de zarara eklenir. Kaydı bulunmayan işletmelerde emsal veriler kullanılır.

Talep için zamanaşımı süresi nedir?

Haksız fiile dayanan talepte süre, zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıldır. Her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl geçmekle hak düşer. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza kanunundaki daha uzun süre uygulanır. Sigortaya başvurmuş olmak zamanaşımını durdurmaz.

Sürecin Özeti

İkame araç bedeli, aracın kaza nedeniyle kullanılamadığı süre için doğan zararın karşılığıdır ve onarım bedeli ile değer kaybından ayrı bir kalemdir. Talep için araç kiralamış olmak şart değildir; kiralama yapılmadığında hesap emsal kira bedeli üzerinden yürür ve hâkim zararı kendisi belirleyebilir. Ödenecek tutar, aynı sınıftaki aracın günlük kirası ile makul onarım süresinin çarpımından çıkar. Makul süre, aracın serviste fiilen kaldığı gün sayısı değil, hasarın giderilmesi için objektif olarak gereken süredir. Bu kalem zorunlu trafik sigortasının teminatı dışında olduğundan talep kural olarak kusurlu sürücüye ve araç işletenine yöneltilir. Kasko poliçesinde teminat bulunuyorsa süreç daha hızlı işler. Sigortacının kısmi ödeme yapması veya belge imzalatması bakiye talebi sona erdirmez. Ticari araçlarda hesap kullanım kaybı değil, belgelenen kazanç kaybı üzerinden yapılır.