Trafik Kazası Kusur Oranı Hesaplama ve İtiraz

Trafik kazası kusur oranı hesaplama, yalnız maddi hasarlı ve anlaşmalı tutanak tutulan kazada bir formülle değil, kazanın Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezinin (SBM) kaza senaryolarından hangisine uyduğuna bakılarak yapılır; sigorta şirketleri bu senaryolara göre yüzde 0, yüzde 50 veya yüzde 100 oranını belirler. Sayfanın üstündeki araç, kazanıza benzeyen senaryoyu seçtiğinizde bu oranı ve dayandığı kanun maddesini gösterir. Yaralanmalı veya ölümlü kazada oran tutanakla kesinleşmez; bilirkişi raporu, gerekirse Adli Tıp Kurumu incelemesi ve mahkeme kararıyla belirlenir. Anlaşmalı tutanaktaki orana itiraz, bildirimden itibaren 5 iş günü içinde yapılır.

Kusur Oranı Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?

Araç iki seçimle çalışır: önce kazanın gerçekleştiği yeri, sonra o yerdeki SBM kaza senaryosunu seçersiniz. Sonuç ekranı her araç için yüzde 0, 50 veya 100 oranını ve senaryonun dayandığı Karayolları Trafik Kanunu maddesini gösterir. Örneğin aynı şeritte önündeki araca arkadan çarpma senaryosunda araç arkadan çarpana yüzde 100, öndeki araca yüzde 0 gösterir (KTK m.56/1-c). Sonucu okurken üç noktaya dikkat edin.

• Oran, maddi hasarlı kazada sigorta şirketlerinin uyguladığı orandır; yaralanmalı veya ölümlü kazada kusuru ceza soruşturmasında bilirkişi ya da Adli Tıp belirler ve bu oran onları bağlamaz.
• Sigorta değerlendirmesinde yüzde 25 veya yüzde 75 gibi ara oranlar yoktur; mahkeme bilirkişisi ise farklı bir dağılım belirleyebilir.
• Kazanız hiçbir senaryoya birebir uymuyorsa oranı şirket tutanak ve fotoğraflara göre belirler; dört veya daha fazla araçlı kazalarda yalnız bazı zincirleme kalıplar için sabit oran vardır (SBM Durum 30, 31 ve 43), diğerlerinde oran serbestçe belirlenir.

Sonucu Ne Değiştirir?

Durum	Orana etkisi
Tutanakta işaretlenen kaza durumu	Hangi senaryonun uygulanacağını belirler; yanlış işaretlenen kutu farklı bir oran doğurur
Karşı aracın hız sınırını aşması	Yeşil ışıkta aniden duran araca hız sınırını aşarak çarpmada oran yüzde 100'den yüzde 50'ye iner
İki şirketin farklı değerlendirmesi	Dosya SBM Tutanak Değerlendirme Komisyonuna gider, oranı komisyon belirler
Yeni bilgi veya belge (kamera kaydı, tanık)	Bildirimden itibaren 5 iş günü içinde, bir defaya mahsus yeniden değerlendirme istenebilir
Yaralanma veya ölüm	Senaryo oranı uygulanmaz; kusuru bilirkişi ve gerekirse Adli Tıp Kurumu belirler

Trafik Kazası Kusur Oranı Nasıl Öğrenilir?

Kusur oranının nereden öğrenileceği kazanın türüne ve tutanağı kimin düzenlediğine bağlıdır.

• Anlaşmalı tutanakla bildirilen maddi hasarlı kazada oranı sigorta şirketi bildirir; şirketlerin mutabakatıyla belirlenen sonuç SBM'nin internet sitesi üzerinden de sorgulanabilir.
• e-Devlet'te SBM'nin “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama” hizmetiyle oluşturulmuş tutanağı, “Trafik Poliçe ve Hasar Bilgileri Sorgulama” hizmetiyle adınıza kayıtlı aracın poliçe ve hasar bilgilerini görüntüleyebilirsiniz.
• Polis veya jandarmanın düzenlediği tutanakta oran yazmaz, yalnız kimin hangi kuralı ihlal ettiği belirtilir; oranı sigorta başvurusunda şirket belirler.
• Yaralanmalı veya ölümlü kazada oran, savcılığın aldırdığı bilirkişi raporunda yer alır; rapora soruşturma dosyasına erişimle ulaşılır.

Trafik Kazasında Kusur Oranı Nedir?

Trafik kazası kusur oranı, bir trafik kazasının meydana gelmesinde her bir sürücünün payını gösteren değerlendirmedir. Bu değerlendirme, kazaya karışan tarafların trafik kurallarına ne ölçüde uyduğunu ve kazanın oluşumuna ne kadar katkıda bulunduğunu esas alır. Kusur oranı, taraflardan yalnızca birine ait olabileceği gibi, ikisi arasında da paylaştırılabilir.

Tazminat miktarı ve sigorta ödemesi, büyük ölçüde bu orana göre paylaştırılır. Karşı tarafın kusur oranı yükseldikçe ondan talep edilebilecek tazminat da artar; kendi kusurunuz ise alacağınız tazminattan indirim sebebi oluşturur. Bu nedenle kusur oranı, bir kaza dosyasının en belirleyici unsurlarından biridir ve doğru tespit edilmesi hem sanık hem mağdur konumundaki taraf için büyük önem taşır. Yanlış ya da eksik bir kusur tespiti, her iki taraf için de haksız bir sonuca yol açabilir.

Kusur Oranını Kim Belirler?

Trafik kazası kusur oranı hesaplama süreci, tek bir kurumun elinde değildir; kazadan mahkeme kararına kadar birden fazla aşamadan geçer ve her aşamanın bağlayıcılığı farklıdır. Aşağıdaki tablo bu aşamaları özetlemektedir.

Aşama	Belirleyen	Bağlayıcı mı
Kaza tespit tutanağı	Polis veya jandarma (oran yazmaz, ihlal edilen kuralı belirtir)	Hayır, ön tespittir
Sigorta şirketi değerlendirmesi	Sigorta şirketi	Hayır, tek taraflıdır
Bilirkişi raporu	Mahkemenin atadığı bilirkişi	Hayır, takdiri delildir
Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi	Adli Tıp Kurumu	Hayır, ancak güçlü delildir
Mahkeme kararı	Hâkim	Evet, kesinleşince bağlayıcıdır

Bu beş aşama arasında yalnızca kesinleşmiş mahkeme kararı taraflar için bağlayıcıdır; öncesindeki her değerlendirme bir sonraki aşamada yeniden ele alınabilir. Bir aşamada belirlenen oran, bir sonraki aşamada aynen kabul edilmek zorunda değildir. Kaza tespit tutanağının hukuki niteliği hakkında ayrıntılı bilgiye trafik kazası tespit tutanağı sayfamızdan ulaşılabilir.

Yalnız maddi hasarla sonuçlanan ve tarafların kendi aralarında anlaşmalı tutanak tuttuğu kazalarda süreç farklı işler. Kusur oranını burada sigorta şirketleri, tarafların tutanakta işaretlediği kaza durumlarına göre Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) sistemi üzerinden yaptıkları mutabakatla belirler; sonuç sbm.org.tr üzerinden sorgulanabilir.

Maddi Hasarlı Kazada Kusur Oranı Nasıl Hesaplanır?

Yalnız maddi hasarlı kazada kusur oranı bir formülle hesaplanmaz. Hazine Müsteşarlığının 2017/18 sayılı Genelgesine göre sigorta şirketleri, tutanak ve fotoğrafları Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin (SBM) ilan ettiği kaza krokileriyle karşılaştırır ve Karayolları Trafik Kanunu ile Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin ilgili maddesine atıf yaparak sorumluluğu yalnız yüzde 0, yüzde 50 veya yüzde 100 olarak belirler. İnternette dolaşan yüzde 25 ile yüzde 75 arası oranlar içeren tablolar bu sistemin parçası değildir. Senaryolarda anılan madde kodlarının neyi ifade ettiği tutanaktaki kusur kodları yazımızda tablo hâlinde yer alıyor.

Kaza şekli	Kusur oranı	Dayanak
Aynı şeritte arkadan çarpma	Arkadan çarpan %100, öndeki %0	KTK m.56/1-c
Yeşil ışıkta aniden duran araca hız sınırını aşan aracın çarpması	%50 ve %50	KTK m.57 ve m.52
Kırmızı ışıkta geçen araçla çarpışma	Kırmızıda geçen %100	KTK m.47
İki sürücü de yeşil ışık yandığını söylüyor	%50 ve %50	KTK m.57
Tali yoldan ana yola çıkan aracın yol vermemesi	Tali yoldan çıkan %100	KTK m.57
İşaretsiz kavşakta sağdan gelene yol vermeme	Yol vermeyen %100	KTK m.57/1-c
Dönel kavşağa girerken içerideki araca çarpma	Kavşağa giren %100	KTK m.57
Akan trafiğe kapı açma	Kapıyı açan %100	SBM senaryosu
Tedbir almadan duran araca çarpma	%50 ve %50	KTK m.59

Tablodaki oranlar SBM'nin kaza durum senaryolarından alınmıştır. İki şirketin değerlendirmesi aynıysa mutabakat oluşur; farklıysa dosya SBM bünyesindeki Tutanak Değerlendirme Komisyonuna gider ve oran orada belirlenir. Dört araçlı zincirleme kazaların bazı kalıpları için sabit oran vardır (SBM Durum 30, 31 ve 43); bu kalıplara uymayan dört ila on araçlı kazalarda oranı şirketler kaza şekline göre belirler (Durum 36-42). Yaralanmalı veya ölümlü kazada ise anlaşmalı tutanak düzenlenemez; kolluk tutanağı oran yazmaz, yalnız ihlal edilen kuralları gösterir; kusuru bilirkişi ve gerektiğinde Adli Tıp Kurumu değerlendirir ve bu senaryolar onları bağlamaz.

Asli ve Tali Kusur Nasıl Ayrılır?

Kusur değerlendirmesinde ilk ayrım, asli kusur ile tali kusur arasında yapılır. Karayolları Trafik Kanunu, belirli ağır kural ihlallerini asli kusur sayılan hâller olarak sınırlı sayıda saymıştır. Kırmızı ışıkta veya dur işaretinde geçme, karşı yönden gelen trafiğin şeridine girme, arkadan çarpma, geçme yasağı olan yerde sollama ve kavşakta geçiş önceliğine uymama bu hâllerdendir. Bu listede sayılmayan kural ihlalleri ise tali kusur olarak değerlendirilir.

Asli kusur sayılan bir davranışın varlığı, o sürücüyü kazanın birincil sorumlusu yapar. Ancak bu, karşı tarafın kusurunun kendiliğinden sıfırlandığı anlamına gelmez. Karşı taraf da ayrı bir kural ihlali yapmışsa (örneğin kavşağa yaklaşırken hızını azaltmamışsa), bu davranış tali kusur olarak ayrıca değerlendirilir. Nihai oran, iki tarafın kusurunun birlikte incelenmesiyle belirlenir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, kavşakta ters yönden girerek dur işaretine uymayan sürücünün asli kusurlu olduğunu kabul etmiştir. Karşı yönden gelen ve hızını kavşağa yaklaşırken azaltmayan sürücü ise ayrıca tali kusurlu bulunmuştur.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2020/7690, K. 2023/4634, T. 01.11.2023

Asli kusur sayılan hâllerin tam listesine ve her birinin somut örneklerine asli ve tali kusur sayfamızdan, kanunun güncel metnine ise Karayolları Trafik Kanunu'ndan ulaşılabilir.

Sık Görülen Kaza Türlerinde Kusur Değerlendirmesi

Bazı kaza türlerinde kusurun kimde olduğuna dair genel bir izlenim vardır; ancak bu izlenim her zaman doğru sonuca götürmez. Aşağıdaki liste, sık görülen kaza türlerinde genel eğilimi ve bu eğilimin hangi durumda değişebileceğini özetlemektedir.

• Arkadan çarpma: Genellikle arkadan çarpan sürücü kusurludur; ancak öndeki araç sebepsiz ya da sinyalsiz ani fren yapmışsa değerlendirme değişebilir.
• Kavşakta çarpışma: Geçiş önceliğine uymayan taraf asli kusurlu sayılır; ancak diğer tarafın hızı da ayrıca incelenir. Kavşağa yaklaşırken hız sınırının üzerinde seyretmek, tali kusur olarak değerlendirilebilir.
• Şerit değiştirirken çarpışma: Şerit değiştiren sürücü genellikle kusurludur; ancak şeridinde seyreden aracın hız ihlali de değerlendirmeye girebilir. Sinyal verilip verilmediği de bu değerlendirmede önemli bir unsurdur.
• Geri manevra sırasında çarpışma: Geri giden sürücü genellikle kusurludur; ancak arkadan yaklaşan aracın dikkatsizliği de ayrıca incelenir. Geri manevranın uygun bir yerde yapılıp yapılmadığı da dikkate alınır.
• Park hâlindeki araca çarpma: Çarpan sürücü genellikle kusurludur; ancak park edilen aracın kurallara uygun konumlandırılıp konumlandırılmadığı da araştırılır. Kurallara aykırı park edilmiş bir araç, tali kusurlu sayılabilir.
• Açılan kapıya çarpma: Kapıyı açan kişi genellikle kusurludur; ancak geçen aracın hızı ve mesafesi de değerlendirmeye dahil edilir. Kapının trafiğe açık tarafta ve kontrolsüz açılması bu değerlendirmede belirleyicidir.
• Yaya kazası: Yaya geçidinde durmayan sürücü genellikle kusurludur; ancak yayanın geçidi kullanıp kullanmadığı da incelenir. Yaya geçidi dışından geçen bir yayanın kendi kusuru da ayrıca değerlendirmeye girer.

Yukarıdaki liste, “arkadan çarpan her zaman kusurludur” türünden genellemelerin neden tek başına yeterli olmadığını gösterir; her kaza kendi somut koşullarında değerlendirilir. Park hâlindeki araca çarpma özelinde ayrıntılı bilgiye park hâlindeki araca çarpma sayfamızdan ulaşılabilir.

Yandan Çarpma Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?

Yandan çarpmada kusuru, aracın hangi tarafından vurulduğu değil, çarpışma anında geçiş hakkının kimde olduğu belirler. Yandan vuran aracın sürücüsü bu nedenle kendiliğinden kusurlu sayılmaz; kavşağa kurala aykırı giren araç, diğer aracın ön kısmıyla yan tarafından çarpılmış olsa bile kusurlu taraf olabilir. Kavşaklardaki geçiş hakkı KTK m. 57’de düzenlenir: kavşağa yaklaşan sürücü yavaşlamak ve geçiş hakkı olan aracın önce geçmesine imkân vermek zorundadır (m. 57/1-a). Kavşakta geçiş önceliğine uymamak KTK m. 84/h uyarınca asli kusur hâlidir.

Sigorta şirketlerinin maddi hasarlı kazada uyguladığı SBM kaza durum senaryolarında yandan çarpma tiplerinin karşılığı şöyledir:

• Işıklı kavşakta kırmızı ışıkta geçen araç, çarpan ya da çarpılan olmasına bakılmaksızın yüzde yüz kusurludur (KTK m. 47).
• Tali yoldan ana yola çıkan araç ana yoldaki araca yol vermemişse yüzde yüz kusurludur (KTK m. 57/1-b-5).
• Kolları arasındaki öncelik işaretle belirlenmemiş kavşakta soldaki motorlu araç, sağdan gelen araca geçiş hakkı vermek zorundadır; vermeyen yüzde yüz kusurludur (KTK m. 57/1-c-2).
• Dönel kavşağa giren araç, kavşak içinde dönen araca yol vermemişse yüzde yüz kusurludur (KTK m. 57/1-b-6).
• Otopark, site veya mülk çıkışından yola çıkan araç, yolda gelen araca yol vermemişse yüzde yüz kusurludur (KTK m. 57/1-b-7).
• İki araç kavşak ortasında birbirinin şeridine girmişse kusur yüzde elli ve yüzde elli paylaştırılır (KTK m. 46/a).

Bu oranlar maddi hasarlı kazalar içindir. Geçiş hakkı olan aracın hız sınırını aşması gibi ek bir ihlal varsa, yaralanmalı kazada ve davada bilirkişi dağılımı değiştirebilir (KTK m. 84, son fıkra). Tutanakta yazan ihlal kodlarının anlamı için kaza tespit tutanağı kusur kodları yazısına bakılabilir.

Şerit Değiştirme, Sollama ve Kavşakta Dönüş Kazasında Kim Kusurlu?

Bu kazalarda da belirleyici olan, çarpışma anında hangi sürücünün kurala aykırı manevra yaptığıdır. KTK m.84, doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapmayı, şeride tecavüz etmeyi ve geçme yasağı olan yerlerde geçmeyi asli kusur hâlleri arasında sayar. Maddi hasarlı kazalarda uygulanan SBM kaza durum senaryolarındaki karşılıkları şöyledir:

Senaryo	Kaza tipi	Kusur dağılımı
Durum 26	Şerit izleme kuralını ihlal ederek iki şeridi birden kullanan araç	Şeridi ihlal eden yüzde 100
Durum 19	İki araç da en sağ şeridi izlemeyip birbirinin şeridine giriyor	Yüzde 50 ve yüzde 50
Durum 7	Karşı şeride geçen araç karşıdan gelen araçla çarpışıyor	Karşı şeride geçen yüzde 100
Durum 20	Öndeki aracı geçmek için sola çıkarken arkadan gelip kendisini geçmekte olan aracı beklemeyen araç	Geçmeye başlayan yüzde 100
Durum 22	Geçeceği aracı ses veya ışıkla uyarmadan ya da güvenli mesafe gitmeden şeride dönen araç	Geçiş yapan yüzde 100
Durum 3	Işıklı kavşakta yanlış şeritten dönen veya yanlış şeritte bekleyen araç	Yanlış şeritteki yüzde 100
Durum 12	Sağa dönüşü sağ şeritten ve dar kavisle yapmayan araç	Kuralı ihlal eden yüzde 100
Durum 32	Dönel kavşakta orta adaya yakın şeritten dönmesi gerekirken diğer aracın şeridine giren araç	Şeridi ihlal eden yüzde 100

Bu oranlar, kazaya karışanlardan yalnız birinin kuralı ihlal ettiği tipik durumlar içindir. Aynı kusurlu hareket birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa veya kaza başka kural ihlallerinden de doğmuşsa kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre belirlenir (KTK m.84, son fıkra). Somut dosyada şu noktalar sonucu değiştirebilir: şerit değiştiren aracın işaret verip vermediği (KTK m.56/1-a-4), şerit değişikliğinin kavşağa yerleşim yerinde 30, yerleşim yeri dışında 150 metre kala ya da kavşak içinde yapılıp yapılmadığı (m.56/1-a-2) ve geçilen aracın geçiş işaretini aldıktan sonra hızını artırıp artırmadığı (m.55/1-a). Ardı ardına birden fazla şerit değiştirmenin idari yaptırımı için makas atma cezası yazısına bakılabilir.

Kusur Değerlendirmesinde Hangi Deliller Önemli?

Kusur oranının doğru tespit edilmesi, dosyada hangi delillerin bulunduğuna bağlıdır. Değerlendirmede genellikle şu deliller kullanılır.

• Yol kenarındaki ya da araç içindeki kamera kayıtları.
• Kaza tespit tutanağındaki kroki ve taraf beyanları.
• Araçlardaki fren izleri ve hasarın konumu.
• Olay yerindeki tanık beyanları.
• Trafik ışığının çalışma durumu ve yol işaretlemeleri.

Bu delillerin kazadan hemen sonra toplanması büyük önem taşır; zamanla kamera kayıtları silinebilir, tanıkların hatırladıkları netliğini kaybedebilir ve yol üzerindeki fren izleri kaybolabilir. Sonradan toplanmaya çalışılan bir delil, çoğu zaman geri getirilemez. Araç hasarı gibi kaybolabilecek deliller için dava öncesi delil tespiti yoluna gidilebilir. Kazadan sonraki ilk saatlerde mümkün olduğunca fotoğraf çekmek ve varsa kamera kaydı olan işletmelerle iletişime geçmek, sonraki itiraz sürecini büyük ölçüde kolaylaştırır.

Kusur Oranına İtiraz Yolları

Polis veya jandarmanın düzenlediği kaza tespit tutanağında kusur oranı yer almaz; Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156/a-3 uyarınca tutanağı düzenleyenler, taraflar için oran belirtmeden yalnız kazanın oluşumunda kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini yazar. Tutanakta yazılan kodların anlamı kaza tespit tutanağı kusur kodları yazısında anlatılıyor. Bu tespit, olay yerine gelen görevlinin o an ulaşabildiği bilgilere dayanır ve kesin değildir. Oranı sigorta şirketi belirler; anlaşmalı tutanakta bu, tarafların işaretlediği kaza durumlarına göre yapılır. Sigorta şirketinin belirlediği orana ve tutanaktaki tespitlere sigorta başvurusu aşamasında, tahkim sürecinde ya da dava aşamasında itiraz edilebilir. Anlaşmalı tutanakla belirlenen orana karşı ise oranın bildiriminden itibaren 5 iş günü içinde, bir defaya mahsus, yeni bilgi veya belge sunarak sigorta şirketinden yeniden değerlendirme istenir; iki aracın sigortacısı aynı şirketse bu itiraz SBM Tutanak Değerlendirme Komisyonuna yapılır.

İtirazın sonuç doğurması için somut delillerle desteklenmesi gerekir. Tutanakta değerlendirilmemiş bir kamera kaydı, dikkate alınmamış bir tanık beyanı ya da hatalı bir kroki tespiti, itirazın dayanağını oluşturabilir. İtiraz dilekçesinde bu eksikliğin hangi sonucu değiştireceği de açıkça belirtilmelidir. Yalnızca “kusurum yok” demek, itirazı güçlendirmez; hangi verinin gözden kaçırıldığının somut olarak gösterilmesi gerekir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, kaza tespit tutanağı ile bilirkişi raporu arasındaki çelişki giderilmeden hüküm kurulamayacağına karar vermiştir. Çelişkinin giderilmesi için ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli yeni bir rapor alınması gerekir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/15844, K. 2019/7502

İtiraz üzerine dosyaya yeni bir bilirkişi ataması yapılabilir ya da dosya doğrudan Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi'ne gönderilebilir. Bu üçüncü yol, özellikle raporlar arasında ciddi çelişki bulunan dosyalarda tercih edilir. Tutanağa itirazın usulü hakkında ayrıntılı bilgiye kaza tespit tutanağına itiraz sayfamızdan ulaşılabilir.

Kusur Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?

Tazminat davasında talep edilebilecek tutar, karşı tarafın kusur oranıyla doğrudan bağlantılıdır. Karşı taraf kazanın tamamından sorumlu bulunmuşsa zararın tamamı talep edilebilir; kusur paylaşımı varsa talep de bu paya göre sınırlanır.

Kendi kusurunuz da tazminat hesabında dikkate alınır; buna müterafik kusur denir ve talep edeceğiniz tazminattan kendi kusur payınıza denk gelen kısmın düşülmesi anlamına gelir. Bu indirim, tazminat davasında hâkimin re'sen gözettiği bir husustur. Kazada tamamen kusurlu bulunan bir sürücü ise kendi zararı için karşı taraftan tazminat isteyemez; bu durumda kendi zararı, ancak kendi sigortası kapsamında (varsa kasko gibi) karşılanabilir.

Kusur oranındaki her değişiklik, tazminat hesabını da doğrudan değiştirir; bu nedenle orana yapılan bir itirazın kabul edilmesi, dosyanın sonucunu önemli ölçüde etkileyebilir. Tazminat hesaplamasının nasıl yapıldığına trafik kazası tazminat hesaplama sayfamızdan, müterafik kusurun tazminata etkisine ise müterafik kusur sayfamızdan ulaşılabilir.

Trafik Kazasında Kusurlu Taraf Tazminat Alabilir mi?

Alabilir; kusurlu olmak hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz, yalnız istenebilecek tutarı karşı tarafın kusur payıyla sınırlar. Birden çok aracın karıştığı kazada işletenlerden biri bedensel zarara uğrarsa, kazaya katılan diğer araçların işletenleri kendilerine düşen kusur oranında bu zararı gidermekle yükümlüdür (KTK m.89/1). Araç hasarı gibi eşya zararında ise zarar gören, karşı tarafın kusurunu ya da onun aracındaki bir bozukluğun zarara yol açtığını ispat etmelidir (KTK m.89/2).

Örneğin yüzde 75 kusurlu bulunan sürücü, zararının karşı tarafın kusuruna düşen yüzde 25'lik kısmını karşı aracın sürücüsünden, işleteninden ve trafik sigortasından isteyebilir. Kendi kusuruna denk gelen kısım zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır (KTK m.92/g); bu pay için aracındaki hasarda kasko, kendi bedensel zararında ferdi kaza teminatı gibi isteğe bağlı poliçeler varsa devreye girer.

Kusurlu sürücüyle bağlantılı diğer kişilerin durumu ayrıca değerlendirilir:

• Araçtaki yolcular: Sürücünün kusuru yolcuya yüklenmez; yolcu, bindiği aracın ve kazaya karışan diğer aracın sigortasına başvurabilir. Karşılıksız taşımada hatır taşıması indirimi gündeme gelebilir; ayrıntı trafik kazasında yolcu tazminatı yazısındadır.
• Kusurlu sürücü ölmüşse yakınları: Destekten yoksun kalan hak sahiplerinin, destek kişinin kendi kusuruna denk gelen talepleri trafik sigortasının kapsamı dışındadır (KTK m.92/j). Karşı tarafın kusuruna düşen kısım ise destekten yoksun kalma tazminatı olarak istenebilir.
• Karşılıklı kusur: İki sürücü de kusurluysa her biri kendi zararı için karşı tarafın kusur oranı kadar talepte bulunur ve bu talebi karşı aracın trafik sigortasına ayrı ayrı yöneltir.

İşleten de kazada zarar gören kişinin kusurunu ispat ederse hâkim, durum ve şartlara göre tazminatı indirebilir (KTK m.86/2); bu indirim, zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisini düzenleyen genel kuralla (TBK m.52) birlikte uygulanır.

Kusur Oranı Sigorta Ödemesini Nasıl Etkiler?

Sigorta şirketi, hasar ya da tazminat ödemesini hesaplarken kusur oranını esas alır. Karşı tarafın sigortası, kendi sigortalısının kusur oranına denk gelen kısmı öder; kusur oranı değiştiğinde ödenecek tutar da buna paralel olarak değişir.

Sigorta şirketi ilk değerlendirmesinde kusur oranını tutanaktaki tespitlere dayanarak kendisi belirler; bu oran da yukarıda açıklandığı gibi kesin değildir. Sigorta şirketinin tutanağa dayanarak yaptığı ilk hesap, dosyanın son aşaması olmak zorunda değildir. Kusur oranına itiraz edilip yeni bir tespit elde edilirse, sigorta şirketinden aradaki fark için ayrıca talepte bulunulabilir. Sigorta şirketine yapılacak başvurunun usulü hakkında ayrıntılı bilgiye trafik kazalarında sigorta şirketine başvuru sayfamızdan ulaşılabilir.

Ceza Davasında Kusur

Kazada yaralanma ya da ölüm varsa, ceza soruşturmasında da ayrı bir kusur raporu alınır. Bu rapor, savcılığın ve ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesinde esas aldığı tekniktir; tazminat davasındaki bilirkişi raporundan bağımsız olarak hazırlanır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, hukuk hâkiminin kusur konusunda karar verirken ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle bağlı olmadığını belirtmiştir. Ancak ceza mahkemesinin kesinleşmiş maddi olgu tespitleriyle bağlıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1378, K. 2021/1135

Bu bağımsızlık nedeniyle, ceza dosyasında düşük bulunan bir kusur oranı, tazminat davasında otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz; hukuk hâkimi kendi bilirkişi incelemesini yaptırabilir. Ceza dosyasındaki beraat kararı da tazminat davasının reddedileceği anlamına gelmez. Ceza dosyasındaki raporun ayrıntıları için trafik kazası bilirkişi raporu sayfamıza, ceza sürecinin işleyişi için ise trafik kazası ceza davası sayfamıza bakılabilir.

Kusur Oranı Uyuşmazlığında Avukat Desteği

Kusur oranına itiraz sürecinde avukat desteği, öncelikle dosyadaki delillerin toplanması ve eksik kalan delillerin (kamera kaydı, tanık beyanı gibi) tespit edilmesi anlamına gelir. Hangi delilin nereden temin edilebileceğini bilmek, sürecin zamanında ilerlemesini sağlar. Tutanağa ya da bilirkişi raporuna yapılacak itirazın somut ve teknik gerekçelerle hazırlanması, itirazın kabul görme ihtimalini doğrudan etkiler.

Kusur oranındaki bir değişikliğin sigorta ödemesine doğru şekilde yansıtılması da sürecin bir parçasıdır. Oran değiştiği hâlde sigorta şirketinin eski orana göre ödeme yapması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu fark, ayrıca bir talep yapılmadan kendiliğinden düzeltilmeyebilir. Bu konuda ayrıntılı bilgiye trafik kazası avukatı sayfamızdan ulaşılabilir.

Trafik Kazası Kusur Oranı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Trafik kazası kusur oranı nasıl belirlenir?

Yalnız maddi hasarlı ve anlaşmalı tutanak tutulan kazada oranı sigorta şirketleri SBM kaza senaryolarına göre yüzde 0, 50 veya 100 olarak belirler. Polis veya jandarma tutanağında oran yazmaz, yalnız ihlal edilen kurallar belirtilir; sigorta başvurusunda oranı sigorta şirketi bu tespitlere göre belirler, uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesi ve gerekirse Adli Tıp Kurumu değerlendirmesi devreye girer.

Kaza tespit tutanağında kusur oranı yazar mı?

Polis veya jandarmanın düzenlediği tutanakta yazmaz; Karayolları Trafik Yönetmeliği m.156/a-3 uyarınca görevliler oran belirtmeden yalnız kimin hangi trafik kuralını ihlal ettiğini yazar. Oranı sigorta şirketi belirler; anlaşmalı tutanakta da bu, tarafların işaretlediği kaza durumlarına göre yapılır. Tutanaktaki tespitler de sigortanın belirlediği oran da kesin değildir; taraflardan birinin itirazı üzerine ya da mahkemenin atadığı bilirkişinin incelemesiyle değişebilir.

Arkadan çarpan her zaman kusurlu mudur?

Çoğunlukla evet; arkadan çarpma Karayolları Trafik Kanunu'nun 84. maddesinde asli kusur hâlidir. SBM senaryolarında yeşil ışıkta aniden duran araç ile hız sınırını aşarak çarpan araç yüzde 50 kusurlu sayılır. Bu istisnayı ileri süren taraf, öndeki aracın sebepsiz fren yaptığını kendisi ispatlamak zorundadır.

Kavşakta kim kusurlu sayılır?

Işıklı kavşakta kırmızıda geçen, tali yoldan çıkıp yol vermeyen veya görevlinin işaretine uymayan araç yüzde 100 kusurlu sayılır. Kontrolsüz bir kavşakta sağdan gelen araca öncelik tanınır; bu kurala uymayan taraf asli kusurlu sayılır.

Kusur oranına nasıl itiraz edilir?

Anlaşmalı tutanakta oran bildiriminden itibaren 5 iş günü içinde, bir defaya mahsus ve yeni belgeyle sigorta şirketine itiraz edilir. Bunun dışında itiraz, dosyanın bulunduğu aşamaya göre sigorta şirketine, Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da davanın görüldüğü mahkemeye yöneltilir.

Yüzde yüz kusurlu sürücü tazminat alabilir mi?

Kendi zararı için karşı taraftan ve onun trafik sigortasından tazminat alamaz; aracındaki hasar ancak kaskosu varsa karşılanır. Araçtaki yolcular ise kazada kusurlu olmadıkları için bedensel zararlarını aracın trafik sigortasından isteyebilir.

Eşit kusurda hasarı kim öder?

Taraflar eşit kusurlu bulunursa, her biri kendi zararının yarısını karşı taraftan talep edebilir; geri kalan kısım kendi üzerinde kalır. Bu paylaşım, hem araç hasarı hem de bedensel zarar kalemleri için aynı şekilde uygulanır.

Kusur oranını hâkim mi belirler?

Nihai ve bağlayıcı kararı hâkim verir; ancak bu karar genellikle bilirkişi raporuna dayanır ve hâkim raporun aksine karar verirse gerekçesini göstermelidir. Birden fazla rapor varsa hâkim, hangisini esas aldığını da açıklamak zorundadır.

Sigorta kusur oranını neye göre hesaplar?

Tutanağı, fotoğrafları ve SBM'nin ilan ettiği kaza krokilerini karşılaştırarak yüzde 0, 50 veya 100 oranında belirler. İki şirketin değerlendirmesi farklıysa oranı SBM Tutanak Değerlendirme Komisyonu belirler; sonuca karşı Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye gidilebilir. Belirlenen oran SBM'nin internet sitesinden sorgulanabilir.

Kusur oranı hesaplama aracının sonucu bağlayıcı mı?

Hayır. Araç, kazanıza benzeyen SBM senaryosundaki oranı gösterir; şirket tutanak ve fotoğraflara bakarak farklı bir senaryo uygulayabilir. Yaralanmalı kazada ve davada bu oran bilirkişi ya da mahkemeyi bağlamaz.