Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır? Süre, Şartlar ve Harç

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kamu gücünün Anayasa'da güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında da korunan bir hakkınızı ihlal ettiği iddiasıyla, olağan kanun yolları tükendikten sonra yapılır. Başvuru, kanun yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde, İçtüzük ekindeki başvuru formu doldurularak verilir; forma harç belgesi, karar ve delil örnekleri eklenir. Avukatlar 1 Ekim 2025'ten beri UYAP Avukat Portal üzerinden de başvuru yapabiliyor. Bireysel başvuru harcı 1 Ocak 2026 itibarıyla 6.024,10 TL'dir; ödeme gücü yoksa adli yardım istenebilir. Aşağıda şartlar, süre, belge listesi ve sık görülen ret nedenleri sırayla anlatılıyor.

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nedir?

Anayasa'nın 148. maddesine göre herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Aynı maddeye göre başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır ve bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz. Usul ve esasları 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 45 ila 51. maddeleri ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 59 ila 84. maddeleri düzenler.

Bu yol, bir mahkeme kararının yeniden değerlendirildiği dördüncü bir derece değildir. Anayasa Mahkemesi, delillerin takdirini veya kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığını yeniden incelemez; yalnız bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğine ve ihlal varsa nasıl giderileceğine bakar (6216 s.K. m.49/6). Adil yargılanma, kişi özgürlüğü ve güvenliği, mülkiyet ve ifade özgürlüğü gibi haklara ilişkin iddialar bu yoldan ileri sürülebilir.

Kimler ve Hangi İşlemlere Karşı Başvurabilir?

Başvuru yapabilmek için ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkın doğrudan etkilenmiş olması gerekir (m.46/1). Kamu tüzel kişileri başvuru yapamaz; özel hukuk tüzel kişileri yalnız tüzel kişiliğe ait haklarının ihlali gerekçesiyle başvurabilir. Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklar bakımından yabancılar başvuru yapamaz (m.46/2 ve 46/3). Yabancılar, Anayasa'daki diğer haklar bakımından başvurabilir.

Konu bakımından da sınır vardır. Yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz; Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasa'nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de başvuru konusu olamaz (m.45/3). Bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı, görülmekte olan davada mahkeme tarafından itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülebilir; örnek olarak süresiz nafakaya ilişkin iptal kararı bu yoldan çıkmıştır. Bu, başvurucunun kendi açtığı bireysel başvurudan ayrı bir yoldur.

Zaman bakımından Anayasa Mahkemesi, 23 Eylül 2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlara karşı yapılan başvuruları inceler.

Başvurudan Önce Kanun Yolları Tüketilmeli mi?

Evet. İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı, bireysel başvurudan önce tüketilmiş olmalıdır (m.45/2). İstinaf veya temyizin açık olduğu bir kararda bu yollara gitmeden Anayasa Mahkemesine başvurmak, tüketme şartını karşılamaz. Kanun yoluna hiç başvurmamak ya da süresini kaçırdıktan sonra başvurmak da yolun tüketildiği anlamına gelmediği için kabul edilemezlik riski yüksektir.

Hangi yolun tüketileceği dosyanın türüne göre değişir. Ceza soruşturmasında verilen karara karşı yol, sulh ceza hâkimliğine itirazdır; ayrıntısı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve KYOK itiraz dilekçesi yazılarında anlatılıyor. Bir idari işlem veya eylem söz konusuysa kural olarak idare mahkemesinde dava açmak ve kanun yollarını izlemek gerekir; bu konuda idari yargıda tam yargı davası ile trafik kaynaklı işlemlerde ehliyet iptaline itiraz yolu örnek verilebilir. Hukuk davalarında istinaf ve temyiz sınırları önemlidir; tazminat davasında istinaf ve temyiz yazısındaki sınırların altında kalan kararlar kesin olduğundan, bunlarda tüketilecek başka kanun yolu kalmayabilir.

Bireysel Başvuru Süresi Kaç Gün, Ne Zaman Başlar?

Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (m.47/5; İçtüzük m.64/1). Altı ay veya dört ay gibi süreler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru için geçerlidir; Anayasa Mahkemesi bakımından süre otuz gündür.

Başvuru formunda, ihlale yol açan nihai kararın tebliğ tarihi, tebliğ yoksa tefhim tarihi, o da yoksa öğrenme tarihi yazılır. Süre tebliğe bağlıysa tebligat tarihini UYAP kaydından veya tebligat evrakından doğrulamak gerekir; kararın kesinleşmesi ve kesinleşme tarihinin nasıl belirlendiği için kesinleşme şerhi yazısına bakılabilir. Süre dolmak üzereyse başvuruyu son güne bırakmamak, eksiklik riskini de azaltır.

Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeret nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir. Mahkeme önce mazeretin geçerli olup olmadığını inceler (m.47/5; İçtüzük m.64/2). Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir; adli tatilde de süreler işlemeye devam eder.

Başvuru Formuna Neler Yazılır, Hangi Belgeler Eklenir?

Başvuru, ayrı bir dava dilekçesiyle değil, İçtüzüğün ekinde (EK-1) örneği bulunan ve Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanan başvuru formu kullanılarak ve resmî dilde yapılır (İçtüzük m.59/1). Formda başvurucunun kimlik ve iletişim bilgileri, varsa avukatı veya kanuni temsilcisi, olayların tarih sırasına göre özeti, başvuru yollarının tüketilme aşamaları ve tüketildiği tarih, hangi hakkın hangi gerekçeyle ihlal edildiği, mazeret, talepler, varsa gizlilik ve tedbir talebi yer alır (m.59/2). 6216 sayılı Kanunun 47. maddesi de dayanılan Anayasa hükümlerinin ve varsa uğranılan zararın belirtilmesini ister.

Form, ekler hariç on sayfayı geçmemelidir; geçerse başvurucunun olayların özetini ayrıca eklemesi gerekir (İçtüzük m.60/2). Ekler tarih sırasına göre numaralandırılıp her belge tanımlayıcı başlıkla dizi pusulasına bağlanır (m.60/3). Anayasa Mahkemesinin form kılavuzu, bilgisayarda doldurulan formda en az 12 punto yazı boyutunu ve tekrardan kaçınmayı öneriyor.

Forma şu belgelerin ya da onaylı örneklerinin eklenmesi zorunludur (İçtüzük m.59/3):

• Avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvuruda temsil yetkisini gösteren belge, örneğin vekâletname.
• Harcın ödendiğine dair belge.
• Başvuru bizzat yapılıyorsa kimliği tespite yarayan resmî belgenin onaylı örneği; tüzel kişide temsile yetkili olunduğunu gösteren belge.
• Nihai karar veya işlemi öğrenme tarihini gösteren belge.
• İhlal iddialarını temellendiren belgelerin onaylı örnekleri.
• Olağan ve olağanüstü kanun yolu başvuru dilekçelerinin onaylı örnekleri.
• Tazminat talebi varsa uğranılan zarar ve buna ilişkin belgeler.
• Süre kaçırılmışsa mazereti ispatlayan belgeler; adli yardım isteniyorsa mali durumu gösteren belgeler.

Bir belge herhangi bir nedenle sunulamıyorsa gerekçesi forma yazılır; Mahkeme mazereti kabul eder ve gerekli görürse belgeyi kendisi toplayabilir (m.59/4). Başvurudan sonra formdaki bilgilerde veya başvuruyla ilgili koşullarda değişiklik olursa bunu Mahkemeye bildirmek zorunludur (m.59/5).

Bireysel Başvuru Harcı Ne Kadar, Nasıl Ödenir?

Bireysel başvurular harca tabidir (6216 s.K. m.47/2). Harç, 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1) sayılı tarifenin mahkeme harçları bölümündeki Anayasa Mahkemesi başvurma harcıdır. 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanan tutar 6.024,10 TL'dir. Maktu harçlar her yıl yeniden değerleme oranı esas alınarak artırıldığından, başvuru yapacağınız yılın tutarı Ocak ayında ilan edilen Harçlar Kanunu Genel Tebliğinden kontrol edilmelidir.

Harç, İçtüzüğün 62. maddesine göre maliye veznelerine yatırılır ve ödendiğine dair belge forma eklenir. UYAP Avukat Portal üzerinden yapılan başvuruda güncel tutar ekranda otomatik görünür; kredi veya banka kartıyla online ödeme yapılabilir, istenirse vergi dairesi ya da banka aracılığıyla ödenip makbuz sisteme yüklenebilir. Anayasa Mahkemesinin kılavuzuna göre harç ödenmeden veya adli yardım talep edilmeden başvuru tamamlanamaz.

Ödeme gücü olmayanlar adli yardım isteyebilir. Talep için başvurucunun kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması ve talebin açıkça dayanaksız olmaması gerekir. Talep başvuru formunda açıkça yazılır, mali durumu gösteren belgeler eklenir; soyut ve belgesiz talep incelenmeden reddedilebilir. Adli yardım talepleri kabul edilebilirlik kararını verecek Komisyon veya Bölüm tarafından karara bağlanır (İçtüzük m.62/2).

Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır, UYAP Üzerinden Yapılabilir mi?

Bireysel başvuru, doğrudan Anayasa Mahkemesine ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir (m.47/1; İçtüzük m.63/1). Usulüne uygun hazırlanan form harç makbuzuyla birlikte bu yerlere teslim edildiğinde alındı belgesi verilir ve bu tarih başvuru tarihi sayılır (İçtüzük m.63/2). Alındı belgesini saklamak önemlidir; başvuru tarihi konusunda uyuşmazlık çıkarsa gerekir. Mahkemeler ve temsilcilikler formun kabul edilebilirliğini veya esasını incelemez, yalnız kaydı yapıp Anayasa Mahkemesine iletir.

Anayasa Mahkemesi, 1 Ekim 2025 tarihi itibarıyla UYAP Avukat Portal üzerinden de bireysel başvuru alıyor. Kılavuza göre bunun için avukatın portal hesabı ve e-imzası bulunmalı; tek dosya 40 MB'ı, başvuruya sunulacak evrak sayısı ise 150'yi aşmamalıdır. Başvuru tamamlandıktan sonra portaldan yeni evrak eklenemediği de kılavuzda belirtiliyor. Bu nedenle ekleri yüklemeden önce eksiksiz toplamak gerekir. Kılavuz yalnız avukat portalını anlatıyor; avukatsız başvuruda elektronik yol bulunup bulunmadığını Mahkemenin güncel duyurularından kontrol etmek gerekir.

Bireysel başvuruda avukat tutmak zorunlu değildir. Avukatla yapılan başvuruda vekâletname sunulur (m.47/4) ve avukata yapılan tebligat başvurucuya yapılmış sayılır (İçtüzük m.61/2).

Başvurudan Sonra Süreç Nasıl İşler?

Başvuru, Mahkemeye ulaştığında numara verilerek kaydedilir. Bireysel Başvuru Bürosu önce şekil eksikliklerine bakar; eksik varsa on beş günü geçmemek üzere kesin süre verilir ve süre içinde tamamlanmazsa başvurunun reddedileceği bildirilir (m.47/6; İçtüzük m.66). Süresinde yapılmayan, form şartlarına uymayan veya eksiği tamamlanmayan başvurular idari yönden reddedilebilir; bu karara tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir ve Komisyonun kararı kesindir.

Kabul edilebilirlik incelemesini Komisyonlar yapar. Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliğiyle karar verilen başvurularda kabul edilemezlik kararı verilir; bu karar kesindir. Oy birliği olmazsa dosya Bölüme gider (m.48). Kabul edilebilir bulunan başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilir (m.49/2) ve esas incelemeyi Bölüm yapar; inceleme kural olarak dosya üzerinden yürür, gerekirse duruşma yapılabilir (m.49/4).

Kesin bir sonuçlanma süresi yoktur. Başvurular geliş sırasına göre incelenir; Mahkeme konunun önemini ve aciliyetini gözeterek farklı bir sıra belirleyebilir (İçtüzük m.68). Başvurunun aşamaları e-Devlet üzerinden izlenebilir. Telefonla veya e-postayla bilgi talebi Mahkemece cevaplanmadığı için yazışmalar İçtüzükte öngörülen yazılı usulle yapılmalıdır.

Bireysel Başvuru İşlemin veya Cezanın Uygulanmasını Durdurur mu?

Hayır. Bireysel başvuru yapılması, kesinleşen kamu gücü işleminin icrasını veya infazını kendiliğinden durdurmaz. Tek istisna tedbirdir. Bölümler, esas inceleme aşamasında başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya talep üzerine karar verebilir (m.49/5). İçtüzüğün 73. maddesi, 5 Ağustos 2025 tarihli değişiklikle yeniden yazıldı; maddeye göre başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması gerekir.

Tedbir istenecekse talep ve gerekçesi başvuru formunda açıkça yazılır. Gerekmediği hâlde tedbir istemek sürecin uzamasına yol açabilir. Tedbir verilen başvuruda esas hakkındaki kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (m.49/5; İçtüzük m.73/4).

Başvurular En Çok Hangi Nedenlerle Reddedilir?

Sık görülen ret nedenleri şunlardır.

• Süre. Otuz günlük süre kaçırılmışsa ve geçerli bir mazeret gösterilemiyorsa başvuru süresinde yapılmamış sayılır.
• Başvuru yollarının tüketilmemesi. İstinaf, temyiz, itiraz veya idari başvuru gibi açık bir yol kullanılmadan gelen başvuru kabul edilemez (m.45/2).
• Açıkça dayanaktan yoksunluk. Mahkeme bunu dört hâlde kabul ediyor; ihlal iddiası temellendirilememişse, iddialar salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkinse, şikâyetler karmaşık veya zorlama nitelikteyse ve temel hakka müdahale yoksa ya da müdahalenin meşru olduğu açıksa.
• Önem kriteri. Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması ile temel hakların kapsam ve sınırları bakımından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular kabul edilemez bulunabilir (m.48/2).
• Yetki dışı konu. Kanunun veya düzenleyici işlemin doğrudan iptalini istemek, kamu tüzel kişisi olarak başvurmak ya da güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenmeden başvurmak bu gruba girer.
• Şekil eksikleri ve mükerrer başvuru. Forma uymayan, eksiği tamamlanmayan veya aynı olay ve iddialarla yinelenen başvurular reddedilir.

Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilenler aleyhine yargılama giderlerinin dışında ayrıca disiplin para cezasına hükmedilebilir; Kanun bu cezanın üst sınırını ikibin Türk Lirası olarak belirtiyor (m.51). Tipik ret nedeni kanun yolu şikâyetidir, yani mahkemenin delil değerlendirmesinden veya kanun yorumundan memnun olmama. Başvuruda mahkeme kararının yanlışlığı değil, hangi temel hakkın nasıl ihlal edildiği anlatılmalıdır.

İhlal Kararı Verilirse Ne Olur?

Esas inceleme sonunda başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararında, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir; ancak yerindelik denetimi yapılamaz ve idari eylem ya da işlem niteliğinde karar verilemez (m.50/1).

İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, mümkünse dosya üzerinden ihlal kararında açıklanan ihlali giderecek şekilde karar verir. Yeniden yargılamada hukuki yarar yoksa başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir (m.50/2). Yani ihlal kararı, tek başına önceki kararı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sonuç yeniden yargılama veya tazminatla alınır. Bölüm kararları gerekçeleriyle birlikte tebliğ edilir ve Mahkemenin internet sayfasında yayımlanır (m.50/3).

Anayasa Mahkemesi ile AİHM Başvurusu Arasındaki İlişki Nedir?

Önce Anayasa Mahkemesine başvurmak gerekir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 35. maddesi iç hukuk yollarının tüketilmesini arar ve Türkiye bakımından bireysel başvuru da bu yollardan biri sayılıyor. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin kabul edilemezlik veya ihlal yok kararı, çoğu zaman AİHM yolunun açıldığı noktadır.

15 No.lu Protokol ile AİHS m.35'teki başvuru süresi altı aydan dört aya indirildi. Yeni süre 1 Şubat 2022'den itibaren uygulanıyor ve nihai iç hukuk kararı bu tarihten önce verilmiş başvurulara uygulanmıyor. Anayasa Mahkemesi kararı bu tarihten sonra verilmişse AİHM süresi dört aydır; sürenin hangi tarihten başlayacağını ve AİHM form şartlarını Mahkemenin kendi kaynaklarından doğrulamak gerekir. Anayasa Mahkemesine yapılan başvurunun otuz günlük süresi ile AİHM'in dört aylık süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nasıl yapılır?

Başvuru, İçtüzük ekindeki başvuru formu doldurularak, harç belgesi ve zorunlu eklerle birlikte doğrudan Anayasa Mahkemesine, bir mahkemeye veya yurt dışı temsilciliğe verilerek yapılır. Avukatlar 1 Ekim 2025'ten itibaren UYAP Avukat Portal üzerinden de başvuru yapabilir.

Bireysel başvuru süresi kaç gündür?

Başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gündür. Haklı mazeret varsa mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde mazeret belgeleriyle başvurulabilir.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru harcı ne kadar?

1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanan tutar 6.024,10 TL'dir (492 sayılı Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife). Harç her yıl yeniden belirlendiği için başvuru yılının tutarı Harçlar Kanunu Genel Tebliğinden kontrol edilmelidir.

Harcı ödeyemiyorsam ne yapabilirim?

Başvuru formunda adli yardım talebi açıkça yazılır ve mali durumu gösteren belgeler eklenir. Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeyemeyen başvurucunun talebi kabul edilebilir; belgesiz talep reddedilebilir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru UYAP'tan yapılabilir mi?

Evet, 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren UYAP Avukat Portal üzerinden yapılabilir. Bunun için avukatın portal hesabı ve e-imzası gerekir; tek dosya 40 MB'ı, evrak sayısı 150'yi aşmamalıdır.

Bireysel başvuru için avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır. Başvuru bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi veya avukatı tarafından yapılabilir. Avukat ya da kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvuruda temsil yetkisini gösteren belge forma eklenir.

Bireysel başvuru yapınca karar veya ceza durur mu?

Hayır, başvuru kendiliğinden icrayı veya infazı durdurmaz. Başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike varsa tedbir talebinde bulunulabilir.

Bireysel başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?

Kanunda sabit bir inceleme süresi yoktur. Başvurular geliş sırasına göre incelenir; Mahkeme konunun önemi ve aciliyetine göre farklı sıra belirleyebilir. Süreç e-Devlet üzerinden izlenebilir.

Anayasa Mahkemesi başvuruyu reddederse AİHM'e gidilebilir mi?

Evet. Anayasa Mahkemesi kararı iç hukuktaki son karar olduğundan, AİHS m.35 kapsamında karardan itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir.