Kişi Güvenlik Belgesi (KGB) Nedir, Nasıl Alınır, Verilmezse Ne Yapılır?

Kişi Güvenlik Belgesi (KGB), savunma sanayiinde gizlilik dereceli bilgi, belge, proje veya malzemeye ulaşacak kişiye Millî Savunma Bakanlığı adına Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı tarafından verilen belgedir (5202 sayılı Kanun m.3 ve m.6). Başvuruyu kişi değil çalıştığı kuruluş yapar; güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu sonuçlanırsa belge en fazla 5 yıl için düzenlenir. Belge verilmezse veya iptal edilirse, mevzuatta ayrı bir dava süresi bulunmadığından İYUK m.7 gereği yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Belgenin alınamaması nedeniyle iş sözleşmesinin feshi ise ayrıca iş hukuku kurallarına göre değerlendirilir.

Kişi Güvenlik Belgesi Nedir ve Hangi Mevzuata Dayanır?

5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu, Kişi Güvenlik Belgesini "gizlilik dereceli bilgi, belge, proje veya malzemeye nüfuz edebilmeyi veya bunların bulunduğu yer ve tesislere giriş iznini sağlayan belge" olarak tanımlar (m.3/e). Kanunun 6. maddesine göre gizlilik dereceli bilgi, belge, proje veya malzemeye ulaşmayı gerektiren savunma sanayii işleriyle ilgisi olan her kişi için bu belgenin, projenin yürütüleceği tesis veya yer için de Tesis Güvenlik Belgesinin alınması zorunludur. Belgeler alınmadan bu bilgiler açıklanamaz, bunların bulunduğu yerlere girilemez ve gizlilik dereceli bilgi içeren sözleşme çalışmalarına katılınamaz.

Uygulamanın ayrıntıları Millî Savunma Bakanlığının çıkardığı Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliğinde yer alır (Resmî Gazete 4/6/2010, sayı 27601). Yönetmelik sonradan 2012, 2016, 2021 ve 18 Ocak 2022 tarihli düzenlemelerle değişmiştir. Belgenin gizlilik derecesi, bilgi, belge ve malzemenin derecesine göre "çok gizli", "gizli", "özel" ve "hizmete özel" olarak sınıflandırılır; kişiye de "istenilen gizlilik derecesinde" belge düzenlenir (Yönetmelik m.19/1-a).

Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı, 2022 değişikliğinden bu yana Millî Savunma Bakanlığı adına Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğüdür (Yönetmelik m.4 ve m.5). Bu yazı yalnız 5202 sayılı Kanun ve bu Yönetmelik esas alınarak hazırlanmıştır; kamu kurumlarının kendi personeli için uyguladığı başka gizlilik dereceli bilgi güvenliği düzenlemeleri bu yazının kapsamı dışındadır.

KGB Kimlerden İstenir, Kimlerden İstenmez?

Yönetmelik, Kontrole Tâbi Listede yer alan malzemeleri üretmek veya hizmet vermek için Tesis Güvenlik Belgesi isteyen kuruluşlarda en az yönetim kurulu üyeleri, genel müdür ve yardımcıları, güvenlik koordinatörü ile gizlilik dereceli bilgi, belge ve malzemeye ulaşması muhtemel personel için KGB alınmasını öngörür (m.16/1). Şahıs şirketlerinde hissedarların tamamı, anonim şirketlerde ise gizlilik dereceli bilgiye ulaşmasına yönetim kurulu kararıyla izin verilen hissedarlar da kapsama girer (m.18/1). Kısacası belge unvana göre değil, gizlilik dereceli bilgiye erişme ihtimaline göre istenir.

Bazı gruplar için özel kurallar vardır.

• Bir kuruluşa bağlı olmayan ve gizlilik dereceli bilgiye ulaşması muhtemel akademisyenler için de KGB alınır; talep proje makamı veya Tesis Güvenlik Belgesi olan kuruluş ya da üniversite birimi üzerinden yapılır (m.16/3 ve m.18/2).
• Kamu yetkisi kullanan kamu personelinden, Tesis Güvenlik Belgesi olan kuruluşta gizlilik dereceli bilgiye ulaşması hâlinde KGB istenmez; ancak nüfuz ettiği bilgileri üçüncü kişilere vermeyeceğine dair taahhütname alınır (m.16/7).
• Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli için KGB düzenlenmez; bunların ulaşabileceği bilginin seviyesini ilgili makamlar belirler (m.8/5).
• NATO projelerinde NATO gizlilik dereceli KGB talebi de aynı Makama yapılır (m.16/5).

KGB Nasıl Alınır, Başvuru Kimin Üzerinden Yapılır?

Yönetmelikte bireysel bir başvuru yolu yoktur. Başvuru, kişinin çalıştığı veya çalışacağı kuruluş tarafından, başvuru evraklarıyla birlikte Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamına yapılır (m.18/1). Tesis Güvenlik Belgesi başvurusunda bulunmayan kuruluş KGB başvurusu da yapamaz (m.17/4). Dolayısıyla çalışanın belge alabilmesi için işverenin savunma sanayii güvenliği kapsamında olması gerekir.

Başvuruda kişiye ait bilgiler kısaltma yapılmadan, açık ve eksiksiz doldurulur; adli sicil belgesinde kayıt çıkıyorsa kayıtla ilgili açıklayıcı bilgi ve belge eklenir; istenen gizlilik derecesi mutlaka belirtilir (m.18/3). Başvuru, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması evraklarına ilişkin talep edilen belgeleri içeren bir ön yazıyla yapılır (m.18/4). Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması Makamın talebi üzerine Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mahallî mülkî idare amirlikleri tarafından yaptırılır ve sonuç Makama bildirilir (5202 m.4/b; Yönetmelik m.19/1-a).

Başvurunun kaç günde sonuçlanacağına dair Kanunda da Yönetmelikte de bir süre yazılı değildir. Bu nedenle "KGB kaç günde çıkar" sorusuna resmî bir rakamla cevap vermek mümkün değildir; süre, soruşturmayı yapan kurumların çalışmasına ve evrakın eksiksizliğine bağlıdır.

Güvenlik Soruşturması ile KGB Aynı Şey mi?

Hayır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, belge verilmeden önce yapılan araştırma sürecidir; KGB ise bu sürecin olumlu sonuçlanması hâlinde Makam tarafından düzenlenen belgedir. Soruşturma kendi başına bir belge değildir ve başka alanlarda da, örneğin kamu görevine atanmada, yapılır. Karşılaştırma şöyledir.

Konu	Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması	Kişi Güvenlik Belgesi
Niteliği	Kayıt ve bilgi toplama süreci	Gizlilik dereceli bilgiye erişim izni veren belge
Yapan	MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mahallî mülkî idare amirlikleri	Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı (Millî Savunma Bakanlığı)
Sonuç	Makama bildirilen veri ve değerlendirme	En fazla 5 yıl geçerli belge
Dayanak	5202 m.4/b ve 7315 sayılı Kanun	5202 m.3, m.6 ve Yönetmelik

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, arşiv araştırmasında kişinin adli sicil kaydına, aranıp aranmadığına, tahdit bulunup bulunmadığına, kesinleşmiş kararlara, soruşturma ve kovuşturma kapsamındaki olgulara ve kamu görevinden çıkarma cezası bulunup bulunmadığına bakıldığını söyler (m.4). Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/13 kapsamındaki kararlar da bu araştırmada değerlendirilir; bu konuda hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazısındaki açıklamalar yol göstericidir. Güvenlik soruşturması ise buna ek olarak kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal verileri, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkiyi, terör veya suç örgütleriyle irtibat ve iltisak bulunup bulunmadığını kapsar (m.5). 7315 sayılı Kanun, milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde çalıştırılanları da kapsamına alır (m.3/2). Savunma sanayii belgeleri bakımından Yönetmelik bu Kanuna yalnızca belirli bir hâlde açıkça atıf yapar (m.19/1-e); bu nedenle hangi hükümlerin doğrudan uygulandığı somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Mevzuatta "şu suçtan hüküm giyen kişiye KGB verilmez" biçiminde sayılmış mutlak bir engel listesi bulunmaz. Yönetmelik, araştırma sonucunda hakkında olumsuzluk bulunan personel için belge düzenlenip düzenlenmeyeceğinin gerektiğinde alınan hukukî mütalaa sonrasında belirlenmesini öngörür (m.19/1-a). Başka bir ifadeyle idare, somut dosyada bir değerlendirme yapar ve bu değerlendirme yargı denetimine tabidir.

KGB Kaç Yıl Geçerli, Nasıl Yenilenir?

Belge, Makam tarafından istenilen gizlilik derecesinde ve en fazla 5 yıl geçerli olacak şekilde düzenlenir (m.19/1-a). Beş yıl sonunda yenilenmesi istenecek belge için altı ay önceden yenileme talebinde bulunulur; yenilenmeyecekse belge Makama iade edilir (m.19/1-c). Yenileme talebi de kuruluş üzerinden yapılır.

Belge süresi dolduğunda veya belgeli kişi kuruluştan ayrıldığında kuruluş, belgenin iptal edilmesi için Makama ivedilikle bilgi verir (m.17/2). Belge süresi dolmadan ayrılan kişi başka bir kuruluşta çalışmaya başlarsa, yeni kuruluşun çalışmaya başlama tarihinden itibaren iki ay içinde adli sicil belgesiyle birlikte talepte bulunması hâlinde Makam, yeni bir soruşturma yapmadan belgeyi kalan süre kadar yeni kuruluş üzerinden kullandırabilir (m.19/1-ç). Bu düzenleme iş değiştiren çalışan için önemlidir; talep süresinde yapılmazsa yeni bir başvuru ve araştırma gerekir.

KGB Hangi Hâllerde İptal Edilir?

Yönetmelik iptali gerektiren hâlleri sayar (m.19/1-d). Belge, geçerlilik süresi içinde yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlanırsa iptal edilebilir. Kuruluşun her altı ayda bir yaptırdığı adli sicil takibinde güvenlikle ilgili bir husus çıkması, belgeli personelin işten ayrılması, adli kovuşturmaya maruz kalması veya hüküm giymesi de iptal sebebidir; ancak bu hâllerde Makam hukuk müşavirliğiyle koordinasyon sonrasında kişinin belgeyle belgelendirilmesinin uygun olmadığını tespit etmelidir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkarılma, güvenlikle ilgili usul ve kurallara uymama veya belgenin amacı dışında yasal olmayan biçimde kullanılması ile Tesis Güvenlik Belgesinin ya da Üretim İzin Belgesinin iptali de sayılan sebepler arasındadır.

Belgeli personel hakkında adli kovuşturma açılması ya da hüküm verilmesi hâlinde durum ivedilikle Makama bildirilir ve Makamın görüşü alınana kadar kişinin gizlilik dereceli bilgi, belge ve projeye ulaşması engellenir (m.17/1). Bu aşamada belge henüz iptal edilmemiş olsa bile kişi fiilen görevinden uzak tutulabilir; işveren açısından asıl sorun burada başlar.

Kişi Güvenlik Belgesi Verilmezse Ne Yapılır?

Belgenin verilmemesi veya iptali, Millî Savunma Bakanlığı adına Makamın yaptığı bir idari işlemdir. Bu işleme karşı açılacak dava, İdari Yargılama Usulü Kanununa göre yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılık iddiasıyla açılan iptal davasıdır (İYUK m.2). Menfaati ihlal edilen kişi dava açabilir; belge talebi kuruluşça yapıldığı için kuruluşun da dava açmakta menfaati bulunabilir.

Dava süresi. 5202 sayılı Kanunda ve Yönetmelikte dava açma süresine ilişkin özel bir hüküm yoktur. Bu nedenle İYUK m.7 uygulanır; idare mahkemelerinde dava açma süresi 60 gündür ve süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Yazılı bildirim kişiye değil de kuruluşa yapılmışsa sürenin ne zaman başladığı dosyaya göre tartışma konusu olabilir; bu yüzden bildirimin tarihini ve kime yapıldığını belgelemek önemlidir.

Önce idareye başvurmak. İYUK m.11 uyarınca dava açılmadan önce, dava açma süresi içinde, işlemi yapan makamdan (üst makam yoksa işlemi yapan makamdan) işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi istenebilir. Bu başvuru işlemekte olan dava açma süresini durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve süre yeniden işlemeye başlar; başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır.

Yetkili mahkeme. Özel bir yetki kuralı bulunmadığından yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32). İşlemi Millî Savunma Bakanlığı adına Makam yaptığı için bu, Ankara idare mahkemeleridir.

Yürütmenin durdurulması. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27). Kişinin işini kaybetme riski bu kapsamda ileri sürülebilir; mahkemenin bunu kabul edip etmeyeceği somut olaya bağlıdır.

Gerekçenin öğrenilmesi. Güvenlik soruşturmasından elde edilen istihbari nitelikteki bilgiler kural olarak kişiye verilmez; 7315 sayılı Kanun millî savunma, millî güvenlik ve kamu güvenliği ile ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgilerin kişiye verilemeyeceğini düzenler (m.8/3). Öte yandan aynı Kanun, Değerlendirme Komisyonunun nesnel ve gerekçeli değerlendirmesinin mahkemeler istediğinde sunulacağını (m.7/3) ve işleme karşı dava açılması hâlinde verilerin karar kesinleşmeden silinemeyeceğini (m.10/3) belirtir. Dolayısıyla dava, gerekçenin mahkeme önünde incelenmesi için de bir yoldur.

Kanun yolları. İdare mahkemesi kararına karşı kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK m.45). Başvuru yollarının tamamı tüketildikten sonra temel hak ihlali iddiası varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m.45 ve m.47/5). İdari başvuru, dava ve istinaf süreleri kaçırıldığında hak kaybı doğabileceğinden, bildirim tarihinden itibaren süreler dikkatle izlenmelidir.

Zarar doğmuşsa iptal davasına ek olarak veya iptalden sonra tam yargı davası açılabilir; ayrıntı için idari yargıda tam yargı davası yazısına bakılabilir.

KGB Alınamayan veya İptal Edilen Çalışan İşten Çıkarılabilir mi?

5202 sayılı Kanun, belge olmadan gizlilik dereceli bilgiye ulaşmayı yasaklar ve bu yasağı ihlal edenler için, eylem başka bir suç oluşturmadığı takdirde altı aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörür (m.6 ve m.12/2). İşveren bu nedenle belgesi olmayan çalışanı o işte çalıştıramaz. Ancak iş hukukunda belge sorunu otomatik bir fesih sebebi sayılmaz; sonuç, işçinin başka bir görevde çalıştırılıp çalıştırılamayacağına, işyerinin işçi sayısına ve kıdemine, feshin gerekçesine ve ispatına göre değişir.

Bu bölümde Yargıtay kararı künyesi verilmemiştir; aşağıdaki açıklamalar 4857 sayılı İş Kanununun metnine dayanır.

• Görev değişikliği. İşveren çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak yazılı bildirimle yapabilir; işçi değişikliği altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse işveren geçerli bir nedene dayanarak bildirim süresine uyup sözleşmeyi feshedebilir (m.22).
• Geçerli sebep. En az 30 işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır (m.18). Fesih bildiriminde sebep açık ve kesin biçimde belirtilir (m.19). Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir (m.20).
• İşe iade yolu. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (m.20). Bu süreç işe iade davasında arabuluculuk şartı yazısında anlatılmıştır.
• Haklı neden iddiası. İşveren feshi 25/II kapsamında haklı nedene dayandırırsa kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez. Belgenin verilmemesi, 25/II'de açıkça sayılan hâllerden biri değildir. Ancak işçinin sözleşme yapılırken belge için gerekli şartlara sahip olduğunu gerçeğe aykırı biçimde bildirdiği iddia edilirse m.25/II-a tartışılabilir. Haklı nedenle fesih ve tazminat sonuçları tazminatsız işten çıkarma yazısında ele alınmıştır.
• Tazminatlar. Fesih geçerli bir nedene dayansa bile bu, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; işçinin kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hakları ayrıca incelenir.

Tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmesi (ikale sözleşmesi) de mümkündür; ancak imzadan önce kıdem tazminatı, işsizlik ödeneği ve SGK çıkış kodu etkileri değerlendirilmelidir. Çıkış kodlarının anlamı için işten çıkış kodları yazısı kullanılabilir.

Kişi Güvenlik Belgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kişi Güvenlik Belgesine bireysel olarak başvurulabilir mi?

Yönetmelikte bireysel başvuru yolu düzenlenmemiştir. Başvuru, kişinin çalıştığı veya çalışacağı kuruluş tarafından Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamına yapılır ve Tesis Güvenlik Belgesi başvurusunda bulunmayan kuruluş KGB başvurusu da yapamaz (m.17/4 ve m.18/1).

KGB kaç yıl geçerlidir?

Belge en fazla 5 yıl geçerli olacak şekilde düzenlenir. Yenileme talebi, süre sonundan altı ay önce kuruluş tarafından yapılır (m.19/1-a ve c).

KGB verilmezse hangi mahkemede ve ne kadar sürede dava açılır?

Özel bir süre öngörülmediğinden İYUK m.7 uygulanır; idare mahkemesinde dava açma süresi, yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gündür. Yetkili mahkeme, işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32).

Dava açmadan önce idareye başvurulabilir mi?

Evet. İYUK m.11 uyarınca dava açma süresi içinde işlemi yapan makamdan işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir; bu başvuru dava açma süresini durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve süre yeniden işlemeye başlar.

KGB ile güvenlik soruşturması aynı şey midir?

Hayır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması belge verilmeden önce yapılan araştırmadır; KGB ise sonucun olumlu olması hâlinde Makamın düzenlediği belgedir (5202 m.4/b; Yönetmelik m.19/1-a).

Belgesi iptal edilen çalışan tazminat alabilir mi?

İş Kanununda belge iptaline özgü bir hüküm yoktur. Sonuç, feshin geçerli veya haklı nedene dayanıp dayanmadığına göre değişir; geçerli nedenle fesihte kıdem ve ihbar tazminatı hakları ayrıca incelenir, haklı nedenle fesihte ise bu tazminatlar ödenmez (4857 m.18 ve m.25/II).

Belgesiz çalışmanın yaptırımı var mı?

Evet. 5202 sayılı Kanunun 6. maddesine aykırı davrananlar, eylemleri başka bir suç oluşturmadığı takdirde altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (m.12/2).