Memurlarda Kurumlar Arası Geçiş (Naklen Atama) Nasıl Yapılır, Şartları ve Dava Yolu

Memurun başka bir kamu kurumuna geçmesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 74. maddesindeki naklen atama yoluyla olur. Memurun dilekçe vermesi tek başına yetmez; kanun "kurumların muvafakatı"nı arar, yani hem ayrılacağınız hem geçeceğiniz kurumun onayı gerekir. Memur kazanılmış hak derecesiyle geçer, isterse en çok üç derece aşağıdaki bir kadroya da atanabilir. Aday memurken başka kuruma nakil yapılamaz. Muvafakat verilmezse ret işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Muvafakat takdir yetkisidir ama sınırsız değildir; mahkeme kamu yararını ve hizmet gereklerini somut olayda denetler.

Kurumlar Arası Geçiş Hangi Durumları Kapsar?

Arama motorunda "kurumlar arası geçiş" yazan kişilerin çoğu, 657 sayılı Kanuna tabi bir memurun başka bir kamu kurumuna naklen atanmasını arıyor; dilekçe örneği, ilan, kontenjan ve şartlar bu aramalarla birlikte öne çıkıyor. Bu yazı da o durumu anlatır. Polis, öğretmen, hâkim ve savcı gibi kendi kanunlarıyla ayrı atama düzeni olan görevliler için kural değişebilir. Bir kurumun kendi taşra birimleri arasındaki tayin ise kurumlar arası geçiş sayılmaz; o, kurum içi yer değiştirmedir ve ayrı bir yönetmelikle yürür.

Kurum değiştirmenin birkaç yolu vardır ve hukuki sonuçları farklıdır. Aşağıdaki tablo aralarındaki ayrımı gösterir.

Yol	Kurum değişir mi	Temel dayanak ve özellik
Naklen atama	Evet	657 m.74, iki kurumun muvafakatı, kazanılmış hak derece korunur
Kurum içi yer değiştirme	Hayır	Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik, aynı kurumun hizmet bölgeleri
Sınıf değiştirme	Gerekmez	657 m.71, geçilecek sınıfın nitelikleri aranır
Unvan değişikliği sınavı	Genellikle hayır	Kurumun kendi mevzuatına göre, çoğunlukla aynı kurum içinde
Sınavla yeni atama	Evet	Genel Yönetmelik ve ilgili kurumun alım şartları, ilanla ve sınavla

657 Sayılı Kanun m.74'e Göre Naklen Atama Şartları Nelerdir?

74. maddenin birinci fıkrası memurların bu Kanuna tabi kurumlar arasında, kurumların muvafakatı ile kazanılmış hak dereceleri üzerinden bir kadroya nakledilebileceğini söyler. Kadro ise iki ölçüden biriyle belirlenir. Memur ya bulunduğu sınıftaki bir kadroya geçer ya da öğrenim durumu itibarıyla girebileceği bir sınıfın kadrosuna geçer. Metinden çıkan şartlar şunlardır.

• Memurun 657 sayılı Kanuna tabi bir kurumda kadrolu memur olarak çalışıyor olması.
• Geçilecek kurumda bu kadroyu verebilecek uygun bir boş kadronun bulunması ve o kurumun memuru kabul etmesi.
• Mevcut kurumun ayrılışa muvafakat vermesi.
• Kadronun, memurun bulunduğu sınıftan ya da öğrenim durumuyla girebileceği sınıftan olması.
• Derece bakımından kazanılmış hak derecenin korunması ya da aşağıda anlatılan sınırların gözetilmesi.
• Memurun aday memurluk döneminin tamamlanmış olması.

Sınıf değişikliği gerekiyorsa 71. madde de devreye girer. Memurlar eşit dereceler arasında veya derece yükselmesi suretiyle sınıf değiştirebilir; ancak geçecekleri sınıf ve görev için kanunda, kuruluş kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde aranan niteliklere sahip olmaları şarttır. Başka bir deyişle öğrenim durumunuz hedef sınıfın şartlarını karşılamıyorsa naklen atama yolu kapanır.

Naklen Geçişte Derece ve Kademe Ne Olur?

Madde, memurun kazanılmış hak derecesi üzerinden geçebileceğini ya da 68. maddedeki esaslar çerçevesinde derece yükselmesi suretiyle üst dereceli bir kadroya atanabileceğini söyler. 68. maddeye göre derece yükselmesi için üst derecelerde boş bir kadro bulunmalı, memur derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl geçirmiş olmalı ve kadronun tahsis edildiği görev için aranan nitelikleri taşımalıdır.

Aşağı dereceli kadro yalnızca memurun isteğiyle mümkündür. Kazanılmış hak derecesinin altındaki bir dereceye atanabilmek için atanılacak kadro derecesi ile kazanılmış hak derecesi arasındaki farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurun isteğinin bulunması aranır. İdare memuru kendiliğinden aşağı dereceye geçmeye zorlayamaz.

Aşağı dereceye atananların aylık derece ve kademeleri genel hükümlere göre belirlenir. Ancak atandıkları derecelerde geçirdikleri süreler, kesenek ve karşılık farklarının her ay kendileri tarafından ilgili kuruma ödenmesini kabul etmeleri şartıyla, emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir. Aşağı dereceye atananlar, 68. maddedeki süre kaydı aranmaksızın eski derecelerine tekrar atanabilir. Kanun bu bölümde ayrıca bir yaş sınırı öngörmez; ilan eden kurumun kadro için ayrıca aradığı nitelikler ise ilan metninden okunur.

Aday Memur ve Yeni Atanan Memur Kurum Değiştirebilir mi?

Aday memur için cevap kanunda açıktır. 657 sayılı Kanun'un 54. maddesine göre adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz ve bu süre içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz. Asaleti onaylanmamış bir memurun naklen atama başvurusu bu nedenle sonuçsuz kalır. Adaylık, işçilerdeki deneme süresinden farklı olarak 657 sayılı Kanun'dan doğar ve nakil yasağı bu döneme özgü bir sonuçtur.

Asil memur olduktan sonra Genel Yönetmelik'te kurum değiştirmeyi yasaklayan bir süre yoktur. Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik sınavla ilk atamanın usulünü düzenler; naklen atamayı kısıtlayan bir bekleme süresi bu metinde yer almaz. Bu, her memur için serbestlik anlamına gelmez, çünkü bazı kadrolar için özel kanunlar zorunlu hizmet süresi koyar. Örneğin 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun ek 24. maddesine göre polis meslek eğitim merkezlerinden mezun olup aday polis memuru olarak atananlar, atanma tarihinden itibaren altı yıl süreyle başka kurumlara nakil yoluyla atanamaz. Kendi kadronuzda böyle bir hüküm olup olmadığını, kurumunuzun kuruluş kanununa ve atama yönetmeliğine bakarak öğrenmelisiniz.

Naklen atanan memurun hangi hizmet bölgesinde göreve başlayacağını Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 17. maddesi uyarınca atandığı kurum belirler. Yani geçiş, istediğiniz ilde göreve başlama hakkı vermez; bu, kurumun kadro imkânlarına bağlıdır.

Muvafakat Nedir, Kim Verir ve Nasıl Alınır?

Muvafakat, kurumun memurun ayrılmasına ve diğer kurumun onu kabul etmesine yazılı olarak onay vermesidir. Kanun "kurumların" muvafakatını aradığı için tek taraflı bir talep işlemez. Uygulamada çoğunlukla şu sıra izlenir.

1. Geçmek istediğiniz kurum, kadro ve ilk bakışta uygun görünen münhal kadro belirlenir. Bazı kurumlar naklen atama için ilan veya kura düzenler; Sağlık Bakanlığı'nın açtığı kurumlararası geçiş kurası, Danıştay önüne gelen bir davada konu olmuştur.
2. Geçilecek kuruma yazılı başvuru yapılır. Dilekçede adınız, kurumunuz, unvanınız, derece ve kademeniz, talep ettiğiniz kurum ve kadro, geçiş gerekçesi ve varsa eş durumu, sağlık veya benzeri mazeret belgeleri yer alır.
3. Geçilecek kurum başvuruyu uygun bulursa mevcut kurumunuzdan muvafakat ister.
4. Mevcut kurumun muvafakat vermesi hâlinde yeni kurum atama işlemini yapar ve ilişik kesme işlemleri tamamlanır.

Danıştay 12. Dairesi'nin 21.11.2024 tarihli kararına konu olayda, adliyede görevli davacının belediyedeki münhal bir kadroya naklen atanması belediye başkanlığınca uygun bulunmuş, muvafakat talebini ise mevcut kurum reddetmiştir. Bu örnekte hedef kurumun olumlu görüşü ilk adım, mevcut kurumun muvafakati ise belirleyici adımdır.

Eş Durumu ve Sağlık Mazereti Naklen Geçişte Geçerli mi?

657 sayılı Kanun'un 72. maddesi, yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda aile birimini korumak için kurumlar arasında gerekli koordinasyonun sağlanmasını ve memur olan diğer eşin isteği halinde, atamaya tabi memurun atandığı yere 74 ve 76. maddelerdeki esaslar çerçevesinde atanmasını öngörür. Aynı maddeye göre kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımı engelli olan memurların engellilikten kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenleme yapılır.

Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ise aynı kurum içindeki atamaları düzenler; eş durumuna ilişkin 14. maddesi eşlerin farklı kurumlarda çalıştığı hâli de ele alır. Bu hâlde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere atama yapılabilir. Kamu personeli olmayan eş bakımından, talep edilen yerde başvuru tarihinden önceki son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödenmiş ve halen çalışılıyor olması aranır. Başvuruya evlilik durumunu gösteren belge eklenir. Bu ölçütler doğrudan kurum içi atamalar için yazılmıştır; naklen atamada mazeretin nasıl belgelendirileceği bakımından yol gösterici olarak düşünülebilir, ancak muvafakat işlemini bağlamaz.

Sağlık mazeretinde, kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararıyla vasi tayin edildiği kardeşi bakımından hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığı veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği, sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.

Bu mazeretler naklen atamada "otomatik hak" doğurmaz. Muvafakat hâlâ takdir yetkisine bağlıdır. Ancak mazeretin gerçek ve belgeli olması, aşağıda anlatılan yargısal denetimde idarenin ret gerekçesini zayıflatabilen önemli bir unsurdur. İzinle mazeret nakli de karıştırılmamalıdır; evlenme, ölüm, hastalık gibi nedenlerle kullanılan mazeret izni görev yerini değiştirmez.

4/B Sözleşmeli Personel Kurumlar Arası Geçiş Yapabilir mi?

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'ın ek 3. maddesi bu soruyu doğrudan yanıtlar. Sözleşmeli personelin kurumlar arası yer değişikliği yapılamaz. Aynı madde yalnızca kurum içi yer değişikliğini düzenler ve bunu hizmet icapları, karşılıklı yer değiştirme, eş durumu ve sağlık gibi hâllerle sınırlı tutar. Karşılıklı yer değiştirme ve eş durumu taleplerinde pozisyonun vizeli olduğu birimde fiilen en az bir yıl çalışmış olmak aranır.

Sözleşmeli personelin başka bir kurumda çalışmak istemesi hâlinde nakil yolu kapalı olduğundan, o kurumun alım prosedürüne yeniden girmesi gerekir. Esaslar'ın ek 4. maddesi de sözleşmeli personelin unvan değişikliği suretiyle atanmasını, atanacağı pozisyon için öngörülen ilk defa hizmete alınma prosedürüne uyulması kaydıyla mümkün kılar.

Sözleşmeli personel memurluğa geçmek isterse 657 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (B) fıkrasındaki özel düzen devreye girebilir. Cumhurbaşkanınca belirlenecek pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmaksızın istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, süre bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır. Bu düzenleme kurum değiştirme değil, aynı kurumda statü değişikliğidir. Bu personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç, üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz; memur kadrolarına atananlar ise aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar.

Buradaki "4/B" ifadesi 657 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (B) fıkrasındaki sözleşmeli personeli anlatır. Sosyal güvenlikteki 4/A, 4/B ve 4/C ayrımı başka bir kavram setidir; ayrım ayrıntısı için 4/A çalışan hakları yazısına bakılabilir. Kadrolu memur ise sosyal güvenlik bakımından 4/C kapsamında anılır ve İş Kanunu'na değil kendi mevzuatına tabidir.

Unvan Değişikliği Sınavı ve Sınavla Geçiş Naklen Atamadan Nasıl Ayrılır?

Unvan değişikliği sınavı, çoğunlukla memurun kurumdan ayrılmadan başka bir unvana geçmesini sağlar ve kurumun kendi mevzuatına göre işler. Naklen atamada ise kadro başka kurumdadır ve iki kurumun muvafakatı aranır. Karıştırılan üçüncü yol, başka bir kurumun açtığı sınava girip kazanmaktır. Bu halde atama sınav sonucuna dayanır; yine de mevcut kurumun muvafakat vermemesi, aşağıda anlatılan karardaki gibi dava konusu olabilir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 14.04.2025 tarihli kararı (E.2024/1843, K.2025/833) bu karışıklığın örneğini verir. Polis memuru olarak çalışan davacı, KPSS sonucuna göre bir kurumun denetmen yardımcılığı sınavını kazanmış, ancak atanmak için muvafakat verilmemişti. Mahkemenin iptal kararını Kurul, usuli kazanılmış hak ilkesi nedeniyle oyçokluğuyla onadı. Karar, usul tartışmasına dayandığı için genel bir kural gibi okunmamalı; polisler bakımından özel kanundaki zorunlu hizmet süresi tartışmasının önemini gösterir.

Muvafakat Verilmemesine Karşı Dava Nasıl Açılır ve Kaç Gün İçinde?

Muvafakat verilmemesi veya naklen atama talebinin reddi, idari davaya konu olabilecek bir işlemdir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre idare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa altmış gündür ve süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Ret cevabını tebliğ aldığınız tarih bu nedenle önemlidir.

İdare yazılı cevap vermiyorsa 10. madde devreye girer. Başvurudan sonra otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi bu otuzuncu günün bittiği tarihten başlar. 11. madde de üst makama veya işlemi yapan makama başvurmanın idari dava açma süresini durdurduğunu, ret veya zımni retten sonra sürenin kalan kısmıyla yeniden işlediğini düzenler. Süreyi uzatmak için başvuru yapmak yerine, ret tebliğ edildiyse hemen dava hazırlığına başlamak daha güvenlidir.

Davada iptal istenir. Gerekirse işlem nedeniyle doğan zararın giderilmesi de talep edilir; zarar ve tazminat boyutu için idari yargıda tam yargı davası yazısına bakılabilir. İşçilerin iş davasından farklı olarak, memur bakımından görevli yargı yeri idari yargıdır; özel sektör çalışanının izleyeceği işe iade ve arabuluculuk yolu burada uygulanmaz. İdare mahkemesi kararına karşı kanun yolları ve iç hukuk yolları tükendikten sonra temel hak ihlali iddiası varsa 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesine göre bireysel başvuru, yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır.

Mahkemeler Muvafakat Verilmemesini Nasıl Denetliyor?

İdarenin takdir yetkisi vardır, fakat Danıştay bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılmasını arar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 22.01.2025 tarihli kararında (E.2024/64, K.2025/3), 657 sayılı Kanun'a tabi memurların başka kurumlardaki münhal memur kadrolarına atanma taleplerine muvafakat verilmemesi üzerine açılan davalar incelenmiştir. Kurul, idarelere muvafakat verme konusunda takdir yetkisi tanındığını, bu yetkinin kamu hizmetinin bütünlüğü ve devamlılığı ilkesi gereğince kullanılması gerektiğini belirtmiştir. Kurul'a göre mevcut kurumun personel ihtiyacı, talep edenin eğitim durumu ve eğitiminin geçilecek kurumun hizmet alanıyla ilişkisi, atanma talebine dayanak bir mazeretin bulunup bulunmaması ve kurumların hizmet gerekleri gibi unsurlar her dosyada ayrı değerlendirilir. Bu nedenle bu uyuşmazlıklar tek bir ilkeye bağlanamaz. Kurul aykırılığın giderilmesi istemini bu gerekçeyle reddetmiştir.

Sonuçlar dosyaya göre değişir. Danıştay 12. Dairesi'nin 21.11.2024 tarihli kararında (E.2022/2888, K.2024/5084), adliyede görevli davacının belediyede münhal bir kadroya naklen atanma talebine "hizmetine ihtiyaç duyulduğu" gerekçesiyle muvafakat verilmemesi işlemi, davacının eğitimine uygun alanda çalışmasının kamu hizmetinden beklenen faydayı da artıracağı gerekçesiyle iptal edilmişti ve Daire bu iptali onadı. Aynı Dairenin 25.06.2024 tarihli kararında (E.2021/864, K.2024/3137) ise ceza infaz kurumunda infaz ve koruma memuru olarak çalışan davacının kurumlararası geçiş kurası sonucu bir toplum sağlığı merkezine atanmasına muvafakat verilmemesi, idarenin personel ihtiyacı ve kamu yararı gerekçesiyle hukuka uygun bulunarak davanın reddi yönündeki karar onanmıştır. İki karar birlikte okunduğunda ret gerekçesinin somut, belgeli ve gerçekten kamu hizmetiyle ilgili olması gerektiği; genel bir "ihtiyaç var" ifadesinin her zaman yeterli sayılmadığı görülür.

Ret işlemi tek başına değil, süregelen bir baskının parçasıysa kamu görevlisi için farklı bir hukuki yol da açılabilir; izlenecek yol mobbing davası yazısında anlatılıyor.

Kurumlar Arası Geçiş Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kurumlar arası geçiş dilekçesinde neler bulunmalıdır?

Dilekçede adınız, kurumunuz, unvanınız, derece ve kademeniz, geçmek istediğiniz kurum ve kadro, geçiş gerekçesi ve eklerin listesi yer almalıdır. Eş durumu veya sağlık gibi bir mazeret varsa evlilik belgesi, eşin çalışma belgesi veya sağlık kurulu raporu eklenir. Kanun dilekçeye şekil şartı koymaz; geçilecek kurum başvuru usulünü ilanında belirleyebilir.

Aday memur kurumlar arası geçiş yapabilir mi?

Hayır. 657 sayılı Kanun'un 54. maddesine göre adaylık süresi içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz.

Muvafakat verilmezse kaç gün içinde dava açılır?

Ret işleminin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Başvurunuza otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi o tarihten itibaren işler.

Kurumlar arası geçişte derece düşer mi?

Kazanılmış hak dereceniz korunur. Daha düşük dereceli bir kadroya ancak kendi isteğinizle ve derece farkının üçü aşmaması şartıyla atanabilirsiniz. Böyle atananlar, kesenek farkını ödemeyi kabul ederlerse bu süreleri emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirebilir.

4/B sözleşmeli personel başka kuruma geçebilir mi?

Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'a göre sözleşmeli personelin kurumlar arası yer değişikliği yapılamaz. Başka kurumda çalışmak için o kurumun yeni alım prosedürüne katılmak gerekir.

Eş durumu mazereti kurumlar arası geçişte hak verir mi?

657 sayılı Kanun'un 72. maddesi aile birimini korumak için kurumlar arası koordinasyonu öngörür, ancak eş durumu kendiliğinden bir hak doğurmaz. Muvafakat takdire bağlıdır; belgeli bir eş durumu mazereti ret gerekçesinin yargısal denetimde sorgulanmasında önem taşır.