Memur Disiplin Cezaları Nelerdir, İtiraz Süresi Kaç Gün, Kaç Yılda Silinir?

Devlet memurlarına 657 sayılı Kanun'un 125. maddesine göre beş disiplin cezası verilebilir: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Savunması alınmadan ceza verilemez ve savunma için en az 7 gün süre tanınır. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezasına disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına yüksek disiplin kuruluna tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilir. İdare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür. Süreler tebliğ tarihinden başladığı için ilk iş bu tarihi belirlemektir. Uyarma ve kınama 5, diğer cezalar 10 yıl sonra özlük dosyasından silinmesi istenebilir.

Memur Disiplin Cezaları Nelerdir ve Hangi Sonucu Doğurur?

Disiplin cezaları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun yedinci bölümünde (m. 124-135) düzenlenir. Kanunlarda, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde ve yönetmeliklerde memura yüklenen ödevleri yerine getirmeyenlere, yasaklanan işleri yapanlara fiilin niteliğine ve ağırlığına göre 125. maddedeki cezalardan biri verilir. Kadrolu memurun çalışma statüsü 4/A, 4/B ve 4/C ayrımında 4/C kapsamında kaldığı için işçilerdeki ihtar ve fesih düzeni değil bu bölüm uygulanır. Aşağıdaki tablo her cezanın sonucunu, kimin verdiğini ve itiraz merciini gösterir.

Uyarma ve Kınama Cezasını Hangi Fiiller Gerektirir?

Uyarma, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Kınama ise memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. İkisi de en hafif cezalardır, ama özlük dosyasına işlenir ve tekrarı hâlinde ağır cezanın yolunu açar. 125. madde fiilleri tek tek sayar.

Uyarma cezası örnekleri

• Özürsüz veya izinsiz göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terk etmek (B bendi).
• Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak (A bendi).
• Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak (E bendi).
• Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak (G bendi).
• Usulsüz müracaat veya şikâyette bulunmak (D bendi).

Kınama cezası örnekleri

• Görev sırasında amire hal ve hareketiyle saygısız davranmak.
• Hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak.
• Devlete ait resmî araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak veya bunları kaybetmek.
• İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak ya da söz veya hareketle sataşmak.
• Yetkili olmadığı hâlde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.

Kanun, sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemlerde bulunanlara da aynı nevi cezanın verileceğini söyler. Amire ya da çalışma arkadaşına yönelik sözlü saldırıların ceza hukukundaki karşılığı için basit hakaret suçu ve cezası yazısına bakılabilir.

Aylıktan Kesme ve Kademe İlerlemesinin Durdurulması Hangi Hâllerde Verilir?

Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Kesintinin oranını fiilin ağırlığına göre disiplin amiri belirler. Metin kesinti için ay sayısı öngörmez; ceza, verildiği tarihi izleyen ayın başında uygulanır (m. 132). Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiillerden bazıları şunlardır.

• Kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak.
• Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek.
• Devlete ait resmî belge, araç ve gereci özel menfaat sağlamak için kullanmak.
• Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak.
• Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek.
• Hizmet içinde devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak.

Kademe ilerlemesinin durdurulması, fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 ile 3 yıl arasında durdurulmasıdır. Bu ceza aylıktan kesmeden daha ağırdır ve yalnızca disiplin amirinin kararıyla verilemez. Gerektiren fiillerden örnekler şunlardır.

• Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek.
• Özürsüz ve kesintisiz 3 ile 9 gün arasında göreve gelmemek.
• Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak.
• Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek.
• Ticaret yapmak veya devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak.
• Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşlarına veya iş sahiplerine hakaret etmek ya da onları tehdit etmek.
• Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan memurlarda kademe ilerlemesinin durdurulması hâli için ayrı bir kural vardır. Bu memurların brüt aylıklarının dörtte biri ile yarısı arasında kesinti yapılır ve tekrarında görevlerine son verilir (m. 125 son bölüm). Göreve gelmeme fiilinde memura tanınan izin hâlleri de önemlidir; bunlar için mazeret izni yazısına bakılabilir.

Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Hangi Fiillere Verilir?

Devlet memurluğundan çıkarma, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır. En ağır cezadır ve gerektiren fiiller kanunda tek tek sayılmıştır. Örnekler şunlardır.

• İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak; boykot, işgal, işi yavaşlatma, grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek.
• Siyasi partiye girmek.
• Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek.
• Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiilî tecavüzde bulunmak.
• Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak.
• Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak.
• Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek veya propagandasını yapmak.

Çıkarma cezası amirlerin bu yöndeki istemi üzerine memurun bağlı olduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir. Yüksek disiplin kurulu ayrı bir ceza tayin edemez; istenen cezayı kabul veya reddeder. Ret hâlinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir (m. 126).

Disiplin Cezasını Kim Verir, Disiplin Kurulları Ne Yapar?

Yetki cezanın ağırlığına göre değişir. Disiplin amirlerini kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak çıkarılan özel yönetmelikler belirler (m. 124). Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını doğrudan disiplin amiri verir. Kademe ilerlemesinin durdurulması için dosya önce disiplin kuruluna gider; kurulun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir cezayı verir. İl disiplin kurulunun kararına dayanan hâllerde cezayı vali verir. Çıkarma cezasında yetki yüksek disiplin kuruluna aittir.

Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayin yetkisi yoktur; cezayı kabul veya reddederler. Kurulların kuruluşu, üyelerinin görev süresi, görüşme ve karar usulü Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir (m. 134). Özel kanunlardaki disiplin hükümleri saklıdır; bu nedenle öğretmen, emniyet mensubu, yargı mensubu gibi gruplarda bu yazıdaki kurallar yerine kendi mevzuatları geçerli olabilir.

Kanun karar süreleri de koyar (m. 128). Disiplin amiri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezasını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorundadır. Kademe cezasında soruşturma dosyası 15 gün içinde yetkili kurula gönderilir, kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde kararını bildirir. Çıkarma cezasında yüksek disiplin kurulu dosyanın kendisine gelmesinden itibaren en çok altı ay içinde karar verir.

Savunma Hakkı Nasıl Kullanılır, Süre Kaç Gündür?

Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez (m. 130). Soruşturmayı yapan veya yetkili disiplin kurulu savunma için 7 günden az olmamak üzere bir süre ya da belirli bir tarih verir. Memur bu süre içinde veya belirtilen tarihte savunmasını yapmazsa savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Savunma yazısının tebliğ tarihi ve verilen süre bu yüzden ilk kontrol edilecek bilgilerdir.

Hakkında memurluktan çıkarma cezası istenen memur ayrıca soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi ya da vekili aracılığıyla savunma yapma hakkına sahiptir (m. 129). Yüksek disiplin kurulu gerekli gördüğünde özlük dosyasını inceleyebilir, yeminli tanık ve bilirkişi dinleyebilir, yerinde keşif yapabilir. Savunması hiç alınmadan veya savunma için verilen süre kanundaki asgari 7 günü bulmadan verilen ceza, idare mahkemesinde şekil yönünden iptal sebebi olarak ileri sürülebilir.

Disiplin Cezası Verme Yetkisi Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?

Zamanaşımı üç ayrı süreyle işler (m. 127). Fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmazsa disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bunun yanında fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmezse yetki yine zamanaşımına uğrar.

29 Ocak 2026'da yürürlüğe giren 7573 sayılı Kanun, bu iki yıllık süreye ilişkin fıkrayı değiştirdi. Yeni metne göre disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse idare, kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde, karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir. Yani iptal kararı her zaman cezanın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Memur Disiplin Cezasına Nasıl ve Kaç Gün İçinde İtiraz Edilir?

İtiraz mercii cezayı veren makama göre belirlenir (m. 135). Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. Kanun metnindeki itiraz hükmü bu dört ceza için yazılmıştır; memurluktan çıkarma cezası için ayrı bir itiraz mercii gösterilmemiştir.

İtiraz süresi, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür ve süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri dilekçe ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren 30 gün içinde kararlarını vermek zorundadır. İtirazın kabulü hâlinde disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

Bir itiraz dilekçesinde şu bilgilerin bulunması işi kolaylaştırır.

• Cezayı veren makam, karar tarihi ve sayısı ile tebliğ tarihi.
• Savunma alınıp alınmadığı, savunma süresinin 7 günden az olup olmadığı.
• Fiilin işlenmediğine veya cezanın ölçüsüz olduğuna dair gerekçeler ve belgeler.
• Cezanın kaldırılması veya hafifletilmesi talebi.

Madde, itirazı idari yargı yolunun zorunlu ön şartı olarak yazmaz; son fıkra yalnızca disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabileceğini söyler. Süresi geçmiş bir itirazın dava hakkını etkileyip etkilemeyeceği somut belgelere bakılarak değerlendirilmelidir. Bu yüzden itiraz yoluna gidilip gidilmeyeceği ne olursa olsun dava süresinin ayrıca takip edilmesi gerekir.

Disiplin Cezasına Karşı İdare Mahkemesinde Dava Açma Süresi Kaç Gündür?

Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir (657 sayılı Kanun m. 135). 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7'ye göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi idare mahkemelerinde 60 gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Tatil günleri sürelere dahildir; sürenin son günü tatile rastlarsa süre tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m. 8).

İtirazın dava süresine etkisi İYUK m. 11'deki üst makama başvurma kuralıyla birlikte düşünülür. Bu maddeye göre idari işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama yapılan başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevap verilmemesi nedeniyle reddedilmiş sayılması hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır. Disiplin cezasına yapılan itirazın dava süresine etkisi uygulamada dosyaya göre farklı değerlendirilebildiğinden en güvenli yol, itiraz sonucunu beklerken de ilk tebliğden itibaren 60 günü kaçırmamaktır. Tebliğ ve itiraz tarihlerinin belgeyle ispatlanması gerekir.

Dava açmak, kural olarak dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (m. 27). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Kesilen aylığın iadesi veya uğranılan zararın giderilmesi gibi talepler için iptal davasıyla birlikte ya da sonradan tam yargı davası da gündeme gelir; ayrıntılar idari yargıda tam yargı davası yazısında anlatılıyor. İlk derece kararına karşı istinaf, İYUK m. 45'teki sınırlar saklı kalmak üzere tebliğden itibaren 30 gün içinde yapılır.

Ceza Davası Disiplin Cezasını Etkiler mi?

Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması da ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz (m. 131). Tersi de geçerlidir: disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiilin genel hükümler kapsamına girmesi hâlinde ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel değildir (m. 125). Disiplin ve ceza yargılaması bu nedenle ayrı yürür, ayrı sonuçlanabilir.

Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı, disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; disiplin cezasının dayanağı fiilin sabit olup olmadığı idare mahkemesinde ayrıca tartışılır. Soruşturma sonunda verilen takipsizlik, iddianame ve kesinleşmiş mahkeme kararlarının suretleri ilgili kuruma da gönderilir (m. 131). Savcılık kararlarının anlamı için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısı, HAGB kararının sicil ve memuriyet sonuçları için HAGB nedir yazısı faydalıdır.

Memur Disiplin Cezası Özlük Dosyasından Ne Zaman Silinir?

Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir (m. 133). Halk arasında sicile işlenir denmesinin sebebi budur; 6111 sayılı Kanunla metindeki sicil ibaresi özlük dosyası olarak değiştirilmiştir. Silinme kendiliğinden olmaz. Devlet memurluğundan çıkarma dışında bir disiplin cezası almış memur, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların (aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması) uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.

Memurun bu süreler içindeki davranışları isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse silme kararı verilir ve bu karar özlük dosyasına işlenir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının dosyadan çıkarılmasında önce disiplin kurulunun mütalaası alınır. Çıkarma cezasında silinme hükmü yoktur. Silinme süresi içinde aynı fiil veya hâlin tekrarı, aşağıda anlatılan tekerrür kuralı nedeniyle önemlidir.

Disiplin Cezası Memuriyete ve Terfiye Nasıl Etki Eder?

Cezanın doğrudan sonucu türüne göre değişir: aylıkta kesinti, kademede 1-3 yıllık durma veya memuriyetin sona ermesi. Dolaylı sonuçlar kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

• Tekerrür. Ceza verilmesine sebep olmuş bir fiil veya hâl, silinme süresi içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren ama ayrı fiillerden verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir (m. 125).
• Ödül veya başarı belgesi. Geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül ya da başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olan ceza uygulanabilir.
• Üst kadrolara atanma yasağı. Aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı kadrolarına, bunların dengi ve üstü kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (m. 132).
• Aday memurlar. 7573 sayılı Kanunla değişen m. 56'ya göre aday memurlardan birden fazla uyarma veya kınama cezası alanların ya da aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların ilişiği kesilebilir; ilişiği kesilenler sağlık nedenleri hariç üç yıl süreyle devlet memurluğuna alınmaz.

Para cezası veya hapis cezası gibi ceza yargılaması sonuçlarının memuriyete girişe ve memuriyette kalmaya etkisi disiplin cezasından ayrı bir konudur. Adli para cezasının memuriyete engel olup olmadığı adli para cezası ve memuriyete etkisi yazısında, amirden veya iş arkadaşlarından kaynaklanan psikolojik baskı iddialarında memurun izleyebileceği yol ise mobbing davası nasıl açılır yazısında anlatılıyor.

Memur Disiplin Cezaları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Memur disiplin cezası kaç yılda silinir?

Uyarma ve kınama cezaları uygulanmasından 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları 10 yıl sonra, memurun atamaya yetkili amire başvurmasıyla özlük dosyasından silinebilir. Silme kendiliğinden olmaz; memurun bu süre içindeki davranışları isteği haklı kılacak nitelikte görülmelidir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında silinme hükmü yoktur (657 sayılı Kanun m. 133).

Memur disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?

İtiraz süresi, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri, dilekçe ve eklerinin kendilerine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde karar vermek zorundadır (657 sayılı Kanun m. 135).

Memur disiplin cezasına nereye itiraz edilir?

Disiplin amiri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir. Kanun metninde memurluktan çıkarma cezası için ayrı bir itiraz mercii gösterilmemiştir.

Disiplin cezasına karşı dava açma süresi kaç gündür?

Özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (2577 sayılı Kanun m. 7). Üst makama yapılan başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur, ret hâlinde süre başvuru tarihine kadar geçen süre hesaba katılarak yeniden işler (m. 11).

Savunma vermezsem disiplin cezası verilebilir mi?

Savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Ancak soruşturmacının veya disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen tarihte savunma yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır ve ceza savunma olmadan verilebilir (657 sayılı Kanun m. 130).

Aylıktan kesme cezası ne kadar kesinti yapar?

Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Oran fiilin ağırlığına göre belirlenir ve ceza, verildiği tarihi izleyen ayın başında uygulanır. Aylıktan kesme cezası alan memur 5 yıl boyunca daire başkanı ve dengi veya üstü kadrolara atanamaz.

Ceza davası açılması disiplin cezasını durdurur mu?

Hayır. Aynı olaydan dolayı ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması da disiplin cezasının uygulanmasına engel değildir (657 sayılı Kanun m. 131).