HAGB nedir? Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza mahkemesinin sanık hakkında kurduğu iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası içeren hükmü açıklamayıp sanığı beş yıllık denetim süresine bağlamasıdır (CMK m.231). Sanık bu sürede kasten yeni suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa hüküm ortadan kalkar, dava düşer; karar adli sicile değil ayrı bir sisteme kaydedilir. HAGB kalktı mı sorusunun cevabı hayırdır: Anayasa Mahkemesinin iptal kararı 30 Eylül 2026'da yürürlüğe girmeden önce, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun maddenin 5 ila 14. fıkralarını yeniden yazdı. Karara karşı yol itiraz değil, istinaftır.
Bu yazıda CMK m.231'in bugün yürürlükte olan metni esas alınmıştır. Şartlar, denetim süresi, kanun yolu, sicil ve memuriyet sonuçları sırasıyla anlatılıyor. Soruşturma aşamasında savcılığın verdiği bir karar söz konusuysa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısı daha uygun olacaktır; HAGB, kovuşturma sonunda mahkemenin verdiği bir karardır.
HAGB Kalktı mı, 2026'da Ne Değişti?
Kurum kaldırılmadı, ama son üç yılda iki kez Anayasa Mahkemesi denetiminden geçti ve her iptalden sonra kanun koyucu maddeyi yeniden yazdı. Sırasıyla:
| Tarih | Gelişme | Sonuç |
|---|---|---|
| 1.6.2023 (Resmî Gazete 1.8.2023, sayı 32266) | Anayasa Mahkemesi, E.2022/120, K.2023/107 | m.231/5'in birinci cümlesi ve buna bağlı fıkralar iptal edildi; iptal bir yıl sonra yürürlüğe girecekti. |
| 12.3.2024, kanun yolu yönünden 1.6.2024 | 7499 sayılı Kanun m.15 | Fıkralar yeniden yazıldı; HAGB kararına karşı itiraz yerine istinaf getirildi, sanığın kabulü şartı kaldırıldı (CMK geçici m.6/2). |
| 10.7.2025 (Resmî Gazete 31.12.2025, sayı 33124) | Anayasa Mahkemesi, E.2024/98, K.2025/149 | 7499 ile yazılan m.231/5'in birinci cümlesi oybirliğiyle iptal edildi; uygulanma imkânı kalmayan 5 ila 14. fıkralar da iptal edildi. İptal dokuz ay sonra, 30.9.2026'da yürürlüğe girecekti. |
| 31.7.2026 (Resmî Gazete, sayı 33326) | 7589 sayılı Kanun m.15 | m.231'in 5 ila 14. fıkraları yeniden düzenlendi; değişiklik yayım tarihinde yürürlüğe girdi (m.26/1-c). |
Anayasa Mahkemesinin 2025 kararı, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi bağlamında işkence, eziyet ve kötü muamele kabul edilen suçlarda HAGB'nin uygulanmayacağına dair yasal bir düzenleme bulunmamasını iptal sebebi saydı. 7589 sayılı Kanun bu eksikliği 14. fıkrayla giderdi: HAGB hükümleri artık işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlarda uygulanmaz. İptal kararı 7499 sayılı Kanunla yazılmış fıkralara yönelik olduğundan ve bu fıkralar iptal yürürlüğe girmeden değiştirildiğinden, 30 Eylül 2026'da ortadan kalkan bir hüküm olmadı. İki yıllık ceza sınırı, denetim süresinin ihlaline ilişkin 11. fıkra ve istinaf yolunu düzenleyen 12. fıkra, 7499 sayılı Kanundaki metinle aynı kaldı. 7589 sayılı Kanun m.231 için ayrı bir geçiş hükmü içermez; 1 Haziran 2024'ten önce verilen kararlar bakımından CMK geçici m.6 uygulanmaya devam eder.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Şartları
Mahkeme önce yargılamayı bitirir, sanığın suçu işlediği sonucuna varır ve cezayı belirler; HAGB bu belirlenen cezaya uygulanır. CMK m.231/5 ve 6'ya göre aşağıdaki şartların hepsi birlikte aranır:
- Ceza sınırı: Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır. Sınır, suçun kanundaki cezasına göre değil, artırım ve indirimlerden sonra hükmolunan cezaya göre değerlendirilir. İki yılı aşan cezalarda infazın nasıl hesaplandığı 2 yıl 6 ay ceza alan ne kadar yatar yazısında örneklenmiştir.
- Kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet olmaması: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunmalıdır (m.231/6-a). Kanun yalnız kasıtlı suçu saydığından, taksirli bir suçtan önceki mahkûmiyet bu şartı ortadan kaldırmaz.
- Yeniden suç işlemeyeceği kanaati: Mahkeme sanığın kişilik özelliklerini ve duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurur (m.231/6-b). Bu kanaate neden varılmadığının somut gerekçeyle açıklanması gerekir; gerekçesiz ret kanun yolunda tartışılabilir.
- Zararın giderilmesi: Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir (m.231/6-c). Sanık bunu hemen yapamıyorsa, zararı denetim süresince aylık taksitlerle ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (m.231/9).
Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır (m.231/5); uzlaşmaya tabi bir suçta önce uzlaştırma denenir ve uzlaşma sağlanırsa dosya hükme varmadan kapanabilir. Trafik kazasından doğan dosyalarda bu aşama trafik kazası sonrası uzlaşma yazısında anlatılmıştır. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlarda sanığa HAGB'yi kabul edip etmediği sorulmaz; bu tarihten önce verilen kararlar bakımından kabul şartı aranmaya devam eder (CMK geçici m.6/2-d).
HAGB'ye karar verilen hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırımlara, örneğin adli para cezasına çevrilemez (m.231/7). Mahkeme bu kurumlardan yalnız birini uygulayabilir. Gün sayısının ve günlük miktarın nasıl belirlendiği adli para cezası yazısının konusudur.
HAGB Hangi Suçlarda Verilmez?
CMK m.231'in kendi içinde saydığı istisna 14. fıkradır: işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar. Özel kanunlardaki ayrık hükümler saklıdır. Uygulamada HAGB'nin önündeki en sık engel ise suç tipi değil, sonuç cezanın iki yılı aşması ve sanığın geçmişidir. Denetim süresi devam eden bir kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (m.231/8).
HAGB Denetim Süresi Kaç Yıl?
HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur (m.231/8). Kanun sürenin başlangıcını ayrıca yazmaz; uygulamada süre, HAGB kararının kesinleşmesinden itibaren hesaplanır. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur; yani beş yıl boyunca dosya zamanaşımı nedeniyle düşmez.
Mahkeme, denetim süresinin bir yılı geçmeyen bir bölümü için denetimli serbestlik tedbiri olarak şunlara da karar verebilir:
- meslek veya sanat sahibi olmayan sanığın, meslek edinmesi amacıyla bir eğitim programına devam etmesi,
- meslek veya sanat sahibi sanığın, bir kamu kurumunda ya da aynı işi yapan birinin gözetiminde ücret karşılığında çalıştırılması,
- belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmekle yükümlü kılınması ya da mahkemenin takdir edeceği başka bir yükümlülük.
Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun davranılarak tamamlanırsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (m.231/10). Düşme kararı mahkûmiyet değildir. Müsadereye ilişkin kısım ise HAGB'nin kapsamı dışındadır; eşya veya kazanç müsaderesine dair hüküm sonuç doğurur (m.231/5). Örneğin havaya ateş edilen silahın müsaderesi bu kararla engellenmez.
Denetim Süresinde Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenir ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar (m.231/11). Açıklanan hüküm artık olağan bir mahkûmiyettir; hapis cezası infaz edilir ve ceza alan ne kadar yatar hesabındaki koşullu salıverilme kurallarına tabi olur. Bu kuralın uygulamada önem taşıyan üç ayrıntısı vardır:
- Yalnız kasıtlı suç: Denetim süresinde işlenen taksirli bir suç, örneğin trafik kazasında taksirle yaralama, hükmün açıklanması sebebi değildir.
- Suçun işlendiği tarih: Kanun, yeni suçun denetim süresi içinde işlenmesini arar. HAGB kararından önce işlenmiş bir suçtan sonradan mahkûmiyet gelmesi, metne göre açıklama sebebi sayılmaz.
- Yükümlülüğü yerine getirememe: Mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar verip yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Taksit ödemelerini aksatan sanık için bu ihtimal özellikle önemlidir.
Açıklanan veya yeni kurulan hükme karşı itiraz yoluna gidilir ve itiraz mercii yalnız m.231/11'deki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapar. İtiraz, kanunda ayrık hüküm olmadığından kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye yapılır (CMK m.268/1). 1 Haziran 2024'ten önce verilmiş HAGB kararlarında hüküm açıklanırsa, eski kanun yolu hükümleri uygulanır (geçici m.6/2-c).
HAGB'ye İtiraz mı Edilir, İstinaf mı?
İlk derece mahkemesinin 1 Haziran 2024 ve sonrasında verdiği HAGB kararlarına karşı kanun yolu istinaftır; 7589 sayılı Kanun bu düzeni korudu (m.231/12). Başvuru, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273/1). İstinaf ve temyiz incelemesinde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir; sanık beraat gerektiğini, delillerin hatalı değerlendirildiğini veya HAGB şartlarının yanlış uygulandığını ileri sürebilir.
| Durum | Kanun yolu | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk derece mahkemesinin 1.6.2024 ve sonrasında verdiği HAGB kararı | İstinaf | CMK m.231/12 |
| HAGB kararını bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilk derece mahkemesi sıfatıyla vermişse | Temyiz | CMK m.231/12 |
| 1.6.2024'ten önce verilen HAGB kararı | İtiraz, eski hükümlere göre | CMK geçici m.6/2-b |
| Denetim süresi ihlali nedeniyle açıklanan veya yeniden kurulan hüküm | İtiraz, m.231/11'deki koşullarla sınırlı | CMK m.231/11 |
| Hapis cezasından çevrilmeyen, sonuç olarak 15.000 TL dahil adli para cezası gibi kesin nitelikteki hükümler | İstinaf yolu kapalı | CMK m.231/12 ile saklı tutulan m.272/3 |
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ilk hükmü daha önce Yargıtay tarafından bozulan bir dosyada, bozmadan sonra 21.11.2024'te verilen HAGB kararının da temyize değil istinafa tabi olduğuna karar verdi (Yargıtay CGK, E.2025/668, K.2026/23, 07.01.2026, oy çokluğuyla). Kurul bu kararla, aynı uyuşmazlıkta 15.10.2025 tarihli 2025/169 Esas sayılı dosyada benimsediği temyiz görüşünden döndü. Gerekçede HAGB kararının CMK m.223'te sayılan hükümlerden biri olmadığı ve geçici m.6'nın özel bir geçiş kuralı olarak öncelikle uygulanacağı vurgulandı. Bozmadan sonra HAGB alan sanığın başvurusu da bölge adliye mahkemesine yöneltilmelidir.
HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme Farkı
Üç kurum da kısa cezalarda gündeme gelir ve sık karıştırılır. Temel fark şudur: HAGB'de kurulan hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz; ertelemede ve çevirmede ise mahkûmiyet vardır, değişen yalnız cezanın çektirilme biçimidir.
| Ölçüt | HAGB (CMK m.231) | Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m.51) | Adli para cezasına çevirme (TCK m.50) |
|---|---|---|---|
| Ceza sınırı | 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası | 2 yıl veya daha az hapis; suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişide 3 yıl | 1 yıl veya daha az hapis (kısa süreli hapis, TCK m.49/2); taksirli suçlarda daha uzun ceza da çevrilebilir, bilinçli taksir hariç (m.50/4) |
| Önceki mahkûmiyet | Kasıtlı suçtan mahkûm olmamış olmak | Kasıtlı suçtan üç aydan fazla hapse mahkûm olmamış olmak | Genel bir sabıka şartı yok; mahkeme kişiliği ve suçun özelliklerini değerlendirir |
| Zararın giderilmesi | Şart; denetim süresince taksitle de olabilir | Mahkeme erteleme için şart koşabilir (m.51/2) | Kendisi bir seçenek yaptırım olarak seçilebilir (m.50/1-b) |
| Hükmün niteliği | Kurulur ama açıklanmaz | Mahkûmiyet; infaz ertelenir | Mahkûmiyet; asıl ceza çevrilen adli para cezasıdır (m.50/5) |
| Denetim süresi | 5 yıl | 1 yıldan az, 3 yıldan fazla olmamak üzere; ceza süresinden az olamaz | Yok |
| Süre iyi geçerse | Hüküm ortadan kalkar, dava düşer | Ceza infaz edilmiş sayılır (m.51/8) | Ceza ödenince infaz tamamlanır |
| Kasıtlı suç veya yükümlülük ihlalinde | Hüküm açıklanır | Ertelenen ceza kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilir (m.51/7) | Denetim süresi bulunmaz |
| Adli sicil | Adli sicile kaydedilmez, ayrı sisteme kaydedilir | Mahkûmiyet olarak Adli Sicil Kanunu kapsamında kayda girer | Mahkûmiyet olarak Adli Sicil Kanunu kapsamında kayda girer |
HAGB, hukuki sonuçları bakımından sanık için en hafif seçenektir; ama beş yıllık denetim süresi ertelemedeki üst sınırdan uzundur ve süre içinde işlenen kasıtlı bir suç eski hükmü de açığa çıkarır. Taksirli suçlarda hangi kurumun daha uygun olduğu, taksirle yaralama suçu ve cezası yazısında karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.
HAGB Adli Sicile İşler mi?
Adli sicile, Türk mahkemelerince verilip kesinleşen mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4). Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ise ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet başsavcılığı istediğinde verilmek üzere kaydedilir (m.6/1); CMK m.231/13 de bu kayıtların bunlara mahsus bir sistemde tutulacağını ve yalnız bu amaçla kullanılabileceğini söyler. Bu nedenle kişinin kendisi için aldığı adli sicil kaydında HAGB yer almaz.
Kayıt tamamen görünmez değildir. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılacağını ve bu araştırmanın CMK m.231/13 kapsamında alınan kararları da kapsadığını açıkça düzenler (m.3/1, m.4/1-ç). Kamu görevine başvuran kişinin HAGB kaydı bu araştırmada görülür ve elde edilen veriler kurumdaki değerlendirme komisyonunca göreve atanma yönünden değerlendirilir (m.7).
Denetim süresi ihlal edilip hüküm açıklanırsa durum değişir: açıklanan hüküm kesinleşince olağan bir mahkûmiyet olarak adli sicile kaydedilir; silinme ve arşive alınma koşulları 5352 sayılı Kanun'un 9 ve 12. maddelerine göre işler.
HAGB Memuriyete Engel mi?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5, memuriyete engel hâlleri mahkûmiyete bağlar: kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma gibi sayılan suçlardan mahkûmiyet. HAGB ise kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına geldiğinden (CMK m.231/5), kanun metnine göre bu bentteki mahkûmiyet şartını kendiliğinden gerçekleştirmez. Hırsızlık veya dolandırıcılık gibi bentte adı sayılan suçlarda da belirleyici olan, açıklanmış ve kesinleşmiş bir mahkûmiyetin bulunup bulunmadığıdır.
Bununla birlikte üç noktanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir:
- Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartlar saklıdır (m.48/B-2). Güvenlik soruşturmasına tabi kadrolarda (7315 m.3/2) arşiv kaydı ve diğer veriler birlikte değerlendirilir.
- Görevdeki memur bakımından aynı olay nedeniyle ceza kovuşturması başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez; memurun mahkûm olması veya olmaması disiplin cezası uygulanmasına engel değildir (657 m.131). HAGB kararı disiplin soruşturmasını kendiliğinden sona erdirmez.
- Denetim süresinde hüküm açıklanır ve kesinleşen mahkûmiyet m.48/A-5 kapsamına girerse, memurluk şartlarından biri kaybedilmiş olur ve memurluk sona erer (m.98/b).
Trafik Kazası ve Taksirli Suçlarda HAGB
Trafik kazası ceza dosyalarında en sık karşılaşılan suç taksirle yaralamadır ve temel hâlinin cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.89/1). Ceza çoğu dosyada HAGB sınırı içinde kalır; bu nedenle zararın giderilmesi şartı, mağdurun tedavi giderleri veya araç hasarı gibi somut zararları bakımından belirleyici olur. Zarar sigorta şirketi tarafından ödenmişse ödeme belgesinin dosyaya sunulması gerekir. Taksirle öldürmenin temel cezası iki yıldan altı yıla kadar hapistir (TCK m.85/1); HAGB ancak ceza alt sınırdan belirlenir veya indirimlerle iki yılın altına inerse tartışılabilir. Kazadan sonraki soruşturma ve yargılama adımları trafik kazası ceza davası yazısında anlatılmıştır.
HAGB Hakkında Sık Sorulan Sorular
HAGB kalktı mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesinin 7499 sayılı Kanunla yazılan fıkraları iptal eden kararı 30 Eylül 2026'da yürürlüğe girecekti; 7589 sayılı Kanun aynı fıkraları 31 Temmuz 2026'da yeniden düzenlediği için kurum yürürlükte ve uygulanıyor.
HAGB sicile işler mi?
Adli sicile işlemez. Karar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya savcılık istediğinde verilir. Memuriyete atanırken yapılan arşiv araştırmasında ise görülebilir.
HAGB denetim süresi kaç yıl?
Beş yıldır. Mahkeme bu sürenin en fazla bir yılı için denetimli serbestlik yükümlülüğü belirleyebilir; denetim süresi boyunca dava zamanaşımı durur.
HAGB denetim süresi bitince ne olur?
Süre kasten yeni suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak tamamlanırsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Kişi hakkında mahkûmiyet doğmaz.
HAGB kararına itiraz mı edilir, istinaf mı?
1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur. Bu tarihten önce verilen kararlarda eski itiraz yolu uygulanmaya devam eder.
HAGB memuriyete engel mi?
Kanun metnine göre kendiliğinden engel değildir; 657 sayılı Kanun m.48/A-5 mahkûmiyet arar, HAGB ise hukuki sonuç doğurmaz. Kurumların özel mevzuatı, arşiv araştırması ve disiplin süreci ayrıca değerlendirilir.
HAGB bozulursa ne olur?
Denetim süresinde kasten yeni suç işlenir veya yükümlülüklere uyulmazsa mahkeme hükmü açıklar ve ceza infaz edilir. Yükümlülüğü yerine getiremeyen sanık için mahkeme, cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine de karar verebilir.
Adli para cezasında HAGB verilir mi?
Verilebilir; doğrudan hükmedilen adli para cezası da HAGB'ye konu olur. Ancak hapis cezası adli para cezasına çevrilmişse aynı hükümde ayrıca HAGB uygulanamaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.
