Vasiyetname Nedir, Nasıl Yapılır ve Nasıl Açılır?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl kalacağını belirlediği, kanunda sayılan şekillerden biriyle yapılan ölüme bağlı bir tasarruftur. Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve onbeş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir (TMK m.502). Vasiyet resmî şekilde, el yazısıyla ya da olağanüstü hâllerde sözlü olarak yapılabilir (m.531). Eşi, altsoyu veya ana babası bulunan kişi, yalnız saklı paylar dışında kalan kısım için vasiyet düzenleyebilir (m.505). Kanundaki şekle uyulmadan yapılan vasiyet iptal edilebilir (m.557). Ölümden sonra vasiyetname sulh hâkimine teslim edilir, açılır ve ilgililere okunur (m.595-596).

Vasiyetname Nedir, Kimler Yapabilir?

Türk Medeni Kanunu, mirasbırakanın ölümden sonrası için yaptığı iradeyi “ölüme bağlı tasarruf” olarak adlandırır. Bu tasarruf vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle yapılabilir (m.514). Vasiyetname tek taraflı bir işlemdir; mirasbırakan dilediği zaman değiştirebilir, karşı tarafın onayı aranmaz. Miras sözleşmesi ise mirasbırakanla bir başka kişi arasında yapılır ve resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir (m.545); mirasçının sağlığında mirastan vazgeçmesi gibi durumlar mirastan feragat sözleşmesi yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Ehliyet koşulu iki unsura dayanır. Birincisi ayırt etme gücüdür; ikincisi onbeş yaşın doldurulmasıdır (m.502). Vasiyet için erginlik aranmaz, fakat miras sözleşmesinde ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak gerekir (m.503). Mirasbırakan yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisinde vasiyet yapmışsa tasarruf geçersizdir. Ancak mirasbırakan yanıldığını ya da aldatıldığını öğrendiği veya baskının etkisinden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır (m.504).

Vasiyetnameyle iki farklı şey yapılabilir. Mirasçı atanabilir veya belirli bir mal bırakılabilir. Bu fark, ileride hangi davanın açılacağını da belirlediği için aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır. Tereke içinde yer alan her malvarlığı değeri vasiyete konu olabilir; kripto varlık ve hesap gibi dijital unsurların miras kalıp kalmadığı dijital miras yazısında incelenmiştir.

Vasiyetname Kaç Şekilde Yapılır? Şartlar Tablosu

Kanun üç şekil sayar (m.531). Şekle uyulmaması, vasiyetin iptali sebeplerinden biridir (m.557). Aşağıdaki tabloda her şeklin temel şartları özetlenmiştir.

Noterde Vasiyetname Nasıl Yapılır, Tanık Gerekir mi?

Resmî vasiyetnamede mirasbırakan arzularını resmî memura, yani noter veya sulh hâkimine bildirir. Memur vasiyetnameyi yazar ya da yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Mirasbırakan metni okuyup imzalar, memur da tarih koyarak imzalar (m.533). Ardından mirasbırakan, memurun huzurunda iki tanığa vasiyetnameyi okuduğunu ve metnin son arzularını içerdiğini söyler. Tanıklar bu beyanın önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini yazarak imzalar. Tanıklara vasiyetnamenin içeriğini bildirmek zorunlu değildir (m.534).

Mirasbırakan metni bizzat okuyamıyor veya imzalayamıyorsa memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur; mirasbırakan metnin son arzularını içerdiğini beyan eder (m.535). Memur vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür (m.537).

Tanık ve memur seçiminde kanun sınır koyar. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar ile mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri memur veya tanık olamaz. Düzenlemeye katılan memura ve tanıklara, bunların yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırma da yapılamaz (m.536). Noter ücretine gelince, bu yazıda tutar verilmemiştir; güncel ücret yapılacak işleme göre değiştiği için ilgili noterlikten öğrenilmelidir.

El Yazılı Vasiyetname Nasıl Yazılır?

El yazılı vasiyetnamede üç şart birlikte aranır. Metin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmeli ve mirasbırakan tarafından imzalanmalıdır (m.538). Bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanan, tarihi eksik olan veya bir bölümü başkasının yazdığı metin bu şekle uymaz; böyle bir vasiyet iptal davasına açıktır (m.557/4).

Kanunda el yazılı vasiyetnamenin noterde onaylanması şartı yoktur. Mirasbırakan isterse metni saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura bırakabilir (m.538/2). Arama sonuçlarında geçen “kapalı vasiyetname” ifadesi de bu saklama biçimini, yani zarf içinde teslimi anlatır; kanundaki ayrı bir şekil değildir. Bir sulh hâkiminin el yazılı vasiyetnameyi saklaması çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-c).

Sözlü Vasiyet Ne Zaman Geçerli Olur?

Sözlü vasiyet yalnız olağanüstü durumlarda başvurulabilecek bir istisnadır. Mirasbırakan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık ya da savaş gibi bir sebeple resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara buna uygun bir vasiyetname yazma görevini yükler (m.539). Tanıklardan biri arzuları yer, yıl, ay ve günü belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır. İki tanık belgeyi vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine verir ve mirasbırakanı ehil gördüklerini beyan eder (m.540).

Sözlü vasiyetin ömrü kısadır. Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (m.541). Bu nedenle olağanüstü durum geçtikten sonra vasiyetin resmî veya el yazılı şekilde yenilenmesi gerekir.

Vasiyetname Değiştirilebilir veya Geri Alınabilir mi?

Evet. Mirasbırakan kanundaki şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapar ve önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir; tamamından dönebileceği gibi bir kısmından da dönebilir (m.542). Vasiyetnameyi yok etmek de dönme sayılır (m.543). Kaza sonucunda veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriği aynen belirlenemeyen vasiyetname hükümsüz kalır; tazminat hakkı saklıdır.

Önceki vasiyet ortadan kaldırılmadan yeni bir vasiyetname yapılmışsa, yeni metin önceki vasiyeti kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamadıkça onun yerini alır (m.544). Belirli mal bırakma vasiyeti, aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bağdaşmayan bir tasarrufta bulunmasıyla da ortadan kalkar. Boşanma gibi sonradan oluşan durumların vasiyete etkisi yasal mirasçılar ve miras payları yazısında da yer alır.

Vasiyetle Mirasın Ne Kadarı Bırakılabilir?

Vasiyet özgürlüğü sınırsız değildir. Altsoyu, ana babası veya eşi bulunan mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan kısımda tasarruf edebilir. Bu mirasçıların hiçbiri yoksa mirasın tamamı üzerinde vasiyet yapılabilir (m.505). Saklı pay oranları kanunda şöyle belirlenmiştir (m.506). Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri, sağ kalan eş için ise altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşler için saklı pay öngörülmemiştir; bu bent 2007'de yürürlükten kalkmıştır.

Bu oranlar sonucunda serbestçe bırakılabilecek kısım şu örneklerdeki gibi çıkar. Örnekler varsayımsaldır ve borç, cenaze gideri gibi indirimler (m.507) ile sağlararası bağışlar hesaba katılmamıştır.

Çocuğu olmayan kişilerde hesap eşin ve ana babanın durumuna göre değişir; ayrıntılı tablo ve kesirli örnekler çocuğu olmayan kişinin mirası yazısındadır. Yasal payların nasıl bulunduğu ise yasal mirasçılar ve miras payları sayfasında anlatılmaktadır. Mirasbırakan ağır suç veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi gibi kanunda sayılan sebeplerle saklı paylı mirasçıyı mirasçılıktan da çıkarabilir; çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi gerekir (m.510, m.512).

Mirasçı Atama ile Belirli Mal Bırakma Arasındaki Fark Nedir?

Mirasbırakan mirasın tamamı veya belli bir oranı için bir ya da birden çok kişiyi mirasçı atayabilir. Bir kişinin mirasın tamamını veya belli oranını almasını içeren her tasarruf, mirasçı atanması sayılır (m.516). Belirli mal bırakmada ise kişi mirasçı olmaz. Ona terekedeki bir malın mülkiyeti, intifa hakkı, bir edim veya irat gibi kazandırmalar yapılır (m.517). “Daireyi oğluma bırakıyorum” gibi bir ifade, tek başına mirasın oranını vermediği için çoğunlukla belirli mal bırakma niteliğindedir. Ancak ifadenin yorumu somut olaya göre yapılır.

Fark, sonuçlarda belirginleşir. Atanmış mirasçı da yasal mirasçılar gibi mirası ölümle kazanır (m.599). Belirli mal bırakılan kişi, vasiyet alacaklısı sıfatıyla mirasçılardan kişisel bir istem hakkına sahip olur (m.600). Bu hak bir mal mülkiyetini kendiliğinden geçirmez; vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı malın teslimini veya hakkın devrini dava edebilir. Buna belirli mal bırakma davası ya da vasiyet alacağı davası denir. Dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmanın öğrenilmesinden, borç daha sonra muaccel olacaksa muaccel olma tarihinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m.602).

Mirasbırakan vasiyetnamede bir veya birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi de atayabilir (m.550). Bu görevli, görevinde sulh hâkiminin denetimine tabidir (m.555).

Vasiyetname Ne Zaman Geçersiz Olur, İptal Davası Nasıl Açılır?

Ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dört sebeple dava açılabilir (m.557). Bunlar, tasarrufun mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması, içeriğinin ya da bağlandığı koşul ve yüklemelerin hukuka veya ahlâka aykırı olması ve kanundaki şekillere uyulmamasıdır. Hukuka veya ahlâka aykırı koşullar ve yüklemeler, bağlı bulundukları tasarrufu geçersiz kılar (m.515).

İptal davasını tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir. Dava tasarrufun tamamına ya da yalnız bir kısmına yönelik olabilir (m.558). Hak düşürücü süre, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıldır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer. Hükümsüzlük, def'i yoluyla ise her zaman ileri sürülebilir (m.559).

Saklı Payı Zedeleyen Vasiyetname İçin Tenkis Davası

Vasiyetname şekil bakımından geçerli olsa bile saklı payı aşıyorsa tenkis gündeme gelir. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (m.560). Tenkis, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça mirasçı atanması yoluyla veya diğer ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmalarda orantılı olarak yapılır (m.563). Saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmalardan başlanarak geriye doğru gidilir (m.570). Bölünmesi değer kaybı doğuracak belirli bir mal vasiyet edilmişse, vasiyet alacaklısı ya malı tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek isteyebilir ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı talep edebilir (m.564).

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m.571). Hesaplama yöntemi ve hangi bağışların tenkise tabi olduğu saklı pay ve tenkis davası yazısında ayrıntılı biçimde yer alır.

Vasiyetnamenin Açılması Nasıl Olur, İtiraz Süresi Nedir?

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmek zorundadır. Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli, mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan ya da ölenin eşyası arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez bu görevi yerine getirir. Teslim etmezse bundan doğacak zarardan sorumlu olur (m.595). Sulh hâkimi vasiyetnameyi inceler, gerekli koruma önlemlerini alır.

Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır (m.596). Mirasta hak sahibi olanlara vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir; nerede olduğu bilinmeyenlere ilân yoluyla bildirilir (m.597).

Vasiyetnamenin açılması, onun geçerli olduğunu kesinleştirmez; açma işlemi geçerliliği denetlemez. Geçerlilik tartışması iptal ve tenkis davalarına kalır. Kanundaki itiraz süresi ise mirasçılık belgesiyle ilgilidir. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarrufa, mirasçılar ya da diğer vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kişiye atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir. Ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır (m.598). Yasal mirasçılara verilen belgenin işleyişi için mirasçılık belgesi (veraset ilamı) sayfasına bakılabilir.

Vasiyetle mirasçı atanan kişi mirası reddetmek istiyorsa üç aylık süre, mirasbırakanın tasarrufunun kendisine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (m.606). Bu nedenle bildirim tarihinin belgelenmesi önemlidir; ayrıntılar reddi miras nasıl yapılır yazısında bulunur.

Vasiyetnamede Süreler Bir Bakışta

Vasiyetname Tenfizi Ne Demektir?

Arama motorlarında sıkça görülen “vasiyetname tenfizi” ifadesinin Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu metninde karşılığı yoktur; iki metinde de “tenfiz” sözcüğü geçmez. Günlük dilde bu ifade çoğunlukla kanunda ayrı adlarla anılan iki işlemi kastedecek biçimde kullanılır. Birincisi, vasiyetnamenin sulh hâkimi önünde açılıp okunmasıdır (m.596). İkincisi, vasiyetin yerine getirilmesidir; bunun için vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa mirasçılara karşı malın teslimi veya hakkın devri dava edilebilir (m.600).

Tanıma ve tenfiz ise tamamen farklı bir konudur. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de geçerli kılınması için açılan davayı anlatır ve vasiyetnamenin açılmasıyla ilgisi yoktur. Bu dava hakkında tanıma tenfiz davası yazısına bakılabilir. Yurt dışında düzenlenmiş bir vasiyetnamenin Türkiye'de nasıl işleyeceği, hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı gibi sorular ise bu yazının kapsamı dışındadır ve somut dosyada ayrıca incelenmelidir.

Vasiyetname Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vasiyetname nedir ve kimler yapabilir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonraki malvarlığı kararlarını kanundaki şekillere uyarak yazdığı ölüme bağlı tasarruftur. Ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş her kişi vasiyet yapabilir; vasiyet için erginlik aranmaz (TMK m.502).

El yazılı vasiyetname geçerli midir?

Evet, metin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış, yıl, ay ve gün gösterilmiş ve imzalanmışsa geçerlidir. Noter onayı kanunda şart değildir; isterse metin saklanmak üzere noter veya sulh hâkimine bırakılabilir (m.538).

Resmî vasiyetname için tanık gerekir mi?

Gerekir. Resmî vasiyetname, resmî memur önünde ve iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Mirasbırakanın eşi, altsoy ve üstsoy kan hısımları ile kardeşleri tanık olamaz (m.532, m.536). Noter ücretinin tutarı bu yazıda verilmemiştir; ilgili noterlikten öğrenilebilir.

Vasiyetname saklı payı ortadan kaldırabilir mi?

Kaldıramaz. Vasiyetle saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde tasarruf edilebilir. Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir (m.505, m.560). Mirasçılıktan çıkarma ise ancak kanundaki sebeplerle ve sebebin tasarrufta belirtilmesiyle mümkündür (m.510, m.512).

Vasiyetname ne zaman geçersiz olur?

Mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa, irade sakatlığı bulunuyorsa, içerik hukuka veya ahlâka aykırıysa ya da şekle uyulmamışsa iptal davası açılabilir (m.557). Dava, öğrenmeden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; her hâlde açılma tarihinden başlayan on yıllık veya yirmi yıllık süre de vardır (m.559).

Vasiyetnamenin açılması ne kadar sürer?

Vasiyetname sulh hâkimine teslim edildikten sonra, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (m.596). Bu süre mahkemedeki açma işlemini kapsar; sonrasındaki dava ve itirazların süresi ayrıdır.

Vasiyetname tenfizi ne demektir?

Kanun metinlerinde bu terim geçmez. Günlük kullanımda vasiyetnamenin açılmasını veya vasiyetin yerine getirilmesini anlatır. Yabancı mahkeme kararlarını konu alan tanıma tenfiz davasıyla bir ilgisi yoktur.