Çocuğu Olmayan Kişinin Mirası Kime Kalır?

Çocuğu olmayan kişinin mirası, geride kalan yakınlarına kanundaki sıraya göre paylaştırılır. Eşi sağsa mirasın yarısı eşe, yarısı ölenin anne-babasına kalır; anne veya baba ölmüşse onların payı kardeşlere ve yeğenlere geçer. Eşi yoksa mirasın tamamı anne-babaya, onlar da yoksa kardeşlere ve yeğenlere kalır. Bu tarafta da kimse bulunmazsa büyükanne-büyükbaba tarafı mirasçı olur; eş bu tarafla birlikte dörtte üç alır. Hiçbir yasal mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m.495-501). Mirasbırakan vasiyet yapmışsa, eşin ve anne-babanın saklı payı dışında kalan kısım vasiyete göre paylaşılır.

Aşağıda eşi sağ olanın, eşi ölmüş ya da hiç evlenmemiş olanın durumu ayrı ayrı anlatılıyor; kardeş ve yeğenlerin payı, kesirli örnek tablo, vasiyet ve saklı pay sınırı, eşin aile konutu hakkı ve mirasın reddi sırayla ele alınıyor. Pay oranları ölüm tarihindeki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na (TMK) dayanır; genel zümre sistemi ve çocuklu hâllerin payları yasal mirasçılar ve miras payları yazısında bulunur.

Çocuğu Olmayanın Mirasçıları Hangi Sırayla Gelir?

Kanun yasal mirasçıları kan hısımlığına göre üç zümreye ayırır. Mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve torunları yoksa birinci zümre boştur ve sıra ikinci zümreye geçer. Üst zümrede tek bir mirasçı bulunması, sonraki zümreyi dışarıda bırakır. Sağ kalan eş ise zümrelerin dışındadır; yanında hangi zümre varsa ona göre pay alır.

Eşi Sağ Olan ve Çocuğu Olmayan Kişinin Mirası Kime Kalır?

Eş, çocuk bulunmadığında da mirasçıdır; payı yanında kimin bulunduğuna göre değişir. Kanun metninde üç basamak vardır: eş mirasbırakanın ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa mirasın yarısını, büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa dörtte üçünü alır; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499).

Uygulamada en sık yapılan yanlış, eşin kardeşlerle birlikte dörtte üç alacağının sanılmasıdır. Kardeşler ve yeğenler ikinci zümredendir. Bu nedenle anne ve baba ölmüş olsa bile eş kardeşlerle birlikte mirasın yarısını alır, kalan yarı kardeşler ve ölmüş kardeşin çocukları arasında bölünür. Dörtte üçlük pay yalnız ikinci zümre tümüyle boşsa ve büyükanne-büyükbaba tarafı varsa gündeme gelir.

Eşin payı ile mal rejiminden doğan alacağı ayrı hesaplanır. Ölümle mal rejimi sona erer; eşin edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan alacağı önce ayrılır, mirasbırakanın terekesi geriye kalan değer üzerinden yukarıdaki oranlarla paylaştırılır. Bu ayrım, eşin payının eksik hesaplanmasını önler.

Eşi Ölmüş, Boşanmış veya Hiç Evlenmemiş Kişinin Mirası Kime Kalır?

Dul, boşanmış ya da bekâr ve çocuğu olmayan kişinin mirasında eş payı hesaba girmez; mirasın tamamı zümre sırasına göre paylaşılır. Önce anne ve baba mirasçıdır, ikisi de sağsa yarı yarıya paylaşırlar. Anne veya babadan biri ölmüşse payı kendi altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine geçer. Ölen ebeveynin hiç altsoyu yoksa o tarafın payı diğer tarafa kalır; böylece geriye tek ebeveyn kalmışsa mirasın tamamını o alır (TMK m.496).

Evliliğin resmî ve ölüm anında geçerli olması gerekir. Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz (TMK m.181). Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, ölenin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa aynı sonuç doğar. Yalnız dinî nikâhla yaşayan, nişanlı olan veya evlenmeden birlikte yaşayan kişi yasal mirasçı değildir; bunlara ancak vasiyetle, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebildiği kısımdan pay bırakılabilir.

Kardeşler ve Yeğenler Ne Zaman Mirasçı Olur?

Kardeşin mirasçılığı anne-babanın durumuna bağlıdır. Anne ve baba sağken kardeşler mirasçı değildir; kardeşler anne veya babanın yerine, onlar mirasbırakandan önce ölmüşse geçer. Bu yer değiştirmeye halefiyet denir ve her derecede işler: kardeş de mirasbırakandan önce ölmüşse payı kendi çocuklarına, yani yeğenlere, onlar da ölmüşse onların altsoyuna kalır (TMK m.496/2).

Kardeşin payı ortak ebeveyne bağlıdır. Öz kardeş hem anne hem baba tarafından pay alır. Yalnız baba bir ya da ana bir olan yarım kan kardeş, yalnız ortak ebeveynin payını bölüşür. Ortak ebeveyni olmayan üvey kardeş yasal mirasçı değildir. Mirasbırakandan sonra ölen bir kardeş ise payını almış sayılır; bu pay kendi mirasçılarına geçer. Payların ayrıntılı hesabı için ana yazıdaki miras payları tablosuna bakılabilir.

Üçüncü Zümrenin Sınırı Nerede Biter, Devlet Ne Zaman Mirasçı Olur?

Yasal mirasçılık üçüncü zümrede sona erer. TMK m.497, bu zümrede büyük ana ve büyük babaları sayar; önce ölmüş olanın yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu, yani amca, hala, dayı, teyze ve onların altsoyu alır. Büyük ana ve büyük babaların üstündeki atalar, yani büyük-büyükanne ve büyük-büyükbaba kanunda mirasçı olarak sayılmaz.

Sağ kalan eş varken bu zümre daraltılır. Büyükanne veya büyükbabadan biri önce ölmüşse payı yalnız kendi çocuğuna, çocuğu yoksa aynı taraftaki büyükanne-büyükbabaya, bir tarafın ikisi de ölmüşse diğer tarafa geçer. Dolayısıyla eş hayattayken kuzenler mirasa katılamaz. Bu zümrede de kimse kalmamışsa ve eş de yoksa miras Devlete geçer (TMK m.501). Mirasçı bulunup bulunmadığı bilinmiyorsa sulh hâkimi bir ay arayla iki kez ilan yapar, hak sahiplerini son ilandan başlayarak bir yıl içinde başvurmaya çağırır; kimse başvurmazsa miras, istihkak davası hakkı saklı kalmak üzere Devlete geçer (TMK m.594).

Çocuğu Olmayanın Mirası Hangi Kesirlerle Paylaşılır?

Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır; vasiyet ve mirasın reddi bulunmadığı, eşin mal rejimi alacağının önceden ayrıldığı kabul edilmiştir. Kesirler, mal rejimi tasfiyesinden sonra kalan terekenin tamamına oranlanmıştır.

Hesabı yaparken her mirasçının ölüm tarihine bakılır: mirasbırakandan önce ölen mirasçının yerine altsoyu geçer, mirasbırakandan sonra ölen mirasçı ise payını almış sayılır. Kardeşler arasında yarım kan farkı varsa ortak ebeveynin payı yukarıdaki kuralla ayrıca hesaplanır.

Çocuğu Olmayanın Mirası Dinî Kurallara Göre mi Paylaşılır?

Hayır. Türkiye'de noter ve mahkeme mirasçılık belgesini yalnız Türk Medeni Kanunu'na göre düzenler; dinî paylaşım oranları belgede esas alınmaz. Mirasçılar yazılı bir paylaşma sözleşmesiyle kendi aralarında farklı bir paylaşıma anlaşabilir (TMK m.676); bu anlaşma bütün mirasçıları bağlar ama hiçbir mirasçı buna zorlanamaz.

Çocuğu Olmayan Kişi Mirasını Vasiyetle Kime Bırakabilir?

Mirasbırakanın eşi, anne veya babası sağsa vasiyet yalnız saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde yapılabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf serbesttir (TMK m.505). Saklı pay oranları m.506'da sayılmıştır: anne ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri; sağ kalan eş için, anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. 2007'de 5650 sayılı Kanunla kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır; kardeşler yasal mirasçı olmaya devam eder ama vasiyetle payları tümüyle başkasına bırakılabilir.

Vasiyet resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir (TMK m.531). Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve onbeş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir (TMK m.502). Saklı payı aşan vasiyet veya sağlığında yapılan bağışlar için eş ve anne-baba tenkis davası açabilir; ayrıntı saklı pay ve tenkis davası yazısındadır. Saklı payı bulunmayan kardeş bu davayı açamaz. Gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilen devirler ise muris muvazaası yazısında ele alınmıştır.

Örnek: eşi ve iki kardeşi olan, anne-babası ölmüş bir kişi vasiyetle tüm mirasını eşine bırakırsa, kardeşlerin yarı payı eşe geçer; çünkü kardeşlerin saklı payı yoktur ve eşin payı toplamda mirasın tamamına çıkar.

Sağ Kalan Eş Aile Konutunu ve Ev Eşyasını Alabilir mi?

Evet, belirli koşullarla. Terekede ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebep varsa eşin ya da mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına karar verilebilir (TMK m.652). Paylaşma yapılana kadar miras kalan evde oturan mirasçıdan kullanım bedeli istenip istenemeyeceği ecrimisil davası yazısında anlatılmıştır.

Mirasçılar Mirası Reddederse Ne Olur?

Yasal mirasçılar mirası üç ay içinde reddedebilir; süre, mirasçının mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten başlar (TMK m.605 ve m.606). Mirasbırakan borçlu öldüyse ret, sıradaki mirasçılar arasında zincirleme ilerleyebilir. Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Daha önce mirasçı olmayanlara geçen miras için ret süresi, önceki mirasçıların reddettiğini öğrendikleri tarihten başlar (TMK m.608/3).

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse sulh mahkemesi mirası iflas hükümlerine göre tasfiye eder; artan değer olursa mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m.612). Mirasçılar reddederken kendilerinden sonra gelenlerin mirası kabul edip etmeyeceğinin sorulmasını da isteyebilir (TMK m.614). Süre, usul ve hükmen ret konusu reddi miras nasıl yapılır yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Mirasçılık Belgesi ve Sonraki Adımlar Nelerdir?

Mirasçıların ve paylarının tespiti için noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınır. Belge mirasçılık sıfatını doğurmaz, yalnız ispat eder. Ana, baba veya kardeşe kalan paylarda, yalnız altsoy ve eşe tanınan veraset ve intikal vergisi istisnası uygulanmaz; ayrıntılar veraset ve intikal vergisi yazısındadır. Mirasçılar anlaşamazlarsa tereke ortaklığın giderilmesi davası yoluyla paylaşılır. Mirasçı tespiti, vasiyet ve saklı pay hesabının birlikte yapılması gereken dosyalar için miras hukuku sayfasına bakılabilir.

Çocuğu Olmayan Kişinin Mirası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuğu olmayan kişinin mirası kardeşe kalır mı?

Kardeşler ancak anne veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse onun yerine geçerek mirasçı olur. Anne ve baba sağsa kardeşler pay alamaz. Anne-baba ölmüşse ve eş yoksa miras kardeşler ve yeğenler arasında paylaşılır; eş varsa kardeşler mirasın yarısını alır (TMK m.496).

Çocuğu olmayan evli kişi ölünce miras tamamen eşe mi kalır?

Hayır. Ölenin anne-babası, kardeşi veya yeğeni varsa eş mirasın yalnız yarısını alır. Eşe mirasın tamamı, ancak ölenin anne-baba zümresinde ve büyükanne-büyükbaba tarafında mirasçı kalmamışsa geçer (TMK m.499).

Yeğen mirasçı olur mu?

Yeğen, kendi anne veya babası olan kardeş mirasbırakandan önce ölmüşse onun yerine geçer. Kardeş sağsa yeğen mirasçı değildir. Eş de varsa kardeşin payı yine yeğenlerine geçer, çünkü kardeş ve yeğenler ikinci zümrededir.

Hiç mirasçısı olmayan kişinin mirası ne olur?

Eş, anne-baba tarafı ve büyükanne-büyükbaba tarafında mirasçı yoksa ve vasiyet de yapılmamışsa miras Devlete geçer (TMK m.501). Mirasçı bulunup bulunmadığı bilinmiyorsa sulh hâkimi iki kez ilan yapar ve bir yıl bekler (TMK m.594).

Çocuğu olmayan kişi mirasını tamamen başkasına bırakabilir mi?

Eşi, anne veya babası yoksa evet; bu durumda mirasının tamamında vasiyet yapabilir. Eş veya anne-baba sağsa onların saklı payı korunur, yalnız saklı paylar dışında kalan kısım vasiyetle bırakılabilir (TMK m.505 ve m.506). Kardeşlerin saklı payı yoktur.

İmam nikâhlı eş mirasçı olur mu?

Hayır. Yasal mirasçı olabilmek için evliliğin resmî nikâhla kurulmuş ve ölüm anında devam ediyor olması gerekir. Yalnız dinî nikâhla yaşayan, nişanlı veya birlikte yaşayan kişi yasal mirasçı sayılmaz; ona ancak vasiyetle, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebildiği kısımdan pay bırakılabilir.

Boşanmış eş çocuğu olmayan kişinin mirasından pay alır mı?

Boşanma kesinleşmişse eş yasal mirasçı değildir (TMK m.181). Boşanma davası sürerken ölüm olursa, ölenin mirasçılarından biri davaya devam eder ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanırsa eş mirasçılığını kaybeder.