Yürütmenin Durdurulması Nedir, Nasıl İstenir?

Yürütmenin durdurulması, idari dava sonuçlanıncaya kadar dava konusu işlemin uygulanmasını mahkeme kararıyla askıya alan geçici korumadır. İdari yargıda dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz (İYUK m. 27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütmeyi durdurabilir. Karar teminat karşılığında verilir, ancak teminat aranmayabilir. Karara tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; idarenin kararı uygulama süresi en çok otuz gündür. Vergi mahkemesinde dava açmak ise dava konusu bölümün tahsilini kendiliğinden durdurur.

Yürütmenin Durdurulmasında Süre ve Kurallar Neler?

Aşağıdaki tablo, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) metnindeki temel kuralları bir arada gösterir. Her satırın ayrıntısı izleyen bölümlerde anlatılır.

Konu	Kural	Dayanak
Dava açmanın etkisi	İdari davada işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz	m. 27/1
Şartlar	Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte aranır	m. 27/2
Karar gerekçesi	Hukuka aykırılığın gerekçesi ve doğacak zararın neler olduğu belirtilmek zorundadır	m. 27/2
Savunma	Savunma alındıktan veya süresi geçtikten sonra; etkisi tükenecek işlemlerde alınmadan da karar verilebilir	m. 27/2
Savunma süresi	Tebliğden 30 gün; haklı sebeple bir defaya mahsus en çok 30 gün uzatılabilir	m. 16/3
Öncelik ve yazım	Dosya öncelikle incelenir ve karara bağlanır; karar 15 gün içinde yazılır ve imzalanır	m. 27/8, 27/9
Teminat	Kural teminat karşılığıdır, aranmayabilir; idareden ve adli yardımdan yararlananlardan alınmaz	m. 27/6
İtiraz	Tebliği izleyen günden 7 gün, bir defaya mahsus; merci 7 gün içinde karar verir, karar kesindir	m. 27/7
İdarenin uygulaması	Gecikmeksizin; tebliğden başlayarak en çok 30 gün	m. 28/1
Aynı sebeple ikinci talep	Yapılamaz	m. 27/10
Vergi mahkemesi	Dava açılması dava konusu bölümün tahsil işlemlerini durdurur	m. 27/4

Yürütmenin Durdurulması Nedir, Dava Açmak İşlemi Durdurur mu?

İdari işlemler, yetkili makam tarafından tesis edildiği anda uygulanabilir. İYUK m. 27/1'e göre Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Atama, ihraç, yıkım ya da ruhsat iptali gibi işlemler bu nedenle dava sürerken de uygulanmaya devam edebilir. Yabancının vatandaşlık başvurusunun reddi de idari işlemdir; ayrıntılar Türk vatandaşlığı başvurusu yazısındadır. Yargılama sürerken geri dönüşü olmayan sonuçlar doğabilir.

Yürütmenin durdurulması bu boşluğu kapatır. Karar işlemi ortadan kaldırmaz, yalnızca uygulanmasını askıya alır; işlemin hukuka uygun olup olmadığı iptal davasının esasında karara bağlanır. Talep, ayrı bir dava olarak değil, iptal davasına bağlı bir istem olarak ileri sürüldüğünden önce dava süresinin kaçırılmaması gerekir. Dava açma süreleri için idari yargıda süreler yazısına bakılabilir.

Yürütmenin Durdurulması Şartları Nelerdir?

İYUK m. 27/2 iki şartı birlikte arar:

• İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
• İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.

İki şart da bulunmadan karar verilmez; biri eksikse istem reddedilir. Kanun "telafisi güç veya imkânsız zarar" kavramını tanımlamaz. Mahkeme, somut olayda zararın sonradan para veya iade yoluyla giderilip giderilemeyeceğine bakar. Bu yüzden dilekçede genel bir zarar iddiası yerine, işlem uygulandığında neyin geri alınamayacağı somut olarak yazılmalıdır; yıkılan bir yapı, sona eren bir görev ya da yitirilen bir hak bu bakımdan örnek verilebilir. Aynı şartlar, ikamet izninin reddi veya iptali kararlarına karşı açılan davalarda da aranır; bu davalar için ikamet izni reddi ve dava süresi yazısına bakılabilir.

"Açıkça hukuka aykırılık" ifadesi de kanunda tanımlanmamıştır; mahkeme genellikle aykırılığın geniş bir araştırmaya gerek kalmadan anlaşılıp anlaşılmadığına bakar. Dilekçede hangi kanun maddesinin, hangi gerekçeyle ihlal edildiği gösterilmelidir. Kanun ayrıca YD kararlarında iki hususun belirtilmesini zorunlu tutar: işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu. Gerekçe göstermek kanunda zorunlu tutulmuştur.

Hangi Hâllerde Yürütmenin Durdurulmasına Karar Verilemez?

Kanun, bazı durumlarda talebin sonuç vermeyeceğini açıkça belirtir:

• İşlemin dayanağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez (m. 27/2).
• Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz (m. 27/10). İlk talep reddedilmişse yeni bir gerekçe ve olgu gösterilmeden talebin tekrarı sonuç vermez.
• Askerî hizmete ilişkin uyuşmazlıklarda savaş hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilemez (m. 20/C/4); olağanüstü hâl tedbirlerinin uygulanmasında görevlendirilenlerin naklen atanmalarına ilişkin iptal davalarında da aynı yasak vardır (m. 20/C/5).

Savunma Alınmadan Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilebilir mi?

Genel kural, davalı idarenin savunmasının alınmasından veya savunma süresinin geçmesinden sonra karar verilmesidir (m. 27/2). Taraflar, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir; bu süre haklı sebeple, görevli mahkeme kararıyla ve bir defaya mahsus olmak üzere en çok otuz gün uzatılabilir (m. 16/3).

İki istisna vardır. Birincisi, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerdir: bunlarda yürütme, savunma alınmaksızın da durdurulabilir ve savunma alındıktan sonra yeniden karar verilir. Uygulanmasıyla dava konusunun fiilen ortadan kalkacağı hâller bu kapsamda değerlendirilir. Ancak kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmeler, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz; bu işlemlerde savunma beklenir. Kamu görevlilerine ilişkin disiplin işlemlerinde dava süreci için memur disiplin cezaları yazısı okunabilir.

İkinci istisna ret yönündedir: dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, istem idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir (m. 27/3).

Yürütmenin Durdurulması Nasıl İstenir, Dilekçe Nasıl Yazılır?

Talep, çoğunlukla iptal davasının dava dilekçesinde yer alır. Dilekçe, görevli ve yetkili mahkemeye verilir; işlemin tebliğ tarihi, dava süresinin içinde olduğunu göstermek bakımından dilekçede açıkça yazılmalıdır. Yürütmenin durdurulması bölümünde iki şartın her biri ayrı başlık altında, somut olaya bağlanarak anlatılır. Aşağıdaki iskelet kısa bir örnektir; olaya göre uyarlanmalıdır.

... İDARE MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE

DAVACI: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, adres (varsa vekili)

DAVALI: İşlemi yapan idare

DAVA KONUSU: ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile yürütmesinin durdurulması istemi

İŞLEMİN TEBLİĞ TARİHİ: ...

AÇIKLAMALAR: 1. Olayın kısa özeti ve işlemin içeriği. 2. İşlemin hukuka aykırılığının sebepleri (yetki, şekil, sebep, konu, maksat).

YÜRÜTMENİN DURDURULMASI SEBEPLERİ: a) İşlemin açıkça hukuka aykırı olduğu, ilgili kanun maddesi ve gerekçesi. b) İşlem uygulanırsa doğacak telafisi güç veya imkânsız zararın neler olduğu. c) Durumun gereklerine göre teminat aranmaması talebi (İYUK m. 27/6).

HUKUKİ SEBEPLER: 2577 sayılı Kanun m. 2, 7, 27 ve ilgili mevzuat

DELİLLER: İşlem örneği, tebliğ belgesi, zararı gösteren belgeler, her türlü yasal delil

SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle işlemin iptaline ve dava sonuçlanıncaya kadar yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi talep olunur. Tarih, imza

Dilekçeye işlemin örneği, tebliğ veya bildirim belgesi ve zararı gösteren belgeler eklenir. Yürütmenin durdurulması isteminin dava konusu bölümünde ve sonuç bölümünde ayrıca yer alması, talebin gözden kaçmasını önler.

Yürütmenin Durdurulması Kararı Kaç Günde Çıkar?

Kanunda mahkemenin kararı belirli bir gün içinde vermesini emreden sabit bir süre yoktur. Süreyi belirleyen unsurlar şunlardır:

• Savunma süresi tebliğden itibaren otuz gündür (m. 16/3). Yürütmenin durdurulması istemli davalarda bu süreler kısaltılabilir ve tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verilebilir (m. 27/5).
• YD kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır (m. 27/8).
• Yürütmenin durdurulmasına dair kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır (m. 27/9).
• Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma beklenmeden karar verilebilir (m. 27/2).

Pratikte karar, savunma süresine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. İvedi yargılama usulünde (m. 20/A) savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gündür ve bir defaya mahsus en fazla on beş gün uzatılabilir; bu usulün uygulandığı uyuşmazlık türleri kanunda sayılmıştır. Merkezî ve ortak sınav davalarında (m. 20/B) savunma süresi üç gündür. Çalışmaya ara verme döneminde nöbetçi mahkeme, yürütmenin durdurulmasına ve delillerin tespitine ait işlere bakar (m. 62).

Yürütmenin Durdurulmasında Teminat Gerekir mi?

İYUK m. 27/6'ya göre yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Yani teminat kural, teminatsız karar istisnadır, ama mahkemenin takdirindedir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. Teminata ilişkin olarak taraflar arasında çıkan anlaşmazlıkları, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. Kanun metninde teminatın türü veya tutarı rakamla belirtilmemiştir.

Dilekçede teminat aranmamasının istenmesi, mahkemenin bu konuda değerlendirme yapmasını kolaylaştırır. Adli yardım koşulları için adli yardım dilekçe örneği sayfasına bakılabilir.

Yürütmenin Durdurulması Kararına İtiraz Süresi ve Mercii Nedir?

YD istemleri hakkında verilen kararlara, kabul ya da ret olsun, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (m. 27/7). Merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz mercii, kararı veren makama göre değişir:

Kararı veren	İtiraz mercii
Danıştay dava daireleri	Konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulu
Bölge idare mahkemesi	En yakın bölge idare mahkemesi
İdare ve vergi mahkemeleri, tek hâkim	Bölge idare mahkemesi

Süre kısa olduğundan tebliğ tarihinin doğru tespiti önemlidir. İYUK m. 8/3'e göre kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. Bu genel kural bulunsa da itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gün olarak takip edilmeli, uzamaya güvenilmemelidir.

Bazı usullerde itiraz yolu tamamen kapalıdır. İvedi yargılama usulünde (m. 20/A) ve merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalarda (m. 20/B) YD talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez. Aynı hüküm, 6 Şubat 2023 depremlerine bağlı hasar tespit raporlarına dayanan işlemlere karşı açılan iptal davalarında (hak sahipliğine ilişkin işlemler hariç) geçici m. 11 ile öngörülmüştür.

İstinaf veya Temyiz Aşamasında Yürütmenin Durdurulması Mümkün mü?

İstinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması, mahkeme veya Danıştay kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Ancak kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına, istinaf başvurusunu inceleyen bölge idare mahkemesi veya temyiz istemini inceleyen Danıştay dava dairesi ya da kurulu karar verebilir (m. 52/1). Davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf veya temyize gidildiğinde, dava konusu işlem hakkında YD kararı verilebilmesi m. 27'deki şartların varlığına bağlıdır. İptal davalarında teminat istenmeyebilir; idareden ve adli yardımdan yararlananlardan alınmaz (m. 52/2, 52/3).

Temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir (m. 52/4). Kararın bozulması ise kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur (m. 52/5). Kanun yolu süreleri, yukarıda anılan süre yazısındaki tabloda yer alır.

Yürütmenin Durdurulması Kararı İdareye Ne Yükler, Kaç Günde Uygulanır?

İYUK m. 28/1'e göre Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereklerine göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Yani YD kararı, mahkemenin idareye tavsiyesi değil, bağlayıcı bir yükümlülüktür. Karar, işlemi iptal etmez; idareden işlemi dava sonuçlanıncaya kadar uygulamamasını, başlamış uygulamayı sürdürmemesini ve kararın gereğini yerine getirmesini bekler.

Bir istisna, 7588 sayılı Kanunun 7. maddesiyle (2/7/2026) m. 28/1'e eklenen cümleyle getirilmiştir. Kanun metninde sayılan kurumların personeli ve adayları hakkında; terör örgütleriyle bağlantı gerekçesiyle kamu görevine alınmama veya görevden ayrılma ya da çıkarılma davalarında ve güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesine dayanan davalarda verilen, göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Kapsam kanun metninde ayrıntılı sayıldığından somut olayda ayrıca kontrol edilmelidir. Bu işlemlerde dava süreci için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yazısına bakılabilir.

Yürütmenin Durdurulması Kararı Uygulanmazsa Ne Yapılır?

Mahkeme kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hâllerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (m. 28/3). Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır (m. 28/4). Yani görevli kişiye değil, idareye karşı dava açılır.

Tazminat davasının şartları ve istenebilecek zarar kalemleri idari yargıda tam yargı davası sayfasında anlatılmıştır. Uygulanmayan kararın tebliğ tarihi, idarenin otuz günlük süresinin başlangıcını gösterdiğinden dosyada saklanmalıdır.

Vergi Davalarında Yürütmenin Durdurulması Nasıl İşler?

Vergi uyuşmazlıkları genel kuralın dışındadır. İYUK m. 27/4'e göre vergi mahkemelerinde dava açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. Yani bu bölüm için ayrıca YD istemek gerekmez; ancak durma yalnızca dava konusu edilen kısımla sınırlıdır. Dava süresi vergi mahkemesinde otuz gündür (m. 7/1). Ayrıntılı anlatım için vergi ihbarnamesine itiraz ve vergi ziyaı cezası sayfaları okunabilir.

Aynı fıkra iki hâli bu etkinin dışında bırakır. İlki, 26. maddenin 3. fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işleminin devam etmesidir. İkincisi, işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davaların tahsil işlemini durdurmamasıdır. Bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. Bu hâllerde istem, yukarıda anlatılan genel hükümlere göre değerlendirilir.

YD istemli davalarda m. 16'da yazılı süreler kısaltılabilir (m. 27/5). Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye tebliğinden sonra, kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe bildirilir (m. 28/5). Vergi mahkemesi kararına karşı istinaf veya temyiz aşamasında yürütmenin durdurulması için m. 52 hükümleri uygulanır.

Yürütmenin Durdurulması Talebinde Sık Yapılan Hatalar

• Dava süresinin kaçırılması. Talep davaya bağlı olduğundan, süresinde açılmamış davada YD istemi de sonuçsuz kalır. İdare mahkemesinde süre altmış gündür. Sınır dışı gibi özel kanunda ayrı usul bulunan işlemlerde süre ve usul o kanuna göre belirlenir; giriş yasağı ve tahdit kaydı davasında bu istemin nasıl kurulacağı tahdit kodu kaldırma yazısında anlatılır; bu konuda deport kararı sayfası incelenebilir.
• Genel zarar anlatımı. "Mağdur olurum" gibi soyut ifadeler yerine, işlemin uygulanmasıyla neyin geri alınamayacağı belgeyle gösterilmelidir.
• Yalnızca bir şartın anlatılması. Açık hukuka aykırılık ile telafisi güç zarar birlikte bulunmalıdır.
• İtiraz süresinin kaçırılması. Yedi günlük süre kısadır ve bir defaya mahsustur; itiraz üzerine verilen karar kesindir.
• Aynı gerekçeyle yeniden talep. Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez.

Kanun yolları tükendikten sonra temel hak ihlali iddiası varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu ayrıca değerlendirilebilir.

Yürütmenin Durdurulması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yürütmenin durdurulması nedir?

İdari dava sonuçlanıncaya kadar dava konusu işlemin uygulanmasını mahkeme kararıyla askıya alan geçici korumadır. Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmadığından (İYUK m. 27/1) bu koruma ayrıca istenir. Karar işlemi ortadan kaldırmaz; işlemin hukuka uygunluğu davanın esasında karara bağlanır.

Yürütmenin durdurulması şartları nelerdir?

İki şart birlikte aranır: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması (İYUK m. 27/2). Biri eksikse talep reddedilir. Kararda hukuka aykırılığın gerekçesi ve doğacak zararın neler olduğu gösterilmek zorundadır.

Yürütmenin durdurulması kararı kaç günde çıkar?

Kanunda mahkemenin kararı hangi gün içinde vereceğine dair sabit bir süre yoktur. Genel olarak savunma alındıktan veya savunma süresi (tebliğden itibaren 30 gün) geçtikten sonra karar verilir; süreler kısaltılabilir, dosya öncelikle incelenir ve karar verildikten sonra 15 gün içinde yazılır ve imzalanır. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma beklenmeden de karar verilebilir.

Yürütmenin durdurulmasında teminat gerekir mi?

Kural olarak karar teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kişilerden teminat alınmaz. Teminata ilişkin anlaşmazlıkları kararı veren mahkeme çözer (İYUK m. 27/6).

Yürütmenin durdurulması kararına itiraz süresi kaç gündür?

Kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gündür ve itiraz bir defaya mahsustur. İdare ve vergi mahkemesi ile tek hâkim kararlarına karşı bölge idare mahkemesine itiraz edilir; mercii dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir (İYUK m. 27/7).

Yürütmenin durdurulması kararı uygulanmazsa ne olur?

İdare, kararın gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır ve bu süre kararın tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kamu görevlilerinin kararı süresinde uygulamaması hâlinde tazminat davası yalnızca ilgili idare aleyhine açılır (İYUK m. 28/3, 28/4).

Vergi davasında yürütmenin durdurulması istemek gerekir mi?

Vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini kendiliğinden durdurur (İYUK m. 27/4), bu nedenle genellikle ayrıca talep gerekmez. İşlemden kaldırılan dosyalarda ve ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden doğan davalarda ise dava tahsili durdurmaz; bu hâllerde yürütmenin durdurulması istenebilir.