Yasal Mirasçılar ve Miras Payları, Eşe ve Çocuklara Ne Kadar Düşer?

Miras payları, vasiyetname yoksa Türk Medeni Kanunu'ndaki zümre sistemine göre belirlenir. Yasal mirasçılar önce mirasbırakanın çocukları ve torunlarıdır; çocuğu olmayanın mirası anne ve babasına, onlar ölmüşse kardeşlerine ve yeğenlerine, bunlar da yoksa büyükanne-büyükbaba tarafına geçer. Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır: miras eşe, çocuklarla birlikte dörtte bir, anne-baba tarafıyla yarı, büyükanne-büyükbaba tarafıyla dörtte üç oranında düşer; hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır. Üvey çocuk ve ortak anne ya da babası bulunmayan üvey kardeş yasal mirasçı değildir; evlat edinilmiş çocuk ise öz çocukla aynı payı alır.

Bu yazıda pay tablolarını, eşin payıyla mal rejimi alacağının farkını, yarım kan kardeşin payını, saklı payları ve varsayımsal örnek hesapları bulacaksınız. Mirasçılık ve mirasın geçişi, mirasbırakanın ölüm tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirlenir (4722 sayılı Kanun m.17); aşağıdaki oranlar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) güncel metnine dayanır.

Yasal Mirasçılar Kimlerdir?

Kanun, mirasçıları kan hısımlığı derecesine göre üç gruba ayırır. Bu gruplara zümre denir. Bir zümrede tek bir mirasçı bulunması, sonraki zümreyi tümüyle dışarıda bırakır. Sağ kalan eş ise hiçbir zümreye dahil değildir; yanında hangi zümre varsa ona göre pay alır.

Sıra	Kimler	Nasıl paylaşır	Dayanak
Birinci zümre	Çocuklar, torunlar, torun çocukları (altsoy)	Çocuklar eşit alır; önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır	TMK m.495
İkinci zümre	Anne ve baba ile onların altsoyu (kardeşler, yeğenler)	Anne ve baba eşit alır; önce ölenin payı kendi altsoyuna geçer	TMK m.496
Üçüncü zümre	Büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu (amca, hala, dayı, teyze ve çocukları)	Büyükanne-büyükbabalar eşit alır; önce ölenin yerini kendi altsoyu alır	TMK m.497
Zümre dışı	Sağ kalan eş	Birlikte bulunduğu zümreye göre değişen oran	TMK m.499
Son sıra	Devlet	Hiç mirasçı yoksa mirasın tamamı	TMK m.501

Önce ölen mirasçının yerine onun altsoyunun geçmesine halefiyet denir ve her derecede işler. Örneğin mirasbırakandan önce ölen oğlun payı, oğlun çocuklarına; onlar da ölmüşse torunun çocuklarına kalır. Üçüncü zümreden sonra yasal mirasçılık biter. Büyükanne-büyükbaba tarafında da kimse yoksa ve sağ kalan eş bulunmuyorsa miras Devlete geçer.

Evlilik dışında doğan çocuk, anne yönünden doğumla, baba yönünden ise soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuşsa evlilik içi çocuk gibi mirasçı olur (TMK m.282 ve m.498). Evlatlık ve altsoyu da evlat edinene kan hısımı gibi mirasçıdır (TMK m.500). Türkiye'de noter ve mahkeme, mirasçılık belgesini dinî paylaşım kurallarına göre değil bu kanuna göre düzenler; bu nedenle kız ve erkek çocuk arasında pay farkı yoktur.

Miras Payları Tablosu

Aşağıdaki tablo, vasiyetname bulunmayan bir mirasta sağ kalan eş varken payların nasıl dağıldığını gösterir. Eşin oranı TMK m.499'un metninden, kalan kısmın dağılımı m.495-497'den gelir.

Eşin yanında kim var?	Eşin payı	Kalan pay
Çocuklar veya torunlar	1/4 (yüzde 25)	3/4 altsoy arasında eşit bölünür
Çocuk yok; anne, baba, kardeş veya yeğen var	1/2 (yüzde 50)	1/2 anne-baba zümresine
İkinci zümre de yok; büyükanne, büyükbaba, amca, hala, dayı veya teyze var	3/4 (yüzde 75)	1/4 üçüncü zümreye
Bunların hiçbiri yok	Tamamı	Yok

Eş hayatta değilse ya da boşanma gerçekleşmişse eşin payı hesaba katılmaz ve mirasın tamamı ilgili zümreye kalır. Örneğin eşi ölmüş, iki çocuklu bir kişinin mirası çocuklar arasında yarı yarıya bölünür.

Miras Eşe Ne Kadar Düşer?

TMK m.499, sağ kalan eşin payını yanında bulunan zümreye bağlar. Kanun metnine göre eş, mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresi ile birlikte yarısını, büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte dörtte üçünü alır; bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Üçüncü zümrede metin bilinçli olarak dar tutulmuştur. Eş varken bu zümreden yalnız büyükanne-büyükbabalar ve onların çocukları pay alabilir. Önce ölen büyükanne veya büyükbabanın payı kendi çocuğuna, çocuğu yoksa aynı taraftaki diğer büyükanne-büyükbabaya, o taraf tamamen boşsa diğer tarafa geçer (TMK m.497 son fıkra). Bu nedenle eş hayattayken kuzenlere miras kalmaz.

Eşin mirasçılığı hangi hâllerde sona erer?

Eşin mirasçı olabilmesi için evliliğin ölüm anında devam etmesi gerekir. Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış vasiyetlerle sağlanan hakları, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybeder (TMK m.181/1). Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, ölenin mirasçılarından biri davaya devam eder ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanırsa aynı sonuç doğar (TMK m.181/2). Eşlerin yalnızca ayrı yaşaması kanunda mirasçılığı kaldıran bir sebep olarak sayılmamıştır.

Önce mal rejimi, sonra miras

Eşin miras payı ile mal rejiminden doğan alacağı ayrı hesaplardır. Ölüm, eşler arasındaki mal rejimini sona erdirir (TMK m.225). Yasal rejim olan edinilmiş mallara katılmada her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236). Bu nedenle önce eşin katılma alacağı ayrılır; mirasbırakanın terekesi kalan değerler üzerinden bulunur ve yukarıdaki oranlarla paylaştırılır. İki hesabın karıştırılması, eşin payının olduğundan düşük gösterilmesine yol açar.

Aile konutu ve ev eşyası

Terekede eşlerin birlikte yaşadıkları konut veya ev eşyası varsa sağ kalan eş, bunların miras payına mahsuben kendisine mülkiyet olarak verilmesini isteyebilir. Haklı sebep varsa, eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı tanınabilir (TMK m.652). Mal rejiminin tasfiyesinde de benzer bir hak, katılma alacağına mahsuben tanınır (TMK m.240). Mirasbırakanın meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı işi sürdürmesi için gereken bölümlerde eş bu hakları kullanamaz. Paylaşma yapılana kadar miras kalan evde oturan mirasçıdan kullanım bedeli istenip istenemeyeceği ecrimisil davası yazımızda ele alınmıştır.

Çocuğu Olmayanın Mirası Kime Kalır?

Mirasbırakanın altsoyu yoksa sıra ikinci zümreye gelir. Anne ve baba eşit olarak mirasçıdır. Anne veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse, onun payı kendi altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine ve kardeşi ölmüşse yeğenlerine geçer. Ölen ebeveynin hiç altsoyu yoksa, o tarafa düşen pay diğer taraftaki mirasçılara kalır (TMK m.496).

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, eşin kardeşlerle birlikte dörtte üç alacağının düşünülmesidir. Kardeşler ve yeğenler ikinci zümrededir; bu nedenle eş, anne ve baba ölmüş olsa bile kardeşlerle birlikte mirasın yarısını alır, diğer yarısı kardeşlere kalır. Dörtte üç oranı yalnız üçüncü zümre ile birlikte uygulanır.

Mirasbırakan hem çocuksuz hem bekâr ya da dul ise mirasın tamamı ikinci zümreye, o zümre boşsa üçüncü zümreye kalır. Hiçbir zümrede mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m.501). Mirasçıların bulunup bulunmadığı bilinmiyorsa sulh hâkimi bir ay arayla iki kez ilan yapar ve hak sahiplerini son ilandan itibaren bir yıl içinde başvurmaya çağırır; başvuru olmazsa miras, istihkak davası hakkı saklı kalmak üzere Devlete geçer (TMK m.594).

Örnek Hesaplarla Miras Paylaşımı

Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır, vasiyetname ve mirasın reddi bulunmadığı kabul edilmiştir. Paylar terekenin tamamına oranla gösterilmiştir; gerçek tutar, mal rejimi tasfiyesinden sonra kalan net tereke bu oranlarla çarpılarak bulunur.

Durum	Paylar	Hesap
Eş ve iki çocuk	Eş 1/4; her çocuk 3/8	Kalan 3/4, iki çocuğa bölünür: 3/4 ÷ 2 = 3/8 (yüzde 37,5)
Eş, üç çocuk; çocuklardan biri önce ölmüş ve iki çocuğu var	Eş 1/4; sağ çocuklar 1/4'er; iki torun 1/8'er	3/4 ÷ 3 = 1/4; ölen çocuğun 1/4'ü iki çocuğuna: 1/4 ÷ 2 = 1/8
Çocuk yok; eş, anne ve baba sağ	Eş 1/2; anne 1/4; baba 1/4	Kalan 1/2, anne ve baba arasında eşit bölünür
Çocuk yok; eş ve anne sağ, baba önce ölmüş, iki kardeş var	Eş 1/2; anne 1/4; her kardeş 1/8	Babanın 1/4'ü iki kardeşe geçer: 1/4 ÷ 2 = 1/8
Çocuk ve eş yok; anne ve baba ölmüş, bir öz kardeş ve bir baba bir kardeş var	Öz kardeş 3/4; baba bir kardeş 1/4	Annenin 1/2'si yalnız öz kardeşe; babanın 1/2'si iki kardeşe 1/4'er
Çocuk ve ikinci zümre yok; eş ve dört büyükanne-büyükbaba sağ	Eş 3/4; her büyükanne-büyükbaba 1/16	Kalan 1/4, dört kişiye bölünür: 1/4 ÷ 4 = 1/16
Yalnız eş var	Eş tamamı	TMK m.499/3

Hesabı yaparken her mirasçının ölüm tarihine bakılır. Mirasbırakandan sonra ölen bir mirasçı, payını almış sayılır ve bu pay onun kendi mirasçılarına geçer; mirasbırakandan önce ölen mirasçının yerine ise halefiyet yoluyla altsoyu girer.

Üvey Çocuk Mirasçı Olur mu?

Yasal mirasçılık soybağına dayanır. Soybağı ana ile doğumla, baba ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle ve ayrıca evlat edinme yoluyla kurulur (TMK m.282). Eşin önceki evliliğinden olan çocuk ile üvey anne veya üvey baba arasında bu bağlardan hiçbiri yoktur. Bu nedenle evlat edinilmemiş üvey çocuk, üvey ebeveyninin yasal mirasçısı olamaz; kendi öz anne ve babasının mirasçısı olmaya devam eder.

Üvey çocuğa pay bırakmak isteyen kişi iki yoldan birini kullanabilir. Birincisi evlat edinmedir: bu durumda çocuk evlat edinene öz çocuk gibi mirasçı olur. İkincisi vasiyetname veya miras sözleşmesidir: üvey çocuğa, saklı paylar dışında kalan kısımdan pay bırakılabilir.

Evlatlığın mirasçılığı yalnız evlat edinenle sınırlıdır. Yargıtay, evlatlık ve altsoyunun evlat edinenin hısımlarına mirasçı olamayacağını vurgulamıştır:

“Türk Medeni Kanunu'nda evlatlık ve alt soyunun yasal mirasçılığı sınırlıdır. Bunlar sadece evlat edinene yasal mirasçı olur. Evlat edinenin hısımlarına yasal mirasçı olamazlar.” Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/3367, K. 2026/1255, T. 04.03.2026

Aynı kararda, kök mirasbırakanın halası tarafından evlat edinilen kişinin çocuklarının, evlat edinen önce öldüğü için onun yerine geçip kök mirasbırakana mirasçı olamayacağı kabul edilmiştir. Evlatlığın, evlat edinenin eşinin öz çocuğu olması da bu sonucu değiştirmemiştir.

Üvey ebeveyn önce ölür ve öz anne ya da baba eş olarak ondan miras alırsa, bu değerler öz ebeveynin terekesine girer. Öz ebeveyn sonradan öldüğünde çocuk onun mirasçısı olarak pay alır. Bu, üvey ebeveynin mirasına doğrudan katılmak değil, öz ebeveynin kendi mirasının paylaşılmasıdır.

Üvey Kardeş ile Yarım Kan Kardeş Farkı

Günlük dilde “üvey kardeş” sözü iki farklı ilişki için kullanılır ve miras sonucu da buna göre değişir.

• Öz kardeş: anne ve babası ortaktır; hem anne hem baba tarafından pay alır.
• Yarım kan kardeş (baba bir veya ana bir): yalnız bir ebeveyni ortaktır; yalnız ortak ebeveynin payından mirasçı olur.
• Kan bağı olmayan üvey kardeş: ortak ebeveyni yoktur, örneğin üvey annenin önceki evliliğinden çocuğu; yasal mirasçı değildir.

Yarım kan kardeşin payı, TMK m.496'daki halefiyet kuralından çıkar. Anne ve baba ayrı ayrı yarımşar pay sahibidir; her birinin payı yalnız kendi altsoyuna geçer. Baba bir kardeş, babanın altsoyudur ama annenin altsoyu değildir; bu yüzden annenin payından hiçbir şey alamaz, babanın payını ise öz kardeşlerle eşit paylaşır. Yukarıdaki örnek tablodaki 3/4 ve 1/4 sonucu bu hesaptan doğar.

Saklı Paylar ve Vasiyetle Değiştirilebilecek Kısım

Yasal paylar, vasiyetname yoksa uygulanır. Mirasbırakan altsoyu, anne-babası veya eşi varsa mirasının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarruf yapabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamını dilediği kişiye bırakabilir (TMK m.505). Saklı pay oranları TMK m.506'da sayılmıştır: altsoy için yasal payın yarısı, anne ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payı, 4 Mayıs 2007 kabul tarihli 5650 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle kaldırılmıştır. Kanun 10 Mayıs 2007 tarihli ve 26518 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. Kardeşler yasal mirasçı olmaya devam eder, ancak vasiyetle paylarının tamamı başkasına bırakılabilir.

Mirasçılar	Saklı paylar	Serbestçe bırakılabilecek kısım
Eş ve iki çocuk	Eş 1/4 (yasal payın tamamı); her çocuk 3/16 (3/8'in yarısı)	3/8
Eş, anne ve baba	Eş 1/2 (tamamı); anne ve baba 1/16'şar (1/4'ün dörtte biri)	3/8
Eş ve kardeşler (anne-baba ölmüş)	Eş 1/2 (tamamı); kardeşler yok	1/2
Eş ve büyükanne-büyükbabalar	Eş 9/16 (3/4'ün dörtte üçü); büyükanne-büyükbabalar yok	7/16
Yalnız eş	3/4 (tamamın dörtte üçü)	1/4
Yalnız kardeşler	Yok	Tamamı

Saklı payı aşan vasiyet veya bağışlara karşı izlenecek yol ve süreler saklı pay ve tenkis davası yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Payları Değiştiren Diğer Durumlar

Tablolardaki oranlar, mirasçıların mirası kabul ettiği ve mirastan uzaklaştırılmadığı varsayımına dayanır. Şu durumlar dağılımı değiştirir:

• Mirasın reddi: Reddeden yasal mirasçının payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Altsoyun tamamı reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK m.613). Süre ve usul için reddi miras yazısına bakılabilir.
• Mirastan yoksunluk: Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden ya da aldatma, zorlama veya korkutmayla vasiyet yaptıran veya vasiyet yapmasını engelleyen kişi mirasçı olamaz (TMK m.578). Yoksunluk yalnız onu etkiler; altsoyu, önce ölmüş kişinin altsoyu gibi mirasçı olur (TMK m.579).
• Mirasçılıktan çıkarma: Mirasbırakan, kanunda sayılan sebeplerle saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m.510). Mirasbırakanın sağlığında mirasçısıyla yaptığı mirastan feragat sözleşmesi de paylaşımı etkileyen durumlardandır.
• Sağlığında yapılan devirler: Gerçekte bağış olduğu hâlde satış gibi gösterilen tapu devirleri terekeyi küçültür; bu konu mirastan mal kaçırma yazısında ele alınmıştır.

Payların hesaplandığı tereke yalnız taşınmaz ve banka hesaplarından ibaret değildir. Kripto varlık, platform bakiyesi gibi değerlerin terekeye girip girmediği ve hayat sigortası ile BES'in durumu dijital miras yazısında anlatılmıştır.

Paylar Mirasçılık Belgesinde Nasıl Gösterilir?

Yasal mirasçılar ve payları, noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınan mirasçılık belgesinde (veraset ilamı) kesir olarak yazılır. Belge, mirasçılık sıfatını yaratmaz, yalnız ispat eder; içeriği gerçeğe aykırıysa iptali istenebilir. Başvuru yeri ve belgenin hatalı çıkması hâlinde izlenecek yol için mirasçılık belgesi yazısına bakılabilir.

Belgedeki paylar, hangi malın kime kalacağını göstermez; her paya düşen vergi ve istisna tutarı veraset ve intikal vergisi yazımızda anlatılmıştır. Mirasçılar paylaşıma kadar terekeye elbirliğiyle maliktir; anlaşamazlarsa paylaşım ortaklığın giderilmesi davası ile yapılır. Mirasçı tespiti, mal rejimi tasfiyesi ve saklı pay hesabının birlikte yapılması gereken dosyalarda miras avukatı sayfasında süreç aşama aşama anlatılmıştır.

Yasal Mirasçılar ve Miras Payları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Miras eşe mi çocuklara mı kalır?

İkisine birlikte kalır. Sağ kalan eş çocuklarla birlikte mirasın dörtte birini alır, kalan dörtte üç çocuklar arasında eşit bölünür (TMK m.499 ve m.495). Eşin ayrıca edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı varsa, bu alacak miras paylaşımından önce ve ondan ayrı hesaplanır.

Çocuğu olmayan eşlerden biri ölürse miras kime kalır?

Ölenin anne ve babası ya da onların altsoyu (kardeşler, yeğenler) varsa mirasın yarısı eşe, diğer yarısı bu zümreye kalır. Bu zümrede kimse yoksa eş büyükanne-büyükbaba tarafıyla birlikte dörtte üç alır; o tarafta da mirasçı yoksa mirasın tamamı eşe geçer.

Anne ve baba sağken kardeşler mirasçı olur mu?

Hayır. Kardeşler, ancak mirasbırakandan önce ölmüş olan anne ya da babanın yerine geçerek mirasçı olur (TMK m.496/2). Anne ve babadan yalnız biri ölmüşse, onun payı kardeşlere geçer; sağ olan ebeveyn kendi payını alır.

Üvey çocuk mirasçı olur mu?

Evlat edinilmemiş üvey çocuk, üvey anne ya da üvey babasının yasal mirasçısı değildir; çünkü aralarında soybağı yoktur. Üvey çocuğa ancak vasiyetname ile ve saklı paylar dışında kalan kısımdan pay bırakılabilir. Evlat edinilmişse evlat edinene öz çocuk gibi mirasçı olur.

Ölen kardeşten üvey kardeşe miras kalır mı?

Ortak anne ya da babası olan, yani baba bir veya ana bir kardeş yarım kan kardeştir ve ortak ebeveynin payından mirasçı olur. Hiçbir ortak ebeveyni olmayan kişi, örneğin üvey annenin önceki evliliğinden çocuğu, mirasçı değildir.

Evlatlık öz çocukla aynı payı alır mı?

Evet. Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve öz çocuklarla eşit pay alır (TMK m.500). Evlatlık kendi ailesinden de mirasçı olmaya devam eder; buna karşılık evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olamaz.

Boşanma davası sürerken eş ölürse diğer eş mirasçı olur mu?

Kural olarak olur, çünkü evlilik ölümle sona ermiştir. Ancak ölen eşin mirasçılarından biri boşanma davasına devam eder ve sağ kalan eşin kusuru ispatlanırsa, sağ kalan eş yasal mirasçılığını kaybeder (TMK m.181/2).

Kız ve erkek çocuğun miras payı farklı mı?

Hayır. Türk Medeni Kanunu'na göre çocuklar eşit olarak mirasçıdır (m.495/2); cinsiyet, yaş, evli ya da bekâr olmak payı değiştirmez. Mirasçılık belgesini düzenleyen noter ve mahkeme bu kanuna göre pay belirler.