URSA Avukatlık

Yaralamalı Kazada Ehliyete El Konulur mu

Trafik Kazası7 dk okumaEklenme:
Yaralamalı trafik kazasında ehliyete el konulup konulmayacağı sorusu

Yaralamalı kazada ehliyete kaza yerinde kendiliğinden el konulmaz; kazanın yaralamalı olması belgenin kaza yerinde alınması için tek başına yeterli değildir. Belge, alkol, ölçümü reddetme, olay yerinden izinsiz ayrılma ya da kırmızı ışık ihlali gibi ayrı bir sebep tespit edilirse tutanakla alınır. Asıl yaptırım dava sonunda gelir: taksirle yaralamadan mahkûm olan sürücünün belgesinin üç aydan üç yıla kadar geri alınmasına karar verilebilir (TCK m.53/6). Karar zorunlu değildir, hükmün açıklanması geri bırakılırsa infaz edilmez ve süre bitince belge iade edilir. Ehliyetin geri alınması ve iadesi sürecinin adımları da aşağıda sıralanmıştır.

Yaralamalı Kazada Ehliyete El Konulur mu?

Kanunda yaralamalı kaza sebebiyle belgenin kaza yerinde alınmasını öngören bir hüküm yoktur. Yaralanmalı kazada ehliyete el konulur mu diye soran sürücü için belirleyici olan, kazayla birlikte ayrıca bir ihlalin tespit edilip edilmediğidir. Kaza tespit tutanağı düzenlenmesi belgenin alınması anlamına gelmez. Yaralamalı kazaya karışan sürücünün alkol ve uyuşturucu muayenesi ise zorunludur (KTK m.48/3). Kanun "el koyma" ifadesini kullanmaz; karşılığı sürücü belgesinin geri alınmasıdır. Yaralamalı trafik kazası sonrasında ehliyete el koyma ancak aşağıdaki hâllerde gündeme gelir.

İhlal türüne göre ehliyetin geri alınma sürelerini gösteren tablo
HâlDayanakGeri alma
Yasal sınırın üzerinde alkollü araç kullanmakKTK m.48/5İlk seferde 6 ay, beş yıl içinde ikincide 2 yıl, üçüncüde 5 yıl
Kazadan sonra alkol ölçümünü yaptırmamakKTK m.48/95 yıl
Zabıtanın iznini almadan olay yerinden ayrılmakKTK m.81/32 yıl
Kırmızı ışığı ihlal ederek kazaya sebep olmakKTK m.4760 gün
Uyuşturucu veya uyarıcı madde almış olmakKTK m.48/8Belge iptal edilir
Adli kontrol olarak araç kullanma yasağıCMK m.109/3-dHâkimin belirlediği süre

İlk beş hâlde geri almayı KTK m.6'da sayılan görevliler tutanakla yapar, adli kontrolde ise soruşturmada sulh ceza hâkimi karar verir (CMK m.110/1). Kazaya asli kusurla sebep olanın belgesinin bir yıl geri alınması (KTK m.118) yalnız ölümle sonuçlanan kazalar için öngörülmüştür; yaralamalı kazada bu hüküm uygulanmaz. Ölümlü kazadaki tablo ölümlü kazada ehliyet kaç yıl alınır yazısında. Geri almayla iptalin farkı ehliyet iptali yazısındadır. Adli kontrolde hâkim veya savcı, meslek gereği araç kullanma konusunda sürekli ya da geçici izin verebilir (CMK m.109/5); yükümlülüğün devamı en geç dört ayda bir değerlendirilir (m.110/4). Adli kontrolün ayrıntısı ölümlü trafik kazasında tutuklama olur mu yazısında anlatılıyor.

Taksirle Yaralamada Ehliyetin Geri Alınması Kaç Ay Sürer?

Ceza mahkemesi, trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet hâlinde, belgenin üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere geri alınmasına karar verebilir (TCK m.53/6). Fıkra "karar verilebilir" dediği için geri alma zorunlu değildir; süreyi sınırlar içinde hâkim belirler ve Yargıtay 12. Ceza Dairesi ölçüt olarak taksirin yoğunluğunu ve neticenin ağırlığını gösterir. Taksirle yaralamanın cezası taksirle yaralama suçu ve cezası yazısındadır. İncelediğimiz kararlarda süreler şöyledir.

Mahkeme kararıyla ehliyet geri alma süresi, belgenin iadesi ve itiraz yolu
  • 6 ay: Asli kusurlu sürücü, TCK m.89/2 kapsamında ağır yaralanmaya sebep olmuş, adli para cezası ile 6 ay geri alma kararı verilmişti. Daire süreyi usul ve yasaya uygun bulmuş, hükmü başka bir yönden düzeltilerek onamıştır (E. 2023/593, K. 2024/69, T. 10.01.2024).
  • 6 ay: 30 km/saat sınırlı yerde 80 km/saat ile yayaya çarpan sürücü adli para cezasına mahkûm edilmişti. İlk derece mahkemesinin TCK m.53/6'yı uygulamaması bölge adliye mahkemesince hukuka aykırılık sayılarak 6 ay geri alma eklenmiş, Daire hükmü onamıştır (E. 2025/1067, K. 2026/4963, T. 12.05.2026).
  • 1 yıl: Yolcu otobüsü sürücüsünün asli kusurlu olduğu, yolcunun hayati tehlike geçirdiği kazada mahkeme adli para cezasıyla birlikte 1 yıl geri alma kararı vermiştir. Daire, şoförlükle geçindiği itirazını kabul etmemiş, süreyi kusur ve neticeyle orantılı bularak onamıştır (E. 2023/171, K. 2023/1843, T. 25.05.2023).

Geri alma, kazaya karışılan aracı sürme yetkisi veren sınıfla sınırlı olmalıdır. Daire, minibüs kazasında belgenin yalnız D1 sınıfı yönünden geri alınması gerektiğini belirterek hükmü bu düzeltmeyle onamıştır (E. 2023/5549, K. 2023/5588, T. 13.12.2023). Otomobil kazasında kararda A2 sınıfının geri alınması da aynı gerekçeyle hükümden çıkarılmıştır (E. 2023/593, K. 2024/69).

Hükmün Açıklanması Geri Bırakılırsa Ehliyet Alınır mı?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında mümkündür; karar, müsadere dışında hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK m.231/5). Belge bakımından sonucu Yargıtay 12. Ceza Dairesi açıkça yazmıştır. Taksirle yaralamada adli para cezası, HAGB ve 6 ay geri alma kararı verilmiş, kesinleşmeden sonra belgeye ilişkin ceza fişi düzenlenip infaza gönderilmişti. Daire, bu güvenlik tedbirinin hükmün içeriğine dâhil olduğunu ve hüküm açıklanmadığı sürece infaz edilemeyeceğini belirterek kanun yararına bozma istemini kabul etmiştir (E. 2023/5178, K. 2023/4144, T. 18.10.2023). Yani denetim süresi boyunca belge alınmaz. Süre içinde kasten yeni suç işlenmezse dava düşer (m.231/10); işlenirse hüküm açıklanır ve geri alma da infaz edilebilir hâle gelir (m.231/11). Ayrıntı HAGB nedir yazısında.

Asıl engel çoğu zaman şarttır: zararın aynen iade, önceki hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmesi gerekir (m.231/6-c). Daire, katılanın zararı tam giderilmediği için HAGB uygulanmamasını yerinde bulmuştur (E. 2023/593, K. 2024/69). Zararın hükümden önce cebri icra yoluyla ödenmesi ise iradi giderim sayılmamıştır (E. 2023/171, K. 2023/1843). Bu kararlar maddenin eski metnine göre verilmiştir; güncel metin zararın denetim süresi içinde aylık taksitlerle ödenmesine de izin verir (m.231/9).

Hapis Paraya Çevrilirse veya Adli Para Cezası Verilirse Ehliyet Geri Alınır mı?

TCK m.53/6 mahkûmiyete bağlıdır; cezanın hapis olması aranmaz. Yukarıda anlatılan üç dosyada da hükmedilen ceza adli para cezasıdır, geri alma kararı onunla birlikte verilmiş ve Daire geri alma yönünden hukuka aykırılık görmemiştir. Adli para cezasını ödemek geri alma kararını ortadan kaldırmaz; kanun süreyi cezanın tümüyle infazından başlatır. Kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/1-a). Taksirli suçlarda uzun süreli hapis de çevrilebilir, ancak bilinçli taksirde bu hüküm uygulanmaz (m.50/4). Hapis ve adli para cezası seçenek olarak öngörüldüğünden mahkeme hapis seçerse ceza artık paraya çevrilmez (m.50/2). Özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak işlenen suçta belgenin geri alınması, hapsin çevrilebildiği seçenek yaptırımlar arasında da sayılmıştır; süresi cezanın yarısından bir katına kadardır (m.50/1-e). Adli para cezasının nasıl hesaplandığı ve ödendiği adli para cezası yazısındadır. Kısacası paraya çevirme veya adli para seçilmesi ehliyeti korumaz; ehliyet açısından belirleyici olan HAGB şartlarının oluşup oluşmadığıdır.

Ehliyetin Geri Alınması Nasıl İşler, Belge Ne Zaman İade Edilir?

Mahkemenin geri alma kararı hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar (TCK m.53/6). Karayolları Trafik Yönetmeliği m.168/a, geri almanın varsa hürriyeti bağlayıcı cezanın infazından sonra uygulanacağını, işlemin mahalli zabıta ile trafik zabıtasınca yürütüleceğini ve tebliğden itibaren başlayacağını yazar. Örneğin 1 yıl hapis ve 6 ay geri alma kararında altı ay, hapis cezasının infazı bittikten sonra işlemeye başlar. Başlangıç ve bitiş tarihi kesinleşme, tebliğ ve infaz kayıtlarına göre belirlendiğinden mahkemenin yazı işleri müdürlüğünden sorulmalıdır.

Süre bitince belge iade edilir; iptal olmadığı için kurs ve sınav gerekmez. Yönetmelik m.167'ye göre geçici geri alınan belge tutanakla tespit edilir ve süresi sonunda imza karşılığı teslim edilir. Aynı dosyada alkol ya da olay yerinden ayrılma gibi tutanaklı bir geri alma da varsa, o belgenin iadesi için KTK kapsamındaki idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması şarttır (m.48/13, m.81/3). Geri alma süresi içinde araç kullanana 200.000 TL idari para cezası verilir (m.36/3-b).

Ehliyetin Geri Alınmasına Karşı Ne Yapılabilir?

Yol, geri almanın dayanağına göre değişir. Tutanakla yapılan idari geri almaya tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir; usul ehliyete el konulmasına itiraz yazısındadır. Mahkemenin TCK m.53/6 kararı ise hükmün parçasıdır ve gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf edilir (CMK m.273/1). Sürenin uzunluğu, belge sınıfı ve orantılılık itirazları istinafta ileri sürülebilir; Yargıtay bir dosyada şoförlükle geçinme itirazını yerinde görmemiştir. Mahkûmiyetin seyri trafik kazası ceza davası yazısında anlatılıyor.

Yaralamalı Kazada Ehliyet Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yaralanmalı kazada ehliyete el konulur mu?

Yalnızca yaralanma sebebiyle kaza yerinde el konulmaz. Alkol, ölçüm yaptırmama, olay yerinden ayrılma veya kırmızı ışık ihlali gibi ayrı bir ihlal varsa tutanakla geri alınır. Mahkûmiyet hâlinde ceza mahkemesi de TCK m.53/6 uyarınca geri alma kararı verebilir.

Taksirle yaralamada ehliyet kaç ay geri alınır?

Kanuna göre en az üç ay, en çok üç yıldır. İncelediğimiz Yargıtay kararlarında 6 ay ve 1 yıllık süreler onanmıştır. Süreyi hâkim, taksirin yoğunluğuna ve neticenin ağırlığına göre belirler.

Tali kusurlu sürücünün ehliyeti geri alınır mı?

Fıkra kusur oranını aramaz; trafik düzeninin gerektirdiği özen yükümlülüğüne aykırılıkla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet yeter. İncelediğimiz örneklerde sürücüler asli veya tam kusurluydu. Tali kusurlu sürücü mahkûm olursa karar yine verilebilir, ancak süre taksirin yoğunluğuna ve neticenin ağırlığına göre belirlenir.

Uzlaşma veya şikâyetten vazgeçme olursa ehliyet geri alınır mı?

Şikâyete bağlı hâllerde uzlaşma sağlanır ya da şikâyetten vazgeçilirse dava düşer ve mahkûmiyet olmayacağı için TCK m.53/6 kararı verilmez. Alkol veya olay yerinden ayrılma gibi tutanakla verilmiş idari geri almalar bundan etkilenmez. Şikâyet kuralları trafik kazasında şikâyetçi olmak yazısında.

Yaralamalı kazada ehliyet iptal edilir mi?

Taksirle yaralamanın sonucu iptal değil, geçici geri almadır; süre bitince aynı belge iade edilir. İptal, uyuşturucu veya uyarıcı madde alarak araç kullanmak gibi ayrı hâllerde söz konusudur (KTK m.48/8).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler