Adli Yardım Dilekçe Örneği ve Gerekli Belgeler

Adli yardım iki ayrı kapıdan istenir. Davanın görüleceği mahkemeye verilen dilekçeyle (HMK m.334-340) yargılama giderlerinden geçici muafiyet ve gerekirse avukat istenir; mali durumu gösteren belgeler dilekçeye eklenir. Avukat tutacak gücü olmayan kişi ise baronun adli yardım bürosuna başvurur (Avukatlık Kanunu m.176-181). Mahkeme ret kararı verirse tebliğden itibaren iki hafta içinde aynı mahkemeye dilekçeyle itiraz edilir; baro reddederse baro başkanına başvurulur ve onun kararı kesindir. Aşağıda iki yol için kopyalanabilir dilekçe örneği, hangi belgelerin eklendiği, kararın kapsamı ve geri alma kuralları kanun metnine göre anlatılıyor.

Adli Yardım Mahkemeden mi Barodan mı İstenir?

İki yol birbirinin yerine geçmez, çoğu dosyada birlikte işler. Mahkemeden istenen adli yardım yargılama giderleriyle ilgilidir. Baro adli yardımı ise avukatlık hizmetinin sağlanmasıdır (Avukatlık Kanunu m.176). Davanın avukatla takibi gerekiyorsa mahkeme de kararla avukat temini isteyebilir; bu durumda avukatı baro görevlendirir ve ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (HMK m.335/1-ç ve m.340).

	Mahkemeden adli yardım	Baro adli yardım bürosu
Dayanak	HMK m.334-340	Avukatlık Kanunu m.176-181
Nereye başvurulur?	Asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeye; icra ve iflas takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine; kanun yolunda bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya (m.336)	Baronun adli yardım bürosuna veya büro temsilcilerine (m.178)
Ne sağlar?	Giderlerden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi, gerekirse avukat temini (m.335)	Büronun görevlendirdiği avukatın hizmeti (m.179)
Ret hâlinde	Tebliğden itibaren iki hafta içinde mahkemeye itiraz; karar kesindir (m.337/2)	Baro başkanına başvuru; karar kesindir (m.178/2)

Adli Yardımdan Kimler Yararlanır?

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişiler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde adli yardımdan yararlanabilir. Tek şart ödeme gücünün olmaması değildir; talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması da gerekir (HMK m.334/1). Yabancıların yararlanması ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır (m.334/3).

Bu hüküm her hukuk davasına uygulandığı için boşanma davasında, iş mahkemesinde ve tazminat davalarında aynı kalıp kullanılır. Dilekçede asıl iş, ödeme gücünün olmadığını somut olgularla göstermek ve davanın dayanaksız olmadığını kısaca ortaya koymaktır.

Adli Yardım Dilekçesine Hangi Belgeler Eklenir?

Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır (HMK m.336/2). Kanun belge adı saymaz; hangi evrakın yeterli olduğunu mahkeme değerlendirir. Ret kararında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça yazılmak zorundadır (m.337/1). Uygulamada genellikle aşağıdaki evrak sunulur.

• Nüfus kayıt örneği veya hane halkını gösteren belge; bakmakla yükümlü olunan kişiler.
• Gelir durumunu gösteren evrak. Çalışanlar için maaş bordrosu veya bildirim, çalışmayanlar için gelirinin bulunmadığını gösteren kayıt.
• Muhtarlıktan alınan, ikamet ve yoksulluk durumunu bildiren belge.
• Kira sözleşmesi, kredi veya borç belgeleri gibi aylık yükümlülükleri gösteren evrak.
• Taşınmaz ve araç kaydı bulunmadığına ya da bulunan malvarlığına ilişkin sorgu sonuçları.
• Hastalık, engellilik veya işsizlik gibi ödeme gücünü azaltan hâllerin belgesi.

Hepsini sunmak zorunlu değildir, hiçbirinin tek başına yeterli sayılacağı da garanti edilemez. Önemli olan belgelerin dilekçede anlatılan durumla uyumlu olmasıdır. Talebe ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336/4).

Mahkemeden Adli Yardım Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki kalıp, ilk derece mahkemesinde görülecek veya görülmekte olan bir hukuk davası için hazırlanmıştır. Noktalı alanlar dosyanın bilgileriyle doldurulur. Talep dava dilekçesiyle birlikte yapılacaksa bu metin dava dilekçesinin içine ayrı bir bölüm olarak da yazılabilir. İcra takibinde hitap, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yapılır (Bursa için Bursa Adliyesi rehberi); kanun yolunda ise bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yöneltilir (m.336).

…………… MAHKEMESİ'NE

DOSYA NO: …… / …… Esas (dava henüz açılmadıysa: dava dilekçesi ile birlikte sunulmuştur)

TALEP EDEN (DAVACI / DAVALI): ………………… , T.C. Kimlik No: ………………… , Adres: …………………

VEKİLİ: ………………… (varsa)

KARŞI TARAF: ………………… , Adres: …………………

KONU: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334 ve devamı uyarınca adli yardım talebimizdir.

AÇIKLAMALAR:

1. …… tarihinde ……………… sebebiyle …………… davası açılmıştır / açılacaktır. Davanın özeti şöyledir: ………………………………… . Dayanacağım deliller aşağıda gösterilmiştir.

2. Ben …………… olarak çalışmakta / çalışmamakta olup aylık net gelirim ……………’dir (gelirim yoktur). Evimde benimle birlikte yaşayan ……… kişi bulunmakta, bunlardan ……… kişinin bakımı bana aittir. Aylık kira / borç / sağlık gideri yükümlülüğüm ……………’dir. Adıma kayıtlı taşınmaz ve araç bulunmamaktadır / ………………… bulunmaktadır.

3. Yukarıdaki durum nedeniyle bu davada yapılacak yargılama giderlerini karşılamam, kendimin ve ailemin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürecektir. Mali durumumu gösteren belgeler ekte sunulmuştur.

4. Talebim açıkça dayanaktan yoksun değildir; iddia / savunmamın dayanağı ………………………………… ’dır.

5. Davanın avukatla takibi gerekli olduğundan, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temin edilmesini de talep ediyorum. (Avukat istenmiyorsa bu madde çıkarılır.)

HUKUKİ SEBEPLER: 6100 sayılı HMK m.334-340 ve ilgili mevzuat.

DELİLLER VE EKLER: 1) Nüfus kayıt örneği, 2) Gelir durumunu gösteren belge, 3) Muhtarlık ilmühaberi (yoksulluk durumu), 4) Taşınmaz ve araç kaydı sorgusu, 5) …………………

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan sebeplerle, HMK m.335 uyarınca; a) yapılacak tüm yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmama, b) giderler için teminat göstermekten muaf tutulmama, c) dava sırasında yapılması gereken giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesine, ç) ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temin edilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. …/…/……

Talep eden / Vekili, Ad Soyad, İmza

Dilekçedeki mali durum bilgileri belgeyle örtüşmelidir. Mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkan kişinin adli yardım kararı kaldırılır (m.338). Bu nedenle bilinmeyen bir bilgi tahmin edilerek yazılmaz.

Adli Yardım Kararı Neleri Kapsar?

Karar, ilgiliye dört şey sağlayabilir (HMK m.335/1). Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, bu giderler için teminat göstermekten muafiyet, dava ve takip sırasında yapılması gereken giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini. Mahkeme, bu hususlardan yalnız bir kısmından yararlanılmasına da karar verebilir (m.335/2).

Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (m.335/3) ve daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3). Bu ikinci kural pratikte en çok hata yapılan noktadır. Harç ve avans yatırıldıktan sonra yapılan talep, yatırılan tutarı geri getirmez. Giderlerin kimin üzerinde kalacağı ise genel olarak yargılama gideri kurallarına göre, hükümde belirlenir.

Baro Adli Yardım Bürosuna Nasıl Başvurulur?

Adli yardım hizmeti, baro merkezlerinde baro yönetim kurullarınca avukatlar arasından oluşturulan adli yardım bürosu tarafından yürütülür. Avukat sayısı beşten çok olan yargı çevrelerinde baro yönetim kurulu ayrıca bir avukatı büro temsilcisi olarak görevlendirebilir (Avukatlık Kanunu m.177/1). Birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi büroyu kurar; yargı mercilerinin talebi üzerine yapılacak görevlendirmeler Türkiye Barolar Birliğinin elektronik sistemi üzerinden, o ildeki avukatlar arasında eşitlik gözetilerek yapılır (m.177/2).

İstem, adli yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır; istek sahibi isteminde haklı olduğunu delillerle kanıtlamak zorundadır (m.178/1). Kabul edilirse büro, gerekli işlemleri yapmak üzere bir veya birkaç avukat görevlendirir. Avukat, görev yazısının kendisine ulaşmasıyla hizmeti yerine getirmekle yükümlü olur. Bu yükümlülük, ilgilinin gerekli belge ve bilgileri isteğe rağmen vermemesi veya vekâletname vermekten kaçınmasıyla sona erer (m.179). Yani başvuru yapıldıktan sonra da avukatın istediği evrak ve vekâletname zamanında verilmelidir. Büronun kuruluşu, işleyişi ve avukatlara ödenecek ücretler Türkiye Barolar Birliğinin çıkaracağı yönetmelikte düzenlenir (m.181/2), bu nedenle başvuru şekli baroya göre ayrıntıda farklılık gösterebilir. Avukat ücretinin karşı taraftan nasıl alınacağı ise vekalet ücreti hesaplama yazısında anlatılan ayrı bir konudur.

Baro Adli Yardım Bürosuna Başvuru Dilekçesi Örneği

Baroya yapılacak başvuru kısa tutulur. Burada mahkemeye hitap edilmez; hukuki sorun, avukatlık ücretini karşılayamama durumu ve isteğin haklılığını gösteren belgeler özetlenir.

…………… BAROSU BAŞKANLIĞI ADLİ YARDIM BÜROSU'NA

BAŞVURAN: ………………… , T.C. Kimlik No: ………………… , Adres ve telefon: …………………

KONU: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.176-181 uyarınca avukat görevlendirilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. …………… ile aramda …………… konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır. Olayın özeti: ………………………………… . Bu konuda …………… mahkemesinde ………… esas sayılı dava / ……… icra dosyası bulunmaktadır (yoksa: dava açmayı / savunma yapmayı düşünüyorum).

2. Aylık net gelirim …………… , bakmakla yükümlü olduğum kişi sayısı ……… ’dir. Mali durumum nedeniyle avukatlık ücretini ve diğer giderleri karşılayacak durumda değilim. Durumumu gösteren belgeler ektedir.

3. İsteminde haklı olduğumu gösteren deliller ekte sunulmuştur. Avukatın istediği belge ve bilgileri ve vekâletnameyi vermeyi kabul ediyorum.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan sebeplerle, adli yardım isteminin kabulü ile tarafıma bir avukat görevlendirilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. …/…/……

Başvuran, Ad Soyad, İmza

EKLER: 1) Kimlik fotokopisi, 2) Mali durum belgeleri, 3) Uyuşmazlığa ilişkin evrak (dava dilekçesi, tebligat, sözleşme vb.)

Hukuki sorununuzu avukata anlatıp ne yapılabileceğini öğrenmek istiyorsanız Avukata Sor sayfasından soru gönderebilirsiniz; bu, baro başvurusunun yerine geçmez.

Adli Yardım Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?

Mahkeme talebi duruşma yapmadan karara bağlayabilir; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır. Ret kararında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilir (HMK m.337/1). Karar size tebliğ edildiyse üç şeye bakılır.

• İtiraz. Ret kararına, tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilir. Dosya, kanunda gösterilen şekilde başka bir daireye veya aynı işlere bakan en yakın mahkemeye gönderilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (m.337/2).
• Yeniden talep. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir (m.337/2).
• Eksik belgeyi tamamlama. Gerekçede hangi bilgi ve belgenin neden kabul edilmediği yazılı olacağından, itiraz dilekçesinde eksik evrak tamamlanır ve ödeme gücü yeniden somutlaştırılır.

İtiraz süresi önceki metinde bir haftaydı; 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunun 37. maddesiyle iki hafta olmuştur. Eski kararlarda veya eski tebliğ şerhlerinde bir haftadan söz edilebilir; güncel metne göre iki hafta esas alınır ve süre tebliğ tarihinden başlar.

Baro adli yardım bürosu istemi reddederse ilgilisi yazı veya sözle baro başkanına başvurabilir; baro başkanının vereceği karar kesindir (Avukatlık Kanunu m.178/2). Kanun, baro başkanına başvuru için süre belirtmez.

Adli Yardım Geri Alınır mı, Sonradan Ödenir mi?

Adli yardım, giderlerden kalıcı bir muafiyet değil, geçici bir muafiyet ve erteleme sağlar. Üç ihtimal vardır.

• Karar kaldırılabilir. Mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkarsa ya da sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır (HMK m.338).
• Haksız çıkan öder. Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Yani davayı kazanırsanız giderler karşı tarafa yükletilir, kaybederseniz sizden alınabilir (m.339/1).
• Taksit veya muafiyet. Haksız çıkan kişi adli yardımdan yararlanmışsa uygun görülürse giderlerin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödenmesine karar verilebilir. Tahsilin mağduriyete yol açacağı mahkemece açıkça anlaşılırsa hükümde giderlerden tamamen veya kısmen muaf da tutulabilir (m.339).

Adli yardım kararıyla, mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti yargılama gideri olarak Hazineden ödenir (m.340). Trafik kazası dosyasında avukat ücreti ve yargılama giderlerinin birbirinden nasıl ayrıldığı trafik kazası avukat ücretleri yazısında, tazminat davası dilekçesi ise trafik kazası tazminat dava dilekçesi yazısında yer alıyor.

Ceza Dosyasında Adli Yardım mı, Zorunlu Müdafi mi?

Ceza soruşturması ve kovuşturmasında avukat desteği HMK'daki adli yardımla değil, CMK'nın müdafilik kurallarıyla sağlanır: şüpheli veya sanık müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse istemi hâlinde bir müdafi görevlendirilir (CMK m.150/1). Çocuk gibi bazı hâllerde ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın görevlendirme yapılır (m.150/2-3); ayrıntılar savcılık ifadeye çağrılma yazısındadır.

Adli Yardım Başvurusunda Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca "gelirim yok" yazıp belge eklememek. Kanun mali durum belgelerinin sunulmasını zorunlu tutar (m.336/2).
• Talebi dava sırasında harç ve avans yatırdıktan sonra yapmak; daha önce yapılan giderler kapsam dışında kalır (m.337/3).
• Davanın dayanağını hiç yazmamak. Kanun, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasını arar (m.334/1).
• Kanun yolunda talebi ilk derece mahkemesine vermek. Temyiz veya istinafta talep, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (m.336/3).
• Ret kararındaki itiraz süresini kaçırmak. Süre tebliğden başlar ve iki haftadır.
• Mali durumu eksik veya yanlış anlatmak. Bu, kararın kaldırılması sonucunu doğurabilir (m.338).

Dava türüne göre ana dilekçe kalıpları için boşanma dava dilekçesi örneği ve kıdem tazminatı dava dilekçesi yazılarına bakılabilir. Adli yardım talebi, bu dilekçelerle birlikte verilebileceği gibi ayrı bir dilekçeyle de yapılabilir.

Adli Yardım Dilekçesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Adli yardım dilekçesi nasıl yazılır?

Dilekçe davanın görüleceği mahkemeye hitaben yazılır; talep edenin kimliği, karşı taraf, davanın veya savunmanın kısa özeti, mali durum açıklaması, delillerin gösterilmesi ve talep sonucu yer alır (HMK m.336/2). Mali durumu gösteren belgeler ekine konur. Noktalı alanlı kopyalanabilir örnek yazıda verilmiştir.

Adli yardım başvurusu için hangi belgeler gerekir?

Kanun belirli bir belge adı saymaz; ödeme gücünün olmadığını gösteren mali durum belgelerinin sunulmasını ister (HMK m.336/2). Gelir, hane ve malvarlığı durumunu gösteren evrak sunulur. Hangi belgenin yeterli sayılacağına mahkeme karar verir, kabul edilmeyen belgenin sebebi ret kararında yazılır (m.337/1).

Adli yardım talebi reddedilirse ne yapılır?

Mahkemenin ret kararına, tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vererek itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (HMK m.337/2). Ödeme gücünde sonradan ciddi bir azalma olursa yeniden talepte bulunulabilir. Baro adli yardım bürosunun redinde baro başkanına başvurulur ve onun kararı kesindir (Avukatlık Kanunu m.178/2).

Baro adli yardım bürosundan avukat nasıl alınır?

Adli yardım istemi baronun adli yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır. İstek sahibi, isteminde haklı olduğunu delillerle göstermek zorundadır. İstem kabul edilirse büro bir veya birkaç avukat görevlendirir ve avukat görev yazısının kendisine ulaşmasıyla işi yürütmekle yükümlü olur (Avukatlık Kanunu m.178-179).

Adli yardımla ertelenen giderler geri alınır mı?

Ertelenen yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Haksız çıkan kişi için mahkeme en çok bir yıl içinde aylık eşit taksit kararı verebilir; ödemenin mağduriyete yol açacağı anlaşılırsa hükümde tamamen veya kısmen muaf da tutabilir (HMK m.339).

Dava açıldıktan sonra adli yardım istenebilir mi?

İstenebilir, ancak adli yardım daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (HMK m.337/3). Bu yüzden talebi dava dilekçesiyle birlikte yapmak daha güvenlidir. Karar, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (m.335/3); kanun yoluna başvururken talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay'a yapılır (m.336/3).