İkinci El Ayıplı Araç Satışında Satıcının Sorumluluğu

İkinci el araçta satıcı, ayıbı bilmese bile ayıptan sorumludur; ancak hangi kanunun uygulanacağı satıcının kim olduğuna bağlıdır. Şahıstan alınan araçta Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.219 ve devamı, galeri gibi ticari satıcıdan tüketici olarak alınan araçta 6502 sayılı Kanun m.8-12 işler. İki rejimde de alıcı sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değiştirme haklarından birini seçebilir. Ayıp öğrenilince gecikmeden satıcıya bildirilmeli, zamanaşımı ve ihbar süreleri kaçırılmamalıdır. Kilometre düşürme veya hasar gizleme varsa sorumsuzluk kaydı ve zamanaşımı bakımından alıcı lehine istisnalar devreye girer. Başvuru yeri de satıcının sıfatına göre değişir.

İkinci El Araçta Ayıp Nedir, Gizli ve Açık Ayıp Nasıl Ayrılır?

TBK m.219'a göre satıcı, bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından ve kullanım amacı bakımından değeri ya da alıcının beklediği faydayı ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan sorumludur. Araçta bu; motor ve şanzıman arızası, düzeltilmiş şasi, bildirilmeyen boya ve değişen parça, ağır hasar kaydı ve kilometre farkı olarak karşımıza çıkar.

Açık ayıp ile gizli ayıp arasındaki fark sorumluluğu belirler. Satıcı, sözleşme kurulurken alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir. Alıcının aracı yeterince gözden geçirerek görebileceği ayıplardan da ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumlu olur (TBK m.222). Olağan bir incelemeyle ortaya çıkarılamayan ayıp ise gizli ayıptır; sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmesi gerekir (TBK m.223).

Ticari satıcıdan tüketici olarak alımda 6502 sayılı Kanun m.8 devreye girer. Buna göre ilan ve reklamlarda yer alan özellikleri taşımayan mal da ayıplıdır. İlanda “boyasız, değişensiz” yazan aracın değişen parçalı çıkması bu kapsama girer. Tüketicinin sözleşme tarihinde ayıptan haberdar olduğu ya da haberdar olmasının beklendiği hâllerde ise sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz (m.10/2). Bu yüzden alım öncesi ekspertiz ve hasar sorgulaması hem bilgi hem delil açısından önem taşır.

Şahıstan mı Galeriden mi Aldınız, Hangi Kanun Uygulanır?

Belirleyici olan, satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediği ve alıcının tüketici sayılıp sayılmadığıdır. 6502 sayılı Kanun m.3'e göre satıcı ticari veya mesleki amaçla tüketiciye mal sunan kişidir; tüketici ise ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden kişidir. Şirket adına ticari kullanım için alınan araçta alıcı tüketici sayılmayabilir.

Şahıs görünümlü ticari satıcı sorunu da ayrıca incelenmelidir. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesine göre yetki belgesi olmadan ticari faaliyet kapsamında ikinci el taşıt pazarlama veya satışı yapılamaz ve bir takvim yılı içinde doğrudan ya da aracılıkla üçten fazla ikinci el taşıt satışı yapılması hâlinde, aksi Bakanlıkça tespit edilmedikçe her bir satış ticari faaliyet kabul edilir. İlan platformundaki satıcının geçmiş ilanları bu nedenle delil olarak değerlendirilebilir.

Konu	Şahıstan alım (TBK)	Ticari satıcıdan tüketici alımı (6502)
Dayanak	TBK m.219-231	6502 m.8-12, Yönetmelik hükümleri
Ayıp bildirimi	Gözden geçirme ve uygun sürede bildirim zorunlu, ihmalde araç kabul edilmiş sayılır (m.223)	m.8-12 içinde benzer bir bildirim şartı yok, yine de yazılı bildirim ispat için gerekli
İspat	Altı aylık karine benzeri bir hüküm yok	Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıp teslimde var kabul edilir, ayıplı olmadığını satıcı ispatlar (m.10/1)
Seçimlik haklar	Dönme, indirim, onarım, değiştirme ve tazminat (m.227)	Aynı dört hak, tazminat TBK'ya göre (m.11)
Zamanaşımı	Devirden itibaren 2 yıl, ağır kusurlu satıcı bu süreden yararlanamaz (m.231)	Tesliminden itibaren 2 yıl, ikinci elde satıcı sorumluluğu 1 yıldan az olamaz, ağır kusur veya hile varsa zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (m.12)
Sorumsuzluk kaydı	Ağır kusurda hükümsüz (m.221)	Haksız şart olarak hükümsüz sayılabilir (m.5)
Görevli yer	Asliye hukuk mahkemesi (HMK m.2), ticari dava ise ticari dava kuralları	Tüketici mahkemesi (m.73), sınır altında hakem heyeti (m.68)

Alıcının Seçimlik Hakları Nelerdir?

TBK m.227 ve 6502 sayılı Kanun m.11 aynı dört hakkı sayar. Alıcı bunlardan yalnızca birini seçer.

• Sözleşmeden dönme, araç geri verilmeye hazır olduğu bildirilerek kullanılır.
• Bedel indirimi, aracı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim istemektir.
• Ücretsiz onarım, aşırı masraf gerektirmiyorsa bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere istenir.
• Ayıpsız benzeriyle değiştirme, imkân varsa istenir; ikinci el araç tek olduğundan çoğu zaman mümkün olmaz.

Tüketici işleminde onarım veya değiştirme talebi satıcıya yöneltildiğinden itibaren en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir. Yerine getirilmezse alıcı diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir (6502 m.11/4). Ücretsiz onarım veya değiştirme satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa alıcı dönme veya indirim haklarından birine yönelir (m.11/3). TBK'da da satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline çok yakınsa alıcı yalnızca dönme veya değiştirmeyi isteyebilir (m.227).

Dönme hâlinde alıcı aracı elde ettiği yararlarla birlikte iade eder; karşılığında ödediği bedeli faiziyle, sözleşme ve araç için yaptığı giderleri ve ayıptan doğan doğrudan zararı isteyebilir. Satıcı kusursuzluğunu ispat etmedikçe diğer zararlar da giderilir (TBK m.229). Faiz oranları için kanuni faiz oranı yazısına bakılabilir. Tüketici bu haklardan biriyle birlikte TBK hükümlerine göre tazminat da isteyebilir (6502 m.11/6).

Ayıp Ne Zaman ve Nasıl Bildirilmelidir?

TBK m.223'e göre alıcı, aracı işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmeli, satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde bildirmelidir. İhmal hâlinde araç kabul edilmiş sayılır. Olağan incelemeyle anlaşılamayan ayıp sonradan ortaya çıkarsa hemen bildirilmelidir; bildirilmezse araç bu ayıpla kabul edilmiş sayılır.

Satıcı ağır kusurluysa bildirimin geç yapıldığını ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından da aynı kural geçerlidir (TBK m.225). Alıcı ile satıcı tacir ise Türk Ticaret Kanunu m.23 devreye girer. Ayıp teslimde açıkça belliyse iki gün, değilse teslimden sonra sekiz gün içinde inceleme yapılıp ihbar edilmesi gerekir.

Bildirim sözlü de yapılabilir, ancak ispat için noter ihtarnamesi, e-posta veya kayda geçen mesaj tercih edilmelidir. Bildirimden sonra aracı ayıbı büyütecek biçimde kullanmamak ve onarıma sokmadan önce durumu belgelemek gerekir. Örnek metin aşağıda yer alıyor.

Zamanaşımı ve Süreler Ne Kadardır?

TBK m.231 uyarınca satıcı daha uzun süre üstlenmedikçe ayıptan doğan her dava, ayıp sonradan ortaya çıksa bile devirden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Satıcı ayıplı devirde ağır kusurluysa bu süreden yararlanamaz; bu durumda genel hüküm olan on yıllık süre gündeme gelir (TBK m.146). 6502 sayılı Kanun m.12'de de iki yıllık süre teslimden başlar, ikinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz ve ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Bu hükümlerin birlikte okunuşu şöyledir. Galeri sözleşmesine yazılan sorumluluk süresi, kanunun alt sınırı olan bir yılın altına inemez. Kilometre veya hasar gizlendiyse süre savunması çoğu zaman sonuç vermez. TBK'da devir, 6502 sayılı Kanunda teslim tarihi esas alınır; bu nedenle noter satış tarihi, fiilî teslim ve sözleşme tarihi dosyada birlikte tutulmalıdır.

Kilometre Düşürme, Hasar Kaydı ve Değişen Parça Gizlenmişse Ne Olur?

Kilometre göstergesinin geri alınması, araç hakkında alıcının karar vermesini doğrudan etkileyen bir niteliktir. Gerçek kilometreyle gösterilenin farkı değer kaybı doğurur; satıcı farkı biliyorsa ağır kusur ve hile tartışması başlar. Ceza tarafı ayrı yürür ve araç kilometre düşürme cezası yazısında anlatılmıştır; hukuk davası ceza dosyasının sonucunu beklemek zorunda değildir.

Hasar kaydı için durum benzerdir. Ağır hasar kaydı sorgulanabilir; satıcı kaydı bildiği hâlde söylemediyse gizli ayıp ve ağır kusur tartışması başlar. Yönetmelik m.20'ye göre ticari satıcının satışa sunduğu ikinci el araçta kolay görülür bir tanıtım kartı bulunur ve kartta kilometre, satış fiyatı, boyalı ve değişen parçalar, niteliği belirtilmek suretiyle hasar kaydı ile rehin veya haciz şerhi bulunup bulunmadığı yer alır. İlanda yanıltıcı bilgi vermek de yasaktır (m.21).

Aracı satışa bırakan kişi ile aracılık yapan işletme arasında düzenlenen taşıt teslim belgesinde tescil ve kilometre bilgileri, boyalı ve değişen parça bilgileri ile beyan edilen arıza ve hasar bilgileri bulunur (m.19). Bu belge, işletme aracılık yaptığında kimin neyi beyan ettiğini göstermesi bakımından önemlidir. Belgede yazan bilgi ile aracın gerçek durumu çelişiyorsa fark, ayıp iddiasının dayanağı olur.

İkinci El Taşıt Ticareti Yönetmeliği Alıcıya Ne Sağlar?

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik 27 Ağustos 2024 tarihli ve 32645 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış, 2018 tarihli eski ikinci el yönetmeliğini yürürlükten kaldırmıştır. Aşağıdaki maddeler bu metne göredir; sonraki değişiklikler için güncel hâl mevzuat.gov.tr'den kontrol edilmelidir.

Konu	Yönetmelik hükmü
Yetki belgesi	Yetki belgesi olmadan ticari faaliyet kapsamında ikinci el taşıt pazarlama veya satışı yapılamaz (m.5)
Ekspertiz raporu	Tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 ve N1G olan taşıtlarda satıştan önceki on gün içinde rapor alınır; model yılına göre sekiz yaşın veya 160 bin kilometrenin üzerindeki taşıtlar için zorunlu değildir (m.16)
Rapor sorumluluğu	Ekspertiz işletmesi, rapordaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur; aldatıcı rapor için tüketicinin 6502 sayılı Kanundaki ayıplı hizmet hakları saklıdır (m.16/5)
İşletme garantisi	Sekiz yaşın veya 160 bin kilometrenin altındaki M1, M1G, N1, N1G taşıtların motor, şanzıman ile elektrik ve elektronik sistemleri satış tarihinden itibaren üç ay veya beş bin kilometre garanti altındadır (m.17/1)
Onarım süresi	Garanti kapsamındaki arıza en çok kırk beş iş günü içinde giderilir (m.17/2)
Kanuni hakların saklılığı	Tüketicilerin 6502 sayılı Kanundaki ayıplı mala ilişkin hakları saklıdır (m.17/8)

İşletme garantisi, kanuni ayıp sorumluluğunun yerine geçmez. Garanti dışında kalan hâller de vardır; örneğin ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar ve satış sırasında alıcı tarafından bilindiği işletme tarafından belgelendirilen arızalar garanti kapsamı dışındadır (m.18). Garanti kapsamı dışında kalmak kanuni ayıp sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; yalnız alıcının satış sırasında bildiği ayıp için TBK m.222 geçerlidir. Satışta işletmenin yetki belgesi numarasını ve ekspertiz raporunu notere ibraz etme yükümlülüğü de vardır (m.15). Ekspertiz şirketinin raporu ile sigorta eksperinin kaza hasarı raporu farklı belgelerdir; ikincisinin nasıl okunacağı ve itiraz yolları eksper raporu yazısında anlatılıyor.

Araç satışı ayrıca noterde yapılmak zorundadır; Karayolları Trafik Kanunu m.20/d uyarınca noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devir geçersizdir. Noter dışında senetle yapılan alım satımın sonuçları haricen satılan araç yazısında ele alınmıştır.

Araç Satıldığı Gibidir Kaydı Satıcıyı Kurtarır mı?

Hayır, her durumda değil. TBK m.221'e göre satıcı satılanı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa ayıptan sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Satıcının ayıbı bilip söylememesi veya satıcılığı meslek edinmiş birinin bilmesi gereken bir ayıbı bildirmemesi bu kapsamda değerlendirilir.

Tüketici sözleşmelerinde tablo daha da alıcı lehinedir. Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye eklenen, dürüstlük kuralına aykırı ve tüketici aleyhine dengesizlik doğuran şartlar haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür (6502 m.5). Önceden hazırlanmış standart sözleşmede yer alan “araç mevcut hâliyle satılmıştır” gibi şartlarda tüketici içeriğe etki edememişse şart müzakere edilmemiş sayılır. Buna karşılık alıcı ayıbı biliyorsa veya ekspertiz raporuyla öğrenmişse, bildiği ayıp sorumluluğu doğurmaz.

Hangi Mahkemeye veya Kuruma Başvurulur?

Uyuşmazlık tüketici işlemiyse tüketici mahkemeleri görevlidir. Tüketici davası, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (6502 m.73). Tacir olmayan iki kişi arasındaki satışta dava konusunun değerine bakılmaksızın görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davalar ticari davadır (TTK m.4).

Tüketici hakem heyetine başvuru, uyuşmazlığın değeri 6502 m.68 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılan parasal sınırın altındaysa zorunludur; sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için heyete başvurulamaz. Güncel tutar Ticaret Bakanlığının her yıl yayımladığı tebliğden öğrenilmelidir. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya işlemin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir. Heyet kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir (m.70/3).

Arabuluculuk bakımından tablo şöyledir. Tüketici mahkemesinde görülecek davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar bunun dışındadır. Tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve iki saatlik ücret tutarını geçemez (m.73/A). Ticari dava niteliğindeki para alacağı ve tazminat davalarında da dava şartıdır (TTK m.5/A). Tacir olmayan iki kişi arasındaki satış bu hükümlerin dışında kalır; yine de taraflar gönüllü olarak arabulucuya gidebilir. Sürecin işleyişini arabuluculuk yazısı genel hatlarıyla gösteriyor.

Delil Tespiti ve Bilirkişi Raporu Ne İşe Yarar?

Ayıp çoğu zaman aracın onarılması, satılması veya kullanılmasıyla silinir. HMK m.400'e göre taraflar henüz açmadıkları davada ileri sürecekleri vakıanın tespiti için bilirkişi incelemesi, keşif veya tanık dinletilmesini isteyebilir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar vardır. Dava açılmamışsa talep, esas davaya bakacak mahkemeden ya da inceleme yapılacak şeyin bulunduğu yerin sulh mahkemesinden istenir (m.401). Dilekçede tespiti istenen vakıa, bilirkişiye sorulacak sorular ve aleyhine tespit istenen kişi gösterilir (m.402).

Ayıplı araç tespitinde bilirkişiden genellikle ayıbın niteliği, teslimde var olup olmadığı, olağan incelemeyle anlaşılıp anlaşılamayacağı, onarım bedeli ve değer farkı sorulur. Ayrıntılı usul için delil tespiti yazısına, rapora itiraz için bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi yazısına bakılabilir. Konut tarafındaki benzer ayıp kuralları ayıplı konut teslimi yazısında yer alır.

Ayıp İhbarı İçin Kısa Örnek Metin Nasıl Yazılır?

Aşağıdaki metin, noter ihtarnamesi veya e-postayla gönderilecek bildirimin iskeletidir. Köşeli parantezler kendi bilgilerinizle doldurulur ve olay özelliğine göre değiştirilir.

[Satıcı ad soyad / unvan], [adres]

Konu: [plaka] plakalı, [marka model] aracın ayıbının bildirimi.

[Tarih] tarihinde [noter / yer] aracınızı [bedel] bedelle satın aldım. Aracı [tarih] tarihinde teslim aldım. Teslimden sonra [kilometre farkı / motor arızası / hasar kaydı / değişen parça] ayıbını fark ettim. Ayıp [tarih] tarihinde [ekspertiz raporu / servis kaydı / hasar sorgulaması] ile tespit edilmiştir; belge ekte sunulmuştur. Bu ayıp satış sırasında bana bildirilmemiştir.

Ayıbın bu bildirimle size ihbar edildiğini bildirir, [sözleşmeden dönme / bedel indirimi / ücretsiz onarım] seçimlik hakkımı kullanacağımı belirtirim. [Süre] gün içinde yanıt vermezseniz yasal yollara başvuracağımı ve haklarımın saklı olduğunu bildiririm.

[Ad soyad, tarih, imza]

Metne ekspertiz raporu, ilan görüntüsü, noter satış belgesi, ödeme dekontu ve yazışmalar eklenmelidir. Seçimlik hak seçildikten sonra değiştirilmesi sorun çıkarabileceğinden tercihte acele edilmemelidir.

İkinci El Ayıplı Araç Satışı Hakkında Sık Sorulan Sorular

İkinci el araç ayıplı çıkarsa ne yapmalıyım?

Ayıbı fotoğraf, ekspertiz veya servis kaydıyla belgeleyin, aracı kullanarak ayıbı büyütmeyin ve satıcıya yazılı bildirimde bulunun. Ardından dört seçimlik haktan birini seçin ve gerekiyorsa delil tespiti ile başvurun. Şahıstan alım için TBK m.223, ticari satıcıdan alım için 6502 sayılı Kanun m.11 yol göstericidir.

Galeriden alınan ikinci el araçta ayıp için ne kadar süre vardır?

6502 sayılı Kanun m.12 uyarınca ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; ikinci el satışta satıcının sorumluluğu bir yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Şahıstan alınan araçta gizli ayıp için süre nedir?

TBK m.231 uyarınca satılanın devrinden itibaren iki yıl içinde dava açılmalıdır. Olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan ayıp sonradan fark edilirse hemen satıcıya bildirilmelidir (TBK m.223). Satıcı ağır kusurluysa iki yıllık süreden yararlanamaz.

Kilometresi düşürülmüş araç ayıplı sayılır mı?

Evet. Gerçek kilometreyle gösterilen kilometre arasındaki fark, aracın niteliğine ve değerine ilişkin bir ayıptır; satıcı bilerek gizlemişse ağır kusur ve hile gündeme gelir. Alıcı seçimlik haklarını kullanabilir, ayrıca ceza şikâyeti yoluna gidebilir.

Araç satıldığı gibidir yazısı satıcıyı ayıptan kurtarır mı?

Hayır. Satıcı ayıbı biliyor ya da ağır kusurla gizliyorsa sorumsuzluk kaydı TBK m.221 gereği kesin olarak hükümsüzdür. Tüketici işleminde ise standart sözleşmedeki böyle bir şart 6502 sayılı Kanun m.5 kapsamında haksız şart sayılabilir.

Ayıplı araç davası hangi mahkemede açılır?

Tüketici işleminde tüketici mahkemesi, tacir olmayan iki kişi arasındaki satışta asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Her iki taraf bakımından ticari dava söz konusuysa ticari dava kuralları uygulanır. Tüketici davalarında alıcının yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (6502 m.73/5).

Tüketici hakem heyetine başvurulabilir mi?

Uyuşmazlık tüketici işlemiyse ve değeri o yıl için geçerli parasal sınırın altındaysa hakem heyetine başvuru zorunludur (6502 m.68). Sınır her yıl Ticaret Bakanlığınca güncellenir, bu nedenle başvuru yılındaki resmî tutar kontrol edilmelidir.

Ayıplı araç davasından önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Tüketici mahkemesinde görülecek davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar bunun dışındadır (6502 m.73/A). Ticari dava niteliğindeki para alacağı ve tazminat davalarında da TTK m.5/A uyarınca dava şartıdır.

Delil tespiti ayıplı araçta neden önemlidir?

Araç onarılır, satılır veya kullanılmaya devam edilirse ayıbın aslî hali ortadan kalkabilir. HMK m.400 uyarınca delilin kaybolma ihtimali varsa dava açılmadan önce bilirkişi incelemesi istenebilir. Rapor sonraki davada delil olarak kullanılır.

Sözleşmeden dönersem ne geri alırım?

Aracı iade ederek ödediğiniz satış bedelini faiziyle, ayrıca sözleşme ve araç için yaptığınız giderleri ve ayıptan doğan doğrudan zararınızı isteyebilirsiniz (TBK m.229). Satıcı kusursuzluğunu ispat edemezse diğer zararlar da istenebilir.