Hatalı Ekspertiz Raporunda Eksperin Sorumluluğu

Alım satım öncesi alınan ekspertiz raporu aracın gerçek durumunu yansıtmıyorsa ekspertiz işletmesi sorumlu olur. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.16/5, ekspertiz işletmesinin raporun taşıtın gerçek durumuna aykırılığından sorumlu olduğunu yazar ve tüketicinin 6502 sayılı Kanun'daki ayıplı hizmet haklarını saklı tutar. Alıcı bedelden indirim veya sözleşmeden dönme isteyebilir, bunlardan biriyle birlikte tazminat da talep edebilir. Sigorta eksperinin raporu ise ayrı yoldan, raporun bildiriminden itibaren üç iş günü içinde itirazla düzeltilir. Aşağıda iki eksper türü, sorumluluğun şartları, süreler ve kontrol listesi yer alıyor.

Ekspertiz Raporu Yanlış Çıkarsa Kimden Hesap Sorulur?

Ekspertiz kelimesi iki ayrı işi anlatır. Birincisi, ikinci el araç alım satımından önce kaporta, boya ve mekanik durumu raporlayan oto ekspertiz işletmesidir. İkincisi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun tanımladığı sigorta eksperidir; kanuna göre sigorta eksperi, risklerin gerçekleşmesiyle ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarını, nedenlerini ve niteliklerini belirleyen tarafsız ve bağımsız kişidir (m.2). Birindeki hata satın alma kararını, ötekindeki hata sigorta ödemesini etkiler; bu yüzden dayanak, süre ve itiraz yolu da farklıdır.

Konu	Oto ekspertiz işletmesi	Sigorta eksperi
Hata nerede görünür	Satıştan sonra yapılan yeni ekspertizde veya onarımda	Hasar bedelinin düşük ya da yanlış belirlenmesinde
Başlıca dayanak	Ticareti Yönetmeliği m.16/5, 6502 m.13-16, Türk Borçlar Kanunu	5684 m.22, Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8
İlk adım	İşletmeye ve satıcıya yazılı bildirim, delil toplama	Üç iş günü içinde itiraz
Uyuşmazlık yeri	Tüketici mahkemesi veya hakem heyeti	Eksper itirazı, sonra tahkim veya dava

Oto Ekspertiz İşletmesi Hangi Hükme Göre Sorumlu Olur?

Doğrudan hüküm Ticareti Yönetmeliği'ndedir. Madde 16'nın beşinci fıkrası şöyle der: ekspertiz işletmesi, ekspertiz raporundaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur. Aynı fıkra, aldatıcı ve yanıltıcı raporlarda tüketicilerin 6502 sayılı Kanun'un ayıplı hizmete ilişkin haklarının saklı olduğunu belirtir. Yönetmeliğe göre ticari satıcı işletme, belirli taşıt sınıflarında satıştan önceki on gün içinde TSE hizmet yeterlilik belgesine sahip bir işletmeden rapor alır; model yılına göre sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki taşıtlar için rapor zorunlu değildir. Rapor zorunlu olmadığı yerde de alıcı kendi yaptırdığı rapor için ayıplı hizmet hükümlerine dayanabilir.

6502 sayılı Kanun'da tüketici işlemi; eser, vekâlet ve benzeri sözleşmeleri kapsayacak biçimde tanımlanır. Hizmet, mal sağlama dışındaki her tüketici işleminin konusudur (m.3). Ayıplı hizmet, taraflarca kararlaştırılan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan veya değerini ya da beklenen faydayı azaltan eksiklikler içeren hizmettir (m.13). Tüketici hizmetin yeniden görülmesini, ücretsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirimi veya sözleşmeden dönmeyi seçebilir ve bunlardan biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu uyarınca tazminat da isteyebilir (m.15).

Türk Borçlar Kanunu da devrededir, ancak ekspertiz sözleşmesinin eser mi vekâlet mi sayılacağı metinden çıkmaz. Eser sözleşmesinde yüklenici, benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun davranışını göstermek zorundadır (m.471). Vekilin özen borcu da basiretli vekil ölçüsüne göre belirlenir (m.506). Borç gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (m.112). Aşağıda anılan Yargıtay kararı uyuşmazlığı eser veya vekâlet nitelendirmesine girmeden 6502 m.15 ve Yönetmelik hükmüyle çözmüştür.

Yargıtay Hatalı Ekspertiz Raporunda Ne Dedi?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 05.10.2023 tarihli kararı (E. 2023/585, K. 2023/2577) tam bu olayı ele alır. Alıcı, 2015 model aracı 850.000 TL'ye almadan önce aynı gün davalı şirketten ekspertiz raporu aldırmıştır. Raporda tavanın orijinal olduğu, kaput ucunda ise boyasız onarım bulunduğu yazılıdır. Alıcı aracı satmak istediğinde başka bir şirketten aldığı iki ayrı raporda kaput ve tavanın boyalı olduğu görülmüştür. Tüketici mahkemesi davayı ayıplı hizmet nedeniyle kabul etmiş, istinaf başvurusu reddedilmiştir.

Davalı şirket; ayıplı maldan yalnızca satıcı, üretici ve ithalatçının sorumlu olduğunu, kendi sorumluluğunun 400 TL'lik ekspertiz bedeliyle sınırlı kaldığını, araçla on altı günde bin kilometre yol yapıldığını ve zararın ispatlanmadığını savunmuştur. Daire, sorumlu olmadığına, ekspertiz bedeliyle sınırlı sorumlu olduğuna ve zararın ispatlanamadığına ilişkin bu itirazları yerinde görmemiştir. Kararı bozmasının nedeni zarar hesabıdır: bilirkişi, rapordaki özelliklerle aracın 850.000 TL, kaput ve tavanın boyalı olduğu hâliyle 700.000 TL değerinde olduğunu belirlemiş ve aradaki 150.000 TL farkı doğrudan tazminat saymıştır. Daire bunun yerine, satış tarihi itibarıyla ayıpsız ve ayıplı rayiç değerlerin oranının satış bedeline uygulandığı nispi yöntemin kullanılmasını aramıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.

Kararda anılan Yönetmelik hükmü, o dönemin numaralamasıyla 14. maddenin beşinci bendidir; bugünkü metinde aynı cümle 16. maddededir. Karar tek bir dosyadır ve her olayda aynı sonucu doğurmaz, ancak sorumluluğun hangi hükümlere dayandığını gösterir.

Eksperin Sorumluluğu İçin Hangi Şartlar Aranır?

• Rapor ile gerçek durum arasında aykırılık. Raporda yazılan bir bilgi (orijinal parça, boyasız, değişen yok gibi) yanlıştır veya raporun incelediğini söylediği alanda görülmesi gereken bir hasar yazılmamıştır.
• Aykırılığın rapor tarihinde var olması. Yargıtay'a gelen dosyada davalı, aracın araya giren günlerde kullanıldığını ve hasarın sonradan oluşmuş olabileceğini ileri sürmüştür. Boya ve onarım gibi kalemlerde bunu çürütmek alıcının bağımsız delilleriyle mümkün olur.
• Zarar. Seçilen hakka göre bedel indirimi, ekspertiz ücreti, değer farkı veya tazminat. Değer farkı tahmini değil, bilirkişi hesabıyla ve nispi yöntemle belirlenir.
• Raporla satın alma kararı arasında bağlantı. Alıcı, rapora güvenerek satın aldığını ve raporda doğru bilgi olsaydı aynı bedeli ödemeyeceğini gösterir.
• Kusur. Sözleşme ilişkisinde ispat yükü ters işler: borç gereği gibi ifa edilmediyse borçlu kusursuzluğunu kanıtlamak zorundadır (TBK m.112).

Raporda Sorumsuzluk Kaydı Varsa Eksper Kurtulur mu?

Raporların altında sık görülen "ölçüm hata payı olabilir" veya "gizli ayıplardan sorumluluk kabul edilmez" gibi kayıtlar eksperi her durumda korumaz. Türk Borçlar Kanunu m.115'e göre borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Aynı madde, özel bilgi gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat ancak kanun ya da yetkili makamların verdiği izinle yürütülebiliyorsa hafif kusur için de sorumsuzluk anlaşmasını hükümsüz sayar. TSE hizmet yeterlilik belgesinin bu anlamda bir izin sayılıp sayılmayacağını açıkça yanıtlayan bir karara ulaşılamadı; bu nokta mahkemenin değerlendirmesine kalır.

Tüketici ilişkisinde ayrıca 6502 m.5 vardır: tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye giren ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar kesin olarak hükümsüzdür; önceden hazırlanmış standart şart müzakere edilmemiş sayılır. Genel işlem koşullarında ise düzenleyen, koşulların varlığını açıkça bildirmeli ve içeriğini öğrenme imkânı vermelidir, aksi hâlde koşul yazılmamış sayılır (TBK m.21). Rapor teslim edildikten sonra fark edilen küçük puntolu bir kayıt bu nedenle sorun çıkarabilir.

Kaydın sınırı raporun kapsamıdır. Eksper bir bölgeyi "incelenmedi" veya "ölçüm yapılamadı" diye açıkça işaretlemişse o bölge için hata iddiası zayıflar. Bu yüzden hatalı rapor incelemesinde ilk bakılacak yer, raporun neyi kapsadığıdır.

Ne Zamana Kadar Bildirim Yapılır, Zamanaşımı Kaç Yıldır?

Dayanak	Süre
6502 m.16 ayıplı hizmet	Hizmetin ifasından itibaren iki yıl; ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz
TBK m.474 ve m.477 eser ayıbı	Teslimden sonra uygun sürede gözden geçirme ve bildirim; sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilir
TBK m.478 ayıplı eser davası	Teslimden itibaren iki yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl
TBK m.147 vekâlet alacakları	Beş yıl
TBK m.72 haksız fiil	Zararı ve sorumluyu öğrenmeden iki yıl, her hâlde fiilden on yıl

Hangi hükmün uygulanacağı sözleşmenin nitelendirilmesine bağlı olduğundan en kısa süreyi esas almak güvenlidir. 6502 m.16 ayıplı hizmet için ayrı bir ihbar süresi yazmaz, ama ayıbı öğrenir öğrenmez ekspertiz işletmesine ve satıcıya yazılı, tarihi ispatlanabilir bir bildirim göndermek hem eser hükümlerindeki gecikmeksizin bildirim yükünü karşılar hem de delil oluşturur.

Satıcıyla Birlikte Sorumlu Tutulabilir mi?

Birden çok kişi birlikte bir zarara yol açmışsa veya aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumluysa müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (TBK m.61). Ödeme yapan, kendi payından fazlasını diğer sorumlulardan rücu edebilir ve zarar görenin haklarına halef olur (m.62). Bu kural satıcının ayıbı gizlemesi ve ekspertizin de ayıbı rapora yazmaması gibi durumlarda gündeme gelebilir. Her olayda otomatik değildir: satıcının sorumluluğu ayıplı mal hükümlerine, ekspertizin sorumluluğu ayıplı hizmet veya sözleşme hükümlerine dayanır; iki sorumluluğun aynı zararı kapsayıp kapsamadığını mahkeme belirler. Ayıplı malda zamanaşımı, ikinci el satışta satıcının sorumluluğu bakımından bir yıldan az olamaz (6502 m.12). Alıcı yine de iki tarafı birlikte hasım göstermeyi dosyaya göre tartmalıdır.

Satıcı yönünden bir başka sınır Yönetmelik'tedir: satış sırasında alıcı tarafından bilindiği işletmece belgelenen arıza ve hasarlar ile ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar satıcının sorumluluk güvencesinin dışında bırakılır. Raporda doğru yazılmış bir kusur bu nedenle sonradan ayıp diye ileri sürülemez; rapor yanlışsa bu sınırın alıcıya karşı kullanılıp kullanılamayacağı somut olayda tartışılır.

Sigorta Eksperinin Raporu Hatalıysa Ne Yapılır?

5684 sayılı Kanun m.22'ye göre sigorta eksperi tarafsız olmak zorundadır; tarafsızlığını şüpheye düşürecek nedenler veya taraflardan biriyle yakın akrabalık ya da iş ortaklığı varsa eksperlik görevini kabul edemez ve bu hükme aykırı düzenlenen raporlar geçersizdir (m.22/13). Eksper raporları delil niteliğindedir (m.22/17). Kanunun bu maddesi eksperin zarar görene karşı tazminat sorumluluğunu ayrıca düzenlemez; böyle bir talep, sözleşme ilişkisinin kimin arasında kurulduğuna göre genel hükümlere dayanır ve dosyaya özgü değerlendirilir.

Pratikte asıl çare itirazdır. Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8'e göre eksper tespitlerine sigortacı, sigortalı veya menfaat sahibi üç iş günü içinde itiraz edebilir; süre, raporun eksper rapor sistemine girişinin muhataplara bildirilmesiyle başlar. İtiraz hâlinde sistem üzerinden yeni eksper atanır, bu eksperin raporundan sonra üç iş günü içinde talep edilirse en az on yıl deneyimli bir hakem eksper görevlendirilir ve hakem eksperin raporu nihai kabul edilir. Sürecin ayrıntısı için trafik kazası eksper raporu yazısına bakılabilir. Eksik hesaplanan bedel için Sigorta Tahkim Komisyonu veya dava yolu ayrıca kullanılır.

Delil Nasıl Toplanır ve Hangi Mahkemeye Gidilir?

Araç satıştan sonra kullanıldıkça ve onarıldıkça kanıt kaybolur. İlk iş, aracı fazla kullanmadan ve onarıma vermeden bağımsız bir ekspertiz yaptırmak, boya ve onarım tespitlerini fotoğraflamaktır. Gerekirse HMK m.400 uyarınca delil tespiti istenir. Dava açılmadan önce talep, esas davaya bakacak mahkemeye ya da inceleme yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesine verilir (HMK m.401). Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (m.402).

Esas dava için 6502 m.73'e göre tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir ve dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır; hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar bunun dışındadır (m.73/A). Tüketici hakem heyetine başvuru, uyuşmazlığın değeri her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılan parasal sınırın altındaysa zorunludur, üzerindeyse başvurulamaz (m.68); güncel sınır için yıllık ilana bakmak gerekir. Alıcı ticari amaçla hareket ediyorsa tüketici sayılmaz ve görevli mahkeme değişebilir.

Rapor ile Gerçek Durum Arasında Neler Karşılaştırılır?

Kontrol edilecek nokta	Neden önemli
Rapor tarihi ve satış tarihi	Yönetmelik ticari satışlarda raporun satıştan önceki on gün içinde alınmasını ister
Raporu düzenleyen işletme ve hizmet yeterlilik belgesi numarası	Rapor bu bilgileri taşımalıdır; noter, belgeyi TSE sisteminden kontrol eder
Raporda yazan parçalar ve durumları	Orijinal, boyalı, değişen ifadeleri sonradan çıkan hasarla karşılaştırılır
İncelenmeyen veya ölçülemeyen alanlar	Sorumsuzluk kaydının kapsamını belirler
Rapordaki ve yeni ekspertizdeki kilometre	Sonradan oluşan hasar savunmasına karşı kullanım farkını gösterir
Yeni ekspertizin tarihi ve kapsamı	Ayıbın rapor tarihinde var olduğu savına delil olur
Hasar kaydı ve sigorta geçmişi	Ağır hasar kaydı raporda yoksa ayrı bir ayıp iddiası doğabilir
Değer farkı hesabı	Kayıp ayıpsız ve ayıplı rayiç değer oranıyla bulunur; araç değer kaybı sayfasındaki mantık benzer bir piyasa karşılaştırmasına dayanır
Kilometre göstergesi	Raporun kilometre bilgisiyle araç geçmişi uyuşmuyorsa kilometre düşürme hükümleri ayrıca gündeme gelir

Bilirkişi raporu aleyhe çıkarsa itirazın nasıl kurulacağını bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi yazısında bulabilirsiniz. Satış noterde yapılmadıysa araç hukuken satıcıda kalacağından önce haricen satılan araç sayfasındaki sonuçlara bakmak gerekir.

Hatalı Ekspertiz Raporu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ekspertiz raporu yanlış çıkarsa ne yapmalıyım?

Aracı kullanmadan ve onarıma vermeden bağımsız bir ekspertiz yaptırın, ilk raporu ve satış belgelerini saklayın, ekspertiz işletmesine ve satıcıya yazılı bildirim gönderin. Sonra tüketici hakem heyeti veya arabuluculuk, ardından tüketici mahkemesi seçenekleri değerlendirilir.

Oto ekspertiz sorumluluğu ücretin iadesiyle mi sınırlıdır?

Her zaman değil. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 05.10.2023 tarihli kararında ekspertiz bedeliyle sınırlı sorumluluk savunmasını yerinde görmemiş ve değer farkı tazminatının nispi yöntemle hesaplanmasını aramıştır. Sonuç raporun içeriğine ve ispata göre değişir.

Ekspertiz firması hasar kaydını göremezse sorumlu olur mu?

Sorumluluk raporun neyi kapsadığına bağlıdır. Rapor aracın boya ve kaporta durumunu inceliyorsa bu bölgedeki yanlış bilgi için sorumluluk doğar. Rapora hiç girmeyen bir kayıt veya alan açıkça kapsam dışı bırakılmışsa iddia zayıflar. Hasar kaydını sigorta ve resmî kayıtlardan ayrıca sorgulamak gerekir.

Hatalı ekspertiz tazminatı için zamanaşımı ne kadardır?

Ayıplı hizmette 6502 m.16'ya göre hizmetin ifasından itibaren iki yıldır; ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse bu süre uygulanmaz. Eser veya vekâlet olarak nitelendirilirse Türk Borçlar Kanunu'ndaki iki yıl, yirmi yıl veya beş yıllık süreler gündeme gelebilir. Süreyi kaçırmamak için en kısa süre esas alınmalıdır.

Tüketici hakem heyetine ekspertiz uyuşmazlığı götürülebilir mi?

Uyuşmazlığın değeri o yıl için ilan edilen parasal sınırın altındaysa başvuru zorunludur; üzerindeyse hakem heyetine başvurulamaz ve dava tüketici mahkemesinde açılır. Güncel sınır her yıl yeniden değerleme oranıyla değişir.

Sigorta eksperinin raporuna nasıl itiraz edilir?

Raporun sisteme girildiğinin bildiriminden itibaren üç iş günü içinde itiraz edilir. İtiraz üzerine yeni eksper atanır; talep hâlinde hakem eksper görevlendirilir ve hakem eksperin raporu nihai sayılır.