Basın İş Kanununda Gazetecilerin Hakları Nelerdir?

Gazeteci hakları 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunda, yani Basın İş Kanununda düzenlenir. Kanun, gazete, internet haber siteleri, mevkute ve haber ajanslarında fikir ve sanat işlerinde ücretle çalışanlara uygulanır. Sözleşme yazılı yapılır, ücret her ay peşin ödenir, günlük çalışma sekiz saattir, işveren feshinde ihbar süresi bir veya üç aydır, kıdem tazminatı her hizmet yılı için bir aylık ücrettir. Matbaa, idari ve teknik işlerde çalışanlar bu kapsamın dışındadır ve 4857 sayılı İş Kanununa tabidir. Hak ihlalinde önce arabulucuya, sonra iş mahkemesine başvurulur.

5953 Sayılı Kanun Kimleri Kapsar, Gazeteci Kimdir?

Kanunun 1. maddesine göre kanun, Türkiye'de yayınlanan gazete, internet haber siteleri, mevkute ve haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan kişilerle işverenleri hakkında uygulanır. Fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışana "gazeteci" denir. İnternet haber siteleri bu kapsama 2022 tarihli 7418 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Belirleyici olan unvan değil, yapılan işin niteliğidir. Yargıtay önüne gelen davalarda gazeteci-sayfa sekreteri, genel yayın koordinatörü ve taşra muhabiri olarak çalışanların Basın İş Kanunu çerçevesinde değerlendirildiği görülür. Fikir ve sanat işi olmayan muhasebe, dağıtım, matbaa veya temizlik gibi işlerde çalışan basın çalışanı ise bu kanunun dışında kalır ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı Kanunun 14. maddesindeki kıdem tazminatı kurallarına tabidir.

İkinci madde, Devlet, il ve belediyelerle iktisadi devlet teşekküllerinde ve sermayesinin yarısından fazlası bunlara ait şirketlerde çalışan memur ve hizmetlileri kapsam dışında bırakır. 7036 sayılı Kanun ise iş mahkemelerinin görev alanına 5953'e tabi gazeteciyi açıkça dahil eder ve zorunlu arabuluculuk bakımından onu işçi sayar.

Gazeteci İş Sözleşmesi Yazılı Yapılmak Zorunda mı?

Evet. Dördüncü maddeye göre gazeteci ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin yazılı yapılması zorunludur. Sözleşmede işin türü, ücret miktarı ve gazetecinin kıdemi gösterilir; iş türü veya ücret değişirse bu da sözleşmeye işlenir. İki yıl gazetede çalışan gazeteci terfie hak kazanır ve terfi, sözleşmede belirlenen yüzde oranında yapılır. Yazılı sözleşme yapmayan işverene her sözleşme için idari para cezası verilir (m.26).

Mesleğe ilk giren gazeteci için deneme süresi en çok üç aydır. Bu süre içinde taraflar ihbar süresi ve tazminat yükümlülüğü olmadan sözleşmeyi feshedebilir; süre sonunda sözleşmenin yazılı olması gerekir. Sözleşmenin yapılışı işveren tarafından, feshi ise fesheden tarafından on beş gün içinde Bölge Çalışma Müdürlüğüne, mülki amirliğe ve sendikaya bildirilir (m.9, m.10).

Yazılı sözleşme yapılmamış olması hakkı ortadan kaldırmaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2013/2104 E., 2014/35348 K., 25.11.2014 tarihli kararında, yazılı sözleşme yapılmamış veya işe başlama ilgili kurumlara bildirilmemiş olsa bile gazetecinin meslek kıdeminin her türlü delille kanıtlanabileceğini belirtmiştir.

Gazetecinin Ücreti Peşin mi Ödenir, Gecikirse Ne Olur?

Ücret her ay peşin ödenir. İlave ücretlerin sigorta primlerinin ödenmesi de zorunludur (m.14). Sözleşmede yer almayan, işverence verilen veya sipariş edilen ya da yayımlanması kabul edilen yazılar için gazeteci ayrıca ücret ister (m.15). Gazeteciler her hizmet yılı sonunda, işverenin sağladığı kârdan emeklerine düşen pay olarak en az bir aylık ücret tutarında ikramiye alır.

Ücretin özel olarak açılan banka hesabına yatırılması da düzenlenir. Bankalar aracılığıyla ödeme yönetmeliğinde yer alan "en az beş gazeteci" ibaresi, 4 Haziran 2025 tarihli ve 32920 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle "en az üç gazeteci" olmuştur. Zorunlu olduğu halde ücreti banka hesabına yatırmadan ödeyen veya ücreti zamanında ödemeyen işverene her gazeteci için idari para cezası verilir (m.27).

Ücret gecikmesinde eskiden günlük yüzde beş fazlasıyla ödeme kuralı uygulanırdı. Kanun metninde 14. maddenin ikinci fıkrası ile ek 1. maddenin ikinci cümlesi için Anayasa Mahkemesi iptal ibaresi yer alır; güncel metinde günlük yüzde beş artırım kuralı görünmez. Kanun gecikme faizi için ayrı bir oran da belirlemez. 4857 sayılı Kanunun 34. maddesindeki yirmi günlük çalışmaktan kaçınma hakkı ve en yüksek mevduat faizi hükmü işçi için yazılmıştır; gazeteci için doğrudan bir karşılığı 5953'te yoktur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kıdem tazminatı için fesih tarihinden itibaren en yüksek mevduat faizi yürütülemeyeceğini, temerrüt veya dava tarihinden itibaren yasal faize karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (2013/2104 E., 2014/35348 K.). Ücret ödenmediğinde izlenecek yol için maaş ödenmezse ne yapılır sayfasına bakılabilir.

Gazetecinin Çalışma Süresi, Gece ve Fazla Mesaisi Nasıl Hesaplanır?

Ek 1. maddeye göre gazetecinin günlük çalışma süresi gece ve gündüz sekiz saattir. Bu sürenin dışındaki çalışma, ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilinde çalışma "fazla saatlerde çalışma" sayılır. Pazar dışında bir günü hafta tatili yapan gazeteci pazar günü çalışırsa fazla mesai yapmış sayılmaz.

• Her fazla çalışma saatinin ücreti, normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır.
• Günlük normal çalışmaya ek olarak yapılan fazla çalışmanın saat 24'ten sonraya rastlayan saatlerinde ücret bir misli fazlasıyla, yani yüzde yüz artırımla ödenir.
• Yarım saatten kısa süreler yarım saat, daha fazlası bir saat sayılır.
• Parça başına veya iş miktarına göre ücret alan gazeteciye de aynı esaslar uygulanır.
• Fazla mesai günde üç saati geçemez.

Fazla saat ücretini hiç ödemeyen veya düşük hesaplayan işverene, ödenmeyen tutarın beş katı idari para cezası verilir (ek m.3). Genel hesap mantığı için fazla mesai hesaplama sayfası okunabilir; ancak 4857 sayılı Kanundaki haftalık kırk beş saatlik ölçü gazeteci için değil, burada anlatılan günlük sekiz saatlik ölçü uygulanır.

Hafta tatilinde gazeteciye her altı günlük fiili çalışmanın ardından bir gün ücretli dinlenme verilir. Görevi devamlı gece çalışmasını gerektiren gazeteci için hafta tatili iki gündür (m.19).

Gazetecinin Yıllık İzni ve Diğer İzin Hakları Nelerdir?

Günlük bir mevkutede çalışan gazeteciye, en az bir yıl çalışmış olması şartıyla yılda dört hafta tam ücretli izin verilir. Gazetecilik mesleğindeki hizmeti on yıldan fazla olana izin altı haftadır. Burada kıdem aynı gazetedeki hizmete göre değil, meslekteki toplam süreye göre hesaplanır. Günlük olmayan mevkutelerde her altı aylık çalışma için iki hafta izin verilir. İzin hakkından feragat edilemez (m.21). Yıllık izni vermeyen veya izin ücretini ödemeyen işverene idari para cezası verilir; ayrıca gazeteciye ödenmesi gereken ücret iki kat ödenir (m.29).

Mazeret izinleri ayrıca düzenlenmiştir. Gazeteci, çocuğu doğduğunda üç gün; eşi, çocuğu, annesi veya babası öldüğünde dört gün; çocuğu evlendiğinde ya da kardeşi, büyükanne veya büyükbabası ya da torunu öldüğünde iki gün ücretli izne hak kazanır. Bu izinler yıllık izinden sayılmaz (m.19).

Hastalık nedeniyle iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilemez. Hastalık altı aydan fazla uzarsa tazminat ödenerek fesih mümkündür ve bu şekilde çıkarılan gazeteci en çok bir yıl içinde iyileşirse eski işine tercihen alınır (m.12). Kadın gazeteci hamileliğin yedinci ayından doğumun ikinci ayının sonuna kadar izinli sayılır ve bu sürede son ücretinin yarısını alır (m.16). 4857 sayılı Kanunun 74. maddesi ise doğumdan önce sekiz, sonra on altı hafta düzenler. İki metin farklı olduğundan doğum izni hesabı dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Gazetecinin İhbar Süresi Kaç Aydır, İstifa Edebilir mi?

İşveren gazetecinin sözleşmesini feshederken yazılı ihbar yapmak zorundadır. Aynı işverenle sözleşme ilişkisi fasılasız en az beş yıl sürmüşse fesih yazılı ihbardan üç ay sonra, beş yıldan az sürmüşse bir ay sonra geçerli olur. İhbar süresinin son günü tazminata esas alınır ve yıllık izinden sayılmaz. Kullanılmamış yıllık izin varsa izin ücreti peşin ödenir (m.6). Taraflar ihbar süresine karşılık gelen tazminatı peşin ödeyerek sözleşmeyi derhal de sona erdirebilir (m.5). Süreler asgaridir, sözleşmeyle artırılabilir (m.8).

Gazeteci, en az bir ay önce işverene yazılı ihbarda bulunarak sözleşmeyi her zaman feshedebilir (m.7). Ayrı bir istisna 11. maddede vardır. Yayın organının çizgisi ve karakteri gazetecinin şerefini, şöhretini veya manevi menfaatlerini zedeleyecek biçimde bariz değişirse gazeteci ihbar süresini beklemeden sözleşmeyi feshedebilir ve işverenin kusuruyla fesih halinde alacağı tazminatı isteyebilir. Gazetecinin şerefine halel getirecek bir davranışta bulunma talebini reddetmesi ise işverene derhal fesih hakkı vermez. İhbar tazminatının genel mantığı için ihbar tazminatı sayfasına bakılabilir.

Gazetecinin Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Altıncı maddeye göre kıdem, gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır ve fesih halinde gazeteci bu süreye göre hesaplanan tazminatı alır. Tazminat, feshi ihbar edilen sözleşmenin ilgili olduğu her hizmet yılı veya kesri için son aylık ücret esas alınarak bir aylık ücret tutarındadır. Bir kez kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi, yeni işe girişinden itibaren hesaplanır. Metinde ilk sözleşme yılı için bu miktarın hesaplanmayacağı da yazılıdır; bu hükmün somut uygulaması dosyaya göre değerlendirilir. İşveren maddi imkânsızlık nedeniyle tazminatı bir defada ödeyemiyorsa, maliye şubesinin zarar kararı üzerine ödeme en çok dört taksitle ve en çok bir yıl içinde yapılabilir.

Maddenin bazı kısımları 4 Mayıs 2023 tarihli ve E.2021/62, K.2023/89 sayılı Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2010/9-713 E., 2011/51 K., 09.02.2011 tarihli kararında alıntılanan eski metinde "meslekte en az beş yıl çalışmış olan gazetecilere kıdem hakkı tanınır" fıkrası ile "yıllık hizmetin altı aydan az kısmı nazara alınmaz" cümlesi yer alıyordu. Bugünkü metinde bu bölümler "iptal" ibaresiyle gösterilmektedir. Bu nedenle beş yıl şartından söz eden eski kararlar okunurken iptalden sonraki durum ayrıca kontrol edilmelidir.

Yargıtay uygulamasında öne çıkan noktalar şunlardır.

• Hukuk Genel Kurulu, kıdem tazminatının mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanmasını kabul etmiş, Basın İş Kanunu dışında geçen veya daha önce tazminatı ödenmiş dönemlerin mahsubunun incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (2010/9-713 E., 2011/51 K.).
• 9. Hukuk Dairesi, 5953'te giydirilmiş ücret veya tavan öngörülmediğini, tazminatın brüt ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtmiştir (2013/2104 E., 2014/35348 K.).
• Aynı karar, emeklilik için işten ayrılan gazeteci bakımından kanundaki boşluğun 1475 sayılı Kanunun 14. maddesiyle kıyasen doldurulacağını ve kıdem tazminatına hükmedileceğini kabul etmiştir.

Hesabın genel mantığı için kıdem tazminatı hesaplama sayfası kullanılabilir; ancak bu sayfadaki 4857 sistemine özgü ölçüler gazeteci için aynen geçerli değildir. Özel bir kanuna tabi başka bir çalışan grubu için Deniz İş Kanunu ve gemi adamının kıdem tazminatı sayfası karşılaştırma sağlar.

İşten Çıkarılan Gazeteci İşe İade Davası Açabilir mi?

Altıncı maddenin son fıkrası, 4857 sayılı Kanunun 18, 19, 20, 21 ve 29. maddelerinin kıyas yoluyla uygulanacağını söyler. Bunlar fesihte geçerli sebep, fesih bildiriminin şekli, işe iade usulü, işe iade sonuçları ve toplu işçi çıkarmaya ilişkin maddelerdir. Dolayısıyla işten çıkarılan gazeteci, 4857 m.18'deki koşullar dosyada gerçekleşiyorsa işe iade yolunu da kullanabilir. Bu koşulların her somut dosyada ayrıca incelenmesi gerekir.

İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (4857 m.20). Bu süre çok kısadır. İşten çıkarılan işçinin genel hakları için işten çıkarılan işçinin hakları sayfasına bakılabilir.

Gazetecinin ölümü halinde eşine ve çocuklarına, bunlar yoksa bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerine aylık ücretinin üç katından az olmamak üzere kıdem hakkı tutarında ölüm tazminatı verilir (m.18). Yayını nedeniyle özgürlüğü kısıtlanan gazeteci ücretini almaya devam eder; yayını herhangi bir sebeple durdurulan mevkutenin çalışanları tatil tarihinden itibaren iki ay ücretlerini alır (m.17).

5953 ile 4857 Arasındaki Farklar Nelerdir?

Aşağıdaki tablo, gazeteci ile 4857 sayılı Kanuna tabi işçi arasındaki başlıca farkları metne göre özetler.

Konu	Gazeteci (5953)	İşçi (4857, 1475 m.14)
Sözleşme şekli	Yazılı yapmak zorunlu (m.4)	Kural olarak şekle bağlı değil, bir yıl ve daha uzun belirli süreli olanlar yazılı (m.8)
Ücret	Her ay peşin (m.14)	En geç ayda bir (m.32)
Normal çalışma süresi	Günde sekiz saat (ek m.1)	Haftada en çok kırk beş saat (m.63)
Fazla çalışma	Saat başı yüzde elli artırım, saat 24'ten sonra yüzde yüz; günde en çok üç saat (ek m.1)	Haftalık kırk beş saati aşan çalışma, yüzde elli artırım (m.41)
Hafta tatili	Her altı günlük çalışma sonrası bir gün; devamlı gece çalışmasında iki gün (m.19)	Yedi günlük sürede kesintisiz en az yirmi dört saat (m.46)
Yıllık izin	Günlük mevkutede dört hafta, meslekte on yıldan fazla hizmette altı hafta (m.21)	Hizmet süresine göre en az on dört, yirmi veya yirmi altı gün (m.53)
İşverenin ihbar süresi	Beş yıldan az bir ay, en az beş yıl üç ay (m.6)	İki, dört, altı veya sekiz hafta (m.17)
Kıdem hesabı	Mesleğe ilk giriş tarihinden, her yıl için bir aylık ücret (m.6)	İşe başlama tarihinden, her yıl için otuz günlük ücret (1475 m.14)
İşçinin istifası	En az bir ay önce yazılı ihbar (m.7)	Bildirim süreleri iki tarafı da bağlar (m.17)

Kanunda hüküm bulunmayan konularda Yargıtay, boşluğun çalışma hayatının gerçek ihtiyacına uygun biçimde 4857 sayılı Kanunla doldurulabileceğini kabul etmiştir. Bu yüzden iş güvencesi, haklı fesih ve emeklilik nedeniyle ayrılma gibi başlıklarda iki kanun birlikte okunur.

Gazeteci Alacakları İçin Arabuluculuk, Dava ve Zamanaşımı Nasıl İşler?

Gazeteci ile işveren arasındaki hukuk uyuşmazlıklarına iş mahkemeleri bakar (7036 m.5). Kanuna veya sözleşmeye dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; 5953'e tabi gazeteci bu madde bakımından işçi sayılır (7036 m.3). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir. Başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Kanunun kendisinde ayrı bir zamanaşımı hükmü yoktur. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (4857 m.32). Kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmadan feshe bağlı tazminat, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için de, hangi kanuna tabi olursa olsun, süre beş yıldır (4857 ek m.3). Genel çerçeve için işçi hakları sayfası okunabilir.

Ücret, izin ve sözleşme yükümlülüklerine aykırılıkta idari para cezaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürü tarafından verilir. Denetim ve teftişi Bakanlık yürütür (m.24, m.30).

Gazeteci Haklarını İleri Sürmeden Önce Hangi Belgeler Toplanır?

Dosyanın gücü belgelere bağlıdır. Genellikle şunlar toplanır.

• Yazılı iş sözleşmesi, ek protokoller ve terfi veya ücret değişikliği yazıları.
• Banka hesap dökümü, bordro ve ikramiye ödemeleri.
• Mesleğe ilk giriş tarihini gösteren sigorta hizmet dökümü, önceki işyerlerinden kıdem tazminatı alınıp alınmadığını gösteren belgeler.
• Çalışma saatlerini gösteren yazışmalar, vardiya listeleri, haber akış kayıtları ve tanık bilgileri.
• Fesih bildirimi, ihbar yazısı ve izin kayıtları.

Önce hangi kanunun uygulanacağı, yani işin fikir ve sanat işi olup olmadığı belirlenir; çünkü ihbar süresi, kıdem ve fazla mesai hesabı buna göre değişir.

Basın İş Kanunu Hakkında Sık Sorulan Sorular

5953 sayılı kanun nedir?

5953 sayılı Kanun, gazete, internet haber siteleri, mevkute ve haber ajanslarında fikir ve sanat işlerinde ücretle çalışan gazeteciler ile işverenleri arasındaki ilişkileri düzenleyen özel iş kanunudur. Sözleşme şekli, ücret, çalışma süresi, izin, ihbar ve kıdem tazminatı konularında 4857 sayılı Kanundan farklı kurallar içerir.

Basın çalışanı 4857 sayılı Kanuna tabi olabilir mi?

Evet. Fikir ve sanat işlerinde çalışmayan basın çalışanı, örneğin muhasebe, dağıtım veya matbaa işlerinde görev yapan kişi, 5953'ün kapsamı dışında kalır ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı Kanunun 14. maddesine tabidir.

Gazetecinin ihbar süresi kaç aydır?

İşverenin feshinde, aynı işverenle sözleşme ilişkisi fasılasız en az beş yıl sürmüşse üç ay, beş yıldan az sürmüşse bir aydır. Gazetecinin istifasında en az bir ay önce yazılı ihbar gerekir. Süreler asgaridir, sözleşmeyle artırılabilir.

Gazeteci fazla mesai ücretini nasıl alır?

Günlük sekiz saati aşan çalışma, ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilindeki çalışma fazla çalışma sayılır. Her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. Saat 24'ten sonraki fazla çalışma saatlerinde ücret yüzde yüz artırımlı ödenir. Fazla mesai günde üç saati geçemez.

Gazetecilerin yıllık izin süresi kaç gündür?

Günlük bir mevkutede en az bir yıl çalışan gazeteciye yılda dört hafta, mesleğindeki hizmeti on yıldan fazla olana altı hafta tam ücretli izin verilir. Günlük olmayan mevkutelerde her altı aylık çalışma için iki hafta verilir. İzin hakkından vazgeçilemez.

Gazeteci kıdem tazminatı için hangi tarihten itibaren hesap yapılır?

Kanuna göre kıdem, gazetecinin mesleğe ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır. Bir defa kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi ise yeni işe girişinden başlar. Maddenin bazı bölümleri Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildiği için güncel metin ve güncel Yargıtay kararları birlikte değerlendirilmelidir.