Boşanma Davasında Deliller, Gizli Ses Kaydı, Mesajlar ve Tanık

Boşanma davasında deliller, dava ve cevap dilekçeleriyle birlikte sunulur; her olayın hangi delille ispatlanacağı, tanıklar ve eldeki belgeler dilekçede gösterilir (HMK m.119, m.129, m.194). Kanun belirli bir delili şart koşmaz. Tanık, yazışma, kayıt ve resmî belgeler kullanılabilir, hâkim bunları serbestçe değerlendirir (TMK m.184). Sınır delilin elde ediliş biçimindedir: hukuka aykırı elde edilen delil hükme esas alınamaz (HMK m.189/2). Eşin bilgisi dışında alınan ses kaydı ya da telefona izinsiz girilerek bulunan mesajlar bu yüzden risklidir. Süresi geçen delile ancak HMK m.145'teki istisnalarla dayanılabilir.

Aşağıda delillerin türleri, sunulma aşamaları, gizli ses kaydı ve mesajlara ilişkin Yargıtay yaklaşımı, tanıkların dinlenmesi, delil toplarken doğabilecek ceza riski ve delil listesinin dilekçeye yazılışı anlatılıyor. Kusurun ve sebeplerin ayrıntısı için çekişmeli boşanma davası yazısına bakılabilir.

Boşanma Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Boşanmada ispat serbesttir ama sınırsız değildir. Hâkim, boşanmanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; taraflara yemin öneremez, tarafların ikrarı da hâkimi bağlamaz (TMK m.184). Davalı eş olayları kabul etse bile davacının delil göstermesi bu nedenle gerekir. Kanunda düzenlenmemiş deliller de kullanılabilir (HMK m.192); belge kavramı yazılı metnin yanında fotoğrafı, filmi, görüntü ve ses kaydını, elektronik ortamdaki verileri de kapsar (HMK m.199).

Delil	Ne için kullanılır	Dikkat edilecek nokta
Tanık	Hakaret, şiddet, ayrı yaşama, ilgisizlik gibi olaylar	Olayı görmüş ya da bizzat duymuş olmalı; yer ve zaman belli olmalı
Mesaj, e-posta, sosyal medya	Sadakatsizlik, hakaret, tehdit, ayrı yaşama iradesi	Hesabın kime ait olduğu ve elde ediliş yolu tartışılabilir
Ses ve görüntü kaydı	Hakaret, tehdit, olayın bizzat kaydı	Rıza ve elde ediliş biçimi belirleyicidir (HMK m.189/2)
Kolluk tutanağı, ceza dosyası, 6284 tedbir kararı, hastane ve adli raporlar	Şiddet, tehdit, yaralama	Başka dosya için dosya bilgisi dilekçede verilmeli (HMK m.195)
Banka, SGK, tapu, araç kayıtları	Nafaka, tazminat, mal paylaşımı	Tarafın elinde yoksa ilgili kurumdan istenmesi talep edilir
Bilirkişi, sosyal inceleme	Kaydın dökümü, çocuğun durumu	Hâkim gerekli görürse başvurur (HMK m.266, 4787 sayılı Kanun m.5)

Sebebe göre öne çıkan deliller değişir. Aldatma iddiasında yazışmalar ve kayıtlar zina nedeniyle boşanma yazısında, hakaret ve şiddet iddialarında kusur belirlemesi şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma yazısında ele alınıyor.

Boşanma Davasında Deliller Ne Zaman Sunulur, En Son Ne Zaman?

Boşanma davası, HMK m.316'da basit yargılama usulüne tabi tutulan davalar arasında sayılmadığından yazılı yargılama usulüyle görülür; dilekçeler karşılıklı verilir ve deliller aşama aşama toplanır.

Aşama	Delil bakımından ne yapılır	Dayanak
Dava dilekçesi	Olaylar sıra numarasıyla yazılır, her olayın hangi delille ispat edileceği belirtilir; eldeki belgeler eklenir	HMK m.119/1-e, f; m.194
Cevap dilekçesi (tebliğden itibaren iki hafta)	Savunmanın dayandığı olaylar ve delilleri gösterilir	HMK m.127, m.129/1-e
Cevaba cevap ve ikinci cevap (ikişer hafta)	İddia ve savunma serbestçe genişletilebilir veya değiştirilebilir; yeni olay ve delil buraya yazılır	HMK m.136, m.141
Ön inceleme	Dilekçede gösterilen ama sunulmayan belgeler için davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre verilir	HMK m.139/1-ç, m.140/5
Tahkikat	Tanıklar dinlenir, getirtilen kayıtlar ve bilirkişi raporu incelenir	HMK m.143 ve devamı

Ön incelemede mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, çekişmeli konuları belirler, tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar (HMK m.137). Verilen kesin süreye rağmen belgelerini sunmayan taraf, o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır (HMK m.140/5).

Süresi geçtikten sonra delil gösterme kuralı HMK m.145'tedir. Taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; ancak delilin sonradan ileri sürülmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi o tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme izin verebilir. Bir dosyada ilk derece mahkemesi, sadakat yükümlülüğüne ilişkin delillerin süresinde sunulmadığını ve ses kaydının hukuka aykırı olduğunu belirterek erkeğin boşanma davasını reddetmiş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bölge adliye mahkemesinin kararını onamıştır (23.09.2024, E. 2023/9579, K. 2024/6220).

Tanık için ayrı bir kural vardır. Tanık dinletmek isteyen taraf, dinletmek istediği olayı ve tanıkların adı, soyadı ve tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye verir; listede olmayan kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci liste verilemez (HMK m.240/2). Mahkeme liste için kesin süre verebilir (HMK m.243/1). Delil süresi geçmiş olsa bile yeni bir olaya dayanmak ayrı bir konudur: dilekçeler karşılıklı verildikten sonra iddia genişletilemez (HMK m.141). Dilekçelerin biçimi için boşanma dava dilekçesi örneği sayfasına bakılabilir.

Hukuka Aykırı Elde Edilen Delil Boşanma Davasında Dikkate Alınır mı?

HMK m.189/2'ye göre hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu hükmün Anayasa m.38/6'daki ilkeye dayandığını ve medeni yargılamada da geçerli olduğunu belirtmiştir (26.11.2014, E. 2013/1183, K. 2014/960). Bu karar boşanma değil, gizli ses kaydı nedeniyle manevi tazminat davasıdır; ancak ölçütleri sonraki boşanma kararlarında da görülür. Başlıca ölçütler şunlardır.

• Mahkeme kendiliğinden inceler. Delilin elde ediliş biçimi, karşı taraf itiraz etmese de hâkim tarafından göz önüne alınır.
• Elde etme ile yaratma ayrıdır. Karşı tarafı yönlendirerek, tahrik ederek kurgulanan delil hiçbir şekilde kabul edilmez; usulsüz elde edilen delil ise olayın özelliğine göre değerlendirilebilir.
• Dürüstlük kuralı ve amaca uygunluk. Her somut olayda, ihlal edilen hüküm ile ispatlanmak istenen menfaat arasındaki dengeye bakılır.
• Ani gelişen durum. Kişinin kendisine karşı işlenen bir suçla ilgili olarak başka kanıt elde etme ve yetkili makama başvurma olanağı yokken, konuşmayı kaydetmesi hukuka uygun sayılabilir. Yetkili makama başvuru olanağı doğduktan sonra planlı biçimde sürdürülen kayıtlar bu kapsamda görülmez.

Boşanma davasında aynı ilke Genel Kurulun 02.11.2022 tarihli kararında uygulandı (E. 2020/26, K. 2022/1434). Davalı erkek ev içinde alınmış video kayıtlarını sunmuş, Özel Daire bunları kadının rızası dışında elde edilmiş saymıştı. Kurul, kadının sözlerinden çekim yapıldığını bildiği anlaşıldığı için kaydın gizli yapılmadığını ve hukuka aykırı elde edilmiş sayılamayacağını belirtti. Kurul direnme kararını bozarak, kadının dinlettiği anne ve kardeşinin görgüye dayalı tanıklığına dayanan sürekli aşağılama ve hakaret kusuruyla boşanmaya karar verilmesi gerektiğini kabul etti. Aynı dosyada kayıt tartışması ve tanık delili birlikte rol oynadı.

Eşin Gizli Ses Kaydı Boşanmada Delil Olur mu?

Telefonla ya da cihazla, eşin bilgisi ve rızası olmadan alınan ses kaydı kural olarak risklidir; kaydın delil sayılıp sayılmayacağı kayıt anının koşullarına göre belirlenir. Genel Kurulun yukarıdaki ilkeleri uygulandığında şu tablo ortaya çıkar.

• Planlı ve gizli kayıt. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada bölge adliye mahkemesi, erkeğe yüklenen tehdit kusurunun tek delilinin ses kaydı olduğunu ve kaydın hukuka aykırı delil niteliğinde bulunduğunu belirterek bu kusuru erkeğe yüklememiştir. Temyizde kadın, kaydın başka şekilde elde edilemeyecek bir delil olduğunu savunmuş; itiraz yerinde görülmemiş ve karar onanmıştır (17.09.2024, E. 2023/9841, K. 2024/5982).
• Kayıt ile birlikte tanık delili. Başka bir dosyada ilk derece mahkemesi, erkeğin delil dilekçesiyle sunduğu ses kaydını hukuka aykırı sayıp hükme esas almamıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırma nedeni ise tanık anlatımları olmuştur: sözlerin bir kısmı boşanmayı kabule elverişli değil, bir kısmı sebep ve saiki açıklanmayan, inandırıcılıktan uzak anlatımlardır (30.09.2024, E. 2023/10097, K. 2024/6599).
• Olay anında kayıt. Evdeki kavga sırasında kaydedilen konuşmayı ilk derece mahkemesi, olay anında ve yakın tehlike nedeniyle alındığı için hukuka aykırı elde edilmiş saymamıştır. Bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararı Yargıtay 2. Hukuk Dairesince onanmıştır (08.10.2024, E. 2023/7512, K. 2024/7013). Dairenin onama gerekçesi kısadır; kaydın değerlendirmesi ilk derece gerekçesinde yer alır.

Bu kararlar tek bir kural değil, somut olaya göre değişen bir yaklaşım gösteriyor. Kayıt alınmışsa pratikte şu noktalar önem taşır: kaydın tamamı kesilmeden saklanmalı, kaydın ne zaman, nerede ve kimler arasında yapıldığı dilekçede açıkça yazılmalı, kayıt tek delil olarak bırakılmamalı ve dökümü gerekirse bilirkişiye yaptırılmalıdır. Kayıt yapan eşin kendi davranışı da değerlendirilir: Hukuk Genel Kurulu, eşinin aracına dinleme cihazı yerleştiren kadının bu davranışını ve şantajı kusur olarak saymış, erkeğin ise ağır kusurlu, kadının az kusurlu olduğunu kabul etmiştir (08.03.2023, E. 2021/1024, K. 2023/169). Kusurun tazminata etkisi boşanmada tazminat yazısında anlatılıyor.

Eşin Telefonundaki Mesajlar, WhatsApp ve Sosyal Medya Yazışmaları Delil Olur mu?

Mesajlar belge sayılır (HMK m.199) ve boşanma davasında delil olarak sunulabilir. Belirleyici olan, yazışmaya nasıl ulaşıldığıdır.

• Kendi telefonuna gelen veya kendisinin yazdığı mesajlar. Elde ediliş yolu bakımından sorun yaratmaz. Eşin kendisine yazdığı hakaret ya da tehdit içerikli mesajlar bunun örneğidir.
• Eşin telefonundan veya hesabından alınanlar. Şifreyi kırmak, izleme yazılımı yüklemek, hesaba izinsiz girmek HMK m.189/2 bakımından delili tartışmalı hâle getirir ve ayrı bir suç riski taşır. Eşin rızasının bulunup bulunmadığı, cihazın ortak kullanılıp kullanılmadığı ve erişimin nasıl sağlandığı hâkimin dosyada inceleyeceği noktalardır.
• Herkese açık paylaşımlar. Eşin herkese açık hesabındaki paylaşım ve yorumlar genellikle sorunsuzdur; silinebileceği için içeriğin delil tespiti veya noter tespitiyle sabitlenmesi yararlıdır.

Ekran görüntüsü tek başına yeterli olmayabilir. Karşı taraf yazışmanın kendisine ait olmadığını söylerse numaranın veya hesabın kime ait olduğu, mesajın hangi cihazdan gönderildiği tartışılır. Yukarıda anılan 2024/6220 sayılı dosyada kadın, yazışmaların kendisine ait olmadığını, yazışmadaki kişinin kuzeni olmadığını ve numaranın erkek tarafından kaydedilip kendi ağzından yazılmış gibi sunulduğunu savunmuştu. Bu nedenle yazışmaların cihaz üzerinden, tarih ve numara bilgisiyle sunulması önemlidir.

Dedektif Raporu Boşanma Davasında Delil Sayılır mı?

Kanunda dedektif raporu diye ayrı bir delil türü yoktur. Rapor, hâkimin serbestçe değerlendireceği bir belge olarak dosyaya girer; raporu hazırlayanın tanık olarak dinlenmesi de istenebilir (HMK m.198, m.199, m.240). Takibin kamuya açık yerlerde yapılması ile eşin konutuna, aracına veya telefonuna müdahale edilmesi aynı değildir. Konut içine girilmesi, gizli kamera veya konum cihazı yerleştirilmesi gibi yöntemlerle elde edilen bilgi HMK m.189/2 ve özel hayatın gizliliğine ilişkin suç hükümleri açısından sorun yaratır. Takibi bir üçüncü kişiye yaptırmak ölçütü değiştirmez; değerlendirme müdahalenin niteliğine göre yapılır.

Boşanma Davasında Tanık Nasıl Dinlenir, Yakınlar Tanık Olabilir mi?

Davada taraf olmayan herkes tanık olarak gösterilebilir (HMK m.240/1). Anne, kardeş, komşu, arkadaş ve iş arkadaşı tanık olabilir. Yakınlık, tanıklığa engel değildir; yalnızca tanığa çekinme hakkı verir. Nişanlı, evlilik bağı sona ermiş olsa bile taraflardan birinin eşi, taraflardan birinin veya eşinin altsoy ve üstsoyu, üçüncü derece dâhil kan hısımları ve kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir (HMK m.248). Hâkim bu hakkı önceden hatırlatır (HMK m.247/2); çekinmeyen yakın tanığın anlatımı dinlenir ve ilgisi hâkimin değerlendirmesine konu olur. Taraflardan biri tanığın davada yararı bulunması gibi kuşku doğuran sebepleri ileri sürebilir (HMK m.255). Aile bireylerinin doğum, ölüm veya evlenmelerinden kaynaklanan olaylarda çekinme hakkı yoktur (HMK m.251). Onbeş yaşını bitirmemiş çocuklar yeminsiz dinlenir (HMK m.257).

Tanıklığın değeri, yakınlıktan çok anlatımın somutluğuna bağlıdır. Hukuk Genel Kurulunun 02.11.2022 tarihli kararında kadının annesi ve kardeşinin bizzat şahit oldukları sözlere ilişkin görgüye dayalı anlatımları kusur belirlemesine esas alındı. Buna karşılık yeri ve zamanı belli olmayan, duyuma dayalı veya sebep ve saiki açıklanmayan anlatımlar yetersiz sayılabilir; yukarıdaki 2024/6599 sayılı kararda bu nedenle tanık anlatımlarına dayanan boşanma hükmü kaldırılmıştır. Tanık gösterirken her tanığın hangi olayı bildiği dilekçede yazılmalıdır.

Tanık davetiyesi duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olmalıdır; davetiye yerine tanığı hazır bulundurmak da mümkündür (HMK m.243). Mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirtilir ve disiplin para cezasına çarptırılır (HMK m.245). Mahkeme, bir kısım tanığın anlatımıyla yeterli bilgi edinmişse diğerlerini dinlemeyebilir (HMK m.241). Tanığa dinlenmeden önce gerçeği söylemesinin önemi ve yalan tanıklık hâlinde cezalandırılacağı hatırlatılır (HMK m.256). Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m.272/2). Tanıkların, bildikleri olayları anlatmaları dışında hazırlanmış bir senaryoyu tekrar etmesi hem delil değerini düşürür hem de tanık açısından ceza riski doğurur.

Delil Toplarken Hangi Suçlar Gündeme Gelebilir?

Hukuka aykırı delil yalnızca hükme esas alınamaması sorununu doğurmaz; elde ediliş biçimine göre ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir. Aşağıdaki tablo Türk Ceza Kanunundaki başlıca hükümleri özetler. Her olayda unsurların bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir; bir fiilin suç oluşturması ya da oluşturmaması mahkemenin delile bakışını otomatik belirlemez.

Fiil	Madde	Ceza
Katılmadığı konuşmayı rıza olmadan dinlemek veya kaydetmek	TCK m.133/1	2 yıldan 5 yıla hapis
Katıldığı aleni olmayan söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmek	TCK m.133/2	6 aydan 2 yıla hapis veya adlî para cezası
Kayıt verilerini hukuka aykırı ifşa etmek	TCK m.133/3	2 yıldan 5 yıla hapis ve adlî para cezası
Haberleşmenin gizliliğini ihlal etmek	TCK m.132/1	1 yıldan 3 yıla hapis; içerik kaydedilirse bir kat artırılır
Özel hayatın gizliliğini ihlal etmek	TCK m.134/1	1 yıldan 3 yıla hapis; görüntü veya ses kaydıyla bir kat artırılır
Kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirmek veya yaymak	TCK m.136/1	2 yıldan 4 yıla hapis
Bilişim sistemine hukuka aykırı girmek	TCK m.243/1	1 yıla kadar hapis veya adlî para cezası

Pratikte dikkat çeken nokta, kaydın veya yazışmanın nereye gönderildiğidir. Delil olarak mahkemeye sunmak ile aileye, iş çevresine veya sosyal medyaya yaymak farklı sonuçlar doğurur; ifşa ve yayma ayrıca düzenlenmiş suç tipleridir (TCK m.133/3, m.134/2). Hukuk Genel Kurulu, ses kaydı nedeniyle ceza mahkemesince TCK m.133/2'den verilen ve hükmün açıklanmasının geri bırakıldığı kararın hukuk hâkimini bağlamadığını belirtmiştir (26.11.2014, K. 2014/960). Yani ceza dosyasının sonucu ile hukuk dosyasındaki delil değerlendirmesi birbirinden ayrı yürür.

Şiddet veya tehdit varsa delil toplamak için eşin kaydını almak yerine kolluğa ve mahkemeye başvurmak, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir istemek mümkündür. Koruyucu tedbir kararı için şiddetin delili aranmaz (6284 sayılı Kanun m.8/3); kolluk tutanakları ve tedbir kararı sonradan boşanma dosyasına delil olarak girer.

Delil Listesi Dilekçede Nasıl Gösterilir?

HMK m.194/2 tarafların dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmelerini zorunlu kılar. Delil listesi olay numaralarıyla eşleştirilirse mahkeme hangi delilin hangi olay için toplanacağını görür.

DELİLLER

1) Nüfus kayıt örneği.

2) Olay 2 için tanık [Ad Soyad, tebliğe elverişli adres]; tanık listesi ayrıca sunulacaktır.

3) Olay 3 için hastane kayıtları ve [Cumhuriyet Başsavcılığı dosya numarası].

4) Olay 4 için [tarih ve numara bilgisiyle] mesaj dökümü; kayıt cihazı ekte sunulmuştur.

5) Tarafların SGK, banka, tapu ve araç kayıtlarının ilgili kurumlardan istenmesi talebi.

Ses kaydı veya görüntü sunulacaksa kaydın ne zaman, nerede ve kimler arasında alındığı, kaydeden kişinin konuşmada hazır bulunup bulunmadığı ve karşı tarafın kaydın alındığını bilip bilmediği dilekçede yazılmalıdır; çünkü mahkeme elde ediliş biçimini kendiliğinden inceler. Silinme riski olan içerikler için dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir.

Boşanmada Deliller Hakkında Sık Sorulan Sorular

Boşanmada izinsiz ses kaydı delil olur mu?

Eşin bilgisi ve rızası olmadan, planlı biçimde alınan ses kaydı hukuka aykırı sayılabilir ve bu durumda hükme esas alınamaz (HMK m.189/2). Kişinin kendisine yönelen bir eylem sırasında, başka kanıt elde etme olanağı bulunmayan ani gelişen durumlarda alınan kayıt farklı değerlendirilebilir. Sonuç her dosyada olayın koşullarına göre belirlenir.

Boşanmada telefon ses kaydı delil olur mu?

Telefon kaydı da aynı ölçütlere tabidir. Kayıt eşle yapılan ve eşin bildiği bir görüşmeyse sorun azalır; eşin bilgisi dışında üçüncü kişilerle yaptığı görüşmeleri dinlemek ve kaydetmek ayrıca suç riski taşır (TCK m.133).

Boşanma davasında deliller en son ne zaman sunulur?

Deliller dilekçelerle birlikte gösterilir. Ön incelemede belgeler için iki haftalık kesin süre verilir. Bu süreden sonra delil gösterme, gecikmenin yargılamayı uzatma amacı taşımaması veya tarafın kusurundan kaynaklanmaması hâlinde mahkemenin iznine bağlıdır (HMK m.145). Tanık listesi için mahkeme kesin süre verebilir.

Boşanma davasında tanık listesi ne zaman verilir?

Dilekçede tanık gösterildiği belirtilir; adı, soyadı ve adresi içeren liste mahkemenin verdiği süre içinde sunulur. Listede yer almayan kişi dinlenemez ve ikinci liste verilemez (HMK m.240/2).

Anne veya kardeş boşanma davasında tanık olabilir mi?

Olabilir. Yakınlık tanıklığa engel değildir, yalnızca tanığa çekinme hakkı verir (HMK m.248). Çekinmeyen yakın tanığın beyanı dinlenir; değeri anlatımın somut ve görgüye dayalı olmasına göre hâkim tarafından takdir edilir.

Boşanma davasında tanıklar gelmezse ne olur?

Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirtilir ve disiplin para cezası uygulanır (HMK m.245). Tanığın adresi bulunamazsa tarafa adres göstermesi için kesin süre verilir; süre içinde adres gösterilmezse tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.240/3).

Eşin telefonundaki mesajlara bakmak suç mudur?

Eşin telefonuna şifre kırarak, izleme yazılımı yükleyerek veya hesabına izinsiz girerek ulaşmak haberleşmenin gizliliği, kişisel veriler ve bilişim sistemine girme hükümleri bakımından suç riski taşır (TCK m.132, m.136, m.243). Her olayda elde ediliş biçimi ve unsurlar ayrıca değerlendirilir.

Dedektif raporu boşanma davasında geçerli midir?

Kanunda ayrı bir delil türü olarak düzenlenmemiştir; hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Konut, araç veya telefona müdahale ile elde edilen bilgi ise hukuka aykırı delil tartışmasına yol açar.