Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer ve Hâkim Neler Sorar?

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden biri boşanmaya ya da velayet, nafaka ve tazminat gibi sonuçlara karşı çıktığında Türk Medeni Kanunu’ndaki özel veya genel bir boşanma sebebine dayanılarak açılır. Dava, dilekçenin aile mahkemesine verilmesiyle açılır; dilekçeler, ön inceleme, tahkikat ve sözlü yargılama aşamalarından geçerek hükümle biter. Davanın ne kadar süreceğini gösteren kanuni bir süre yoktur; tebligat, tanık sayısı, uzman raporu ve istinaf ile temyiz incelemesi süreyi belirler. Hâkim duruşmalarda olayların tarihini, kusuru, çocukların durumunu ve tarafların gelirini sorar. Eşler dava sırasında uzlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya da dönüşebilir.

Aşağıda dava süreci, kanundaki süreler, tanık ve deliller, kusurun etkisi ve davanın reddi hâlinde izlenecek yol ele alınıyor. Velayet, nafaka ve mal paylaşımının yalnız dava süreciyle bağlantılı yönlerine değiniliyor.

Çekişmeli Boşanma Davası Hangi Hâllerde Açılır?

Eşler boşanmanın kendisinde ya da sonuçlarında uzlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak yürür. Evlilik bir yılı doldurmamışsa eşler her konuda anlaşsa bile anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır; bu durumda da dava çekişmeli usulle görülür. Anlaşmalı yolun şartları ve protokolün içeriği anlaşmalı boşanma rehberinde anlatılıyor.

Davacı, kanunda sayılan boşanma sebeplerinden birine dayanmak ve bu sebebi ispat etmek zorundadır. Sebepler özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılır; bazılarında dava açma hakkı belirli bir sürenin geçmesiyle düşer. Tablo, sebepleri ve aranan ek şartları özetler.

Boşanma sebebi	Dayanak	Süre veya ek şart
Zina	TMK m.161	Öğrenmeden başlayarak altı ay, her hâlde eylemin üzerinden beş yıl; affeden eşin dava hakkı yoktur
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış	TMK m.162	Öğrenmeden başlayarak altı ay, her hâlde sebebin doğumundan beş yıl; affeden eşin dava hakkı yoktur
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme	TMK m.163	Her zaman açılabilir; birlikte yaşamanın diğer eşten beklenemeyeceği aranır
Terk	TMK m.164	Ayrılık en az altı ay sürmeli; dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez, ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz
Akıl hastalığı	TMK m.165	Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmeli
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması	TMK m.166/1	Süre yok; ortak hayatın sürdürülmesinin beklenemeyeceği ispatlanmalı
Reddedilen davadan sonra ortak hayatın kurulamaması	TMK m.166/4	Ret kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmeli

Uygulamada en sık başvurulan sebep, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Özel bir sebep ile genel sebep aynı dilekçede birlikte ileri sürülebilir; bu durumda özel sebep ispatlanamasa da mahkeme genel sebebi ayrıca inceler. Her sebebin ayrıntısı boşanma avukatı sayfasındaki sebepler bölümünde yer alıyor.

Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.2 ve m.4). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118).

Dava dilekçesinde bulunması gereken başlıca unsurlar şunlardır (HMK m.119):

• Mahkemenin adı, tarafların adı, soyadı ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası.
• Davacının dayandığı bütün olayların sıra numarası altında açık özetleri.
• Her bir olayın hangi delille ispat edileceği; tanık dinletilecekse bunun belirtilmesi.
• Dayanılan hukuki sebepler, yani boşanma sebebinin hangi madde olduğu.
• Açık bir talep sonucu ve davacının ya da vekilinin imzası.

Talep sonucunda boşanmanın yanında velayet, kişisel ilişki, tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat da istenir. Dava sırasında ileri sürülmeyen tazminat ve nafaka talepleri için kanun ayrı bir süre öngörür; evliliğin boşanmayla sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı kurallara bağlıdır ve boşanmada mal paylaşımı yazısında anlatılıyor.

Çekişmeli Boşanma Davasının Aşamaları Nelerdir?

Boşanma davası Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yazılı yargılama usulüne göre görülür; Türk Medeni Kanunu m.184’teki özel kurallar saklıdır. Tablo, aşamaları ve kanunda yazan süreleri gösterir.

Aşama	Ne yapılır	Dayanak ve süre
Dilekçeler	Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı verilir	Cevap için iki hafta, bir defaya mahsus en çok bir ay ek süre; cevaba cevap ve ikinci cevap için ikişer hafta (HMK m.127 ve m.136)
Ön inceleme	Dava şartları incelenir, anlaşılan ve anlaşılamayan konular tek tek tespit edilir	Belgelerin sunulması için davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre (HMK m.139 ve m.140)
Tahkikat	Tanıklar dinlenir, kayıtlar getirtilir, gerekirse uzman raporu alınır	HMK m.143 vd. ve m.240 vd.; 4787 sayılı Kanun m.5
Sözlü yargılama ve karar	Taraflara son sözleri sorulur, hüküm açıklanır	HMK m.186
Kanun yolu	İstinaf, ardından temyiz	Kararın tebliğinden itibaren ikişer hafta (HMK m.345 ve m.361)

Dilekçeler aşamasında nelere dikkat edilir?

Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki olayların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128); yani cevap vermemek davayı kabul anlamına gelmez. Taraflar iddia ve savunmalarını cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle serbestçe genişletebilir; dilekçeler karşılıklı verildikten sonra bu imkân, ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati dışında kapanır (HMK m.141). Bu nedenle dayanılan olayların ve delillerin dilekçe aşamasında eksiksiz yazılması önemlidir. Asıl dava görülmekteyken davalı da bağlantılı bir karşı boşanma davası açabilir (HMK m.132); bu durumda iki dava birlikte görülür.

Ön inceleme duruşmasında ne olur?

Çekişmeli boşanmada ilk duruşma kural olarak ön inceleme duruşmasıdır. Hâkim, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları konuları tek tek belirler; bu tespit tutanağa geçirilir ve tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür (HMK m.140). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (HMK m.137/2). Aile mahkemesi ayrıca esasa girmeden önce eşlerin sorunlarını tespit ederek sulh yoluyla çözümü teşvik eder (4787 sayılı Kanun m.7). Belgesini süresinde sunmayan taraf, o belgeye dayanmaktan vazgeçmiş sayılır (HMK m.140/5).

Tahkikat aşamasında tanıklar nasıl dinlenir?

Tanık dinletmek isteyen taraf, tanığın hangi olay için dinleneceğini, adını, soyadını ve tebliğe elverişli adresini içeren listeyi mahkemeye verir. Listede gösterilmeyen kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m.240). Tanık davetiyeyle çağrılır; davetiye gönderilmeden duruşmada hazır bulundurulan tanık da dinlenir (HMK m.243). Mahkeme, bir kısım tanıkla yeterli bilgi edinirse diğerlerini dinlemeyebilir (HMK m.241). Çocukla ilgili taleplerde mahkeme psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor alabilir (4787 sayılı Kanun m.5); bu raporun velayete etkisi velayet kime verilir yazısında anlatılıyor.

Sözlü yargılama ve karar nasıl verilir?

Mahkeme tahkikatın bittiğini bildirdikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçer; taraflardan biri isterse duruşma en az iki hafta ertelenir. Sözlü yargılamada taraflara son sözleri sorulur ve hüküm verilir (HMK m.186). Usulüne uygun çağrıldığı hâlde gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m.150).

Dava Sürerken Hangi Tedbirler Alınır?

Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır; kanun özellikle eşlerin barınmasını, geçimini, malların yönetimini ve çocukların bakım ve korunmasını sayar (TMK m.169). Uygulamada bu önlemler tedbir nafakası, çocuğun dava süresince kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle görüşme düzeni olarak karşımıza çıkar. Tedbir nafakasının işleyişi nafaka türleri ve miktarı yazısında ele alınıyor.

Geçici hukuki koruma talepleri ve her çeşit nafaka davası adli tatilde de görülür (HMK m.103/1-a ve b). Bu nedenle boşanma davasının duruşmaları yaz döneminde ertelense bile tedbir talebi bu dönemde karara bağlanabilir.

Hâkim Çekişmeli Boşanma Davasında Neler Sorar?

Kanunda hâkimin soracağı soruların bir listesi yoktur; sorular, mahkemenin karar vermek zorunda olduğu konulardan doğar. Hâkim tahkikatta tarafları ileri sürülen olaylar hakkında dinleyebilir (HMK m.144). Uygulamada netleştirilen başlıca konular şunlardır:

• Evliliğin seyri. Evlenme tarihi, ayrı yaşamaya ne zaman başlanıldığı, ortak konutun neresi olduğu.
• Olayların zamanı ve yeri. İleri sürülen olayın ne zaman, nerede ve kimlerin yanında yaşandığı; dava tarihinden önce mi sonra mı olduğu.
• Affetme ve birlikte yaşamaya devam. Olaydan sonra eşlerin aynı evde yaşamayı sürdürüp sürdürmediği; affeden eşin zina, hayata kast veya kötü davranış sebebiyle dava hakkı kalmaz (TMK m.161 ve m.162).
• Çocuklar. Çocukların kiminle yaşadığı, okul ve bakım düzeni; idrak çağındaki çocuğun görüşü.
• Gelir ve giderler. Tarafların işi, geliri, kira ve borçları; nafaka için sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırılabilir.
• Boşanma iradesi. Davalının davayı kabul edip etmediği ve tarafların uzlaşma olasılığı.

Boşanma davasında hâkimin takdiri genel davalardan daha geniştir. Hâkim boşanmanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz, taraflara yemin öneremez, tarafların bu konudaki ikrarı onu bağlamaz ve delilleri serbestçe takdir eder; taraflardan biri isterse duruşmanın gizli yapılmasına da karar verebilir (TMK m.184). Davalının olayları duruşmada kabul etmesi bu nedenle tek başına yeterli sayılmaz.

Hangi Deliller Sunulur, Tanık Şart mı?

Kanun boşanma sebebinin tanıkla ispatını şart koşmaz; olaylar hukuka uygun her türlü delille ispatlanabilir. Davada taraf olmayan herkes tanık gösterilebilir (HMK m.240). Sık başvurulan deliller şunlardır:

• Tanık beyanları; olayı bizzat görmüş ya da yaşanana yakından tanık olmuş kişiler.
• Mesaj, e-posta ve sosyal medya yazışmaları.
• Kolluk tutanakları, savcılık ve ceza dosyaları, koruma kararları.
• Hastane ve adli tıp raporları.

Delillerin dilekçelerde gösterilmesi gerekir; kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilmesi, gecikme tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa ya da yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa mümkündür (HMK m.145). Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir olayın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2). Gizli kayıt ve izleme yazılımı gibi örnekler boşanma avukatı sayfasının deliller bölümünde açıklanıyor. Kaybolma tehlikesi olan bir delil için dava açılmadan önce de delil tespiti istenebilir.

Kusur Nasıl Belirlenir, Neyi Etkiler?

Mahkeme, ispatlanan somut olaylara bakarak eşlerin kusurlarını karşılaştırır ve hangisinin daha ağır, eşit ya da daha az kusurlu olduğunu belirler. Bu belirleme yalnız boşanma kararını değil, tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerini de doğrudan etkiler. Kusur, ispatlanmamış iddialara ya da genel ifadelere dayanamaz; bu yüzden olayların tarih ve ayrıntılarıyla anlatılması gerekir.

Kusur durumu	Maddi ve manevi tazminat	Yoksulluk nafakası
Kusursuz veya daha az kusurlu	İstenebilir (TMK m.174)	Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse istenebilir (TMK m.175)
Eşit kusurlu	İstenemez	Diğer şartlar varsa istenebilir
Daha ağır kusurlu	İstenemez	İstenemez

Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175/2); kusursuz eş de nafaka ödemekle yükümlü tutulabilir. Genel sebebe dayanan davada davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir; bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine de boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/2).

Yargıtay da kusurun zamanı ve yeri belli somut olaylara dayanmasını arar. Bir dosyada Bölge Adliye Mahkemesi tanık beyanlarına dayanarak kadına hakaret ve küfür kusuru eklemiş, kadını ağır kusurlu sayarak yoksulluk nafakası talebini reddetmişti. Yargıtay kararı kusur belirlemesi ve yoksulluk nafakası yönünden bozdu, nafaka için tarafların sosyal ve ekonomik durumunun yeniden araştırılmasını istedi.

“...tanıkların sözlerinin bir kısmı, zamanı ve mekanı belli olmayan soyut ifadeler içerdiğinden kadına, erkeğe hakaret ve küfür kusurunun yüklenemeyeceği...”

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/10429, K. 2026/5394, T. 12.05.2026

Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?

Kanunda çekişmeli boşanma davasının bitirilmesi için bir süre yoktur. Adalet Bakanlığı, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun görüşünü alarak dava türlerine göre hedef süreler belirler; ancak bu süreler ilgililer için hak doğurmayan, yargısal süreçleri iyileştirmeye yönelik idari hedeflerdir. Süre hakkında daha sağlam fikir, kanunda yazan ara sürelerden edinilir:

• Cevap dilekçesi için iki hafta, gerekirse bir defaya mahsus en çok bir ay ek süre; cevaba cevap ve ikinci cevap için ikişer hafta.
• Duruşmalar arasındaki süre üç aydan uzun olamaz; bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini göstererek daha uzun süre belirleyebilir. Bu kural 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla HMK m.147’ye eklenmiş, 31.07.2026’da yürürlüğe girmiştir.
• Tanık davetiyesi duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilmelidir (HMK m.243/2).
• Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar, 31 Ağustos’ta biter (HMK m.102). Boşanma davası adli tatilde görülecek işler arasında sayılmadığından duruşmalar kural olarak bu dönemde yapılmaz; tatile rastlayan süreler tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar (HMK m.104).
• Karara karşı istinaf ve Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı temyiz için ikişer haftalık süre vardır.

Süreyi en çok uzatan etkenler tebligat sorunları, yurt dışındaki taraf ya da tanık, çok sayıda tanık, uzman raporu, karşı dava ve kanun yolu incelemesidir. Davalının davayı kabul ederek davanın anlaşmalı boşanmaya dönmesi ve tarafların kanun yolundan feragat etmesi ise süreyi kısaltır.

Çekişmeli Boşanma Anlaşmalıya Dönüşebilir mi?

Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m.166/3). Bu durumda hâkim tarafları bizzat dinler, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında kabul edilen düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Hâkim bu düzenlemede değişiklik yapabilir; değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Uygulamada taraflar dava sırasında bir protokol imzalayıp mahkemeye sunar ve duruşmada beyanlarını tekrarlar.

Evlilik bir yılı doldurmamışsa davalının kabulü davayı anlaşmalı boşanmaya çevirmez; dava çekişmeli olarak sürer ve ikrar hâkimi bağlamadığından boşanma sebebinin ispatı yine aranır (TMK m.184/3).

Boşanma Davası Reddedilirse Ne Olur?

Ret kararı kesinleştikten sonra eşler birlikte yaşamaya dönmeyebilir. Bu durumda kanun ayrı bir yol tanır: Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan davanın reddine karar verilmiş ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmişse, ortak hayat her ne sebeple olursa olsun yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).

Bu fıkra 14.11.2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; daha eski kaynaklarda geçen daha uzun bekleme süresi artık uygulanmaz. Bu yolla açılan davada kanunun aradığı unsurlar ret kararının kesinleşmesi, bir yıllık sürenin dolması ve ortak hayatın yeniden kurulamamış olmasıdır.

İstinaf ve Temyiz Nasıl İşler?

Aile mahkemesinin nihai kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341). Süre iki haftadır ve gerekçeli kararın her bir tarafa tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345). Bölge Adliye Mahkemesinin temyizi kabil kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna gidilir (HMK m.361). İstinaf incelemesi kural olarak dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlı yapıldığından (HMK m.355) boşanma, kusur, velayet, nafaka ve tazminat yönlerinden hangisine itiraz edildiği dilekçede açıkça gösterilmelidir.

Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2 ve m.367/2). Bu nedenle boşanma, karar kesinleşmeden nüfus kaydına işlenmez. Dava süresince hükmedilen tedbir nafakası da kesinleşmeye kadar devam eder; ödenmezse izlenecek yol nafaka ödenmezse ne olur yazısında anlatılıyor.

Çekişmeli Boşanma Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?

Kanunda bir bitirme süresi yoktur. Süreyi dilekçe aşamasındaki iki haftalık süreler, tanıkların ve uzman raporunun durumu, adli tatil ve istinaf ile temyiz incelemesi belirler. 31.07.2026’dan beri duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemez.

Çekişmeli boşanma davası ilk duruşmada biter mi?

Çekişmeli olarak devam ettiği sürece kural olarak bitmez; ilk duruşma ön inceleme duruşmasıdır ve ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve davalı davayı kabul edip düzenleme hâkimce uygun bulunursa dava anlaşmalı boşanmaya dönerek sonuçlanabilir.

Hâkim çekişmeli boşanma davasında neler sorar?

Sabit bir soru listesi yoktur. Hâkim genellikle evlenme ve ayrı yaşama tarihlerini, ileri sürülen olayların zamanını ve tanıklarını, olaylardan sonra birlikte yaşamanın sürüp sürmediğini, çocukların düzenini ve tarafların gelirini netleştirir.

Tanık olmadan çekişmeli boşanma davası açılır mı?

Açılır. Kanun tanığı şart koşmaz; mesajlar, kolluk tutanakları, sağlık raporları ve resmî kayıtlar gibi hukuka uygun deliller de kullanılabilir. Tanık dinletilecekse tanık listesi mahkemeye verilmelidir; listede gösterilmeyen kişi dinlenmez ve ikinci liste verilemez.

Çekişmeli boşanma anlaşmalıya nasıl çevrilir?

Evlilik en az bir yıl sürmüşse davalının davayı kabul etmesi ve tarafların boşanmanın malî sonuçları ile çocuklar hakkındaki düzenlemeyi hâkime sunması gerekir. Hâkim tarafları bizzat dinler ve düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir.

Eşit kusurda tazminat ve nafaka istenebilir mi?

Kanun maddi tazminatı kusursuz veya daha az kusurlu eşe tanır (TMK m.174/1); uygulamada eşit kusurda manevi tazminat da istenemez. Yoksulluk nafakasında ise isteyenin kusurunun daha ağır olmaması yeterlidir; eşit kusurlu eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse nafaka isteyebilir.

Çekişmeli boşanma davası adli tatilde görülür mü?

Boşanma davası adli tatilde görülecek işler arasında sayılmadığından duruşmalar kural olarak 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında yapılmaz. Tedbir talepleri ve nafaka davaları ise adli tatilde de görülür.

Boşanma davası reddedilirse yeniden ne zaman açılır?

Ret kararından sonra yaşanan yeni olaylara dayanılarak yeni bir dava açılabilir. Ayrıca ret kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).