İştirak Nafakası Nedir, Ne Kadar ve 18 Yaşında Biter mi?

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen anne veya babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır (TMK m.182/3, m.327). Tutarı bir tabloya bağlı değildir; hâkim çocuğun ihtiyaçlarını, ana babanın hayat koşullarını ve ödeme gücünü, varsa çocuğun gelirini birlikte değerlendirir (TMK m.330). Nafaka kural olarak çocuk 18 yaşını doldurup ergin olunca sona erer; ancak ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa ana baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar bakmaya devam eder (TMK m.328). Ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilir ve borçlu hakkında tazyik hapsi istenebilir; bu yollar aşağıda ayrı ayrı anlatılıyor.

İştirak Nafakası Nedir?

Türk Medeni Kanunu'na göre çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderleri ana ve baba birlikte karşılar (TMK m.327/1). Boşanmadan sonra çocuk çoğunlukla ebeveynlerden biriyle yaşar. Günlük bakımı fiilen üstlenmeyen ebeveyn bu yükü iştirak nafakasıyla paylaşır. Kanun metni de aynı şeyi söyler: velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). "İştirak" sözcüğü katılma anlamına gelir.

Nafakanın alacaklısı çocuktur. Ödeme, çocuğa fiilen bakan ebeveynin eline yapılır; ancak bu para eşe tanınmış bir hak değil, çocuğun giderleri içindir. Bu yüzden iştirak nafakası boşanmadaki kusura bağlı değildir: boşanmaya neden olan olaylarda tam kusurlu bulunan ebeveyn de velayet kendisinde değilse nafaka öder. Kusurun yoksulluk nafakası ve tazminat üzerindeki etkisi ise ayrı bir konudur.

Dört nafaka türü arasındaki fark kısaca şöyledir: tedbir nafakası dava sürerken, yoksulluk nafakası boşanmadan sonra yoksulluğa düşecek eş için, yardım nafakası ise hısımlık ilişkisine dayanarak istenir. İştirak nafakası yalnız çocuk içindir ve boşanma kararıyla birlikte bağlanır. Türlerin karşılaştırması nafaka türleri ve miktarı yazımızda yer alıyor.

İştirak Nafakası ile Tedbir Nafakası Arasındaki Fark Nedir?

Tedbir nafakası dava sürerken eş ve çocuk için hükmedilen geçici nafakadır ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. İştirak nafakası ise boşanma hükmüyle birlikte bağlanır ve karar kesinleştikten sonra da çocuk ergin oluncaya kadar sürer. Dava sırasında çocuk için ödenen tedbir nafakası ile hüküm sonunda bağlanan iştirak nafakasının tutarı aynı olmak zorunda değildir; hâkim dava sonunda tarafların güncel durumunu yeniden değerlendirir. Tedbir nafakasının ayrıntıları nafaka türleri yazısında bulunur.

İştirak Nafakası Nasıl İstenir?

Boşanma davasında hâkim, boşanma kararını verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182/1). İştirak nafakası bu düzenlemenin parçasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi uygulamasında hâkim, velayeti alan taraf nafakayı istemediğini açıkça bildirmedikçe, talep olmasa da iştirak nafakasına karar verebilir. Çünkü çocuğun korunması kamu düzeniyle ilgilidir. Nafaka istenen dosyalarda ise tutar bakımından talep sonucu bağlayıcıdır; hâkim dilekçede istenenden fazlasına hükmedemez (HMK m.26).

Nafaka boşanma davasının dışında da istenebilir. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1). Ayırt etme gücü olmayan küçük için dava atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük kendisi de dava açabilir (TMK m.329/2-3). Nafaka davası açıldığında hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli önlemleri alır (TMK m.332/1). Bu davalar aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4).

Anlaşmalı boşanmada iştirak nafakasının miktarı, okul ücreti gibi ek giderlerin paylaşımı ve kişisel ilişki düzeni protokole yazılır. Hâkim, boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmaları onaylamadıkça bunlar geçerli olmaz (TMK m.184/5). Çocuğun hakkı olduğu için iştirak nafakasından feragat edilmesi geçerli bir yol sayılmaz. Protokol hazırlarken anlaşmalı boşanma protokolü örneği yazısındaki başlıklara bakılabilir.

İştirak Nafakası Ne Kadar Olur?

Kanunda iştirak nafakası için asgari ücretin yüzdesi, maaşın belli bir oranı ya da çocuk sayısına göre tablo yoktur. Ölçüt TMK m.330/1'de yazılıdır: nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Hâkim bunu her dosyada gelir ve gider belgeleriyle, gerekirse sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla ortaya koyar.

Ölçüt	Hâkimin baktığı nokta
Çocuğun ihtiyaçları	Yaş, okul, servis, kurs, sağlık ve barınma giderleri
Nafakayı ödeyecek ebeveyn	Geliri, malvarlığı, zorunlu giderleri, ödeme gücü
Çocuğa fiilen bakan ebeveyn	Hayat koşulları, geliri ve çocuğa yaptığı bakım katkısı
Çocuğun kendi geliri	Varsa düzenli geliri nafaka miktarında hesaba katılır

Tabloda görüldüğü gibi iki tarafın durumu birlikte tartılır. Yalnızca ödeyenin gelirine bakılarak bir yüzde hesaplanmaz. İnternette dolaşan "maaşın şu kadarı" kalıpları kanunda bulunmaz; aynı gelirdeki iki ebeveynin nafakası çocukların ihtiyacına göre farklı çıkabilir. Bu nedenle "iştirak nafakası hesaplama" için tek bir formül yoktur; dosyaya hazırlanırken çocuğun aylık giderlerini belgelemek, okul ve sağlık harcamalarını kalem kalem göstermek gerekir.

Nafaka tutarı çocuğun bakım ve eğitim ihtiyacını kapsar. Okul ücreti, özel ders ya da tedavi gibi ek harcamalar ayrıca ödenecekse, bunların karar veya protokolde açıkça yazılması sonradan çıkacak uyuşmazlığı önler. Nafaka her ay peşin ödenir (TMK m.330/2). Birden fazla çocuk varsa tutar çoğunlukla çocuk başına ayrı belirlenir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m.182/4 ve m.330/3). Dilekçede bu talebin yer alması, ilerideki artış için yeniden dava açma ihtiyacını azaltır.

Karar kesinleştikten sonra koşullar değişirse tutar da değişebilir. Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Çocuğun giderleri arttığında ya da ödeyenin geliri yükseldiğinde izlenecek yol nafaka artırım davası yazısında anlatılır.

İştirak Nafakası Dava Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilir?

Dilekçede istenen aylık tutar açıkça yazılmalıdır, çünkü hâkim talep sonucuyla bağlıdır. Nafakanın gelecek yıllarda nasıl artacağına ilişkin talep de dilekçede ayrıca belirtilir (TMK m.182/4). Dilekçeye çocuğun nüfus kaydı, okul kayıt belgesi, kreş, servis, kurs ve sağlık giderlerini gösteren belgeler eklenir. Karşı tarafın gelirini gösteren maaş bordrosu, SGK kayıtları ya da vergi levhası biliniyorsa dosyaya sunulur; bilinmiyorsa mahkemeden ilgili kurumlara yazı yazılması istenir.

Çekişmeli boşanma dilekçesinin genel yapısı için boşanma dava dilekçesi örneği yazısına bakılabilir. Nafaka talebi bu dilekçede velayet talebinin devamı olarak yer alır. Velayet ve kişisel ilişki düzeni ise hâkimin çocuğun üstün yararına göre vereceği ayrı bir karardır.

İştirak Nafakası Ne Zaman Biter, 18 Yaşında Sona Erer mi?

Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (TMK m.328/1). Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m.11). On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (TMK m.12). Bu hâllerden biri gerçekleştiğinde iştirak nafakası sona erer. Sona erme kendiliğindendir; nafakayı ödeyen tarafın bunun için ayrıca dava açması gerekmez.

Uygulamada dikkat edilecek nokta, kendiliğinden sona ermenin icra dosyasındaki işleyişi otomatik olarak değiştirmeyebilmesidir. Maaştan kesinti yapılan bir dosyada kesintinin durması için nüfus kaydıyla icra dairesine başvurup erginlik tarihini bildirmek gerekir. Nafakayı ödeyen tarafın kendi başına ödemeyi bırakması ise icra kaydında borç görünmesine yol açabilir. Erginlikten önce işlemiş ve ödenmemiş nafaka dönemleri sona ermeyle silinmez; bunlar icra yoluyla istenmeye devam eder.

Çocuk 18 yaşını doldurduğunda hâlâ okuyorsa durum değişir; bunu aşağıdaki başlık anlatıyor.

Çocuk 18 Yaşından Sonra Okuyorsa Nafaka Devam Eder mi?

Kanun bu ihtimali ayrıca düzenler: çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2). Lise, üniversite ya da başka bir eğitim sürdüğü sürece bu bakım borcu doğabilir. Kanun bir yaş sınırı koymaz; belirleyici olan eğitimin fiilen sürmesi ve ana babanın gücünün yetmesidir.

Bu nafaka, iştirak nafakasının kendiliğinden devamı değildir. İştirak nafakası velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin katılımıdır ve ergin çocukta velayet sona erdiği için bu nafakanın hukuki dayanağı da değişir. Ergin çocuk bakım borcuna dayanan talebini kendi adına ileri sürer. Mahkeme ana babanın malî gücüne bakar; yeterli güç yoksa nafakaya hükmetmeyebilir. Çocuğun burs ya da çalışma geliri gibi kaynakları miktarın belirlenmesinde değerlendirilebilir. Aynı konunun nafaka türleri içindeki yeri nafaka türleri ve miktarı yazısındaki ergin çocuğun eğitimi bölümünde de yer alır.

Yardım nafakasıyla karıştırılmamalıdır. Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy ve altsoy ile kardeşlere verilir (TMK m.364) ve eğitimden bağımsız bir hısımlık yükümlülüğüdür. Çocuğun okul hayatı sırasında ihtiyacı varsa dayanak çoğu zaman TMK m.328/2 olur; hangi hükme dayanılacağı talep edilirken dosyaya göre belirlenir.

İştirak Nafakası Ödenmezse Ne Olur?

Nafakaya hükmeden mahkeme kararı bir ilamdır ve icra dairesine verilerek takibe konabilir. Borçluya icra emri tebliğ edilir; ödeme yapılmazsa maaş, banka hesabı ve diğer mallara haciz konulur. Kanun yoluna başvurulması nafaka kararının icrasını durdurmaz. Adım adım süreç nafaka ödenmezse ne olur yazısında anlatılıyor.

Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344/1). Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2); dava açılması birikmiş borcu silmez. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde kullanılmalıdır (İİK m.347).

Emekli Maaşından İştirak Nafakası Kesilir mi?

Kesilir. Emekli aylığı kural olarak haczedilemez; ancak 5510 sayılı Kanun'un 93. maddesi nafaka borçlarını bu yasağın dışında tutar. Bu yüzden nafaka borçlusunun emekli maaşına icra dairesi yoluyla haciz konabilir ve ayrıca borçlunun muvafakati aranmaz. Kesintinin işleyen nafaka ile birikmiş nafaka bakımından nasıl uygulandığı emekli maaşına haciz yazısında ayrıca anlatılıyor.

Çocukla Görüştürmeme Nafakayı Etkiler mi?

Hayır. İştirak nafakası ile kişisel ilişki birbirine bağlı değildir. Çocuğu kendisine gösterilmeyen ebeveyn bu gerekçeyle nafakayı ödemeyi bırakamaz; nafaka ödenmediği için de velayeti alan ebeveyn görüşmeyi kendiliğinden kesemez. Her yükümlülük kendi yoluyla işletilir: ödenmeyen nafaka icra ve şikâyet yoluyla, uyulmayan kişisel ilişki düzeni ise mahkemenin çocuğun yararına uygun olarak vereceği kararlarla çözülür. Kişisel ilişkiye uyulmaması ve sonuçları velayet kime verilir yazısında ele alınıyor.

Velayet Değişirse İştirak Nafakası Ne Olur?

Velayet sonradan diğer ebeveyne geçerse nafakanın taraflarının yönü de değişebilir. Daha önce nafaka ödeyen ebeveyn velayeti alırsa nafakanın kaldırılmasını, karşı taraf için nafaka bağlanmasını isteyebilir. Hâkim durumun değişmesi hâlinde istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Nafaka talepleri velayet değişikliği davasıyla birlikte ileri sürülür; velayet değişmezse bu talepler de sonuç vermeyebilir. Ayrıntı velayet değişikliği davası yazısındadır.

İştirak Nafakası Hakkında Sık Sorulan Sorular

İştirak nafakası nedir?

Velayeti kendisine verilmeyen anne veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır (TMK m.182/3, m.327). Alacaklı çocuktur; ödeme, çocuğa fiilen bakan ebeveyne yapılır.

İştirak nafakası ne kadar olur?

Kanunda sabit bir tutar, oran veya tablo yoktur. Hâkim çocuğun ihtiyaçlarını, ana babanın hayat koşullarını ve ödeme güçlerini, çocuğun gelirini de gözeterek her dosyada ayrı belirler (TMK m.330/1).

İştirak nafakası 18 yaşında biter mi?

Evet, kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer; ayrıca dava açmaya gerek yoktur (TMK m.328/1). Çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar bakmaya devam eder, ancak bu talep ergin çocuğun kendisinden gelir.

Üniversite okuyan çocuğa nafaka verilir mi?

Verilebilir. TMK m.328/2'ye göre ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa ana baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Ana babanın malî gücü yetersizse mahkeme nafakaya hükmetmeyebilir.

İştirak nafakasını talep etmezsem verilmez mi?

Hâkim, velayeti alan ebeveyn nafakayı istemediğini açıkça belirtmedikçe, talep olmasa da iştirak nafakasına hükmedebilir. Çünkü nafaka çocuğun hakkıdır. Tutar için ise dilekçedeki talep bağlayıcıdır; hâkim istenenden fazlasına karar veremez.

İştirak nafakası ödenmezse ne olur?

Nafaka kararıyla icra takibi başlatılır; maaş ve hesaplara haciz konabilir. Borçlu yine ödemezse alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi üç aya kadar tazyik hapsine karar verebilir (İİK m.344). Borç ödenince borçlu tahliye edilir.

Çocukla görüştürülmeyen baba nafakayı kesebilir mi?

Hayır. İştirak nafakası, kişisel ilişkinin kurulmasına bağlı değildir. Görüştürülmeme için ayrı yollar vardır; nafakayı ödememek bunlardan biri sayılmaz ve ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilir.

Emekli maaşından iştirak nafakası kesilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 93. maddesi, emekli aylığının nafaka borçları için haczedilebileceğini söyler. Kesinti oranları ve işleyişi ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Velayet değişirse iştirak nafakası ne olur?

Velayet diğer ebeveyne geçerse nafakanın yönü de değişebilir. Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331); bu talepler velayet davasıyla birlikte ileri sürülür.