Delil Tespiti Nedir, Nasıl Yapılır? Dilekçe, Masraf ve Görevli Mahkeme

Delil tespiti, açılacak veya görülmekte olan bir davada ileri sürülecek bir olgunun, delil kaybolmadan ya da değişmeden mahkeme eliyle kayda geçirilmesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400-406. maddelerinde düzenlenir ve keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla yapılır. Dava açılmadan önce talep, esas davaya bakacak mahkemeye ya da tespit edilecek şeyin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle yapılır; dava açıldıktan sonra yalnız davanın görüldüğü mahkeme yetkilidir. Masraf avans olarak yatırılmadan işlem başlamaz. Trafik kazasında onarım öncesi araç hasarı, ayıplı konutta kusurlar ve iş kazasında kaza yeri en sık tespit konularıdır.

Bu yazıda talebin şartları, hangi mahkemeye verileceği, karşı tarafın dinlenmesi ve itiraz, tespit dosyasının asıl davada nasıl kullanıldığı, noter tespitiyle farkı ve masraf kalemleri kanun metni üzerinden anlatılıyor. Yazıda ayrıca yer tutuculu bir dilekçe iskeleti ve üç uygulama örneği yer alıyor.

Delil Tespiti Hangi Durumlarda İstenir?

HMK m.400/1'e göre taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş ya da ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti için keşif yapılmasını, bilirkişi incelemesi yaptırılmasını veya tanık ifadesi alınmasını isteyebilir. Sayılan işlemler örnek niteliğindedir; amaç, mahkemenin sonradan bakamayacağı bir durumu bugün kayda geçirmektir.

Talebin tek şartı hukuki yarardır (m.400/2). Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delil hemen tespit edilmezse kaybolacak ya da ileri sürülmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa hukuki yarar var sayılır. Uygulamada bu şart şu tür olgularda kendiliğinden ortaya çıkar:

• Onarıma girecek bir aracın hasarı veya kaza yerindeki fren izi, kırık parça ve çarpma noktası,
• Teslim alınan konuttaki nem, çatlak, yalıtım veya tesisat kusuru, ayıp giderilmeden önce,
• İş kazasının yaşandığı makine, iskele ya da çalışma alanı, işveren düzenleme yapmadan önce,
• Komşu inşaatın binaya verdiği hasar, çatlaklar ilerlemeden veya sıvanmadan önce,
• Yaşlı ya da yurt dışına çıkacak bir tanığın, dava açılmadan önce dinlenmesi.

Delil tespiti bir dava değildir. Kanun onu "Delil Tespiti ve Diğer Geçici Hukuki Korumalar" başlıklı bölümde düzenler ve basit yargılama usulüne tabi tutar (HMK m.316/1-c). Mahkeme tespit dosyasında kimin haklı olduğuna karar vermez, yalnız olgunun o günkü hâlini tutanak ve raporla sabitler.

Delil Tespiti Hangi Mahkemeden İstenir?

Görev ve yetki HMK m.401'de, davanın açılıp açılmadığına göre ikiye ayrılır. Dava henüz açılmamışsa talep sahibi iki mahkemeden birini seçebilir: esas hakkındaki davaya bakacak mahkeme ya da keşif veya bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu, tanığın oturduğu yer sulh hukuk mahkemesi. Dava açıldıktan sonra ise her türlü tespit talebi hakkında yalnız davanın görüldüğü mahkeme görevli ve yetkilidir (m.401/4).

Sulh hukuk seçeneği, olgunun bulunduğu yerde hızlı işlem yapılmasını sağlar. Esas davada, tespiti yapan mahkemenin görevsiz veya yetkisiz olduğu ileri sürülemez (m.401/3); yani tespit için seçilen yer, sonradan açılacak davanın mahkemesini bağlamaz, tespiti de geçersiz kılmaz.

Uyuşmazlık	Esas davaya bakacak mahkeme	Alternatif (dava öncesi)
Trafik kazasında sigortacıya karşı tazminat	Asliye ticaret mahkemesi	Aracın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi
Trafik kazasında yalnız sürücü ve işletene karşı tazminat	Asliye hukuk mahkemesi	Aracın veya kaza yerinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi
Tüketici olarak satın alınan ayıplı konut	Tüketici mahkemesi	Konutun bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi
İş kazasından doğan tazminat	İş mahkemesi	İşyerinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi

Trafik kazası davasında hangi yer mahkemesinin yetkili olduğu ayrıca tartışılır; seçenekler trafik kazasında yetkili mahkeme yazısında anlatılıyor. Noterlerin Noterlik Kanunu'na göre yaptığı vakıa tespitine ilişkin hükümler saklıdır (m.401/2); bu ikinci yol aşağıda ayrıca karşılaştırılıyor.

Delil Tespiti Nasıl Yapılır?

Süreç dilekçeyle başlar ve tespit tutanağının karşı tarafa tebliğiyle biter. Kanundaki sıra şöyledir:

1. Dilekçe. Talep dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulacak sorular, delilin kaybolacağı ya da gösterilmesinin zorlaşacağı kuşkusunu doğuran sebepler ve aleyhine tespit istenen kişinin adı, soyadı ve adresi yazılır (m.402/1). Koşullar elvermediği için karşı taraf gösterilemiyorsa talep yine geçerlidir.
2. Gider avansı. Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (m.402/2).
3. Karar ve tebliğ. Talep haklı bulunursa karar, dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Kararda tespitin nasıl ve ne zaman yapılacağı, karşı tarafın tespit sırasında hazır bulunabileceği ve varsa itiraz ile ek soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği yazılır (m.402/3).
4. Tespitin yapılması. Hangi delille tespit yapılacağına karar verilmişse o delilin toplanmasına ilişkin hükümler uygulanır (m.404). Keşifte hâkim yerinde inceleme yapar, bilirkişi raporunu mahkemenin verdiği sürede sunar, tanık ise duruşmada dinlenir.
5. Tutanak ve rapor tebliği. Tespitten sonra tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa kendiliğinden tebliğ edilir (m.402/4).

Karşı Taraf Dinlenmeden Tespit Yapılabilir mi?

Yapılabilir. Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk varsa, karşı tarafa tebligat yapılmadan da delil tespiti yapılabilir (HMK m.403). Örneğin araç ertesi gün servise girecekse veya inşaat alanı hafta içinde kapatılacaksa, karşı tarafa tebligat beklemek tespiti anlamsız kılabilir. Bu durumda tespit dilekçesi, karar, tutanak ve varsa bilirkişi raporu mahkemece kendiliğinden karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde karara itiraz edebilir. Acele talebinde zorunluluğun neden doğduğu somut olarak, mümkünse belgeyle anlatılmalıdır.

Bilirkişiye Hangi Sorular Sorulmalı?

Tespitin değeri, bilirkişiye sorulan soruların isabetine bağlıdır. Genel bir "hasarın tespiti" talebi yerine, ileride açılacak davada ispatı gereken her olgu ayrı bir soru olarak yazılmalıdır: hasarın nedeni, kapsamı, onarım yöntemi, onarım bedeli, onarım süresi ve varsa olay ile hasar arasındaki bağlantı. Karşı taraf da bir haftalık süre içinde kendi sorularını ekletebilir. Tespitten sonra raporda eksik kalan nokta varsa itirazın nasıl kurulacağı bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi yazısında anlatılıyor.

Delil Tespiti Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki iskelet, dava açılmadan önce sulh hukuk mahkemesine verilecek bir talebin bölümlerini gösterir. Köşeli parantezli yerler dosyaya göre doldurulur; somut olaya uymayan bölüm çıkarılmalıdır.

[YER] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

TALEP EDEN: [Ad Soyad, T.C. kimlik no, adres]

VEKİLİ: [varsa avukatın adı ve adresi]

KARŞI TARAF: [Ad Soyad veya unvan, adres]

KONU: HMK m.400 ve devamı uyarınca dava açılmadan önce delil tespiti talebidir.

AÇIKLAMALAR: 1. [Tarih] günü [yer]'de meydana gelen [olay] sonucunda [araç, konut, makine] üzerinde [hasar, kusur] oluşmuştur. 2. [Araç servise girecek, konut onarılacak, çalışma alanı değiştirilecek] olduğundan mevcut durum kısa süre içinde ortadan kalkacaktır. 3. Bu nedenle delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı ve ileride açılacak davada ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı açıktır.

BİLİRKİŞİYE SORULMASI İSTENEN HUSUSLAR: a) [Hasarın veya kusurun niteliği ve kapsamı], b) [Oluş nedeni ve olayla bağlantısı], c) [Giderilme yöntemi, bedeli ve süresi], ç) [Varsa değer kaybı].

ACELE HÂLİ: [Varsa] Durumun [tarih]'e kadar değişecek olması nedeniyle HMK m.403 uyarınca karşı tarafa tebligat yapılmaksızın tespit yapılmasını talep ederim.

HUKUKİ NEDENLER: HMK m.400-406 ve ilgili mevzuat.

DELİLLER: [Fotoğraf ve video, tutanak, servis kaydı, sözleşme, yazışma], keşif, bilirkişi incelemesi.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle [yer] adresinde keşif yapılarak [uzmanlık alanı] bilirkişi marifetiyle belirtilen hususların tespitine, tespit giderlerinin asıl davada yargılama giderine eklenmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim. [Tarih, imza]

Hukuki yarar, kanun metni tekrarlanarak değil, delilin neden bugün kaybolma tehlikesinde olduğunu gösteren somut olgularla anlatılmalıdır; servis randevusu, onarım teklifi veya işverenin düzenleme yazısı gibi belgeler dilekçeye eklenebilir.

Delil Tespiti Masrafı ve Vekâlet Ücreti

Masrafın tutarı her dosyada mahkemece belirlenir ve tek kalemden oluşmaz. Talep sahibinden genellikle harç, keşif gideri, bilirkişi ücreti ve tebligat giderleri avans olarak istenir; bilirkişi ücreti Adalet Bakanlığının her yıl güncellediği tarifeye göre belirlenir (HMK m.283). Keşif yapılan yer adliyeye uzaksa ulaşım gideri de eklenir.

Bu giderler sonuçta talep edenin üzerinde kalmak zorunda değildir. Geçici hukuki koruma tedbirlerine ilişkin giderler, keşif giderleri ve bilirkişiye ödenen ücretler yargılama gideri sayılır (HMK m.323/1-ç, d, e) ve kural olarak aleyhine hüküm verilen tarafa yükletilir (m.326/1). Bu nedenle tespit giderlerini gösteren makbuzlar saklanmalı, asıl davada yargılama giderleri arasında talep edilmelidir.

Vekâlet ücreti için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (Resmî Gazete 4.11.2025, sayı 33067) ayrı bir satır içerir. Tarifenin ikinci kısım birinci bölümüne göre görülmekte olan bir dava içinde olmamak koşuluyla delillerin tespiti işi için asgari ücret, duruşmasız işlerde 10.000 TL, duruşmalı işlerde 12.500 TL'dir. Dava sırasında istenen tespit, davanın kendi ücretinin içinde kalır.

Tespit Dosyası Asıl Davada Nasıl Kullanılır?

Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir; asıl davanın taraflarından her biri iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405). Tespiti isteyen taraf, sonuç aleyhine çıktığında dosyayı gizleyemez; karşı taraf da aynı rapora dayanabilir.

Tespit raporu mahkemeyi bağlamaz. Hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282) ve gerekirse yeni bilirkişi incelemesi yaptırır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir dosya bu riski gösteriyor: Komşu inşaatın binaya verdiği zarar için açılan davada ilk derece mahkemesi delil tespiti dosyasındaki bilirkişi raporuyla karar vermiş, Daire bu raporun soyut belirlemelere dayandığı ve denetime elverişli olmadığı gerekçesiyle kararı bozmuştu. Bozmadan sonra ayrıntılı inceleme için gereken masraf kesin sürede yatırılmayınca dava ispatlanamadığı gerekçesiyle reddedildi ve bu karar onandı (Yargıtay 4. HD, E.2025/14040, K.2026/873, 20.01.2026). Tespit raporunun zararın nedenini, kalemlerini ve hesabını ayrı ayrı göstermesi bu yüzden önemlidir.

İki noktanın daha bilinmesi gerekir. Kanun, ihtiyati tedbirden farklı olarak (HMK m.397) tespitten sonra belirli bir sürede dava açılmasını şart koşmaz. Buna karşılık delil tespiti, Türk Borçlar Kanunu'nun 154. maddesinde sayılan zamanaşımını kesen işlemler arasında değildir; tespit yaptırıp beklemek, dava için işleyen süreyi durdurmaz.

Noter Tespiti ile Delil Tespiti Arasındaki Fark

Noterler bir şeyin veya bir yerin hâl ve şeklini, kıymetini, ilgililerin kimlik ve ifadelerini tespit edebilir (Noterlik Kanunu m.61). Bu yol özellikle silinebilecek dijital içerikte hızlıdır; örneğin bir paylaşımın veya mesajın ekrandaki hâli noter tutanağıyla sabitlenebilir. Uygulaması hakaret nedeniyle manevi tazminat yazısında anlatılıyor. Teknik bir değerlendirme gerektiğinde ise iki yol arasında belirgin farklar vardır.

Ölçüt	Noter tespiti	Mahkemeden delil tespiti
Dayanak	Noterlik Kanunu m.61	HMK m.400-406
Kim yapar	Noter	Hâkim; gerekirse mahkemenin atadığı bilirkişi
Teknik değerlendirme	Görüleni kayda geçirir, neden ve bedel hesaplamaz	Neden, kapsam, onarım bedeli ve süresi sorulabilir
Karşı tarafın katılımı	Kural olarak yok	Karar tebliğ edilir, hazır bulunabilir, soru ekletebilir
Hız	Aynı gün mümkün	Mahkemenin iş yüküne bağlı; acele hâlde hızlanır
Uygun olduğu hâl	Mesaj, ilan, internet içeriği, bir yerin görünür durumu	Araç hasarı, yapı kusuru, iş kazası yeri, kusur tartışması

Taraflar ayrıca kendi seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunabilir (HMK m.293). Sigorta şirketinin eksper raporu da tek taraflı bir teknik görüştür; hangi kalemleri içerdiği trafik kazası eksper raporu yazısında anlatılıyor. Mahkemenin atadığı bilirkişiyle, karşı taraf da katılarak yapılan tespit, bu belgelere göre itiraza daha dayanıklıdır.

Delil Tespiti Hangi Dosyalarda İşe Yarar?

Trafik Kazasında Araç Hasarı ve Kusur

Trafik kazası delil tespiti en çok iki amaçla istenir. Birincisi araç hasarıdır: Sigortacının eksperi hasarı düşük belirlediğinde veya bazı parçaları listeye almadığında, araç servise girmeden önce mahkemeye başvurulursa bilirkişi hasarlı parçaları, onarım bedelini ve onarım süresini rapora geçirir. Aynı yol otoparkta zarar gören araç için de kullanılabilir. Onarım süresi, aracın kullanılamadığı günler için istenecek tazminatın da dayanağıdır. İkincisi kusurdur: Fren izi, çarpma noktası, yol ve işaretleme durumu gibi izler kısa sürede kaybolur; tutanaktaki kusur dağılımına itiraz edilecekse olay yerinin keşfi bu izleri sabitler. Tutanağa itirazın diğer yolları kaza tespit tutanağına itiraz yazısında, tespitten sonra açılacak dava ise maddi hasarlı trafik kazası tazminat davası yazısında ele alınıyor.

Ayıplı Konut ve İnşaat Kusurları

Konuttaki ayıp, satıcı veya müteahhit tarafından onarıldıktan sonra artık ölçülemez. Bu nedenle nem, çatlak, yalıtım veya tesisat kusurunda tespit onarımdan önce istenir; bilirkişiye ayıbın niteliği, gizli ayıp olup olmadığı, giderilme yöntemi, bedeli ve konutun değerinde yarattığı azalma sorulur. Tespit raporu, alıcının seçimlik haklarından hangisini kullanacağına karar vermesine de yardım eder. Seçimlik haklar ve süreler ayıplı konut teslimi yazısında anlatılıyor. Komşu inşaatın binaya verdiği hasarda da aynı yol kullanılır. Kiralananın tahliye sırasındaki durumunun depozito kesintisi bakımından önemi kira depozito iadesi yazısında anlatılıyor.

İş Kazasında Kaza Yeri

İş kazasında kazaya yol açan makine, koruyucu donanım, iskele veya çalışma alanı, kazadan sonra işveren tarafından değiştirilebilir. İşçi veya yakınları, kaza yerinin ve iş ekipmanının durumunun bilirkişiyle tespitini isteyerek işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığına ilişkin delili koruyabilir. Bu tespit, Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılan iş kazası tespit davasıyla karıştırılmamalıdır; o dava olayın iş kazası sayılıp sayılmadığını belirler, delil tespiti ise yalnız olgunun o günkü hâlini kayda geçirir. Kazanın ilk kaydı olan tutanağın içeriği iş kazası tutanağı yazısında anlatılıyor.

Delil Tespitinde Sık Yapılan Hatalar

• Onarım, sıva veya düzeltme yapıldıktan sonra başvurmak; bu durumda tespit edilecek olgu kalmaz.
• Bilirkişiye tek ve genel bir soru sormak; rapor sonradan denetime elverişsiz bulunabilir.
• Karşı tarafı göstermemek veya yanlış adres yazmak; karşı tarafın katılmadığı tespit asıl davada daha kolay tartışılır.
• Gider avansını süresinde yatırmamak; masraf ödenmeden işlem yapılmaz.
• Tespit yaptırıldı diye davayı ertelemek; tespit zamanaşımını kesmez.
• Tespit giderlerinin makbuzlarını saklamamak; asıl davada yargılama gideri olarak istenemez hâle gelir.

Delil Tespiti Hakkında Sık Sorulan Sorular

Delil tespiti dava mıdır?

Hayır. Delil tespiti, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda geçici hukuki korumalar arasında düzenlenen ve basit yargılama usulüyle yürütülen bir iştir. Mahkeme tespit dosyasında kimin haklı olduğuna karar vermez; yalnız olgunun o günkü durumunu tutanak ve raporla kayda geçirir.

Delil tespiti hangi mahkemeden istenir?

Dava açılmamışsa esas davaya bakacak mahkemeden veya incelenecek şeyin bulunduğu ya da tanığın oturduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. Dava açılmışsa yalnız davanın görüldüğü mahkeme görevli ve yetkilidir (HMK m.401).

Delil tespiti masrafını kim öder?

Başlangıçta talep eden öder; mahkemenin belirlediği gider avansı yatırılmadan işlem yapılmaz. Tespit giderleri asıl davada yargılama gideri sayılır ve kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletilir (HMK m.323 ve m.326).

Delil tespiti kararına itiraz edilebilir mi?

Karşı taraf, kendisine tebliğ edilen kararda belirtilen bir haftalık süre içinde itirazlarını ve bilirkişiye sorulacak ek soruları bildirebilir. Tespit karşı taraf dinlenmeden yapılmışsa, tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.402 ve m.403).

Delil tespiti zamanaşımını keser mi?

Türk Borçlar Kanunu'nun 154. maddesi zamanaşımını kesen işlemleri sayarken delil tespitine yer vermez. Bu nedenle tespit yaptırmış olmak, tazminat davası için işleyen süreyi güvenceye almaz; dava veya icra takibi ayrıca zamanında yapılmalıdır.

Trafik kazasında delil tespiti ne zaman yaptırılmalı?

Araç onarıma girmeden ve kaza yerindeki izler kaybolmadan önce. Onarımdan sonra hasarın boyutu ve parça listesi bilirkişice ölçülemez; bu yüzden sigorta eksperinin tutarına itiraz edilecekse tespit talebi servis işleminden önce verilmelidir.

Noter tespiti yeterli olur mu?

Silinebilecek bir mesaj, ilan veya internet içeriği için noterin hâl ve şekil tespiti çoğu zaman yeterlidir. Hasarın nedeni, onarım bedeli veya inşaat kusuru gibi teknik değerlendirme gerektiren konularda ise mahkemenin atadığı bilirkişiyle yapılan delil tespiti daha elverişlidir.

Delil tespitinden sonra ne kadar sürede dava açılmalı?

Kanun, ihtiyati tedbirden farklı olarak delil tespiti için dava açma süresi öngörmez. Süreyi belirleyen, uyuşmazlığa uygulanan zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerdir; tespit dosyası açılacak davaya eklenir.