Çocukla Kişisel İlişki (Görüş Günleri) Nasıl Belirlenir, Çocuğu Göstermeyen Eşe Ne Yapılır?

Çocukla kişisel ilişki, velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocukla düzenli görüşme ve belirli sürelerle birlikte vakit geçirme hakkıdır (TMK m.323). Hâkim bu düzeni boşanma kararında çocuğun yararını esas alarak kurar; kanunda hazır bir görüş takvimi yoktur; saatler ve tatil bölümleri çocuğun yaşına ve yararına göre her dosyada ayrı belirlenir (TMK m.182). Karar rızayla uygulanmıyorsa hak sahibi, Adalet Bakanlığı'na bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurur; İcra ve İflas Kanunu'ndaki eski çocuk teslimi hükümleri 2021'de yürürlükten kalkmıştır. Teslim emrine uymayan kişi şikâyet üzerine disiplin hapsiyle cezalandırılabilir, süreklilik hâlinde velayet de değişebilir.

Çocukla Kişisel İlişki Nedir, Kimler İsteyebilir?

Halk arasında "görüş günleri" denen düzenin hukuki adı kişisel ilişkidir. Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken olanak bulundukça ana ve babayı dinler, ardından ana babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182/1). Velayeti verilmeyen eşin ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararı esas tutulur (TMK m.182/3).

Hak, adı üstünde ebeveyne tanınmıştır; ancak ölçüsünü çocuğun yararı belirler. Bu yüzden iki yönlü bir yükümlülük de vardır: ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini engellemekten kaçınmak zorundadır (TMK m.324/1). Kişisel ilişkiye dair bir düzenleme yapılıncaya kadar velayet sahibinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz (TMK m.326); bu nedenle kararda düzen yoksa tek yol dava açmaktır.

Görüş Günleri Nasıl Belirlenir, Hazır Bir Takvim Var mı?

Kanun gün ve saat vermez. Hâkim çocuğun yaşını, sağlığını, okul düzenini, ebeveynlerin yaşadığı yerler arasındaki mesafeyi ve çocuğun görüşecek ebeveynle bugüne kadarki ilişkisini birlikte değerlendirir. Uzman raporu gerekirse aile mahkemesi, Adalet Bakanlığınca görevlendirilen psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m.5). Bu yazıda yaşa göre sabit bir "standart takvim" verilmemesinin sebebi budur; düzen her dosyada çocuğa göre kurulur ve kendi kararınızdaki saatler ile tatil bölümleri esastır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin tam metni okunan iki kararı, düzenin dosyaya göre nasıl şekillendiğini gösterir. İlkinde ilk derece mahkemesi, sosyal inceleme raporuna dayanarak baba ile çocuk arasındaki ilişkiyi tamamen kaldırmayı reddetmiş ve kısıtlı bir düzen kurmuştur. Bölge adliye mahkemesi düzeni yeniden belirleyerek ayda bir hafta sonu, dini bayramlar, yarıyıl tatili ve yaz aylarında kısa bir dönem için görüşme öngörmüş, Daire de anne temyizini reddedip kararı onamıştır (2. HD, E. 2023/7682, K. 2023/5335, 09.11.2023). İkincisinde Daire, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin torunla babaanne ve dede arasında belirlediği süreleri yetersiz bularak düzenin yatılı olacak biçimde düzeltilmesine karar vermiştir (2. HD, E. 2026/7468, K. 2026/7414, 30.06.2026). İki karar da bir şablon değil, çocuğun yararına göre dosya bazında verilmiş örneklerdir.

Kişisel İlişki Davası Nasıl Açılır, Hangi Mahkeme Yetkilidir?

Boşanma davasında hâkim, görüş düzenini kararda re'sen belirler. Dava sürerken ise çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri de re'sen alır (TMK m.169); geçici görüş düzeni bu önlemler arasında düzenlenebilir. Boşanma kararında düzenleme yer almıyorsa, düzen değişen koşullara uymuyorsa ya da bir ebeveyn ilişkinin sınırlanmasını veya kaldırılmasını istiyorsa ayrı bir kişisel ilişki davası açılır. Aile hukukundan doğan davalar aile mahkemelerinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4).

Kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; boşanmaya ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları ayrıca saklıdır (TMK m.326). Uygulamada bir örnek, kararda düzenin eksik kalması hâlinde izlenecek yolu gösterir. Bir dosyada boşanma kararı kesinleşmiş ve kişisel ilişki düzenlenmemişti. Mahkeme, görüşmek isteyen babaya kişisel ilişki için yeni dava açma muhtariyeti verdi ve Daire bu ek kararı onadı (2. HD, E. 2023/10225, K. 2024/1417, 04.03.2024). Dava dilekçesinde çocuğun yaşı, mevcut durum ve önerilen düzen açıkça yazılmalıdır. Karar öncesinde süreci genel hatlarıyla çekişmeli boşanma davası yazımızdan izleyebilirsiniz.

Çocuk Görüşmek İstemezse Ne Olur?

Çocuğun görüşü önemlidir ama mahkemeyi tek başına bağlamaz. Hâkim, çocuğun neden görüşmek istemediğini araştırır; gerekirse psikolog veya pedagog raporu aldırır. Sebep ebeveynin çocuğa yönelik davranışı, çocuğun korkusu olabileceği gibi diğer ebeveynin yönlendirmesi de olabilir. Çocuğun hangi yaştan itibaren dinlendiği ve görüşünün ağırlığı velayet değişikliği davası yazımızda ayrıca anlatılıyor.

Anneyle çocuklar arasında kişisel ilişki kurulması istenen bir dosyada baba, çocukların da görüşmek istemediğini savunmuştu. İlk derece mahkemesi çocukların yönlendirildiği ve ezberlenmiş beyanlarda bulunduğu sonucuna varmış, uzun süre görüşmeyen anne ile çocukların hiç bir araya gelmemesinin çocukların yararına olmadığını belirtmiştir. İstinaf başvurusu reddedilmiş, 2. Hukuk Dairesi de kararı onamıştır (2. HD, E. 2023/10229, K. 2024/2292, 02.04.2024). Bu örnek her dosyada aynı sonuca varılacağı anlamına gelmez; çocuk gerçekten korkuyorsa ya da ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokuyorsa kanun başka bir sonuç öngörür.

Çocuğu Göstermeyen Eşe Ne Yapılır?

Görüşmenin engellendiği durumda sırayla şu adımlar izlenir.

1. Karar ve tutanaklar toplanır. Kişisel ilişki kararı, tebliğ evrakı, görüşme günlerinde yapılan başvurular, yazışmalar ve mesajlar sonradan delil olarak gerekir.
2. Karar rızayla yerine getirilmiyorsa hak sahibi, kararın yerine getirilmesi için müdürlüğe başvurur (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/C). Müdürlük çocuğu getirmekle yükümlü kişiyle irtibata geçer ve çocuğun belirlenen yere getirilmesini bildirir.
3. İrtibat kurulamaz, çocuk getirilmez veya getirilmeyeceği söylenirse müdürlük yükümlüye bir teslim emri gönderir. Emir Tebligat Kanunu'na göre tebliğ edilir ve aykırılığın disiplin hapsiyle sonuçlanabileceğini içerir.
4. Emre rağmen çocuk getirilmezse, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine aile mahkemesi disiplin hapsine karar verebilir (m.41/F).
5. Engelleme süreklilik kazanırsa velayetin değiştirilmesi de gündeme gelir; bu konu aşağıda ayrıca ele alınıyor.

Hak sahibinin de yükümlülükleri vardır. Teslim emrinin tebliğinden sonra, teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce çocuğu almaya geleceğini müdürlüğe bildirmesi gerekir. Bildirdiği hâlde haklı mazereti olmadan art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezse müdürlük dosyayı işlemden kaldırır ve teslim emri hükümsüz hâle gelir (m.41/C/7 ve 12). Şiddet nedeniyle gizlilik kararı veya başka bir tedbir varsa teslim işlemleri bu kararlar dikkate alınarak yürütülür (m.41/C/11).

Çocuk Teslimi ve Görüşme Kararı Hâlâ İcra Dairesinde mi Uygulanıyor?

Hayır. 24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun, İcra ve İflas Kanunu'nun çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair 25, 25/a ve 25/b maddelerini ve çocuk teslimi emrine muhalefeti cezalandıran 341. maddesini yürürlükten kaldırmıştır. Konu 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen Dördüncü Kısma (m.41/A-41/İ) taşınmıştır. Kanun, yeni sisteme Adalet Bakanlığınca belirlenen il ve ilçelerde başlanmasını, yönetmeliğin yürürlüğünden itibaren en geç bir yıl içinde ülke geneline yayılmasını öngörmüştür; sistemin uygulanmadığı yerlerde eski icra hükümleri geçiş döneminde uygulanmaya devam edecekti (Geçici Madde 2).

Yeni düzende aile mahkemelerinin çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye dair ilam ve tedbir kararları, çocuğun üstün yararı esas alınarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde Bakanlığın belirlediği hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü görevlidir; yetkili birim çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüktür (m.41/A). Teslim işlemleri müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında, psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı gibi uzmanlar veya uzman bulunmayan yerlerde öğretmenler eliyle yürütülür (m.41/A ve 41/D). Çocuk teslimi kararlarında yükümlü emre uymazsa çocuk, nerede bulunursa bulunsun müdürlükçe alınarak hak sahibine teslim edilebilir ve gerekirse kolluktan yardım istenir (m.41/B/5). İşlemler harçtan muaftır; avukatlık ücreti hariç masraflar Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m.41/H).

Müdürlüğün işlem ve kararlarına karşı öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet üzerine verilen karara karşı iki hafta içinde itiraz yoluna gidilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (m.41/E; iki haftalık süre 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla bir haftadan değiştirilmiştir). Mahkeme, müdürlüğün önerisi üzerine çocuk, hak sahibi veya yükümlü hakkında danışmanlık tedbiri de uygulayabilir; yükümlünün teslim emrine ilk aykırılığında müdürlük bunu aile mahkemesinden ister (m.41/C/8).

Görüşmeye Uymayan Ebeveyne Hangi Yaptırım Uygulanır?

İcra Kanunu'ndaki eski tazyik hapsi hükmü kalktığı için yaptırım artık Çocuk Koruma Kanunu m.41/F'ye göre işler. Ceza, ilgilinin bir ay içinde yapacağı şikâyet üzerine aile mahkemesince verilen disiplin hapsidir. Fiil suç teşkil etse dahi bu yola gidilebilir.

Durum	Yaptırım (m.41/F)
Çocuk teslimine dair teslim emrine aykırı davranmak veya emrin yerine getirilmesini engellemek	Üç aya kadar disiplin hapsi
Kişisel ilişkiye dair teslim emrine aykırı davranmak veya emrin yerine getirilmesini engellemek	Üç günden on güne kadar disiplin hapsi
Kişisel ilişki için çocuğu alan hak sahibinin, süre bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmemesi	Üç aya kadar disiplin hapsi

Şikâyet olunana davetiye gönderilir, mahkeme savunmasını alır ve şikâyet olunan duruşmaya gelmezse yargılama yokluğunda sürer. Disiplin hapsi kararı kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçtikten sonra infaz edilemez. Şikâyetten vazgeçilirse ya da çocuk (çocuk teslimi ve süre bitiminde getirilmeme hâllerinde) velayet hakkı sahibine teslim edilirse dava ve sonuçlarıyla birlikte ceza düşer. Karara karşı m.41/E'deki itiraz yolu açıktır (m.41/F/6-8). Nafakasını ödemeyen ebeveynle ilgili ayrı bir yol ise nafaka ödenmezse ne olur yazımızda anlatılıyor.

Görüşmeyi Engellemek Velayeti Etkiler mi?

Etkileyebilir. 2021'deki değişiklikle mahkeme, kişisel ilişki kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini taraflara ihtar eder (TMK m.182/2). Velayet kendisine bırakılan ebeveyn düzenlemenin gereklerini yerine getirmezse, yine çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir (TMK m.324/3). Kanundaki sınır önemlidir: engelleme velayeti kendiliğinden değiştirmez, mahkeme çocuğun yararını ayrıca inceler. Engellemenin tek seferlik bir aksama mı yoksa süreklilik gösteren bir tutum mu olduğu müdürlük tutanaklarıyla ortaya konur. Şartlar ve dava süreci için velayet değişikliği davası ile genel ölçütleri anlatan velayet kime verilir yazılarına bakabilirsiniz.

Kişisel İlişki Sınırlanabilir veya Kaldırılabilir mi?

Evet, ama istisnai olarak. Kişisel ilişki yüzünden çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkını TMK m.324/1'deki yükümlülüklere aykırı kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse ya da başka önemli sebepler varsa kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kişiden alınabilir (TMK m.324/2). Mahkeme tamamen kaldırmak yerine görüşmenin uzman eşliğinde, belirli bir yerde ya da kısa süreli yapılması gibi daha hafif çözümler de belirleyebilir. Önceki bölümde anılan 2. HD kararında ilk derece mahkemesi tam bu yolu izlemiş, ilişkiyi kaldırmak yerine kısıtlamıştır.

Şiddet iddiası varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında hâkim, daha önce verilmiş kişisel ilişki kararında görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına karar verebilir (6284 sayılı Kanun m.5/1-ç). Bu tedbirlerin kapsamı uzaklaştırma kararı yazımızda ele alınmıştır.

Büyükanne ve Büyükbaba Torunuyla Görüşebilir mi?

Kanun bu hakkı yalnız ebeveyne değil, olağanüstü hâller mevcutsa ve çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanır (TMK m.325/1). Ana ve baba için öngörülen sınırlamalar üçüncü kişiler için kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.325/2). Torun için babaanne ve dedenin açtığı bir davada, Daire düzenlenen süreleri yeterli bulmamıştır. Gerekçesi, kişisel ilişkinin büyükanne ve büyükbaba açısından torun sevgisinin tadılmasını ve özlemin giderilmesini, çocuk açısından ise sevgi ortamında büyümeyi ve hısımlık bağlarının güçlenmesini sağlayacağıdır; karar bu nedenle yatılı görüşme içerecek biçimde düzeltilmiştir (2. HD, E. 2026/7468, K. 2026/7414, 30.06.2026). Ölçüt burada da çocuğun üstün yararıdır.

Başka Şehre Taşınma veya Yurt Dışına Çıkış Görüşmeyi Nasıl Etkiler?

Velayet sahibinin başka bir şehre ya da yurt dışına taşınması diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmaz. Boşanma kararındaki görüş düzeni çoğu zaman iki ebeveynin aynı şehirde yaşadığı varsayımıyla kurulur; mesafe değişince düzenin yeniden belirlenmesi için dava açılır. Yurt dışında görüşme ya da tatil planlanıyorsa bunun kararda yazılması veya mahkemeden ayrıca düzenleme istenmesi gerekir. Ayrıntılar velayet sahibi ebeveyn çocukla taşınabilir mi, yurt dışına çıkabilir mi yazımızda yer alıyor.

Nafaka ile Görüşme Hakkı Birbirine Bağlı mı?

Bağlı değildir. Nafakayı ödemeyen ebeveynin kişisel ilişki hakkı kendiliğinden düşmez; görüşmeyi engelleyen ebeveyne karşı da nafakayı kesme yolu yoktur. Her yükümlülük kendi yoluyla işletilir. Nafakanın niteliği ve miktarı için iştirak nafakası yazısına bakılabilir. Anlaşmalı boşanmada görüş düzeni protokole yazılır ve hâkim bunu çocuğun yararına uygun bulursa onaylar; örnek hükümler anlaşmalı boşanma protokolü örneği içinde yer alır.

Çocukla Kişisel İlişki Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuğu göstermeyen eş için ceza var mı?

Kişisel ilişkiye dair teslim emrine aykırı davranan veya emrin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine aile mahkemesince üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılabilir. Çocuk teslimine dair emirde üst sınır üç aydır (5395 sayılı Kanun m.41/F). Bunun için önce müdürlük süreci işletilir ve teslim emri tebliğ edilir.

Görüş günleri için icra dairesine başvurulur mu?

Hayır. İcra ve İflas Kanunu'nun 25, 25/a, 25/b ve 341. maddeleri 7343 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Kural olarak adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne, müdürlük bulunmayan yerlerde Bakanlığın belirlediği hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur (5395 sayılı Kanun m.41/A).

Görüşme kararına uyulmaması velayetin değişmesine yol açar mı?

Açabilir. Kişisel ilişki düzenlemesinin gerekleri yerine getirilmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve mahkeme bunu kararında taraflara ihtar eder (TMK m.182/2 ve m.324/3). Mahkeme çocuğun yararını ayrıca değerlendirir; engelleme tek başına velayeti kendiliğinden değiştirmez.

Çocuk görüşmek istemiyorsa zorla götürülür mü?

Kanun, teslimin çocuğun üstün yararı esas alınarak psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı gibi uzmanlar eliyle yürütülmesini öngörür (5395 sayılı Kanun m.41/A). Çocuğun görüşü önemlidir ancak mahkemeyi tek başına bağlamaz; hâkim nedenini uzman raporuyla araştırır.

Nafaka ödemeyen ebeveyn çocuğunu görebilir mi?

Evet. Kişisel ilişki hakkı nafakanın ödenmesine bağlı değildir ve nafaka borcu görüşmeyi engellemek için gerekçe sayılmaz. Ödenmeyen nafaka ayrıca icra yoluyla takip edilir.

Büyükanne ve büyükbaba torunuyla görüşme davası açabilir mi?

Olağanüstü hâller mevcutsa ve çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı hısımlara, özellikle büyükanne ve büyükbabaya da tanınabilir (TMK m.325). Mahkeme çocuğun yararını ve anne babanın itirazlarını birlikte değerlendirir.

Görüş günlerine gelmeyen ebeveyne ne olur?

Hak sahibi teslim saatinden kırk sekiz saat önce geleceğini bildirdiği hâlde haklı mazereti olmadan art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezse müdürlük dosyayı işlemden kaldırır (5395 sayılı Kanun m.41/C/12). Çocukla ciddi olarak ilgilenmeyen ebeveynin kişisel ilişki hakkı ayrıca reddedilebilir veya alınabilir (TMK m.324/2).