Evlenen Kadın İşçinin Kıdem Tazminatı Nasıl Alınır, Süresi ve Belgeler

Evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi arzusuyla sona erdiren kadın işçi, kıdem tazminatına hak kazanır (1475 sayılı Kanun m.14). Erkek işçi bu hükümden yararlanamaz. Uygulamada aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışma aranır; tazminat her tam yıl için 30 günlük ücret üzerinden, artan süreler için de aynı oranda hesaplanır. Fesih bildirimi evlenme tarihinden sonra ve bir yıllık süre dolmadan işverene ulaşmalı, evlilik belgesi eklenmelidir. Bu yoldan ayrılan işçiye işsizlik ödeneği bağlanmaz, çünkü 4447 sayılı Kanun m.51 evlilik nedeniyle ayrılmayı saymaz.

Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Hakkı Kimlere Tanınır?

Hak, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan tek maddesi olan 14. maddede düzenlenir. 4857 sayılı İş Kanunu m.120 diğer maddeleri yürürlükten kaldırmış, kıdem tazminatına ilişkin 14. maddeyi bırakmıştır. Madde, hizmet akdinin "kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi" hâlinde işçiye kıdem tazminatı ödeneceğini söyler. Buradan üç şart çıkar.

• İşçi kadın olmalıdır. Metin yalnız kadının evlenmesinden söz eder. Evlenen erkek işçi bu gerekçeyle ayrılırsa tazminat alamaz.
• Sözleşmeyi işçi sona erdirmelidir. Fesih işçinin kendi arzusuyla yapılmalıdır. İşveren feshederse zaten başka bir kıdem tazminatı sebebi devreye girer.
• Fesih evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Süre evlilikten önce işlemez ve bir yıl dolduktan sonra bu özel hak kullanılamaz.

Evlilik dışındaki sebeplerle ayrılan işçilerin durumu için kıdem tazminatı kimler alabilir yazısına, istifanın genel sonuçları için kendi isteğiyle işten ayrılan tazminat yazısına bakılabilir.

Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar ve Ne Zaman Biter?

Süre, evlenme tarihinde başlar. Metin "evlendiği tarihten itibaren" der; bu nedenle evlilikten önce yapılan bildirim, evlilik sonradan gerçekleşse bile süreyi doğru işletmeyebilir. Evlenmeden önce "evlilik sebebiyle" istifa dilekçesi verip sonra nikâh yapmak yerine, nikâhı yaptıktan sonra yeni ve tarihli bir bildirim vermek daha güvenlidir.

Bir yıllık sürenin bitiminde ise önemli olan, iş sözleşmesinin o süre içinde sona erdirilmesidir. Bildirimin son güne bırakılması risklidir. Bildirim posta veya noter yoluyla gidiyorsa işverene ulaşma tarihi tartışma konusu olabilir. Bu yüzden bildirimi sürenin dolmasına haftalar kala yapmak ve ulaştığını gösteren bir kanıt saklamak gerekir.

Durum	Sonuç
Evlenme tarihinden sonra, bir yıl içinde yazılı fesih	Evlilik nedeniyle kıdem tazminatı doğar
Evlenme tarihinden bir yıl sonra fesih	Bu özel hak kullanılamaz; başka bir kıdem sebebi aranır
Erkek işçinin evlilik gerekçesiyle ayrılması	Madde yalnız kadını kapsadığından hak doğmaz
Ayrılış nedeninin evlilik olduğunun yazılmaması	İşveren başka bir istifa sebebi ileri sürebilir; ispat zorlaşır

Evlilik Nedeniyle Ayrılmak İçin En Az Bir Yıl Çalışmış Olmak Gerekir mi?

Evet, uygulamada kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışma aranır. 1475 sayılı Kanun m.14 evlilik feshi için ayrı bir süre yazmaz; tazminatı "her geçen tam yıl için 30 günlük ücret" olarak kurar. Bu nedenle bir yılını doldurmamış işçi evlilik nedeniyle ayrılsa da kıdem tazminatı doğmaz. Çalışma süresi bir yılı aşmışsa artan süreler de orantılı olarak hesaba katılır.

Aynı işverene ait farklı işyerlerinde ya da kesintili dönemlerde çalışılan süreler, madde uyarınca birlikte hesaba katılır. Kıdem süresini belirlerken bu birleştirme kuralı önemlidir; ayrıntı için kıdem tazminatı hesaplama sayfasındaki kıdem süresi bölümüne bakılabilir.

Evlilik Nedeniyle Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır?

1475 sayılı Kanun m.14 fesih için özel bir şekil öngörmez. Buna rağmen yazılı bildirim ispat bakımından neredeyse zorunlu kabul edilir. Dilekçede mutlaka şunlar bulunmalıdır.

1. İşçinin adı, işyeri ve sicil numarası.
2. Evlenme tarihi ve evlilik nedeniyle iş sözleşmesinin sona erdirildiği açıklaması.
3. Ayrılış tarihi.
4. Kıdem tazminatı ve diğer alacakların ödenmesi talebi.
5. İmza ve tarih.

Bildirim; noter ihtarnamesiyle, iadeli taahhütlü postayla ya da işverenin imzayla teslim aldığını gösteren nüsha ile yapılabilir. Elden verilecekse işverene imzalatılan ikinci nüshayı saklamak gerekir. Kendi başına yapılan, "istifa ediyorum" gibi gerekçesiz bir dilekçe sonradan sorun çıkarır; çünkü işveren bunu sıradan istifa sayıp tazminat ödemeyi reddedebilir. İstifa dilekçesinde neden yazmanın önemi istifa eden işçinin hakları yazısında da anlatılmaktadır.

İhbar süresine uymak gerekir mi?

1475 sayılı Kanun m.14 evlilik nedeniyle sona erdirmeyi bir bildirim süresine bağlamaz. Genel kural olan 4857 sayılı Kanun m.17 ise belirsiz süreli sözleşmelerde feshin diğer tarafa önceden bildirilmesini ve bildirim şartına uymayan tarafın bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemesini öngörür. Evlilik fesihlerinde kıdem tazminatı özel hükümle doğduğundan, ihbar süresinin beklenmesi bu hakkın şartı olarak metinde yer almaz. Yine de işvereni zor durumda bırakmamak ve ihbar tazminatı tartışmasına yol açmamak için, işyerinde devir teslimi mümkün olan en kısa sürede yapacak şekilde bir ayrılış tarihi önermek akıllıca olur. İhbar tazminatının ne zaman doğduğu ihbar tazminatı yazısında ayrıca açıklanmıştır.

Evlilik Nedeniyle Ayrılırken Hangi Belgeler Gerekir?

Kanun belge listesi saymaz; hakkın dayanağı evlenme tarihidir ve bunu kanıtlamak işçiye düşer. Genellikle şu belgeler kullanılır.

• Evlilik cüzdanı örneği veya e-Devlet'ten alınan nüfus kayıt örneği (evlenme tarihini gösteren belge).
• Yazılı fesih bildirimi ve işverene ulaştığını gösteren posta, noter ya da imzalı nüsha kaydı.
• İşe giriş tarihini ve çalışma süresini gösteren SGK hizmet dökümü.
• Son aylara ait ücret bordroları.

Bu belgeler, ödeme yapılmazsa arabuluculuk ve dava aşamasında da aynen kullanılacağından fotokopilerinin saklanması önemlidir.

Evlilik Nedeniyle Fesih İçin Kısa Bir Bildirim Örneği Nasıl Yazılır?

Aşağıdaki metin, yukarıdaki unsurları içeren sade bir örnektir. Kişisel bilgiler ve tarihler kendi durumunuza göre doldurulmalıdır.

... Şirketi Genel Müdürlüğüne

... tarihinde evlendim; evlilik belgemin örneği ekte sunulmuştur. 1475 sayılı İş Kanunu m.14 uyarınca, evlenme tarihimden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmemi kendi arzumla ve evlilik nedeniyle ... tarihi itibarıyla sona erdiriyorum. Kıdem tazminatımın ve ödenmemiş diğer işçilik alacaklarımın hesaplanarak ödenmesini talep ederim.

Tarih ve imza

Metne evliliğin ayrıntılarını uzun uzun yazmak gerekmez. Evlenme tarihi, ayrılışın evlilik nedeniyle olduğu ve ayrılış tarihi yeterlidir.

Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Hesap, genel kıdem tazminatı hesabıyla aynıdır. Kanun, işe başlanan tarihten itibaren hizmetin devamı süresince her tam yıl için 30 günlük ücret üzerinden ödeme yapılacağını, bir yıldan artan süreler için aynı oranın uygulanacağını belirtir. Örneğin dört yıl altı ay çalışan işçi için 4,5 yıl esas alınır ve 4,5 çarpı 30 günlük ücret kadar tazminat doğar.

Hesapta kullanılan ücret, işçinin son ücretidir. Ücretin sabit olmadığı parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü çalışmalarda son bir yıl içinde ödenen ücret, o sürede çalışılan günlere bölünür. Son bir yıl içinde zam yapılmışsa zam tarihinden işten ayrılma tarihine kadar alınan ücret esas alınır.

Maddenin son bölümüne göre kıdem tazminatına esas ücrete, çıplak ücretin yanında işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de eklenir. Yani yemek, yol, düzenli prim gibi sürekli menfaatler brüt ücretle birlikte "giydirilmiş" ücreti oluşturur. Yıllık tutar için ayrıca bir üst sınır uygulanır. Bu sınır yılda iki kez değiştiği için buraya yazılmamıştır; güncel tutarı ve hesabı kıdem tazminatı hesaplama sayfasında görebilirsiniz.

Kanun, 30 günlük sürenin hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebileceğini de söyler. İş sözleşmenizde ya da işyerinizde uygulanan toplu iş sözleşmesinde her yıl için daha fazla gün öngörülmüşse hesap o oranla yapılır. Kıdem tazminatının yanında ödenmemiş ücret ve kullanılmamış yıllık izin ücreti gibi diğer alacaklar ayrıca hesaplanır; bunlar kıdem tazminatının yerine geçmez ve her biri için zamanaşımı süreleri ayrı ayrı izlenmelidir.

Evlilik Nedeniyle Ayrılan İşçi İşsizlik Ödeneği Alabilir mi?

Hayır. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51, ödeneğe hak kazanma şartlarını sayar. Bu sayıma göre ödenek; işverence bildirim önellerine uygun yapılan fesih, işçinin haklı nedenle feshi, işverenin belirli sebeplerle feshi, belirli süreli sözleşmenin bitimi, işyerinin devri veya kapanması ve özelleştirme hâllerinde söz konusu olur. Kadın işçinin evlendiği için kendi arzusuyla ayrılması bu listede yer almaz.

Sonuç olarak evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçi kıdem tazminatı alabilir fakat işsizlik ödeneği alamaz. Çıkış bildirimindeki kod ve ödeneğin diğer şartları için işten çıkış kodları ve işsizlik maaşı yazılarına bakılabilir.

Evlilik Nedeniyle Ayrıldıktan Sonra Başka Bir İşe Girmek Hakkı Etkiler mi?

1475 sayılı Kanun m.14, evlilik nedeniyle ayrılan kadın işçinin kıdem tazminatını yeni bir işe girmemesi şartına bağlamamıştır. Metinde böyle bir koşul yoktur. Bu nedenle ayrıldıktan sonra yeni bir işte çalışmaya başlamak, kendi başına hakkı ortadan kaldıran bir sebep olarak yazılı değildir.

Ancak işveren uyuşmazlıkta, ayrılışın gerçekte evlilikten kaynaklanmadığını veya evlilik gerekçesinin göstermelik olduğunu ileri sürebilir; yeni işe giriş tarihi bu tür bir savunmada delil olarak kullanılabilir. Bu tür durumlarda kesin bir cevap vermek mümkün değildir; olay somut ve belgelerle birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca kanun, aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmeyeceğini söyler; kıdem süreleri yalnız aynı işverenin işyerlerinde birleştirildiğinden yeni işverenin yanında kıdem baştan işler. Yeni işyerinde eski işverenle rekabet oluşturacak bir çalışma düşünülüyorsa, sözleşmede rekabet yasağı olup olmadığına ayrıca bakmak gerekir.

İşveren Kıdem Tazminatını Ödemezse Ne Yapılır?

İşverenin ödememesi veya evlilik gerekçesini kabul etmemesi hâlinde süreç şöyle işler.

1. Yazılı talep. Önce ödemenin yazılı olarak istenmesi ve cevabın beklenmesi gerekir.
2. Arabuluculuk. Kıdem tazminatı gibi işçi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (7036 sayılı Kanun m.3/1). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir.
3. Dava. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenerek iş mahkemesinde dava açılır. Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanunla kaldırıldığından, alacağın tamamı baştan bilinmiyorsa dava nasıl açılır sorusu kıdem tazminatı dava dilekçesi yazısında anlatılmıştır.

1475 sayılı Kanun m.14'e göre kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılan davanın sonunda hâkim, gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Evlilik iddiasının ve fesih bildiriminin ispatı için yukarıda sayılan belgeler bu noktada önem taşır.

Evlilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Alacağında Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?

4857 sayılı İş Kanunu ek m.3'e göre iş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatının zamanaşımı süresi beş yıldır. Aynı süre ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerlidir. Beş yıllık süre, hakkın doğduğu tarihten, yani iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işler. Bunun için evlilik nedeniyle fesih tarihinin yazılı olarak belgelenmiş olması işçinin lehinedir.

Bu nedenle ayrılışın ardından uzun süre beklemek hakkın kaybedilmesine yol açabilir. Genel çerçeve için işçi hakları sayfasındaki alacaklar ve süreler tablosuna da bakılabilir.

Evlenen Kadın İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Evlenen kadın işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Evet. Evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi arzusuyla sona erdiren kadın işçi, 1475 sayılı Kanun m.14 uyarınca kıdem tazminatı alır. Hak yalnız kadın işçiye tanınmıştır.

Evlilik nedeniyle istifa eden işçi işsizlik maaşı alabilir mi?

Hayır. 4447 sayılı Kanun m.51 ödeneğe hak kazandıran hâlleri sayar ve evlilik nedeniyle kendi arzusuyla ayrılmayı saymaz. Kıdem tazminatı alınabilse de işsizlik ödeneği bağlanmaz.

Evlilik nedeniyle kıdem tazminatı için hangi belgeler gerekir?

Evlenme tarihini gösteren evlilik cüzdanı örneği veya nüfus kayıt örneği, yazılı fesih bildirimi ve işverene ulaştığını gösteren kayıt, SGK hizmet dökümü ve ücret bordroları kullanılır. Kanun belge listesi saymaz, ancak evlenme tarihini ispat işçiye düşer.

Evlilik nedeniyle ayrılırken ihbar süresi beklenir mi?

1475 sayılı Kanun m.14 evlilik nedeniyle sona erdirmeyi bir bildirim süresine bağlamaz. 4857 sayılı Kanun m.17'deki genel bildirim süreleri ise belirsiz süreli sözleşmelerin feshi için öngörülmüştür. Uyuşmazlığı önlemek için devir teslime yetecek makul bir ayrılış tarihi bildirmek yararlıdır.

Evlilik nedeniyle kıdem tazminatı ne kadar sürede ödenir?

Kanun bu ödeme için ayrı bir gün sayısı belirlemez. Ödeme yapılmazsa arabuluculuk ve dava yolu açıktır; zamanında ödenmeyen tazminat için mahkeme, mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder. Alacağın zamanaşımı süresi beş yıldır.