İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi

SGK primi eksik yatırılan işçi önce e-Devlet hizmet dökümüne bakarak sorunun türünü belirlemelidir: günler mi eksik bildirilmiş, yoksa kazanç mı gerçek ücretin altında gösterilmiş? Ardından işverene yazılı talepte bulunabilir, Kuruma ve ALO 170'e bildirim yapabilir ya da iş mahkemesinde eksik günlerin veya gerçek kazancın tespitini isteyebilir. Yargıtay, primlerin eksik veya düşük ücretten yatırılmasını 4857 sayılı Kanun m.24/II-e kapsamında haklı fesih sebebi sayar; bu yüzden işçi sözleşmeyi kendisi sona erdirip kıdem tazminatı da isteyebilir. Hangi yolun ne zaman seçileceği, süreler ve ispat noktaları aşağıda sırasıyla anlatılıyor.

Eksik Prim Bildirimi Hangi Durumlarda Söz Konusu Olur?

Uygulamada iki ayrı sorun "eksik prim" başlığı altında toplanır ve çözüm yolları birbirinden farklıdır. Birincisinde işçi ay boyunca çalışmıştır ama SGK'ya 30 günden az gün bildirilmiştir. İkincisinde gün sayısı doğrudur, ancak kazanç gerçek ücretten düşük, çoğunlukla asgari ücret düzeyinde gösterilmiştir; farkın bir kısmı elden ödenir.

Prim ödeme yükümlüsü işverendir (5510 sayılı Kanun m.87). İşveren, sigortalı hissesini ücretten keser, kendi payını ekleyerek Kuruma öder (m.88). Hak edilmiş ama ödenmemiş ücretler üzerinden de aynı hesap yapılır. Primin dayanağı olan prime esas kazançta hak edilen ücretler, prim, ikramiye ve bu nitelikteki ödemeler brüt toplamıyla esas alınır (m.80/a). Kanun, kapsam dışı bıraktığı ödemeleri tek tek sayar (m.80/b); sayılanlar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabidir (m.80/c). Bu nedenle "farkı elden veriyoruz" düzeni kanunda karşılık bulmaz.

Sorun	Örnek	Dayanak	Başlıca yol
Eksik gün	Ay boyunca çalışılmış, 30 yerine 20 gün bildirilmiş	5510 m.86/4	Yazılı talep, Kuruma bildirim, eksik günlerin tespiti davası
Düşük kazanç	Ücret gerçekte daha yüksekken asgari ücretten bildirim	5510 m.80	Gerçek ücretin tespiti davası, haklı fesih
Hiç bildirim yok	Sigortasız çalıştırma	5510 m.8, m.86/9	Hizmet tespit davası

SGK Primimin Eksik Yatırıldığını Nasıl Anlarım?

En güvenilir kaynak, e-Devlet üzerinden alınan SGK hizmet dökümüdür. Dökümde her ay için bildirilen gün sayısı ve prime esas kazanç görünür. Kontrol için üç karşılaştırma yapılır: bildirilen gün sayısı ile fiilen çalışılan gün, bildirilen kazanç ile bordro ve banka hesabına yatan tutar, işe giriş ve çıkış tarihleri ile gerçek başlangıç ve bitiş. Bordroda yazan tutar ile hesaba yatan tutar arasında fark varsa bunun elden ödeme olup olmadığını da not etmek gerekir.

Aylık eksik gün görünüyorsa dökümdeki eksik gün nedenine bakılmalıdır. Kanun, ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmayan ve ücret ödenmeyen sigortalının eksik gün nedeni ile sayısının işverence belgede veya beyannamede bildirilmesini ister; otuz günden az çalışmayı gösteren nedenlerin hangi belgelerle ispatlanacağı Kurumca çıkarılan yönetmelikle belirlenir (m.86/4). Kurum bu belgeleri istediği hâlde ibraz edilmezse veya geçerli sayılmazsa eksik bildirilen süreye ait belgeyi re'sen düzenleyebilir (m.86/5). Çalışılmayan günün gerçekten izin, rapor ya da ücretsiz izin gibi bir nedene dayanıp dayanmadığı, işçinin belgesiz ya da yanlış nedenle kayda geçmiş olup olmadığı buradan anlaşılır.

Düşük Maaştan Sigorta Yatırılması Nasıl İspatlanır?

Asıl uyuşmazlık, gerçek ücretin ne olduğudur. Banka dekontları, ücretin hesaba yatırıldığını gösteren yazışmalar, aynı işyerindeki aynı pozisyonda çalışanların beyanları ve işyerine ait kayıtlar delil olarak kullanılır. Elden ödenen tutarın ispatında tanık beyanı ve emsal ücret araştırması öne çıkar.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, işçinin fesih nedeni olarak sigorta primlerinin düşük ücretten yatırıldığını ileri sürdüğü bir dosyada, yerel mahkemenin yalnızca kayıtlı ücretin asgari ücret artış oranından daha fazla artıp artmadığına bakarak sonuca ulaşmasını yeterli görmemiştir. Daire, gerçek aylık ücretin belirlenmesi için emsal ücret araştırması yapılmasını ve bilgisine başvurulmamış tanıkların dinlenmesini gerekli bulmuş, karar bu eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur (E. 2019/289, K. 2019/2257, T. 05.02.2019). Aynı kararda işçinin hangi döneme ilişkin eksik bildirim iddiasında bulunduğunu dilekçesinde somutlaştırdığı da görülür; bu nedenle "primlerim düşük yatırıldı" demek yerine hangi aylarda, kaç lira farkla bildirildiğini ortaya koymak gerekir.

İşverene Yazılı Talep ve Kuruma Şikâyet Nasıl Yapılır?

İlk adım genellikle yazılı taleptir. Noter ihtarnamesi veya ulaştığı ispatlanabilen yazılı bir bildirimle işverenden hizmet dökümündeki eksik günlerin ve kazancın düzeltilmesi, eksik primlerin tamamlanması istenir. Yazıda dönem ve beklenen düzeltme açıkça belirtilmelidir. İşveren primleri tamamlayıp belgeleri düzeltirse sorun idari yoldan çözülmüş olur; ancak bu aynı zamanda sonraki bölümde anlatılan fesih hakkını etkileyebilir.

Yazılı talep sonuç vermezse Kuruma bildirim yapılır. ALO 170 hattı veya alo170.gov.tr üzerinden başvuru ile SGK'nın ilgili birimine de dilekçe verilebilir. Kurum denetim yapar; yapılan tespitler sonucunda belgelerin tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi hâlinde belgeleri re'sen düzenleyip primleri işverene tebliğ edebilir. İşveren bu prim borcuna tebliğden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz eder, reddedilirse bir ay içinde iş mahkemesine başvurabilir (m.86/7).

Bu yolun bir sınırı vardır. Kurum denetimi sırasında kayıt ve belgelere dayanmaksızın çalıştığı belirlenen ve hizmeti ya da kazancı eksik bildirilen sigortalılar için geriye yönelik değerlendirme en fazla tespit tarihinden geriye bir yıllık süreyle sınırlıdır (m.86/8). Eksikliğin daha eski dönemleri kapsadığı durumlarda mahkeme yolu gündeme gelir. Şikâyet işverenin idari para cezasına da yol açabilir (m.102); cezanın tutarı ve hesabı için sigortasız işçi çalıştırma cezası yazısına bakılabilir. Ceza işçiye ödenen bir tutar değildir; işçinin kendi alacağı için ayrıca yol izlemesi gerekir.

Eksik Günlerin ve Gerçek Kazancın Tespiti İçin Dava Nasıl Açılır?

Eksik bildirilen günlerin veya gerçek kazancın kayda geçmesi için iş mahkemesinde tespit davası açılır. Genel çerçeve hizmet tespit davası yazısında anlatılıyor; burada eksik bildirime özgü noktalar özetlenmiştir.

Kanun, aylık prim ve hizmet belgesi işverence verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalıların, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurması gerektiğini söyler (m.86/9). Maddenin lafzı belge verilmeyen hâli düzenler; eksik gün ve düşük kazanç bildirimi ise kayıtlı bir çalışma içinde ortaya çıktığı için bu hâllerde süreye ilişkin değerlendirme dosyaya göre değişir. Pratikte dava geciktirilmemelidir. Süre yıl sonundan başladığı için en eski yıla ait aylar için önce dolar.

Davada işveren davalıdır. İşveren aleyhine açılan zorunlu sigortalılık süresi tespiti davası Kuruma re'sen ihbar edilir ve Kurum davaya fer'î müdahil olarak katılır; karar kesinleştikten sonra Kurum uygular (7036 sayılı Kanun m.4/2). Bu tür tespit talepleri, Kuruma önceden başvurma zorunluluğunun dışında tutulmuştur (m.4/1). Mahkeme kararındaki aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları kayıtlara esas alınır (5510 m.86/9).

Kıdem tazminatı gibi para alacakları ise ayrıdır. İşçi alacağı ve tazminatına ilişkin davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 m.3/1). Tutarı baştan belirleyemeyen işçiler için belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanun m.19 ile kaldırıldığından alacak kalemlerinin önceden hesaplanması önem taşır; kısmi davada ise miktar artırımı HMK m.109/4 uyarınca yalnız bir kez yapılabilir. Ayrıntı için belirsiz alacak davasının kaldırılması yazısına bakılabilir.

Primleri Eksik Yatırılan İşçi Haklı Nedenle İş Sözleşmesini Feshedebilir mi?

Evet. 4857 sayılı Kanun m.24/II-e, işveren tarafından işçinin ücretinin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi hâlinde işçiye sözleşmeyi bildirim süresini beklemeksizin feshetme hakkı verir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hâllerinde de işçinin haklı fesih imkanı bulunduğunu ve eksik ödemenin m.24/II-e kapsamında haklı fesih hakkı verdiğini belirtmiştir (E. 2015/17205, K. 2017/19308, T. 28.11.2017).

Aynı karar fesih hakkının süresi bakımından da yol göstericidir. Daire, işçinin SGK primlerinin ödenmemesinin devam eden bir durum olduğunu, fesih hakkının ödemenin yapıldığı ana kadar kullanılabileceğini belirtmiştir. Mahkeme fesih tarihinden önceki ayların primlerinin doğru yatırıldığına bakarak davayı reddetmiş, Daire ise eksik ödenen dönemler için yeterli araştırma yapılmadığı gerekçesiyle bozmuştur. Dairenin anlatımına göre eksik primler tamamlanmışsa fesih hakkı artık kullanılamaz, tamamlanmamışsa durum devam ettiği için feshin haklı sayılması gerekir.

Kanunun lafzı ise ek bir uyarı gerektirir. m.26, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih yetkisinin, olayın öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra kullanılamayacağını söyler (m.24/II-e bu grupta yer alır). Sağlık sebepleri (m.24/I) ve zorlayıcı sebepler (m.24/III) bu gruba girmez. Yargıtay'ın yukarıdaki kararı eksik primi devam eden bir durum saydığı için altı iş günü her zaman engel olmayabilir; bununla birlikte tek bir kararla yetinmemek, fesih kararı verilecekse öğrenmeden sonra gecikmeden hareket etmek ve bildirimi tarihli, yazılı yapmak daha güvenlidir. Süreyi ayrıntılarıyla işçinin haklı nedenle feshi yazısında bulabilirsiniz.

Haklı Fesihte Kıdem Tazminatı Alınır mı, İstifa Etmek Tazminat Hakkını Kaldırır mı?

Kıdem tazminatı, işçinin 1475 sayılı Kanunun halen yürürlükte olan m.14 hükmünde (m.14/1) sayılan hâllerden biriyle sözleşmeyi sona erdirmesine bağlıdır. İşçi tarafından haklı nedenle yapılan fesih bu hâllerden biridir; her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ödeme yapılır; uygulamada aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışma aranır. Kıdem tazminatında giydirilmiş brüt ücret esas alınır; yani düzenli ödenen yan haklar da hesaba katılır. Hesap için kıdem tazminatı hesaplama yazısı, koşullar için kıdem tazminatını kimler alabilir sayfası kullanılabilir.

Burada en sık yapılan hata, gerekçesiz "istifa ediyorum" dilekçesi vermektir. İstifa dilekçesi fesih nedenini göstermez; işveren ayrılışın isteğe bağlı olduğunu savunur ve ispat yükü ağırlaşır. Fesih bildiriminde nedenin açıkça yazılması, hizmet dökümündeki eksik ayların belirtilmesi ve bildirimin tarihli olarak elden teslim edilmesi ya da noter aracılığıyla yapılması gerekir. İşçi sözleşmeyi haklı nedenle sona erdirdiği için ihbar tazminatı ödemez, almaz da; fesih öncesi ödenmemiş ücret ve diğer alacakları ise ayrıca talep edebilir. Ücretin ödenmediği hâllerde izlenecek yol maaş ödenmezse ne yapılır yazısında ele alınmıştır.

Fesih sonrası işten çıkış kodunun doğru girilmesi, işsizlik ödeneği başvurusu bakımından da önemlidir; kodlar için işten çıkış kodları rehberine bakılabilir.

Eksik Prim Emeklilik ve Rapor Parasını Nasıl Etkiler?

Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan gün sayıları aynı zamanda prim ödeme gün sayılarını gösterir (m.80/h). Yaşlılık aylığı için kanun, 4/a kapsamındaki sigortalılar bakımından 7200 gün prim şartını arar; yaş hadlerine üç yıl eklenerek 5400 günle de aylıktan yararlanılabilir (m.28). Her ay eksik bildirilen gün, bu toplamdan eksilir. Kazanç düşük bildirilmişse gün sayısı tam olsa bile ödenek ve aylığın hesabına esas olan kazanç düşük kalır.

Hastalık sebebiyle geçici iş göremezlik ödeneğinde, kanun iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmasını arar (m.18/b). Eksik bildirim bu şartı etkileyebilir. Ancak sigortalı kanundaki şartları yerine getirmesine rağmen belgenin verilmediği veya kazanç ya da gün sayısının eksik gösterildiği Kurumca tespit edilirse hastalık ve analık sigortalarından gerekli ödemeler yapılır (m.86/10). Rapor veya doğum izni öncesi hizmet dökümünün kontrol edilmesi bu yüzden işlemlerin geç kalmaması açısından yararlıdır.

İşverenin Yaptırımı Ne Olur, Haklarımı Nasıl Korurum?

Belgeleri süresinde vermeyen veya hizmetleri ya da kazançları eksik bildirilen sigortalılara ilişkin belgeler için işverene 5510 sayılı Kanun m.102 uyarınca idari para cezası uygulanır; cezanın tutarını bu yazıda vermiyoruz, çünkü kanun asgari ücrete bağlı ve güncel tutarlar her yıl değişmektedir. İşverenin prim borcu ayrıca tahsil edilir. İşçi bakımından asıl önemli olan, düzeltilen kaydın kendi hizmet dökümüne de yansımasıdır.

Süreci kısaca özetlemek gerekirse, önce hizmet dökümünü ve ücret delillerini toplamak, ardından yazılı talep göndermek, Kuruma bildirim yapmak, gerekiyorsa tespit davası açmak ve işe devam edilmeyecekse haklı fesih bildirimini gecikmeden yapmak mantıklıdır. Hangi sırayla ilerleneceği, işçinin işe devam etme isteğine ve eksikliğin dönemine bağlıdır. İşçi haklarının genel çerçevesi için işçi hakları yazısına da bakılabilir.

SGK Primi Eksik Yatırılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

SGK primi eksik yatırılırsa ne olur?

Eksik gün veya düşük kazanç bildirimi, işçinin prim gün sayısını ve prime esas kazancını düşürür; emeklilik, rapor parası ve işsizlik ödeneği gibi haklar bundan etkilenebilir. İşçi yazılı talep, Kuruma bildirim ve tespit davası yollarını kullanabilir; işveren ise prim borcu ve idari para cezasıyla karşılaşabilir.

Düşük maaştan sigorta yatırılması haklı fesih sebebi olur mu?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, primlerin eksik veya düşük ücretten yatırılmasını 4857 sayılı Kanun m.24/II-e kapsamında haklı fesih sebebi saymıştır (E. 2015/17205, K. 2017/19308, T. 28.11.2017). Gerçek ücretin ve eksik bildirimin ispatı işçiye düşer.

SGK eksik gün bildirimi nasıl anlaşılır?

E-Devlet üzerinden alınan hizmet dökümünde her ay için bildirilen gün sayısı ve eksik gün nedeni görünür. Bu bilgi, fiilen çalışılan gün sayısıyla karşılaştırılır. Çalışılmayan günlerin gerçekten ücretsiz geçmiş olup olmadığı ve nedeninin belgeyle desteklenip desteklenmediği önem taşır.

Eksik primi işveren ödemezse nereye şikâyet edilir?

Önce işverene yazılı talep gönderilir. Sonuç alınamazsa ALO 170 veya SGK'nın ilgili birimine başvurularak bildirim yapılabilir. Kurum denetim yapabilir. Geçmiş dönemler için hizmetlerin ve kazançların kayda geçmesi gerekiyorsa iş mahkemesinde tespit davası açılır.

Eksik prim nedeniyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alır mı?

İşçi sözleşmeyi 4857 m.24/II-e'ye dayanarak haklı nedenle feshederse kıdem tazminatına hak kazanabilir. Gerekçesiz istifa dilekçesi bu hakkın ispatını zorlaştırır. Fesih bildirimi nedeni açıkça yazılarak ve gecikmeden yapılmalı, ihbar tazminatı ise ödenmez.

Eksik prim bildirimi için dava süresi var mı?

Kanun, belgesi verilmeyen veya çalışması tespit edilemeyen sigortalıların hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurmasını ister (5510 m.86/9). Eksik gün ve düşük kazanç hâllerinde de davayı geciktirmemek gerekir.