İş Kazasında Destekten Yoksun Kalma Tazminatı, İşverenden Nasıl İstenir?

İş kazasında ölen işçinin eşi, çocukları ve geçimini ondan sağlayan yakınları destekten yoksun kalma tazminatını işverenden dava yoluyla ister. Dayanak, işverene iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü getiren TBK m.417 ile ölenin desteğinden yoksun kalanların zararını tazmin edilecek kalem sayan TBK m.53/3 hükmüdür. İşveren kusurluysa, SGK'nın bağladığı ölüm gelirinin rücuya tabi peşin sermaye değeri hesaplanan zarardan düşülür ve fark istenir. Dava iş mahkemesinde açılır ve arabuluculuk dava şartı değildir. Hesapta ölenin net kazancı esas alınır, işçinin kendi kusuru ve kaçınılmazlık payı ise tutarı azaltır. Tazminat için ceza davasının sonuçlanması beklenmez.

İşveren Ölen İşçinin Ailesine Hangi Dayanakla Sorumlu Olur?

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranışı yüzünden işçinin ölümüne bağlı zararların tazmini sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417/2 ve 417/3). 6331 sayılı Kanun m.4 bu yükümlülüğü somutlaştırır: risk değerlendirmesi yapmak, eğitim vermek, gerekli araç gereci sağlamak, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemek işverenin işidir. İşyeri dışından iş güvenliği hizmeti almak veya çalışanın kendi yükümlülükleri bulunması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 m.4/2 ve 4/3).

Ölen işçinin ailesinin talebi ise TBK m.53'e dayanır. Ölüm hâlinde zarar kalemleri cenaze giderleri ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı kayıplardır; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve kazanç kaybı da eklenir. Yakınlar için manevi tazminat da istenebilir (TBK m.56/2). Destek tazminatı mirasçı olmaya değil fiilî veya farazi destek ilişkisine bağlıdır; kimlerin talep edebildiği destekten yoksun kalma tazminatını kimlerin alabileceği yazısında anlatılıyor.

5510 sayılı Kanun m.21 ise ailenin işverene dava açma dayanağı değildir; SGK'nın işverene dönük rücu hükmüdür. Hak sahibi açısından önemi, işverenden istenecek tutardan ne kadarının düşüleceğini belirlemesidir.

İşverenin Sorumluluğu Kusura mı Dayanır, Kusursuz Sorumluluk Var mı?

Genel kural kusura dayalı sorumluluktur. İşverenin kusuru, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki bir önlemin alınmamasında, eğitim ve denetimin eksikliğinde ya da kişisel koruyucu donanımın sağlanmamasında aranır. Kusur oranlarını mahkeme, genellikle ceza dosyasındaki raporu da dikkate alarak, iş güvenliği bilirkişisine hesaplatır. Raporlar arasında çelişki varsa bu, rapora itiraz sebebidir; usul için ölümlü iş kazası tazminatı yazısına bakılabilir.

Kusursuz sorumluluk her iş kazasında kendiliğinden doğmaz. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğmuşsa işletme sahibi ve varsa işleten, kusuru olmasa da sorumludur (TBK m.71). Faaliyetin bu nitelikte sayılıp sayılmayacağını mahkeme işin niteliğine, kullanılan araç ve güçlere göre değerlendirir; dilekçede bu hüküm kusur sorumluluğuna ek dayanak olarak gösterilebilir. Sorumluluk birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hâkim, zarar gören aksini istemedikçe ona giderim imkânı bakımından en elverişli sebebe göre karar verir (TBK m.60).

İşçinin kazadaki kendi kusuru ya da zararın doğmasında etkili olması tazminatı kaldırmaz, hâkim tarafından indirilebilir (TBK m.52). SGK rücu bakımından ayrıca kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 m.21); bilirkişi raporunda kusur dağılımına kaçınılmazlık payı da yazılabilir. İşçiye veya kaçınılmaz paya yazılan her oran, aileye ödenecek tutarı doğrudan etkiler.

SGK Ölüm Geliri İşverenden İstenen Tazminattan Nasıl Düşülür?

İş kazası sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, sigortalının aylık kazancının yüzde yetmişi esas alınarak 5510 sayılı Kanunun 34. maddesine göre gelir bağlanır (m.20). Bu gelir için işverenin kusuru aranmaz. Aynı zarar için iki kez ödeme alınmasın diye bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, işverenden istenecek destek tazminatından mahsup edilir.

Burada belirleyici nokta, yalnız rücuya tabi kısmın düşülebilmesidir. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez (TBK m.55/1). SGK, iş kazası işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu olmuşsa ödemeleri ve peşin sermaye değerini işverene ödettirir; ancak bu rücu, hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlıdır ve kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 m.21). Bu yüzden işçinin kendi kusuruna ve kaçınılmaz paya isabet eden gelir kısmı işverene yüklenemez, dolayısıyla tazminattan da düşülemez. Pratikte bilirkişi, SGK'dan istenen yazıdaki peşin sermaye değerini rücuya tabi kısımla sınırlayarak hesaba katar. Düşümün hangi sırayla ve hangi oranda yapıldığı itiraz konusu olabilir, çünkü hak sahibinin eline geçecek tutarı doğrudan değiştirir.

İşçi sigortasız çalıştırılmışsa da hak sahiplerinin gelirleri SGK tarafından ödenir ve Kurum bunları, m.21'deki sorumluluk hâlleri aranmaksızın işverenden ayrıca tahsil eder (5510 m.23). Kurumun işverene açtığı dava ailenin davasından ayrı bir dosyadır ve SGK rücu davası yazısında anlatılıyor.

İşverenin Önceden Yaptığı Ödemeler Tazminattan Düşülür mü?

Aile ile işveren arasında dava öncesinde ödeme yapılabilir. TBK m.55'e 7589 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre destekten yoksun kalma tazminatları için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Bu kural, 31 Temmuz 2026'dan sonra meydana gelen olaylar için geçerlidir; önceki olaylarda maddenin eski hâli uygulanır (7589 sayılı Kanun geçici m.1/9). Aynı maddeye göre ifa amacını taşımayan ödemeler zarardan veya tazminattan indirilemez (TBK m.55/1). Bu yüzden ödeme belgesinde ödemenin hangi amaçla yapıldığının açık yazılması sonradan tartışmayı önler.

Dava sürerken ailenin geçimi sıkışıyorsa hâkimden geçici ödeme istenebilir. İddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıt sunulur ve ekonomik durum da gerektiriyorsa hâkim davalının geçici ödeme yapmasına karar verebilir; ödenenler hükmedilen tazminata mahsup edilir (TBK m.76).

Destek Tazminatı Hangi Gelire Göre Hesaplanır?

Hesapta ölen işçinin net kazancı esas alınır; brüt ücret değil. Giydirilmiş brüt ücret kıdem ve ihbar tazminatının hesap yöntemidir, destek zararının değil. Bu yüzden bordro, banka hesap hareketleri ve SGK hizmet dökümü birlikte toplanır. SGK'ya düşük ücretle bildirilmiş bir işçinin gerçek kazancı tanık ve banka kayıtlarıyla ispat edilebilir. Yemek, yol ve benzeri düzenli ödemeler gerçekten yapılıyorsa belgelenmelidir.

Hak sahiplerine düşen pay oranları, ölenin kendisine ayrılan pay ve payların zamanla nasıl değiştiği ayrı bir konudur; ayrıntı destekten yoksun kalma pay oranları yazısında yer alır. Sonuç, aktüerya bilirkişisinin hesabıyla belli olur; ön hesap için destekten yoksun kalma tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Bu sayfada kasıtlı olarak tutar verilmiyor, çünkü yaş, gelir, hak sahibi sayısı ve kusur oranı değiştikçe sonuç da değişir.

Dava Hangi Mahkemede Açılır, Arabuluculuk Gerekir mi?

İş mahkemeleri, işçi ile işveren arasında iş ilişkisi nedeniyle kanundan doğan hukuk uyuşmazlıklarına bakar (7036 sayılı Kanun m.5/1-a). Uygulamada ölen işçinin hak sahiplerinin işverene karşı açtığı iş kazası tazminat davası da iş mahkemesinde görülür. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde, 7036 sayılı Kanundaki usule göre görülür (m.2/3). İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (m.7/1).

Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer mahkemesidir; davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri de yetkilidir. İş kazasından doğan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (m.6). Bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

Arabuluculuk, işçi alacağı ve tazminatı davalarında kural olarak dava şartıdır; ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu kuralın dışındadır (7036 m.3/3). Yani destek tazminatı davası doğrudan açılır ve dilekçeye arabuluculuk son tutanağı eklenmez. Ölen işçinin ücret veya kıdem gibi iş sözleşmesine dayanan alacakları için ise m.3/1 ayrıca değerlendirilir. Dilekçenin hazırlanışı iş kazası tazminat dava dilekçesi yazısında örnekleriyle verilmiştir.

İşveren Davada Hangi Savunmaları Yapar?

İşveren cevap dilekçesinde çoğunlukla şu başlıklara dayanır: olayın iş kazası sayılmaması, kendisine kusur yüklenememesi, kazanın işçinin kusuruyla veya kaçınılmaz bir nedenle olması, SGK gelirinin tazminattan düşülmesi gerektiği, davacının destek görmediği ve zamanaşımı. Her biri ayrı ayrı yanıtlanır: iş kazası olup olmadığı 5510 sayılı Kanun m.13 ölçütleriyle, kusur ve illiyet bilirkişi raporuyla, destek ilişkisi ise fiilî yardım belgeleriyle ispatlanır. Zarar gören zararı ve kusuru ispatla yükümlüdür, ancak miktar tam ispat edilemiyorsa hâkim olayların olağan akışına göre zararı hakkaniyete uygun belirler (TBK m.50).

Taşeron İşçisi Ölürse Asıl İşverenden de Tazminat İstenebilir mi?

Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak kanundan ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumludur (4857 sayılı Kanun m.2). 6331 sayılı Kanun da işyeri dışından hizmet alınmasının işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını söyler (m.4/2). Aynı zarardan birden çok kişi sorumluysa haklarında müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (TBK m.61); zarar gören hepsine birlikte dava açabilir, ödemeyi yapan ise kusur ağırlığına göre diğerlerine rücu eder (TBK m.62). Bu yüzden taşeron veya birden çok firma bulunan işyerlerinde dilekçede alt işveren, asıl işveren ve varsa kazaya katkısı olan diğer firma birlikte davalı gösterilir.

Faiz Hangi Tarihten İşler?

7589 sayılı Kanunla TBK m.55'e eklenen fıkraya göre ölenin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat toplamına olay tarihinden, bilinemeyen döneme ilişkin toplama ise karar tarihinden kanuni faiz işletilir. Bu kural, 31 Temmuz 2026'dan sonra meydana gelen olaylar için geçerlidir (7589 geçici m.1/9). Daha önceki kazalarda eski hüküm uygulanır; haksız fiilde temerrüt fiil tarihinde başlar (TBK m.117/2). Ancak işverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılığa dayandığı için temerrüdün ihtarla mı başlayacağı tartışılabilir. İşverene noter ihtarnamesi göndermek bu riski azaltır. Faiz oranları için kanuni faiz oranı sayfasına bakılır.

İş Kazasında Destek Tazminatı Davası Hangi Sürede Açılmalıdır?

Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suçtan doğmuşsa o süre uygulanır (TBK m.72). Ölümlü iş kazaları çoğunlukla taksirle öldürme suçunu da oluşturduğundan ceza zamanaşımı gündeme gelir. İşverenin sorumluluğu sözleşme hükümlerine tabi olduğu için on yıllık genel zamanaşımının uygulanacağı görüşü de ileri sürülür (TBK m.146). Hangi sürenin geçerli olduğu dosyanın niteliğine göre tartışılabileceğinden en güvenli yol, en kısa süreyi esas alıp ölüm tarihinden itibaren iki yıl dolmadan dava açmaktır.

İşverenden Tazminat İstemek İçin Hangi Adımlar İzlenir?

1. Kazanın kolluğa ve SGK'ya bildirilip bildirilmediği, iş kazası tutanağı ve soruşturma dosyası kontrol edilir.
2. SGK'dan hak sahiplerine bağlanan gelir ve ilk peşin sermaye değerini gösteren yazı alınır.
3. Ceza dosyasındaki otopsi, olay yeri ve kusur raporları temin edilir; çelişki varsa itiraz hazırlanır.
4. Nüfus kayıtları, veraset belgesi ve destek ilişkisini gösteren belgeler toplanır.
5. Ölenin bordroları, banka kayıtları ve SGK hizmet dökümü derlenir.
6. İsteğe bağlı olarak işverene noter ihtarnamesi gönderilir; tarihi, faiz ve ödeme tartışmalarında delil olur.
7. Dava iş mahkemesinde, tutar aktüerya raporundan sonra belli olacağı için fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak açılır.

Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanunla kaldırıldığından (geçici m.1/10) talebin sonradan nasıl artırılacağı için belirsiz alacak davasının kaldırılması yazısına bakılmalıdır. Ölümlü kaza dosyasının tamamını anlatan genel çerçeve ise destekten yoksun kalma tazminatı yazısındadır.

İş Kazasında Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

İş kazasında SGK ölüm geliri bağlandıysa işverenden ayrıca tazminat istenebilir mi?

Evet. SGK geliri ile işverenden istenen tazminat ayrı kaynaklardır; yalnız mükerrer ödeme olmasın diye SGK gelirinin rücuya tabi peşin sermaye değeri hesaplanan zarardan düşülür. SGK geliri bağlanmış olması dava hakkını ortadan kaldırmaz, istenecek tutarı etkiler (TBK m.55/1; 5510 sayılı Kanun m.21).

İşveren hiç kusursuzsa destekten yoksun kalma tazminatı ödemek zorunda mı?

İşverenin kusuru ve kusur ile ölüm arasındaki bağ bulunmuyorsa tazminat hükmedilmez; kusur oranı iş güvenliği bilirkişi raporuyla belirlenir. Yalnızca olayın iş kazası sayılması işvereni otomatik olarak sorumlu kılmaz. Faaliyet önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmeye aitse TBK m.71 de ileri sürülebilir, bunu mahkeme dosyaya göre değerlendirir.

Destekten yoksun kalma tazminatı için arabulucuya başvurmak gerekir mi?

Hayır. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 sayılı Kanun m.3/3). Ölen işçinin ücret ve kıdem gibi iş sözleşmesine dayanan alacakları için ise aynı Kanunun 3. maddesinin ilk fıkrası geçerlidir, bu alacaklar ayrıca değerlendirilir.

Taşeron işçisi iş kazasında ölürse tazminat kimden istenir?

Alt işverenden ve asıl işverenden birlikte istenebilir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur (4857 sayılı Kanun m.2). Aynı zarardan birden çok kişi sorumluysa müteselsil sorumluluk kuralı da uygulanır (TBK m.61).

Ceza davasının sonuçlanması beklenmeli mi?

Hayır. Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararıyla da kusur ve zarar değerlendirmesiyle de bağlı değildir (TBK m.74). Tazminat davası ceza davası sürerken açılabilir. Süre kaybını önlemek için dava, zamanaşımı dolmadan açılmalıdır.

İş kazasında destek tazminatı nasıl hesaplanır?

Hesap bilirkişi raporuyla yapılır: ölenin net kazancı, bakiye ömrü, hak sahiplerinin payları, işverenin kusur oranı ve SGK gelirinin rücuya tabi kısmı birlikte değerlendirilir. Kendi bilgilerinizle ön hesap için destekten yoksun kalma tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. Bu sayfada tutar verilmez, çünkü sonuç her dosyada değişir.

Manevi tazminat da aynı davada istenebilir mi?

Evet. Ölüm hâlinde ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (TBK m.56/2). Manevi tazminat ayrı bir kalemdir ve destek zararındaki SGK mahsubundan bağımsız değerlendirilir.