Hizmet Tespit Davası Nasıl Açılır? Zamanaşımı, 5 Yıllık Süre ve İspat

Hizmet tespit davası, sigortasız geçen ya da SGK'ya eksik gün veya düşük ücretle bildirilen çalışmanın iş mahkemesi kararıyla sigortalı hizmet olarak kayda geçirilmesi için açılır. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır; halk arasında zamanaşımı denen bu süre aslında hak düşürücü süredir ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Hizmet tespit davasında arabuluculuk şartı yoktur, doğrudan iş mahkemesine başvurulur. Dava işverene ve Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılır. Çalışma tanıklarla, özellikle aynı dönemde bordroda görünen işçilerle ve komşu işyeri çalışanlarıyla, ayrıca banka ve işyeri kayıtlarıyla ispatlanır; mahkeme kamu düzeni gereği kendiliğinden de araştırma yapar.

Bu yazı davanın usulüne, süresine ve ispatına odaklanır. İşverene uygulanan idari para cezası ve prim borcu sigortasız işçi çalıştırma cezası sayfasında, kayıt dışı çalışırken yaşanan kazalar sigortasız işçi iş kazası geçirirse yazısında anlatılıyor.

Hizmet Tespit Davası Nedir, Hangi Durumlarda Açılır?

Sigortalılık, işçinin işe başladığı gün kendiliğinden doğar (5510 s.K. m.7/1-a). İşveren işe giriş bildirgesini vermemişse bu, işçinin sigortalılığını ortadan kaldırmaz; yalnızca çalışmanın sonradan ispatlanmasını gerektirir. Kanun, işçinin kendini Kuruma bildirmemesinin aleyhine delil sayılamayacağını da açıkça söyler (m.8/2). Sigorta hak ve yükümlülüklerinden vazgeçmeyi öngören sözleşme hükümleri de geçersizdir (m.92/1); "sigortasız çalışmayı kabul etmiştim" demek dava hakkını ortadan kaldırmaz.

Davanın dayanağı 5510 sayılı Kanunun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasıdır. Hüküm, aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalıların, çalışmalarını iş mahkemesinden alacakları kararla ispatlayabileceğini ve kararda yazılı kazanç ile gün sayısının dikkate alınacağını düzenler. Uygulamada dava şu durumlarda açılır.

Durum	Davada istenen
Hiç sigorta girişi yapılmamış	Çalışılan dönemin tamamının sigortalı hizmet olarak tespiti
Sigorta girişi geç yapılmış	Fiilî işe başlama tarihi ile bildirilen giriş tarihi arasındaki sürenin tespiti
Çıkış erken gösterilmiş	Bildirilen çıkış ile gerçek ayrılış tarihi arasındaki sürenin tespiti
Ay içinde eksik gün bildirilmiş	Bildirilmeyen günlerin tespiti
Ücret asgari ücretten bildirilmiş	Prime esas kazancın gerçek ücret üzerinden tespiti
Stajyer veya kısmi süreli gösterilen tam zamanlı çalışan	Fiilî çalışmanın tam süreli sigortalı hizmet olarak tespiti

Kendi hizmet dökümünüzü e-Devlet'teki SGK tescil ve hizmet dökümü ekranından görebilirsiniz. Giriş tarihi, aylık gün sayısı ve bildirilen kazanç burada yazar; gerçek çalışmanızla karşılaştırdığınızda davanın konusu da ortaya çıkar. Sigortalılıktan doğan diğer haklar 4/A çalışan hakları yazısında özetleniyor.

Hizmet Tespit Davası Zamanaşımı Kaç Yıl, Süre Ne Zaman Başlar?

Kanundaki süre beş yıldır ve hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar (m.86/9). Süre işten ayrılma tarihinden değil, çalışmanın geçtiği yılın bitiminden hesaplanır. Örneğin 2021 yılında geçen sigortasız çalışma için süre 31 Aralık 2021'de başlar ve 31 Aralık 2026'da dolar; aynı işçinin 2020'deki çalışması için ise süre bir yıl önce dolmuştur. "Hizmet tespit davası zamanaşımı 10 yıl" diye aranan bilgi kanunda yoktur; on yıllık süre iş kazası tazminatı gibi başka taleplere ilişkindir.

Çalışma birkaç yıla yayılıyorsa sürenin hangi yılın sonundan başlatılacağı, çalışmanın aynı işverende kesintisiz sürüp sürmediğine göre tartışma konusu olabilir. Bu tartışmaya bel bağlamadan en eski çalışma yılının süresine göre hareket etmek en güvenli yoldur; o yılın süresi dolmadan dava açılırsa sonraki yıllar da kendiliğinden süre içinde kalır.

Süre hak düşürücü olduğu için davalı işveren ileri sürmese de mahkeme kendiliğinden inceler. Zamanaşımını kesen sebepler, örneğin işverene ihtarname çekmek, bu süreyi uzatmaz. Bu nedenle süresi dolmak üzere olan yıllar için önce davanın açılması, delillerin dava içinde toplanması daha güvenlidir.

Hak Düşürücü Süre Hangi Hâllerde İşlemez?

Beş yıllık süre, kanun metnine göre aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için öngörülmüştür (m.86/9). Çalışma bir şekilde Kurumun bilgisine girmişse durum farklıdır. Yargıtay uygulamasında da işe giriş bildirgesinin Kuruma verildiği, dönem bordrosunun Kuruma ulaştığı ya da çalışmanın Kurum denetimiyle saptandığı hâllerde beş yıllık sürenin aranmadığı kabul edilir. Bu dosyalarda tartışma, sürenin dolup dolmadığından çok Kuruma intikal eden belgenin hangi dönemi kapsadığına kayar.

Durum	Beş yıllık süre
Hiçbir bildirim yok, çalışma Kurumca bilinmiyor	İşler; yıl sonundan itibaren beş yıl
İşe giriş bildirgesi verilmiş, sonraki aylar bildirilmemiş	Bildirgenin Kuruma ulaştığı çalışma için kural olarak aranmaz
SGK denetiminde çalışma saptanmış	Saptanan çalışma bakımından kural olarak aranmaz
Eksik gün veya düşük kazanç bildirimi	Kayıtlı çalışmada da süreye dikkat edilmeli, dava geciktirilmemeli

İstisnalar dar yorumlanır ve hangi belgenin Kuruma ne zaman ulaştığı SGK kayıtlarından tek tek incelenir. Sürenin işlemediğine güvenmeden önce Kurumdan işyeri dosyasının ve bildirge kayıtlarının dökümünü almak gerekir.

Hizmet Tespit Davası Nasıl Açılır, Davalı Kimdir?

Dava, sigortalının kendisi tarafından açılır; sigortalı ölmüşse hak sahipleri de açabilir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. 7036 sayılı Kanun, Sosyal Güvenlik Kurumunun taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarını iş mahkemesinin görevine bırakır (m.5/1-b). Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir; davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri de yeterlidir (m.6).

Davalı, çalışmanın geçtiği işyerinin işverenidir; işveren ölmüşse dava mirasçılarına karşı yürütülür. Sosyal Güvenlik Kurumunun davada yer alması zorunludur; çünkü karar Kurumun kayıtlarını ve prim alacağını doğrudan etkiler. Bu nedenle dilekçede Kurum da davalı olarak gösterilir. Asıl uyuşmazlık işçi ile işveren arasında olsa da Kurum, gerçek dışı bir tespitin önüne geçmek için delillerin araştırılmasını isteyebilir ve kararı kanun yoluna taşıyabilir.

Dava UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-imzayla ya da adliyedeki tevzi bürosuna dilekçe verilerek açılabilir. Dilekçede çalışılan işyeri, işveren, çalışma dönemi, yapılan iş, ücret ve tanıklar mümkün olduğunca açık yazılmalıdır. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 s.K. m.7/1).

Hizmet Tespit Davasında Arabuluculuk Şartı Var mı?

Hayır. 7036 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrası, arabulucuya başvurmayı yalnız kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda dava şartı yapar. Hizmet tespiti bir alacak ya da tazminat talebi değil, sosyal güvenlik kaydına ilişkin bir tespit talebidir; bu nedenle arabulucuya gitmeden doğrudan dava açılır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat ile bunlarla ilgili tespit davalarını ayrıca kapsam dışında tutar.

Uygulamada sık sorulan "hizmet tespiti ve işçi alacak davası birlikte açılabilir mi" sorusunun yanıtı da buradan çıkar. Kıdem tazminatı, fazla mesai veya ücret gibi alacaklar arabuluculuğa tabidir; bunlar için önce arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa son tutanakla dava açılır. Tespit talebi ise arabuluculuk beklenmeden açılabilir. İki talebin ispat yükü ve delilleri ayrı değerlendirilir (7036 s.K. m.7/2). Alacak davasının usulü kıdem tazminatı dava dilekçesi yazısında anlatılıyor.

Sigortasız Çalıştığımı Nasıl İspatlarım?

Hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin sayılır. Mahkeme yalnız tarafların gösterdiği delillerle yetinmez, gerçek çalışmayı ortaya çıkarmak için kendiliğinden araştırma yapar; işverenin davayı kabul etmesi ya da işçiyle sulh olması tek başına yeterli görülmez.

Yargıtay uygulamasında bu davalarda ispat, öncelikle işyerinin gerçekten var olup olmadığı ve Kuruma kayıtlı olup olmadığıyla başlar. Ardından aynı dönemde o işyerinde çalışıp kayıtlarda görünen bordro tanıkları dinlenir; bunlarla sonuca ulaşılamazsa çevrede aynı dönemde faaliyet gösteren komşu işyerlerinin sahipleri veya çalışanları tanık olarak dinlenir. Bu tanıkların da o tarihlerde orada bulunduğu kayıtlarla doğrulanır. Gerektiğinde zabıta araştırması yaptırılır.

Dosyaya genellikle şu deliller girer.

• Bordro tanıkları. Aynı dönemde aynı işyerinde çalışıp SGK kayıtlarında görünen işçiler. Mahkeme bunları Kurum kayıtlarından kendisi de bulabilir.
• Komşu işyeri tanıkları. Yakın işyerlerinde çalışan ya da o işyerinin sahibi olan, çalışmanızı dışarıdan gören kişiler.
• Kurum ve işyeri kayıtları. İşyerinin SGK dosyası, dönem bordroları, varsa SGK müfettiş raporları, vergi ve belediye kayıtları.
• Yazılı ve dijital izler. Banka hesabına yatan ücret, işverenle yazışmalar, puantaj, giriş-çıkış kartı, iş kıyafeti, araç ya da makine kayıtları.

Yalnız akraba ya da arkadaş beyanına dayanan, kayıtla desteklenmeyen tanıklık çoğu zaman yetersiz kalır. Tanığın sizinle aynı dönemde orada bulunduğu belgelenebiliyorsa beyan ağırlık kazanır. Delilin türleri ve hangilerinin kısa sürede kaybolduğu konusu sigortasız işçi çalıştırma cezası sayfasında da ele alınıyor; burada tekrarlamıyoruz.

Eksik Gün ve Düşük Ücret Bildiriminde Tespit Davası

Sigortanız yapılmış ama her ay daha az gün bildirilmişse ya da ücretiniz gerçekte daha yüksekken asgari ücret üzerinden bildirilmişse dava eksik günlerin veya prime esas kazancın tespiti için açılır. Ay içinde bazı günlerde çalışılmadığı ve ücret ödenmediği gerekçesiyle eksik gün bildirmek mümkündür, ancak eksik günün nedeni ve sayısı işverence bildirilmeli, nedeni ispatlayan belgeler de yönetmeliğe göre düzenlenmelidir (5510 s.K. m.86/4). Belgesiz eksik gün bildirimi, işçi lehine tespit davasında sık karşılaşılan bir konudur.

Gerçek ücretin tespitinde banka ödemeleri, yazışmalar ve tanık beyanları kullanılır; bunlar yetmezse mahkeme meslek odası ve sendikalardan emsal ücret sorar. Kazanç tespiti isteminde de beş yıllık süre gözetilmeli, dava geciktirilmemelidir. Düşük bildirim aynı zamanda haklı fesih sebebi olabilir; bu yön işçinin haklı nedenle feshi yazısında anlatılıyor.

Hizmet Tespit Davası Ne Kadar Sürer?

Kanunda davanın kaç ayda biteceğine ilişkin bir süre yoktur. Süreyi en çok etkileyen işler tanıkların dinlenmesi, SGK ve diğer kurumlardan kayıtların gelmesi, gerekirse zabıta araştırması ve emsal ücret yazışmalarıdır. Bordro tanığı çok olan, işyerinin kayıtlı olduğu dosyalar daha hızlı ilerler; işyeri hiç kayıtlı değilse ya da işveren ulaşılamıyorsa araştırma uzar.

İlk derece kararına karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yolu açıktır; kanun yoluna başvuru süresi kararın taraflara tebliğinden başlar ve kanun yolu incelemesi ivedilikle yapılır (7036 s.K. m.7/3-5). Tespit kararı SGK kayıtlarına kesinleştikten sonra işlenir; bu nedenle kanun yolu süreci de toplam süreye eklenir.

Hizmet Tespit Kararı Emekliliği Nasıl Etkiler?

Mahkeme kararında yazılı gün sayısı ve kazanç, hizmet dökümünüze eklenir (m.86/9). Bunun emeklilik bakımından üç sonucu vardır. Birincisi prim gün sayısı artar. İkincisi, tespit edilen çalışma ilk sigortalılığınızdan önceyse sigortalılık başlangıç tarihi geriye gider; hangi emeklilik şartlarına tabi olduğunuz bu tarihe göre belirlendiğinden sonuç önemlidir. Örneğin 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı sayılanlar için yaş şartı ayrıca düzenlenmiştir (5510 s.K. geçici m.95). Üçüncüsü, kazanç tespiti yapılmışsa aylık hesabına giren prime esas kazançlar yükselir.

1999 öncesi çalışmalar için dava açmak isteyenlerin bilmesi gereken nokta şudur: beş yıllık süre o çalışmalar için de geçerlidir. Bu çalışmalar ancak yukarıda anlatılan, sürenin işlemediği istisnai durumlardan birine giriyorsa dava yoluyla tespit ettirilebilir. Tespit edilecek günler emeklilik şartlarını tamamlayacaksa aylık başvurusu, kararın kesinleşip kayda işlenmesinden sonra yapılmalıdır. Malullük aylığında prim günü şartı için malulen emeklilik yazısına bakabilirsiniz.

Sigortasız Çalıştırılan İşçinin Diğer Hakları

Hizmet tespit davası yalnız sigorta kaydını düzeltir; işçinin işverenden alacaklarını kendiliğinden doğurmaz. Sigortasız ya da eksik bildirimle çalıştırılan işçi ayrıca şu yollara başvurabilir.

• SGK'ya şikâyet başvurusu yaparak denetim istemek. Denetimle tespit edilen çalışma, işveren belgeleri vermezse Kurumca resen düzenlenir; ancak kayıt ve belgeye dayanmayan tespitlerde geriye doğru en fazla bir yıl dikkate alınır (m.86/7-8). Daha uzun süre için dava gerekir.
• Sözleşmeyi haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını istemek; bu talepler için arabuluculuk zorunludur.
• İş kazası geçirmişse Kurumdan gelir ve ödenek almak ve işverenden iş kazası tazminatı istemek; Kurum bildirge verilmemiş olsa da öder ve işverene rücu eder.

Hangi yolun önce izleneceği somut duruma göre değişir; ancak tespit davasının süresi bağımsız işlediği için diğer başvurular bu süreyi durdurmaz.

Hizmet Tespit Davası Dilekçe Örneği

Aşağıdaki metin yalnız genel bir kalıptır. Köşeli parantezli alanlar dosyaya göre doldurulmalı, talep edilen dönem ve kazanç somut delillerle uyumlu olmalıdır.

… İŞ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

DAVACI: [Ad Soyad], [T.C. kimlik no], [adres]

DAVALILAR: 1- [İşveren ad soyad veya unvanı], [adres]

2- Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, [il müdürlüğü adresi]

KONU: [Başlangıç tarihi] ile [bitiş tarihi] arasında davalı işverene ait işyerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmamın sigortalı hizmet olarak tespiti talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Davalı işverene ait [işyeri adresi ve faaliyet konusu] işyerinde [tarih] tarihinden [tarih] tarihine kadar [görev] olarak, haftada [gün] gün çalıştım.

2. Bu sürenin [dönem] kısmı Kuruma hiç bildirilmemiş, [dönem] kısmı ise [eksik gün / düşük ücret] ile bildirilmiştir. Ücretim [tutar] olup [banka hesabına / elden] ödenmiştir.

3. Çalışmam, aynı dönemde işyerinde çalışan ve bordroda görünen kişilerin, komşu işyeri çalışanlarının beyanları ile aşağıdaki belgelerle ispatlanacaktır.

4. Talep ettiğim dönemlere ilişkin 5510 sayılı Kanunun 86. maddesindeki beş yıllık süre dolmamıştır.

HUKUKİ NEDENLER: 5510 sayılı Kanun m.86, 7036 sayılı Kanun, 6100 sayılı HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER: SGK hizmet dökümü, işyeri SGK dosyası ve dönem bordroları (celbini talep ediyorum), banka hesap hareketleri, yazışmalar, tanıklar ([Ad Soyad, adres]), gerekirse zabıta araştırması, emsal ücret araştırması ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM: [Tarih] ile [tarih] arasında davalı işverene ait işyerinde [gün] gün, [kazanç] kazançla geçen çalışmamın sigortalı hizmet olarak tespitine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı işverene yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.

[Tarih]

Davacı [Ad Soyad] [İmza]

Hizmet Tespit Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hizmet tespit davası zamanaşımı kaç yıl?

Kanunda zamanaşımı değil, beş yıllık hak düşürücü süre vardır. Süre işten ayrıldığınız tarihten değil, tespitini istediğiniz çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlar (5510 s.K. m.86/9). Mahkeme bu süreyi kendiliğinden inceler; on yıllık bir süre öngörülmemiştir.

Hizmet tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. Arabuluculuk, işçi alacağı, tazminat ve işe iade davalarında dava şartıdır (7036 s.K. m.3/1). Hizmet tespiti bir alacak talebi olmadığından doğrudan iş mahkemesinde açılır. Aynı dosyada kıdem tazminatı veya ücret gibi alacaklar da istenecekse bu alacaklar için arabuluculuk şartı ayrıca aranır.

Hizmet tespit davası ne kadar sürer?

Kanunda belirli bir yargılama süresi yoktur. Süre; tanık sayısına, işyerinin SGK kaydının bulunup bulunmadığına, kurumlardan gelecek yazı cevaplarına ve istinaf ile temyiz aşamalarına göre değişir. Karar SGK kayıtlarına kesinleştikten sonra işlendiği için kanun yolu süreci de toplam süreye eklenir.

Sigortasız çalıştığımı yalnız tanıkla ispatlayabilir miyim?

Tanık beyanı önemli bir delildir, ancak tanığın o dönemde işyerinde gerçekten bulunduğu kayıtlarla doğrulanmalıdır. Bu nedenle aynı dönemde bordroda görünen çalışanlar ve komşu işyerlerinde kayıtlı çalışanlar daha güçlü tanıktır. Banka ödemeleri, yazışmalar ve işyeri kayıtları tanık beyanını destekler.

Sigorta girişim geç yapıldı, ne yapabilirim?

Fiilen işe başladığınız tarih ile bildirgedeki giriş tarihi arasındaki süre için hizmet tespit davası açabilirsiniz. Sigortalılık işe başladığınız gün doğar (5510 s.K. m.7). Süre hesabında, eksik kalan dönemin hangi yıla ait olduğuna bakılır; o yılın sonundan itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır.

Stajyer gösterilip tam zamanlı çalıştırıldım, dava açabilir miyim?

Evet. Belirleyici olan sözleşmenin adı değil, fiilî çalışmanın niteliğidir. Eğitim amacı taşımayan, işyerinin olağan işini tam gün ve ücret karşılığında yaptığınızı gösterebiliyorsanız bu dönemin işçi olarak sigortalı hizmet sayılması için tespit isteyebilirsiniz. İspat yine tanık ve kayıtlarla yapılır.

Hizmet tespit kararı emekliliğimi nasıl etkiler?

Kararda yazılı gün sayısı prim günlerinize eklenir; tespit edilen çalışma ilk sigortalılığınızdan önceyse sigortalılık başlangıç tarihiniz de geriye gider. Kazanç tespiti yapılmışsa aylık hesabına giren kazançlar da değişir. Emeklilik başvurusu için kararın kesinleşip SGK kayıtlarına işlenmesi beklenir.