
Şirketler hukuku, anonim ve limited şirketlerin kuruluşundan tasfiyesine kadar ortaklar, yönetim organı ve şirket arasındaki ilişkileri düzenler. Uyuşmazlıklar çoğunlukla esas sözleşmenin içeriğinden, genel kurul kararlarından, pay devrinden, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğundan veya şirketin sona erdirilmesinden doğar. Türk Ticaret Kanunu bu alanın temel metnidir ve birçok işlem için kısa hak düşürücü süreler koyar. Şirketler hukuku avukatı bu aşamalarda belgeleri ve kararları inceleyerek hangi mahkemeye, hangi sürede ve hangi talep ile başvurulabileceğini gösterir. Aynı şirkette uyuşmazlıklar iç içe geçebilir; ortaklar arasındaki anlaşmazlık bir genel kurul kararına, o karar da yöneticilerin sorumluluğuna uzanabilir.
Her şirket uyuşmazlığı bir belgeyle başlar: esas sözleşme, genel kurul tutanağı, pay defteri, devir sözleşmesi ya da tasfiye ilanı. Belgenin türü, yasal sürenin ne zaman başladığını ve davanın hangi mahkemede görüleceğini belirler. Aşağıdaki bölümlerde konular Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) ilgili maddeleriyle birlikte, aşama aşama ele alınıyor.
Hangi Konularda Hukuki Destek Alınabilir?
- Anonim ve limited şirketin kuruluşu, esas sözleşmenin hazırlanması ve tescil.
- Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar, şirketin feshi ve ortağın şirketten çıkması.
- Genel kurul kararlarının iptali ve butlan.
- Kurucular, yönetim kurulu üyeleri ve müdürler aleyhine sorumluluk davası.
- Pay devri ve devirde şirket onayı.
- Şirketin sona ermesi ve tasfiyesi.
Elinizdeki Belgeye Göre Hangi Aşamadasınız?
Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan belge türlerini ve her birinde başvurulan temel yolu özetliyor.
| Belge | Anlamı | Temel yol |
|---|---|---|
| Esas sözleşme taslağı | Şirket henüz kurulmadı | Zorunlu kayıtlar, imza şekli ve tescil |
| Genel kurul tutanağı | Karar alındı | İptal davası için üç aylık süre, butlan ayrıca incelenir |
| Pay devri sözleşmesi | Pay el değiştiriyor | Şirket onayı, noter şekli ve tescil |
| Yönetici hakkında zarar iddiası | Sorumluluk doğmuş olabilir | Tazminat davası, iki ve beş yıllık süreler |
| Fesih veya tasfiye kararı | Şirket sona eriyor | Tasfiye memuru, alacaklı çağrısı, dağıtım |
| Ortaklar arası yazışma ve tutanaklar | Anlaşmazlık büyüdü | Haklı sebeple fesih veya çıkma davası |
Ticaret Kanunu'ndan doğan davalar ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4 ve m.5). Konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır, bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (m.5/A). Genel kurul kararının iptali gibi para talebi içermeyen davalar bu kapsamın dışında kalır.
Kuruluş ve Esas Sözleşme Aşamasında Nelere Bakılır?
Anonim şirket, kurucuların sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri esas sözleşmede şirket kurma iradelerini açıklamasıyla kurulur (m.335). Esas sözleşmenin yazılı yapılması ve kurucu imzalarının noterce onaylanması ya da ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda atılması gerekir; unvan, merkez, işletme konusu, sermaye, pay türleri, yönetim kurulu ve genel kurul düzeni sözleşmeye yazılır (m.339). Esas sözleşme anonim şirketlere ilişkin hükümlerden ancak Kanun izin veriyorsa ayrılabilir (m.340). Limited şirkette sözleşme yazılı yapılır ve ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanır; ortak sayısı elliyi aşamaz, ortaklar şirket borçlarından sorumlu olmaz ve yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle, sözleşmedeki ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür (m.573 ile m.575).
Şirket ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur; işlemin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve tescilden sonra üç ay içinde şirketçe kabul edilmişse yalnız şirket sorumlu olur (m.355). Limited şirkette devir sınırlaması, önalım, veto ve üstün oy gibi kayıtlar ancak sözleşmede öngörüldüklerinde bağlayıcıdır (m.577). Avukat bu aşamada taslağı kanundaki zorunlu kayıtlarla karşılaştırır ve ileride uyuşmazlık doğurabilecek belirsiz noktaları gösterir.
Ortaklar Arası Uyuşmazlıkta Hangi Yollar Vardır?
Haklı sebeplerin varlığında sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden pay sahipleri, anonim şirketin feshini şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden isteyebilir. Mahkeme fesih yerine davacıların paylarının gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmasına ya da duruma uygun düşen başka bir çözüme karar verebilir (m.531). Limited şirkette her ortak haklı sebeplerle feshi isteyebilir ve mahkeme yine payın gerçek değerinin ödenmesi gibi bir çözüme hükmedebilir (m.636). Her ortak ayrıca haklı sebeplerle şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir; mahkeme dava süresince davacının hak ve borçlarından bazılarını ya da tamamını dondurabilir (m.638).
Uzun süredir kanunen gerekli organlardan biri yoksa veya genel kurul toplanamıyorsa pay sahipleri ve şirket alacaklıları, limited şirkette ortaklar ve alacaklılar mahkemeden durumu düzeltmek için süre verilmesini, düzelmezse feshi isteyebilir (m.530 ve m.636). Avukat bu aşamada haklı sebep iddiasını destekleyen tutanak, yazışma ve hesap kayıtlarını bir araya getirir; fesih, çıkma ve diğer çözümlerden hangisinin dosyaya uygun olduğunu değerlendirir.
Genel Kurul Kararı Nasıl İptal Edilir?
Kanuna, esas sözleşmeye ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır (m.445). Davayı, toplantıda hazır bulunup olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri açabilir. Çağrının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini ya da genel kurula haksız yere katılma veya oy kullanma izni verilmediğini ve bu aykırılıkların kararda etkili olduğunu ileri süren pay sahipleri ile yönetim kurulu da dava açabilir; kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğa yol açacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri de açabilir (m.446).

Bazı kararlar ise batıldır. Pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava ve vazgeçilemez haklarını sınırlayan, bilgi alma ve inceleme haklarını izin verilen ölçü dışında kısıtlayan, şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması kurallarına aykırı olan kararlar bunlar arasındadır (m.447). İptal davası açıldığında yönetim kurulu davayı ve duruşma gününü ilan eder; üç aylık hak düşüren süre dolmadan duruşmaya başlanamaz, mahkeme şirketin isteğiyle davacılardan teminat isteyebilir ve kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir (m.448 ve m.449). Avukat bu aşamada çağrıyı, gündemi, tutanağı ve oy kullanımını inceleyerek aykırılığın iptal mi butlan mı gerektirdiğini ayırır ve süreyi izler.
Yönetici ve Kurucular Aleyhine Sorumluluk Davası
Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (m.553). Şirketin uğradığı zararın tazminini şirket ve her pay sahibi isteyebilir; pay sahipleri tazminatın yalnızca şirkete ödenmesini isteyebilir (m.555). Şirketin iflası hâlinde bu hak alacaklılara da tanınır, ancak istemler önce iflas idaresince ileri sürülür (m.556). Aynı zarardan birden çok kişi sorumluysa her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur (m.557).
Süreler belirleyicidir. Tazminat hakkı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki, her hâlde zarar doğuran fiilden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyor ve Türk Ceza Kanunu'na göre daha uzun zamanaşımına tabiyse tazminat davasına da bu süre uygulanır (m.560). Genel kurulun ibra kararı, ibranın kapsadığı olaylar bakımından ibraya olumlu oy verenlerin ve payı bilerek edinenlerin dava hakkını kaldırır; diğer pay sahiplerinin dava hakkı ibra tarihinden itibaren altı ay geçmekle düşer (m.558). Dava, sorumlular aleyhine şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açılabilir (m.561). Avukat bu aşamada zararı, kusuru ve aralarındaki bağlantıyı gösteren defter, karar ve yazışmaları sıralar; zamanaşımı ile ibra tarihlerini hesaplar. Delil toplama konusunda delil tespiti, alacağı güvenceye almak için ihtiyati haciz ve bilirkişi incelemesine karşı bilirkişi raporuna itiraz yazıları ayrıca okunabilir.
Pay Devrinde Hangi Şartlar Aranır?
Anonim şirkette nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe sınırlama olmaksızın devredilebilir; hukuki işlemle devir, ciro edilmiş pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılır (m.490). Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, zilyetliğin geçirilmesi ve payı devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirimde bulunulmasıyla hüküm ifade eder (m.489). Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylar şirketin onayıyla devredilir (m.491). Esas sözleşmede sınırlama varsa şirket, sözleşmedeki önemli bir sebebi ileri sürerek ya da payları gerçek değeriyle almayı önererek onayı reddedebilir (m.493); onay istemi üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılır (m.494).

Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve imzalar noterce onanır; sözleşmede aksi öngörülmemişse ortaklar genel kurulunun onayı da şarttır ve devir bu onayla geçerli olur. Sözleşme devri yasaklamışsa ya da genel kurul onayı reddetmişse ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır; başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onay verilmiş sayılır (m.595). Miras, mal rejimi veya icra yoluyla geçişlerde şirket, iktisabı öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde payı gerçek değeriyle devralmayı önererek onayı reddedebilir (m.596). Pay geçişlerinin tescili için müdürler ticaret siciline başvurur; otuz gün içinde başvurulmazsa ayrılan ortak kendisi başvurabilir (m.598). Avukat bu aşamada devir sözleşmesini, esas sözleşmedeki sınırlamaları ve onay yazışmalarını birlikte inceler.
Tasfiye Aşamasında Neler Olur?
Anonim şirket; esas sözleşmedeki sürenin dolması, işletme konusunun gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsızlaşması, genel kurul kararı, iflas ya da kanundaki diğer hâllerle sona erer (m.529). Tasfiyeyi, ayrıca tasfiye memuru atanmadıkça yönetim kurulu yürütür; mahkemenin feshe karar verdiği hâllerde tasfiye memuru mahkemece atanır (m.536). Haklı sebeplerin varlığında mahkeme tasfiye memurlarını görevden alabilir (m.537). Alacaklı oldukları defterlerden anlaşılanlar taahhütlü mektupla, diğer alacaklılar birer hafta arayla yapılacak üç ilanla çağrılır (m.541). Borçlar şirket varlığından fazlaysa tasfiye memurları durumu derhâl asliye ticaret mahkemesine bildirir ve mahkeme iflasın açılmasına karar verir (m.542).
Borçlar ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlık, esas sözleşmede aksi yoksa pay sahipleri arasında dağıtılır; ancak alacaklılara üçüncü kez yapılan çağrı tarihinden itibaren üç ay geçmedikçe dağıtım yapılamaz (m.543). Limited şirketin sona erme sebepleri m.636'da sayılır, tasfiye usulü ise anonim şirketlere ilişkin hükümlere göre yürür (m.643). Avukat bu aşamada alacaklı çağrısının usulüne uygunluğunu, tasfiye memurunun işlemlerini ve dağıtım tarihini kontrol eder; ortak ya da alacaklı bakımından hak kaybı doğmaması için ilan ve çağrı tarihlerini izler.
Sık Sorulan Sorular
Genel kurul kararına karşı ne kadar sürede dava açılır?
Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlara karşı iptal davası karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılır ve bu süre hak düşürücüdür. Batıl sayılan kararlar ise ayrıca sıralanmıştır (m.445 ve m.447).
Limited şirkette pay devri için noter onayı gerekir mi?
Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve imzalar noterce onanır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse ortaklar genel kurulunun onayı da şarttır (m.595).
Ortak şirketten çıkmak veya şirketin feshini nasıl isteyebilir?
Haklı sebeplerin varlığında anonim şirkette sermayenin onda birini temsil eden pay sahipleri, limited şirkette her ortak fesih davası açabilir. Limited şirkette ayrıca haklı sebeple şirketten çıkmaya karar verilmesi istenebilir (m.531, m.636 ve m.638).
Yönetim kurulu üyesine karşı tazminat davasında süre var mı?
Tazminat hakkı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki, her hâlde zarar doğuran fiilden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil suç oluşturuyorsa Ceza Kanunu'ndaki daha uzun süre uygulanır (m.560).
Pay sahibi şirketin zararı için tazminatı kendisi için isteyebilir mi?
Şirketin uğradığı zararın tazminini şirket ve her pay sahibi isteyebilir; ancak pay sahipleri tazminatın yalnızca şirkete ödenmesini isteyebilir (m.555).
Şirket tescil edilmeden yapılan işlemlerden kim sorumludur?
Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur. İşlem ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve tescilden sonra üç ay içinde şirketçe kabul edilmişse yalnız şirket sorumlu olur (m.355).
Tasfiyede kalan varlık ne zaman dağıtılır?
Borçlar ödenip pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlık dağıtılır; alacaklılara üçüncü kez yapılan çağrı tarihinden itibaren üç ay geçmeden dağıtım yapılamaz. Alacaklılar için tehlike yoksa mahkeme daha erken dağıtıma izin verebilir (m.543).
Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.



