İhtiyati Haciz Nedir, Nasıl Alınır, Nasıl İtiraz Edilir?

İhtiyati haciz, alacaklının alacağını güvenceye almak için mahkeme kararıyla borçlunun mallarına koydurduğu geçici hacizdir. Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağı için istenir; vadesi gelmemiş borçta yalnızca kanunda sayılan iki hâlde istenebilir. Karar çoğunlukla borçlu dinlenmeden verilir, alacaklı teminat yatırır ve kararın verildiği günden itibaren on gün içinde icra dairesine başvurmak zorundadır. Borçlu, hacizden itibaren yedi gün içinde mahkemeye itiraz edebilir. Alacak henüz kesinleşmeden güvenceye alındığı için bütün süreler kısadır. Bu yazı şartları, süreleri ve itiraz yollarını İcra ve İflas Kanunu m.257-268'e göre anlatır.

İhtiyati Haciz Nedir ve Kesin Hacizden Farkı Nedir?

İhtiyati haciz, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) dokuzuncu babında, m.257-268 arasında düzenlenir. Alacaklı, dava açmadan, takip başlatmadan ya da dava sürerken borçlunun yedinde veya üçüncü bir kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (m.257/1). Taşınmazda tapu kaydına şerh, banka hesabında bloke olarak görülür.

Asıl fark zamanlamada ve sonuçtadır. Kesin haciz, takibin kesinleşmesinden sonra konur ve satışa gidebilir. İhtiyati haciz ise alacağı henüz kesinleşmeden güvenceye alır; alacaklı belirli süreler içinde dava açar veya takibe geçer, borçlu da itiraz etmez ya da itirazı kaldırılırsa haciz kendiliğinden kesin hacze döner (m.264).

Ölçüt	İhtiyati haciz	Kesin haciz
Ne zaman konur	Dava veya takipten önce ya da dava sürerken	Takip kesinleştikten sonra
Kim karar verir	Mahkeme	İcra dairesi, alacaklının talebiyle
Amacı	Alacağı güvenceye almak	Malı satıp alacağı tahsil etmek
Teminat	Kural olarak gerekir (m.259)	Gerekmez

İhtiyati Haciz Şartları Nelerdir?

Kanun, ihtiyati haciz isteyebilmek için üç unsuru birlikte arar.

• Para alacağı olmalıdır. Alacak bir miktar paraya ilişkin olmalıdır; mal teslimi veya bir işin yapılması gibi alacaklar için ihtiyati haciz değil, uygun olduğu ölçüde ihtiyati tedbir gündeme gelir.
• Alacak rehinle temin edilmemiş olmalıdır. Rehinli alacakta alacaklının önce rehne başvurması beklenir.
• Alacak vadesini doldurmuş olmalıdır. Vadesi gelmiş borçta başka bir sebep göstermek gerekmez (m.257/1).

Alacaklı ayrıca alacağı ve gerekiyorsa haciz sebeplerini mahkemeye kanaat getirecek delillerle göstermek zorundadır (m.258/1). Sözleşme, senet, fatura, cari hesap kayıtları, yazışmalar ve ödeme dekontları bu delillerin başında gelir.

Vadesi Gelmemiş Borç İçin İhtiyati Haciz İstenebilir mi?

Evet, ancak yalnız iki hâlde (m.257/2).

• Borçlunun belli bir yerleşim yeri yoksa.
• Borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da kaçıyorsa; ayrıca bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunuyorsa.

İkinci hâlde somut olgular gösterilmelidir; borçlunun mallarını yakınlarına devrettiğini, hesaplarını boşalttığını veya yurt dışına çıkmaya hazırlandığını gösteren belgeler gibi. Bu yolla ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muaccel olur (m.257/3); kefil gibi diğer sorumlular için vade gelmiş sayılmaz.

İhtiyati Haciz Talebi Nereye ve Nasıl Yapılır?

İhtiyati hacze karar vermeye, İİK m.50'ye göre yetkili mahkeme yetkilidir (m.258/1). Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) yetki kurallarını kıyasen uygular; takibe esas sözleşmenin yapıldığı yer de yetkili sayılır. İcra mahkemesi değil, alacağın dayandığı uyuşmazlığa bakmakla görevli genel mahkeme karar verir; alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret veya iş mahkemesi gibi. Alacak davası zaten açılmışsa talep o davaya bakan mahkemeye yapılır.

Dilekçede Neler Bulunmalıdır?

Kanun, mahkemenin vereceği kararın içeriğini sayarken dilekçenin de omurgasını gösterir (m.260).

• Alacaklının ve borçlunun adı, soyadı veya unvanı ve yerleşim yeri.
• Haczin dayandığı belgeler ve ne miktar alacak için istendiği.
• Haciz sebebi; özellikle vadesi gelmemiş borçta m.257/2'deki hâllerden hangisinin bulunduğu.
• Haczedilecek mallar, hesaplar veya haklar.
• Teminat olarak sunulan değer.

Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir (m.258/2). Uygulamada karar çoğunlukla borçlu çağrılmadan, dosya üzerinden verilir; bu yüzden borçlunun itiraz hakkı önem taşır. Başvuru sırasında başvurma harcı, karar çıkınca karar harcı alınır; tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için burada yazılmadı.

Talep Reddedilirse Ne Olur?

Ret kararı gerekçeli yazılır ve istinaf yoluna gidilebilir. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir (m.258/3, HMK m.341/1-b). Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da aynı yola başvurabilir.

İhtiyati Haciz İçin Teminat Gerekir mi, Teminat Oranı Nedir?

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin bu yüzden uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır (m.259/1). Teminat bu sorumluluğun güvencesidir. Kanun üç ihtimali ayırır.

• Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz.
• Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.
• Diğer hâllerde teminat gösterilmesi gerekir.

İhtiyati haciz teminat oranı konusunda kanunda sabit bir yüzde yazılı değildir; tutarı mahkeme alacağa, haczedilecek mala ve doğabilecek zarara göre belirler. Bu nedenle internette dolaşan oranlar bağlayıcı sayılmamalıdır. Karar metninde alacaklının zararı tazminle yükümlü olduğu ve gösterilen teminatın ne olduğu da yazılır (m.260/5).

Karar Çıktıktan Sonra İhtiyati Haciz Nasıl Uygulanır?

Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden infazı istemek zorundadır. Aksi hâlde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar (m.261/1). Süre kararın tebliğinden değil, verildiği günden başladığı için en sık kaçırılan süredir.

Haciz, normal haciz kuralları (m.79-99) uyarınca yapılır (m.261/2). Bunun üç sonucu vardır.

• Haczedilemeyen mallar ihtiyati hacizde de haczedilemez. Ev eşyası ve kişisel eşya sınırları için haciz evden ne alabilir yazısına bakılabilir.
• Maaş ve emekli aylığı gibi gelirlerde de haciz sınırları geçerlidir; ayrıntılar maaş haczi ve emekli maaşına haciz yazılarında yer alır.
• Konutta haciz için icra mahkemesinin onayı aranmaz; m.79/a, ihtiyati haciz hakkında uygulanmaz. Borçlu yerinde yoksa haciz gıyabında yapılabilir (m.80/2).

Haczi yapan memur bir tutanak düzenler. İcra dairesi bu tutanağın bir örneğini üç gün içinde, haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklıya, borçluya ve gerekirse üçüncü kişiye tebliğ eder (m.262). Borçlu için itiraz süresi çoğu zaman bu tebliğle başlar. İhtiyati haczin infazına ilişkin şikâyetler, infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır (m.261/3); şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gündür (m.16).

Haczedilen mallar, borçlunun isteği üzerine para veya aynı cinsten mal verilerek, malların değeri depo edilerek ya da icra memurunca kabul edilecek hisse senedi, tahvil, rehin veya muteber bir banka kefaleti gösterilerek borçluya bırakılabilir; istenecek teminat borç ve masraf tutarını geçemez (m.263).

İhtiyati Haciz Kesin Hacze Nasıl Dönüşür, Süreler Nelerdir?

İhtiyati haciz geçicidir; alacaklı hacizden sonra dava açar veya icra takibi yapar. Süreler İİK m.264'te yer alır ve hepsi kısadır.

Durum	Süre ve başlangıç	Dayanak
Kararın icraya konulması	Karar tarihinden itibaren 10 gün	m.261/1
Haciz tutanağının tebliği	İcra dairesi tarafından 3 gün içinde	m.262
Dava veya takipten önce haciz yapılmışsa dava açma ya da takip talebi	Haczin uygulanmasından, gıyapta yapılmışsa tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün	m.264/1
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse itirazın kaldırılmasını isteme veya dava açma	İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 7 gün	m.264/2
İcra mahkemesi kaldırma talebini reddederse dava açma	Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün	m.264/2
Haciz dava görülürken konulmuşsa takip talebi	Esas hakkındaki hükmün tebliğinden itibaren 1 ay	m.264/3
Borçlunun ihtiyati hacze itirazı	Haczin uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren 7 gün	m.265/1

Alacaklı bu süreleri geçirirse, davasından ya da takip talebinden vazgeçerse, takip kanuni sürelerin geçmesiyle düşerse, dava dosyası işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (m.264/4). Borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmezse, itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa ya da itirazın iptali davası kabul edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze döner (m.264/5). Bunun için ayrıca bir dilekçe veya karar gerekmez.

Borçlu iflasa tabi bir tacirse ve alacaklı iflas yolunu seçmişse süre yine yedi gündür; itirazın kaldırılması ve iflasın açılması ticaret mahkemesinden istenir (m.267). Takip sonunda alacağın zamanaşımı ve haciz düşmesi gibi konular için icra zamanaşımı yazısı ayrıca okunabilir.

İhtiyati Haciz Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

İhtiyati haciz kararına itiraz, hacizden sonra borçlunun elindeki en önemli araçtır. Kendisi dinlenmeden ihtiyati haciz kararı verilen borçlu, kararı veren mahkemeye dilekçe vererek itiraz eder (m.265/1). İtirazın üç konusu vardır.

• Haczin dayandığı sebepler. Alacağın bulunmadığı, ödendiği, vadesinin gelmediği veya vadesi gelmemiş borçta m.257/2'deki hâllerin gerçekleşmediği ileri sürülebilir.
• Mahkemenin yetkisi. Yetkisiz mahkemeden ihtiyati haciz alındığı iddiası bu başlıktadır.
• Teminat. Teminatın hiç yatırılmadığı, eksik veya uygunsuz olduğu belirtilebilir.

İtiraz Süresi Kaç Gündür, Süre Ne Zaman Başlar?

Süre yedi gündür. Haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa haczin uygulandığı günden, huzurunda yapılmamışsa haciz tutanağının borçluya tebliğ edildiği günden başlar. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir; ancak üçüncü kişi yalnız haczin sebeplerine ve teminata itiraz edebilir, yetkiye itiraz edemez (m.265/2).

Mahkeme İtirazı Nasıl İnceler?

Mahkeme yalnız gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar (m.265/3). İtiraz eden, dayandığı bütün belgeleri dilekçesine eklemek zorundadır; sonradan belge sunmaya güvenilmemelidir. Mahkeme tarafları çağırır, gelenleri dinler ve itirazı yerinde bulursa kararını değiştirir veya haczi kaldırır. İki taraf da gelmezse dosya üzerinden karar verilir (m.265/4).

İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna gidilebilir (HMK m.341/1-b); istinaf süresi HMK m.345'e göre iki haftadır. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu öncelikle inceler ve kararı kesindir. İstinaf başvurusu ihtiyati haczin icrasını durdurmaz (m.265/5).

İtiraz mı, Şikâyet mi, Ödeme Emrine İtiraz mı?

Üç yol sık karıştırılır ve süreleri aynı olsa da muhatapları farklıdır.

• Haczin sebebine, yetkiye veya teminata ilişkin söz hakkı ihtiyati haczi veren mahkemeye itirazla kullanılır (m.265).
• Haczin uygulanmasındaki usulsüzlük, örneğin haczedilemeyen bir mala konan haciz, icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülür (m.261/3).
• Alacaklı sonrasında icra takibi açarsa borç hakkındaki itiraz, ödeme emrine itirazla yapılır. Vergi ve SGK gibi kamu alacaklarındaki ödeme emri ayrı bir kanuna tabidir; bu konu ödeme emrine itiraz yazısında anlatılmaktadır.

İtiraz dilekçesinde mahkemenin ve dosyanın adı, itiraz edenin ve karşı tarafın bilgileri, itiraz sebepleri tek tek, ekli deliller ve açık bir sonuç istemi yer alır. Dilekçe kısa ve belgeye dayalı olmalıdır.

İhtiyati Haciz Nasıl Kalkar?

İhtiyati haciz birkaç yoldan sona erer.

• İtirazın kabulü. Mahkeme itirazı yerinde bulursa haczi kaldırır.
• Teminat karşılığı kaldırma. Borçlu para, mahkemece kabul edilecek rehin, hisse senedi veya tahvil depo ederek ya da taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstererek haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (m.266).
• Kendiliğinden kalkma. Alacaklı on gün içinde icraya koymazsa (m.261) ya da yedi gün veya bir ay gibi sürelerde dava açmaz ya da takibe geçmezse (m.264) haciz hükümsüz kalır.
• Alacağın ödenmesi. Alacak ödendiğinde haczin dayanağı kalmaz; kaldırma yazısı icra dairesi veya mahkemece ilgili kuruma gönderilir.

Kaldırma kararından sonra uygulamadaki adımlar, haczin bankada mı yoksa tapuda mı bulunduğuna göre değişir; bunun için banka haciz kaldırma ve tapu haciz kaldırma yazıları incelenebilir.

Başka Alacaklı Aynı Mala Haciz Koyarsa Ne Olur?

İhtiyati haciz kesin hacze dönüşmeden önce aynı mal başka bir alacaklı tarafından haczedilirse, ihtiyati haciz sahibi alacaklı bu hacze m.100'deki şartlar dairesinde kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder (m.268/1). Rehinden önce konulmuş ihtiyati veya icrai haciz varsa, kamu alacağı dahil hiçbir haciz rehinden önceki hacze iştirak edemez. İhtiyati haciz masrafları satış tutarından alınır ve ihtiyati haciz ayrıca bir rüçhan hakkı vermez (m.268).

Haksız İhtiyati Haciz Tazminatı Nasıl İstenir?

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin bu yüzden uğradığı zararlardan sorumludur (m.259). Haksız çıkma, örneğin alacağın bulunmadığının anlaşılması ya da alacaklının davasını kaybetmesi biçiminde ortaya çıkabilir; m.264 de davasında haksız çıkan alacaklının haczinin hükümsüz kalacağını söyler.

Tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir (m.259/4). Zarar gören borçlu, ödeyemediği taksitler, durdurulan iş veya bloke edilen para gibi zararlarını somut belgelerle göstermelidir. Haciz sebebiyle alınan teminat bu zararlar için bir güvence görevi yapar.

Kambiyo Senedinde (Çek, Bono, Poliçe) İhtiyati Haciz

Vadesi gelmiş çek, bono veya poliçe, rehinle güvence altında değilse m.257/1 anlamında vadesi gelmiş bir para alacağıdır ve ihtiyati haciz genel şartlarla istenebilir. Vadesi gelmemiş senette ise yalnız m.257/2'deki iki hâl, yani yerleşim yerinin bulunmaması ve mal kaçırma veya hileli işlem hâli, ihtiyati haciz sebebi olur.

Teminat konusunda m.259 teminattan muafiyeti yalnız ilama dayanan alacak için tanır, ilam niteliğindeki belgede ise teminatın gerekip gerekmediğini mahkemenin takdirine bırakır; kambiyo senedi bunlar arasında sayılmaz, bu yüzden teminat meselesi mahkemece dosyada değerlendirilir. Hacizden sonra alacaklı genel haciz yoluyla takip yapabileceği gibi kambiyo senetlerine özgü haciz yolunu da seçebilir (m.167). Kambiyo yolunda ödeme emri tebliğ edildiğinde, imzaya, borçlu olmamaya, ödemeye veya zamanaşımına ilişkin itirazlar beş gün içinde icra mahkemesine bildirilir (m.168). İhtiyati haciz yaptıran alacaklı bakımından m.264'teki yedi günlük takip veya dava süresi bu yolda da önemini korur.

İhtiyati Haciz ile İhtiyati Tedbir Arasındaki Fark Nedir?

İhtiyati haciz, para alacağını borçlunun mal varlığı üzerinde güvenceye alır. İhtiyati tedbir ise HMK m.389'a göre, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya gecikme sebebiyle ciddi zarar doğacağı endişesiyle, uyuşmazlık konusu hak hakkında verilir.

Ölçüt	İhtiyati haciz	İhtiyati tedbir
Dayanak	İİK m.257-268	HMK m.389-399
Konusu	Para alacağının güvence altına alınması	Uyuşmazlık konusu hakkın korunması
Teminat	Haksız çıkma zararına karşı (m.259)	Haksız çıkma zararına karşı (HMK m.392)
Uygulama süresi	Karardan itibaren 10 gün	Dava açılmadan verilmişse, uygulamayı istedikten sonra 2 hafta içinde dava açılır (HMK m.397)
İtiraz	7 gün (m.265)	1 hafta (HMK m.394)

Örneğin trafik kazasında tazminat alacağını güvenceye almak için aracın haczi ihtiyati haciz yoluyla, bir taşınmazın devrinin önlenmesi ise tedbir yoluyla istenir. Trafik kazası uyuşmazlıklarındaki uygulama için trafik kazası icra takibi yazısına bakılabilir.

Süreleri Kaçırmamak İçin Kısa Kontrol

• Alacaklıysanız karar tarihini not edin; on gün içinde icra dairesine başvurun.
• Haciz uygulandıktan sonra yedi gün içinde dava açın veya takip talebinde bulunun.
• Borçluysanız haciz tutanağının size tebliğ edildiği günü saklayın; itiraz süresi yedi gündür.
• İtiraz dilekçenize dayandığınız belgeleri baştan ekleyin.
• Haczin kaldırılması için gerekirse teminat göstererek m.266'ya başvurun.

İhtiyati Haciz Hakkında Sık Sorulan Sorular

İhtiyati haciz kararı kaç gün içinde icraya konulmalıdır?

Karar verildiği tarihten itibaren on gün içinde. Alacaklı kararın infazını, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden istemezse ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar (İİK m.261). Süre kararın tebliğinden değil, verildiği günden işlemeye başlar.

İhtiyati haciz kararına itiraz süresi kaç gündür?

Yedi gündür. Haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa süre haczin uygulandığı günden, aksi hâlde haciz tutanağının borçluya tebliğinden başlar. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler ise hacizi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265).

İhtiyati haciz için teminat zorunlu mu, teminat oranı yüzde kaçtır?

Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğindeki bir belgeye dayanıyorsa teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder. Diğer hâllerde teminat gösterilir. Kanun sabit bir yüzde yazmaz, tutarı mahkeme belirler (İİK m.259).

İhtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür mü?

Evet, şartları oluşursa. Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse, itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılırsa ya da itirazın iptali davası kabul edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze döner (İİK m.264). Alacaklı süreleri kaçırırsa haciz hükümsüz kalır.

İhtiyati haciz ne kadar sürer?

Kanunda tek bir süre yoktur. Haciz, kesin hacze dönüşene, kaldırılana ya da hükümsüz kalana kadar devam eder. Bu arada alacaklının on gün, yedi gün ve bir ay gibi kısa süreleri kaçırmaması gerekir; kaçırırsa haciz kendiliğinden düşer.

Vadesi gelmemiş senet için ihtiyati haciz istenebilir mi?

Yalnız iki hâlde. Borçlunun belli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa istenebilir (İİK m.257/2). Bu yolla konan haciz, borcu yalnız borçlu hakkında muaccel kılar.

İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir aynı şey midir?

Hayır. İhtiyati haciz para alacağını borçlunun malları üzerinde güvenceye alır ve İİK m.257-268'e tabidir. İhtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu hakkın korunması içindir ve HMK m.389-399'da düzenlenir.

İhtiyati haciz harcı ne kadar?

Talep sırasında başvurma harcı, karar çıkınca ayrıca karar harcı alınır (492 sayılı Harçlar Kanunu). Harç tutarları her yıl yeniden belirlendiği için bu yazıda rakam verilmedi; güncel tutarı mahkeme veznesinden ya da yıllık Harçlar Kanunu Genel Tebliği'nden öğrenebilirsiniz.