Ağır Hasar Kaydı

Ağır hasar kaydı, kazada zarar gören aracın eksper raporuna göre ağır hasarlı sayıldığının sigorta şirketince SBM (eski adıyla TRAMER) kayıtlarına işlenmesidir. Kayıt plakaya değil şasi numarasına bağlanır; araç satılsa ya da plakası değişse de hasar geçmişinde görünmeye devam eder. Ağır hasar kaydı aracın trafiğe çıkmasını engellemez; onarım ve muayeneden sonra araç kullanılabilir, bu da onu trafikten çekilen pert ve bir daha trafiğe çıkamayan hurda araçtan ayırır. Kayıt e-Devlet, SBM sorgulama hattı ve bağımsız ekspertizle kontrol edilir. Hatalı işlenmiş kaydın düzeltilmesi istenebilir; satıcı kaydı gizlemişse alıcı ayıp hükümlerine dayanabilir.

Doğru işlenmiş bir kayıt silinmez, ama bu her kaydın değişmez olduğu anlamına gelmez. Yanlış araca veya yanlış tutarla işlenmiş bir kayıt düzeltilebilir. Satıcı kaydı bilerek gizlemişse alıcının ayrı hakları doğar. Aşağıdaki başlıklarda kaydın ne olduğu, nasıl sorgulanacağı, hangi durumda düzeltilebileceği ve gizlenmesi hâlinde izlenecek yol sırayla anlatılır.

Ağır Hasar Kaydı Nedir?

Ağır hasar kaydı, bir aracın kaza sonucu aldığı hasarın belirlenen eşiği ve kriterleri aştığının sigorta sistemine işlenmesidir. Kayıt, kazayı değerlendiren sigorta eksperinin raporu üzerine sigorta şirketi tarafından SBM'ye (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, eski adıyla TRAMER) bildirilir. Trafik kazası eksper raporu, kaydın oluşup oluşmayacağını belirleyen temel belgedir; rapor olmadan hiçbir kayıt işlenmez. Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmelidir (TTK m.1446).

Aracın ağır hasarlı sayılıp sayılmayacağı, eksperin hasarın kapsamına, onarım maliyetine ve hasar gören parçalara ilişkin değerlendirmesine göre belirlenir. Bu değerlendirme sigorta şirketi ile araç sahibinin kendi aralarında yaptığı anlaşmayla değil, yalnızca yetkili eksperin raporuyla yapılır; taraflar arasındaki mutabakat kaydın oluşmasını engelleyemez. Eksper raporu belirli bir süre içinde tamamlanmak zorundadır, bu süre uzarsa araç sahibi sigorta şirketinden yazılı bilgi talep edebilir.

Kayıt, bedelli veya bedelsiz olarak işlenir. Karşı taraf kusurluysa ve ödeme sigortası üzerinden yapılırsa kayıt bedellidir. Kusurlu taraf karşı tarafın hasarını sigortasına başvurmadan kendisi öderse kayıt bedelsiz sayılır. Bu hasar SBM sorgulamasında hiç görünmeyebilir veya tutarsız görünebilir. Bu nedenle bir aracın sorgulamada temiz çıkması, geçmişte ağır hasar almadığı anlamına gelmez. Hasar, parça değiştirilmeden onarılmışsa kayıt ayrıca “değişensiz” olarak sınıflandırılır. Bu ayrım hasarın ağırlığını değil yalnızca onarım yöntemini gösterir.

Ağır Hasar, Pert ve Hurda Kaydı Arasındaki Fark

Üç kayıt türü sıklıkla birbirine karıştırılır. Oluşma zamanı, aracın trafiğe çıkabilmesi ve satışa etkisi bakımından ayrı ayrı değerlendirilmeleri gerekir.

Kayıt Türü	Ne Zaman Oluşur	Araç Trafiğe Çıkabilir mi	Satışa Etkisi
Ağır hasar	Onarım maliyeti veya kritik parça hasarı eşiği aşıldığında.	Onarım ve muayeneden sonra evet.	İkinci el değerini düşürür, satış engellenmez.
Pert (çekme belgeli)	Onarım ekonomik veya teknik olarak uygun görülmediğinde.	Çekme belgesi kaldırılıp muayeneden geçerse evet.	Kayıt kalıcıdır, alıcı sayısı belirgin şekilde azalır.
Hurda	Araç onarım kabul etmez durumdaysa.	Hayır, bir daha trafiğe çıkamaz.	Satış yalnızca hurda veya parça amaçlı yapılabilir.

Bu kayıt, aracın kullanım hakkını elinden almaz; onarım tamamlanıp muayeneden geçtikten sonra araç yeniden trafiğe çıkar. Pert kaydında ise araç önce trafikten çekilir, ancak onarım ve muayene şartları sağlanırsa çekme belgesi kaldırılabilir. Hurda kaydı bu ikisinden köklü biçimde ayrılır: karar kesindir ve araç bir daha trafiğe çıkamaz. Üç kaydın ortak noktası, hiçbirinin sigorta şirketi ile araç sahibi arasındaki sözlü anlaşmayla değil, eksper raporuyla belirlenmesidir.

Ağır Hasar Kaydı Nasıl Sorgulanır?

Ağır hasar kaydı sorgulama dört farklı yoldan yapılabilir; hangi yolun seçileceği, sorgulayanın araca ne kadar erişimi olduğuna bağlıdır.

• e-Devlet: aracın hasar ve poliçe geçmişini gösterir, yalnızca kişinin kendi adına kayıtlı araçları kapsar.
• SBM hasar sorgulama: Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin sorgulama hizmetleri üzerinden aracın hasar kaydı bilgisi öğrenilir.
• Sigorta şirketi: kaydı işleyen şirketten dosya bazında ayrıntılı bilgi alınabilir.
• Ekspertiz raporu: şasi, boya ve mekanik parçalardaki fiziksel izleri gösterir, kayıtlara henüz yansımamış onarımları da ortaya çıkarabilir.

Sorgulama yollarından biri diğerini geçersiz kılmaz. e-Devlet ve SBM kayıtları resmi geçmişi gösterirken, ekspertiz raporu aracın fiziksel durumunu ayrıca doğrular; satın alma kararı öncesinde ikisinin birlikte kullanılması önerilir. Ağır hasar kaydı sorgulama tek seferlik bir işlem olarak düşünülmemeli, satış süreci ilerledikçe tekrarlanmalıdır; çünkü kayıt satış öncesindeki günlerde de işlenebilir. Sorgulama sonucunda karşılaşılan “ERP” kısaltması, hasarın eksper raporuyla kayıtlı olduğu anlamına gelir. Sorgulama tarihi ile satış tarihi arasında geçen süre uzarsa, satıştan hemen önce ikinci bir sorgulama yapılması önerilir.

Ağır Hasar Kaydı Silinebilir mi?

Doğru işlenmiş bir kayıt silinmez; yalnızca yanlış araca veya yanlış tutarla işlenmiş bir kayıt düzeltilebilir.

Düzeltme talebi önce kaydı işleyen sigorta şirketine yazılı olarak yapılır. Şirket düzeltmezse SBM'nin itiraz mekanizmasına başvurulur. Sonuç alınamazsa Asliye Ticaret Mahkemesi'nde kayıt düzeltme davası açılabilir. Bu davada bilirkişi incelemesi kaydın hatalı olup olmadığını teknik olarak belirler ve mahkeme bu tespite göre karar verir. Dava süresince kayıt sistemde görünmeye devam eder, bu nedenle satış planlanıyorsa süreç mümkün olduğunca erken başlatılmalıdır.

Hata türleri birbirinden farklıdır. Başka bir aracın kazası plaka karışıklığıyla yanlış araca işlenebilir, aynı kaza sisteme iki kez girilebilir veya hasar tutarı sehven yüksek yazılabilir. Her durumda düzeltme talebi, hatayı gösteren belgelerle -kaza tutanağı, ekspertiz raporu, sigorta dosyası- desteklenmelidir. Belgesiz yapılan itirazlar, sigorta şirketi tarafından çoğu zaman incelemeye alınmadan reddedilir.

Ağır Hasarlı Araç Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Ağır hasarlı araç almadan önce birkaç adım riski belirgin biçimde azaltır.

• Hasar sorgulaması: e-Devlet ve SBM üzerinden aracın kayıtlı geçmişi kontrol edilir.
• Bağımsız ekspertiz: satıcının sunduğu rapordan ayrı, alıcının kendi seçtiği ekspertizden rapor alınır. Bedelsiz işlenmiş bir hasar sorgulamada görünmeyebileceği için bu adım tek başına sorgulamadan daha güvenilir sonuç verir.
• Şasi ve airbag kontrolü: kritik parçalardaki onarım izleri gözle ve cihazla incelenir.
• Sözleşmeye hasar durumunun yazılması: kaydın bilindiği ve kabul edildiği açıkça belirtilir.
• Ruhsattaki kayıtlar: trafikten çekme veya hurda şerhi olup olmadığı kontrol edilir.

Bu adımların hiçbiri tek başına yeterli değildir. Birlikte uygulandığında hem satın alma kararı daha sağlam bir zemine oturur hem de sonradan çıkabilecek gizli ayıp iddialarına karşı alıcı kendini korumuş olur. Satıcının sözlü beyanı, hiçbir aşamada belge yerine geçmez. Ekspertiz raporu ile sözleşmedeki beyan çelişirse, ekspertiz raporu esas alınır; bu nedenle rapor tarihinin satış tarihine yakın olması tercih edilir.

Satıcı Ağır Hasarı Gizlediyse

Ağır hasarlı araç satışında satıcının bildiği hasar kaydını alıcıdan gizlemesi, gizli ayıp oluşturur.

Türk Borçlar Kanunu m.227 gereği alıcı dört seçimlik haktan birini kullanabilir: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız bir benzeriyle değiştirme. Hangi hakkın kullanılacağına alıcı karar verir; uğradığı zarar, bu haklardan bağımsız olarak genel hükümlere göre ayrıca istenebilir.

Araç bir galeriden veya yetkili satıcıdan alınmışsa işlem tüketici işlemi sayılır ve dava Tüketici Mahkemesi'nde açılır. İkinci el satışlarda dahi galerinin sorumluluğu belirli bir asgari süreden kısaltılamaz. Bireysel bir satıcıdan alınmışsa genel hükümler uygulanır ve dava Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülür. Bu ayrım yalnızca yetkili mahkemeyi değil, alıcı lehine getirilen ispat kolaylıklarının kapsamını da belirler. Kilometresi düşürülmüş araç satışlarında da aynı ayrım geçerlidir ve iki ayıp genellikle birlikte incelenir.

Ayıp öğrenildikten sonra makul bir süre içinde satıcıya bildirilmelidir. Türk Borçlar Kanunu m.231 gereği zamanaşımı kural olarak teslimden itibaren iki yıldır. Ancak satıcı ağır hasarı bilerek gizlemişse bu süreden yararlanamaz ve alıcının hakkı daha uzun genel zamanaşımına tabi olur. Bu istisna, gizlemenin ispatlanabildiği her durumda uygulanır.

Yargıtay, kilometresi ve hasar durumu birlikte gizlenerek satılan bir araçta, bilirkişi tespitine dayanarak gizli ayıp tespitini onamıştır.

“Alınan bilirkişi raporunda davaya konu aracın kilometresinin indirilmiş olması sebebiyle gizli ayıplı olarak satıldığı tespit edilmiştir.”

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2015/1900, K. 2016/7367

Ağır Hasar Kaydı Aracın Değerini Nasıl Etkiler?

Ağır hasar kaydı, aracın ikinci el piyasa değerini kalıcı olarak düşürür. Onarım ne kadar iyi yapılırsa yapılsın, kayıt satış ilanında karşı tarafça görülür ve pazarlık payını genişletir.

Bu kayıp, kazaya kusuruyla sebep olan taraftan araç değer kaybı olarak istenebilir. Talep, kazanın kendisinden doğar. Aracın kayıt sonrası el değiştirmesi bu hakkı ortadan kaldırmaz. Talebi kimin yönelteceği ise aracın kaza tarihindeki maliki ile güncel malikinin aynı kişi olup olmamasına göre değişir. Araç değer kaybı hesaplama yöntemi, kaydın türüne ve aracın yaşına göre değişir.

Pert Ödemesine İtiraz

Pert kararı sonrası ödenen bedel, hasar tarihindeki piyasa rayiç değerinin altında kalıyorsa itiraz edilebilir.

İtiraz önce sigorta şirketine yazılı olarak yapılır ve bağımsız ekspertiz raporuyla desteklenir. Sonuç alınamazsa sigorta tahkim komisyonuna veya mahkemeye başvurulur; her iki yolda da rayiç değer bilirkişi incelemesiyle yeniden belirlenir. Sigorta şirketinin sunduğu mutabakatname herhangi bir şerh düşülmeden imzalanırsa, itiraz ve dava hakkı büyük ölçüde kaybedilir. Bu nedenle rayiç değer düşük görünüyorsa mutabakatnameye şerh konulmalı veya imza ertelenmelidir.

Yargıtay, pert bedelinin hesabında sigorta şirketinin belirlediği tutarın değil, aracın gerçek piyasa rayiç değerinin esas alınması gerektiğini benimsemiştir.

“Hasarlı aracın davacı sigortalı uhdesinde kalması halinde, belirlenen piyasa değerinden sovtaj değeri mahsup edilerek davalının sorumlu olacağı gerçek zarar tespit edilmelidir.”

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2017/1729, K. 2019/10407

Ağır Hasar Uyuşmazlıklarında Avukat Desteği

Ağır hasar kaydı uyuşmazlıkları üç farklı hukuki zemin üzerinde ilerler: kaydın kendisi, satıcıya karşı talepler ve sigorta şirketine karşı talepler.

Hatalı kaydın düzeltilmesi SBM ve sigorta şirketi nezdinde başlar, sonuç alınamazsa Asliye Ticaret Mahkemesi'ne taşınır. Satıcının gizlediği hasar için ayıp hükümlerine dayanılır ve talep tüketici işlemi olup olmamasına göre farklı mahkemede görülür. Pert bedeline itirazda rayiç değer bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Üç sürecin dayanağı, süresi ve yetkili mercisi farklı olduğu için hangi yolun izleneceği baştan netleştirilmelidir. Aynı olayda birden fazla talep birlikte yürütülebilir; örneğin hem kayıt düzeltilirken hem satıcıya karşı ayıp davası açılabilir. Sürecin türüne göre sigorta avukatı desteği alınabilir.

Ağır Hasar Kaydı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ağır hasar kaydı nedir?

Bu kayıt, aracın şasi numarasına bağlı resmi bir sigorta kaydıdır; plaka veya sahip değişse bile kalıcı olarak kalır. Kayıt, eksper raporu sigorta şirketi tarafından SBM'ye bildirildiğinde oluşur, araç sahibinin ayrıca bir işlem yapmasına gerek yoktur. Kaydın kaldırıldığı iddiasıyla satılan araçlar bile sorgulamada bu geçmişi gösterir.

Ağır hasar kaydı nasıl sorgulanır?

En hızlı sonuç e-Devlet üzerinden alınır, ancak bu yol yalnızca kişinin kendi adına kayıtlı araçlarını kapsar. Başkasına ait bir aracı incelemek için araç sahibinin kendisi sorgulama yapmalı ya da ekspertiz merkezine başvurulmalıdır. SBM ve sigorta şirketi kayıtları birbirini tamamlar, tek bir kaynağa güvenilmemelidir.

Ağır hasar kaydı silinir mi?

Bir kaydın kalıcı olması, sigorta sisteminin güvenilirliğini korumak içindir; aksi hâlde herkes beğenmediği kaydı sildirebilirdi. Düzeltme yalnızca somut bir hata varsa mümkündür: yanlış araç, yanlış tutar veya mükerrer giriş gibi. Kaydın doğruluğu tartışmasızsa, araç sahibinin rahatsız olması tek başına bir işlem başlatmaz.

Plaka değişince kayıt silinir mi?

Kayıt plakaya değil aracın şasi numarasına işlendiği için plaka değişikliği kaydı silmez. Devir veya yeniden tescil işlemi de aynı şekilde kaydı etkilemez. Aracın başka bir ile nakli, kaydın görünürlüğünü değiştirmez.

Ağır hasar ile pert farkı nedir?

Alıcı açısından en pratik ayrım şudur: ağır hasar kaydı olan araç bugün trafikte görülebilir, pert kaydı olan araç ise çekme belgesi kaldırılana kadar göremez. Sık karıştırılan nokta “pert” ile “hurda”nın aynı şey sanılmasıdır; oysa pert geri döndürülebilir bir durumdur, hurda ise kesindir ve geri dönüşü yoktur. Sorgulama sonucunda kaydın hangi türde olduğu ayrıca belirtilir, isimlendirme karışıklığı bu nedenle pratikte nadiren sorun yaratır.

Ağır hasarlı araca kasko yapılır mı?

Ağır hasar geçmişi kasko yaptırmaya tek başına engel değildir. Sigorta şirketleri bu araçları daha yüksek risk grubunda değerlendirir, bu nedenle teklif veren şirket sayısı azalır ve bazı teminatlar kısıtlanabilir. Kasko yaptırmadan önce aracın onarımının eksiksiz tamamlandığını gösteren belgeler istenebilir.

Ağır hasarlı araç alınır mı?

Kayıt, aracın satışını hukuken engellemez; satın almak mümkündür. Ancak bağımsız ekspertiz yaptırmadan ve kritik parçalar kontrol edilmeden alım riskli olur. Fiyat pazarlığında kaydın varlığı, ileride oluşacak değer kaybı da hesaba katılarak değerlendirilmelidir.

Satıcı hasarı gizlediyse ne yapılır?

İlk adım her zaman delildir: hasarın satış sırasında bilindiğini gösteren ekspertiz raporu veya yazışma olmadan hiçbir talep ilerlemez. Belge hazırlandıktan sonra satıcıya yazılı bildirim yapılır ve hangi hakkın kullanılacağı açıkça belirtilir. Satıcı talebi reddederse dosya, yetkili mahkeme neresi olursa olsun aynı belgelerle ilerletilir; belgeler eksikse süreç baştan itibaren zayıflar.

Ağır hasar kaydı değer kaybını etkiler mi?

Kayıt, onarımın kalitesinden bağımsız olarak değer düşüşü yaratır; en iyi ustaya yaptırılan bir onarım bile kaydı ortadan kaldırmaz. Bu fark, ikinci el ilanlarında benzer araçlarla karşılaştırıldığında somut biçimde görülür ve bir dava açıldığında bilirkişi tarafından sayısallaştırılır. Talep, aracın bugünkü değil kaza tarihindeki sahibine ait bir haktır; bu nedenle araç el değiştirmişse talep sahibi ayrıca belirlenmelidir.

Hatalı hasar kaydı nasıl düzeltilir?

Sürecin en sık yapılan hatası, sözlü şikayetle yetinip yazılı başvuru yapmamaktır; sözlü itirazların çoğu takip edilemez ve kaybolur. Başvurunun tarihli olması ve elden ya da kayıtlı yollarla iletilmiş olması, ileride ispat açısından önemlidir. İdari aşamalar sonuçsuz kalsa bile dava açma hakkı düşmez, yalnızca süreç uzar.