İbraname Nedir, Geçerlilik Şartları Neler, İmzaladıktan Sonra Dava Açılır mı?

İbraname, işçinin işverenden olan alacağından vazgeçtiğini yazılı olarak bildirdiği belgedir. Her ibraname geçerli sayılmaz. Türk Borçlar Kanunu m.420'ye göre belge yazılı olmalı, iş sözleşmesinin bitiminden en az bir ay sonra düzenlenmeli, alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmalı ve ödeme hak tutarından eksik olmadan banka aracılığıyla yapılmalıdır. Şartlardan biri eksikse ibraname kesin olarak hükümsüzdür ve imzalayan işçi alacağı için dava açabilir. Yargıtay, eksik ödeme içeren belgeyi ödenen miktarla sınırlı olarak makbuz hükmünde sayar. İşçi alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

İbraname Nedir, Hangi Kanuna Dayanır?

İbra, alacaklının alacağından vazgeçmesini ve borçlunun borçtan kurtulmasını sağlayan sözleşmedir. TBK m.132'ye göre borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir. İş ilişkisinde bu serbestlik işçi lehine daraltılmıştır. TBK m.420, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesi için ayrı şartlar koyar ve bu şartları taşımayan ibra sözleşmesini ya da ibranameyi kesin olarak hükümsüz sayar.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iş ilişkilerinde ibranameyi genellikle işçinin işverene karşı işçilik alacağının kalmadığını gösteren belge olarak tanımlıyor (E. 2018/642, K. 2020/372, T. 09.06.2020). Madde yalnızca işçinin alacakları için koruma getirir. İşçinin işverene borçlu olduğu hâllerde, örneğin cezai şart ya da eğitim gideri talebinde, taraflar borcu bu sınırlamalara bağlı olmadan ibra edebilir (9. Hukuk Dairesi, E. 2013/8139, K. 2015/2222, T. 26.01.2015). Madde destekten yoksun kalanların ve işçinin diğer yakınlarının isteyebileceği tazminatlar da dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına uygulanır.

İbraname, sözleşmeyi sona erdiren bir belge değildir. Sözleşmenin karşılıklı anlaşmayla bitirilmesi ikaledir ve ikale ile ibraname arasındaki fark ikale sözleşmesi yazısında anlatılır. Trafik sigortasından alınan ibranameler ise bu kuralların konusu değildir. O belgenin değer kaybı bakımından etkisi bakiye değer kaybı ve ibraname yazısında ele alınır.

İşçi İbranamesinin Geçerlilik Şartları Nelerdir?

TBK m.420/2, geçerli bir işçi ibranamesi için beş unsuru birlikte arar. Hepsi birlikte gerçekleşmelidir. Birinin eksikliği belgeyi tek başına geçersiz kılar.

Şart	Kanun metni	Eksikse
Yazılı olma	İbra sözleşmesinin yazılı olması	Sözlü beyan ibra sayılmaz
Bir aylık bekleme	Sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması	Kesin hükümsüzlük
Tür ve miktar	İbra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi	Kesin hükümsüzlük
Noksansız ödeme	Ödemenin hak tutarına nazaran noksansız yapılması	Kesin hükümsüzlük veya makbuz hükmü
Banka aracılığı	Ödemenin banka aracılığıyla yapılması	Kesin hükümsüzlük

Yazılı olma şartı

İbra, işçinin imzasını taşıyan yazılı bir belgeyle yapılır. "İşverenin bir borcu kalmadı" diye verilen sözlü bir güvence ya da telefonda yapılan konuşma bu şartı karşılamaz. Yazılı belgede imza işçiye ait olmalıdır. Yargıtay önüne gelen dosyalarda işçinin imzayı inkâr etmemesi, belgeyi geçerli kılmaya yetmemiş; kararlar diğer şartların eksikliği üzerinden verilmiştir.

Sözleşme bittikten en az bir ay sonra düzenlenme şartı

İbra tarihinde iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay geçmiş olmalıdır. Bu nedenle işe girerken, çalışma sürerken ya da işten çıkış günü imzalatılan ibranameler bu şartı karşılamaz. 9. Hukuk Dairesi bu bekleme süresini işçiyi korumak için gerekli görür. Fesihten sonraki bir ay, işe iade davası bakımından da önemli bir süredir ve işverenin olası baskısını azaltmak iş güvencesinin sağlanması için gereklidir. Daire, geçerli ya da haklı neden iddiasına dayanan fesihlerde de ibraname düzenlemek için bir aylık sürenin beklenmesi gerektiğini belirtir (E. 2013/8139, K. 2015/2222).

Bu bekleme süresi ibranamenin düzenlenme zamanıyla ilgilidir, ödemeyle ilgili değildir. Aynı karara göre fesihle muaccel hâle gelen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti gibi hakların ödeme günü bir ay ertelenmiş olmaz. İşveren alacağı hemen ödeyebilir; yalnızca "başka alacağım kalmadı" diyen ibra belgesi bir ay sonra alınır. İşe iade yolunun süreleri için işe iade davasında arabuluculuk yazısına bakılabilir.

Alacağın türü ve miktarının açıkça yazılması

Kanun metni, ibra konusu alacağın türünü ve miktarını açıkça belirtmeyi şart koşar. "Tüm haklarımı aldım, işverenden başka alacağım yoktur" biçimindeki genel kalıp bu şartı karşılamayabilir. Belgede kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti gibi her kalem ayrı ayrı ve tutarıyla yazılmalıdır. Belgede yer almayan bir alacak kalemi, kanundaki bu şart nedeniyle ibra kapsamına girmez. Her kalemin nasıl hesaplandığı kıdem tazminatı hesaplama, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai hesaplama yazılarında ayrıca anlatılır.

Ödemenin noksansız ve banka aracılığıyla yapılması

Beşinci şart uygulamada en çok eksik kalan şarttır. Ödeme, hak tutarına göre eksiksiz olmalı ve banka aracılığıyla yapılmalıdır. Elden verilen nakit, ödeme yapılmasa da imzalatılan makbuz ya da "ödendi" yazılı belge bu şartı karşılamaz.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen bir olayda işveren ekonomik sebeplerle işçinin sözleşmesini feshetmiş, işçi fesihten yaklaşık üç ay sonra "ibraname ve feragatname" ile aynı tarihli makbuzu imzalamıştı. Belgelerde kıdem ve ihbar tazminatının tahsil edildiği yazılıydı. Yazılı olma, bir aylık süre, alacak türü ve miktarı şartları gerçekleşmişti. Ancak dosyadan banka yoluyla ödeme yapılmadığı anlaşıldı. İşçi de belgeleri imzalarsa tazminatlarının ödeneceğinin söylendiğini, ödeme yapılmadığını söylemişti. Genel Kurul, banka aracılığıyla ödeme şartına aykırılık nedeniyle ibraname ve eki makbuzun kesin olarak hükümsüz olduğuna ve belgelerde yazılı miktarların hesaplanan alacaklardan mahsup edilemeyeceğine karar verdi (E. 2018/642, K. 2020/372, T. 09.06.2020; aynı gün verilen E. 2019/55, K. 2020/373 sayılı karar da bu yöndedir).

İbraname İmzaladıktan Sonra Dava Açılabilir mi?

Evet, ibraname kanundaki şartları taşımıyorsa dava açılabilir. Kesin hükümsüz belge işçiyi bağlamaz ve alacak, belge hiç imzalanmamış gibi istenebilir. Belge TBK m.420'nin bütün şartlarını taşıyorsa durum farklıdır; o zaman alacak, belgede yazılı olduğu ölçüde ibra edilmiş sayılır ve işçinin dayanabileceği yol esas olarak irade fesadıdır. İmzadan sonra ne yapılacağı şu sırayla değerlendirilir.

1. Belgenin tarihi. İş sözleşmesinin bitiş tarihiyle ibranamenin tarihi karşılaştırılır. Arada bir ay yoksa şart eksiktir. Belgenin hiç tarih taşımaması da ayrı bir sorundur. Bu durumda belgenin ne zaman düzenlendiği ispat konusu olur.
2. Ödemenin şekli. Belgede yazılı tutarın işçinin banka hesabına yatıp yatmadığına bakılır. Hesap dökümü ya da dekont bulunmuyorsa banka şartı gerçekleşmemiş olabilir.
3. Alacak kalemleri. Belgede tür ve tutarla yazılan kalemler ile yazılmayanlar ayrılır. Belgede hiç geçmeyen kalemler ibra kapsamı dışında kalır.
4. Arabulucuya başvuru. İşçi alacağına ilişkin davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 s. K. m.3/1). Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Dilekçenin hazırlanışı kıdem tazminatı dava dilekçesi örneği yazısında anlatılıyor.
5. Süre. Zamanaşımı alacağın türüne göre belirlenir; aşağıda ayrıca anlatılıyor.

İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek bir itiraz niteliğinde olduğu için işveren tarafından yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir (9. Hukuk Dairesi, E. 2013/8139, K. 2015/2222). Bu nedenle davada yalnızca alacağın kendisini değil, işverenin elindeki ibranamenin geçerliliğini de tartışmak gerekir.

Kısmi Ödeme Varsa İbraname Makbuz Hükmünde Sayılır mı?

TBK m.420/3'e göre hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibra sözleşmeleri ya da ibra beyanını içeren diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Madde bu hâlde de ödemelerin banka aracılığıyla yapılmasını zorunlu tutar. Yani işçi daha az bir tutar almış ve bunun karşılığında "başka alacağım yok" yazılı bir belge imzalamışsa, belge alacağı sona erdirmez. Yalnızca gerçekten ve bankadan ödenen tutar, işçinin alacağından düşülür.

9. Hukuk Dairesi bir dosyada bu yaklaşımı şöyle uyguladı. Davacı işçi kıdem, ihbar, fazla mesai ve diğer alacakları istemiş, işveren ibraname sunmuştu. İbraname kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai için miktar içeriyordu, ancak iş sözleşmesi devam ederken alınmıştı ve yazılı tutarların ödendiğine dair ne banka kaydı ne imzalı ödeme belgesi sunulmuştu. Daire, alacağın tamamı banka aracılığıyla ödenmeksizin ibranın mümkün olmadığını, böyle bir belgenin en fazla ödenen tutarla sınırlı makbuz sayılacağını belirtti. Somut dosyada ödemenin kanıtı bulunmadığından ibranamedeki tutarların alacaklardan mahsup edilmesini hatalı bularak kararı bozdu (E. 2016/565, K. 2019/9608, T. 24.04.2019).

Genel Kurul kararı da aynı çizgidedir. Banka aracılığıyla ödeme yapılmayan dosyada belgedeki tutarlar mahsup edilmemiştir. Sonuç olarak makbuz hükmü, belgede yazılı her tutarın düşülmesi anlamına gelmez. Düşülecek tutar için ödemenin banka aracılığıyla yapıldığı gösterilmelidir. Banka dışı bir ödemenin hesaba katılıp katılmayacağı dosyadaki delillere göre değerlendirilir.

İrade Fesadı Varsa İbraname Geçerli Sayılır mı?

Beş şartı taşıyan bir ibraname bile iradeyi sakatlayan bir durumla imzalanmışsa bağlayıcı olmayabilir. TBK, irade bozukluğunun üç hâlini düzenler.

• Esaslı yanılma. Sözleşme kurulurken esaslı yanılmaya düşen taraf sözleşme ile bağlı olmaz (m.30). Örneğin işçi, istediğinden önemli ölçüde az bir karşı edim için iradesini açıklamışsa yanılma esaslı sayılabilir (m.31).
• Aldatma. Karşı tarafın aldatması sonucu sözleşme yapan, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir (m.36). İşçiye "bu belge sadece formalite, haklarına dokunmaz" denerek imza attırılması bu başlık altında tartışılır.
• Korkutma. Korkutma sonucu yapılan sözleşme de bağlayıcı değildir (m.37). Korkutulanın kendisinin veya yakınlarının kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı olması gerekir (m.38). Yasal haklar ödenmeyecek denilerek imza alınması bu başlıkta tartışılabilir.

Süre önemlidir. Yanılan ya da aldatılan taraf yanılmayı veya aldatmayı öğrendiği, korkutulan ise korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır (m.39). Bu yol esas olarak, şekil şartlarını taşıyan ve bu yüzden geçerli görünen bir ibraname için gündeme gelir. Şartları taşımayan belge zaten kesin olarak hükümsüz olduğundan ayrıca irade fesadı ileri sürmek gerekmeyebilir. Baskının ya da aldatmanın ispatı ise işçiye düşer; tanık anlatımı, mesajlar ve belgenin düzenlenme koşulları bu noktada önem kazanır.

İşten Çıkarılırken İmzalatılan Matbu Belge Geçerli mi?

Çıkış gününde ya da çalışma sürerken imzalatılan matbu belge TBK m.420'deki bir aylık süre şartını karşılamaz, çünkü sözleşme henüz bitmemiştir ya da en fazla o gün bitmiştir. Matbu metinde tür ve tutar da yazmıyorsa, ödeme de banka yoluyla yapılmamışsa ikinci ve üçüncü şart da eksiktir. Bu hâlde işçi, belge nedeniyle alacaklarından vazgeçmiş sayılmaz.

İşverenler çoğu kez çıkış işlemlerinde "ibraname ve feragatname" başlıklı hazır bir form kullanır. Böyle bir formda işçinin dikkat etmesi gereken noktalar şunlardır.

• Formun tarihi ile iş sözleşmesinin sona erme tarihi arasında bir ay var mı?
• Kıdem, ihbar, izin ve fazla mesai gibi kalemler tutarlarıyla ayrı ayrı yazılı mı?
• Yazılı tutar işçinin banka hesabına yatırılmış mı, yoksa yalnızca "elden alındı" ifadesi mi var?
• Belge boş ya da tutarları sonradan doldurulacak biçimde mi imzalatıldı?
• İşçi imzalamayı reddetse yasal hakları ödenmeyecek miydi? Bu soru irade fesadı değerlendirmesinde önem kazanır.

Feshin gerekçesi de ayrı bir konudur. İşveren feshi haklı nedene dayandırıyorsa tazminat ödemeyeceğini ileri sürer; bu savunmanın kapsamı tazminatsız işten çıkarma yazısında anlatılır. İbraname imzalanmış olması, haklı nedenin varlığını kanıtlamaz; ibra ancak belgede yer alan ve şartları taşıyan alacaklar için sonuç doğurur.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi İbranameden Nasıl Ayrılır?

İkisi sık karıştırılır. İbraname işçinin tek taraflı olarak alacağından vazgeçtiği belgedir ve TBK m.420'nin şartlarına bağlıdır. Arabuluculuk anlaşma belgesi ise uyuşmazlık arabulucu huzurunda görüşülerek çözülünce düzenlenir. Hukuki dayanağı 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'dur.

Konu	İbraname	Arabuluculuk anlaşma belgesi
Dayanak	TBK m.132 ve m.420	6325 s. K. m.18; 7036 s. K. m.3
Kim düzenler	İşçi ile işveren, çoğu kez işveren hazırlar	Taraflar ve arabulucu birlikte imzalar
Kapsam	Tür ve miktar açıkça yazılmalı	Anlaşmanın kapsamı taraflarca belirlenir (m.18/1)
Sonuç	Şartlar eksikse kesin hükümsüz	Anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (m.18/5)
İcra	Kendiliğinden ilam sayılmaz	Şerhli ya da taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından imzalı belge ilam niteliğindedir (m.18/2 ve 18/4)

Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılırsa üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz (6325 s. K. m.18/5). Taraflar anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh isteyebilir; şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır (m.18/2). Kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hâller hariç, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, şerh aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (m.18/4). Anlaşma hâlinde arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır (7036 s. K. m.3/13).

6325 sayılı Kanun'un anlaşma belgesine ilişkin maddesi TBK m.420'deki bir aylık bekleme ya da banka şartına atıf yapmaz; belgenin kapsamını taraflar belirler. Bu yüzden arabuluculuk masasında imzalanan belgenin hangi alacakları kapsadığı dikkatle okunmalıdır. İşçi "tüm alacaklarım" ibaresiyle imza atarsa, belgede yazan kalemler hakkında dava açma imkânını kaybedebilir. Arabulucuya başvuru ve son tutanak süreci için işe iade davasında arabuluculuk yazısı da yol gösterir.

İbranameden Sonra Dava Açma Süresi Ne Kadar?

Zamanaşımı süresi alacağın türüne göre belirlenir. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3'e göre iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla yıllık izin ücretinin ve şu tazminatların zamanaşımı süresi beş yıldır.

• Kıdem tazminatı
• İş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminat
• Kötüniyet tazminatı
• İş sözleşmesinin eşit davranma ilkesine uyulmaksızın feshinden kaynaklanan tazminat

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi de beş yıldır (4857 s. K. m.32). Zamanaşımının başlangıç anı alacak kalemine göre değişir. Kıdem, ihbar ve izin ücretinde başlangıç ile faiz meselesi kıdem tazminatı dava dilekçesi yazısında ele alınır.

İrade fesadı iddiası için ayrıca TBK m.39'daki bir yıllık süre vardır. Bir yıl, yanılma veya aldatmanın öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlar. Bu bir yıllık süre beş yıllık zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır; iki süre ayrı işler ve irade fesadı iddiasında kısa olan süre belirleyici olabilir.

İbraname Örneği Nasıl Hazırlanır?

Aşağıdaki şablon yalnızca TBK m.420'nin aradığı unsurların belgede nasıl yer alabileceğini gösterir. Belgenin geçerli olması için yazı yetmez; tarih sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra olmalı ve yazılı tutarlar banka aracılığıyla ödenmiş olmalıdır. Köşeli parantezli alanlar doldurulacak yerlerdir.

İBRANAME

Ben [Ad Soyad], [Şirket Unvanı] nezdinde [İşe Başlama Tarihi] ile [İş Sözleşmesinin Sona Erme Tarihi] arasında çalıştım. İş sözleşmem [Sona Erme Tarihi] tarihinde sona ermiştir. Bu belgeyi sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonra, [Belge Tarihi] tarihinde düzenliyorum.

Aşağıda türü ve tutarı yazılı alacaklarımın tamamını, [Banka Adı] nezdindeki hesabıma [Ödeme Tarihi] tarihinde yapılan havale ile eksiksiz olarak aldım.

1. Kıdem tazminatı, [Tutar] TL.
2. İhbar tazminatı, [Tutar] TL.
3. Yıllık izin ücreti, [Tutar] TL.
4. [Başka Alacak Kalemi], [Tutar] TL.

Yukarıda yazılı alacaklarım yönünden [Şirket Unvanı]'nı ibra ettiğimi, bunlar dışında kalan alacaklarım ve hakkımdaki diğer talepler yönünden herhangi bir ibra beyanımın bulunmadığını kabul ve beyan ederim.

[Ad Soyad]

[Tarih ve İmza]

Şablon, hak etmediği tutar için imzalatılan belgeyi geçerli kılmaz. Belgedeki rakamlar işçinin gerçek alacağından düşükse belge yalnızca ödenen miktar kadar makbuz sayılır. Ödeme banka dekontuyla gösterilmeli, imzalanan belgeden bir nüsha işçide kalmalıdır.

İbraname Hakkında Sık Sorulan Sorular

İbraname nedir, ne demek?

İbraname, alacaklının alacağından vazgeçtiğini bildirdiği belgedir. İş hukukunda işçinin işverenden olan alacağını ibra ettiğini gösterir ve geçerliliği Türk Borçlar Kanunu m.420'deki şartlara bağlıdır.

İbraname geçerlilik şartları nelerdir?

Belgenin yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacağın türünün ve miktarının açıkça yazılması, ödemenin hak tutarına göre noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerekir. Bu unsurları taşımayan belge kesin olarak hükümsüzdür.

İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?

Belge TBK m.420'nin şartlarını taşımıyorsa açabilirsiniz. Önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Belge bütün şartları taşıyorsa alacak, belgede yazılı olduğu ölçüde ibra edilmiş sayılır; bu durumda ancak irade fesadı gibi bir sebep ileri sürülebilir.

İşten ayrılırken imzaladığım ibraname geçerli mi?

İmza tarihi sözleşmenin bitiminden itibaren bir aydan kısa ise geçerli değildir. Ayrıca alacak türü ve tutarı yazılmamışsa ya da ödeme banka yoluyla yapılmamışsa belge kesin olarak hükümsüzdür.

İbraname makbuz sayılır mı?

Hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibraname, içerdiği miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde de ödemenin banka aracılığıyla yapılması zorunludur. Banka aracılığıyla ödeme yapılmayan dosyada Hukuk Genel Kurulu, belgedeki tutarları mahsup etmemiştir.

Arabuluculuk anlaşma belgesi imzalarsam yine dava açabilir miyim?

Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılırsa üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz (6325 s. K. m.18/5). Belgede yer almayan alacaklar bakımından durum belgenin kapsamına göre değerlendirilir.

İbraname baskıyla imzalatıldıysa ne yapılır?

Korkutma ya da aldatma sonucu imzalanan belge bağlayıcı değildir (TBK m.36 ve 37). Yanılmanın veya aldatmanın öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde bağlı olunmadığını bildirmek gerekir (m.39).

Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

Kıdem tazminatının, yıllık izin ücretinin ve ihbar, kötüniyet ile eşit davranma tazminatlarının zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 s. K. ek m.3).