İddet müddeti, Türk Medeni Kanunu'ndaki adıyla kadının bekleme süresidir. Evlilik boşanma, ölüm veya iptalle sona erdiğinde kadın, evliliğin bittiği tarihten başlayarak üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez (TMK m.132). Kadın bu süre içinde doğum yaparsa süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa ya da evliliği sona eren eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse aile mahkemesi bu süreyi kaldırır. Başvuru çekişmesiz yargı işi olarak yapılır ve dilekçeye genellikle gebe olunmadığını gösteren doktor raporu eklenir. Erkek için kanunda bekleme süresi yoktur; bu yüzden boşanan erkek, evliliğin bittiğini belgeleyerek hemen evlenebilir.
İddet Müddeti Nedir, Kanunda Nasıl Geçer?
"İddet" günlük dilde kullanılan bir sözcüktür. Kanun metninde bu kavram yoktur; Türk Medeni Kanunu'nun 132. maddesi "kadın için bekleme süresi" başlığıyla üç hüküm içerir. Birincisi, evlilik sona ermişse kadının sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemeyeceğidir. İkincisi, doğumla sürenin biteceğidir. Üçüncüsü, mahkemenin süreyi hangi iki hâlde kaldıracağıdır.
Üç yüz günün nedeni kanunun babalık düzeninde görülür. Evlilik sona erdikten sonra üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır (TMK m.285). Kadın bu süre dolmadan yeniden evlenirse iki farklı erkek için babalık karinesi çakışabilir. Kanun bu çakışmayı ayrıca düzenlemiştir; çocuk eski evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve anne bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır, bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba olur (TMK m.290). Bekleme süresi bu belirsizliğin doğmasını önlemeye yarar.
Buradaki süre dinî bir süre değildir; hukuki bir evlenme engelidir. Yalnızca resmî evlenmeyi etkiler ve sonucu mahkeme kararıyla ortadan kalkabilir.
Bekleme Süresi Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?
Süre, evliliğin sona erdiği andan işlemeye başlar. Başlangıç tarihi evliliğin hangi yolla bittiğine göre değişir.
| Evliliğin sona ermesi | Sürenin başladığı an |
|---|---|
| Boşanma | Boşanma kararının kesinleştiği tarih |
| Eşin ölümü | Ölüm tarihi |
| Evliliğin iptali veya butlanı | Kararın kesinleştiği tarih (TMK m.156 batıl evliliğin ancak hâkim kararıyla sona erdiğini söyler) |
Boşanmada karardaki tarih değil, kesinleşme tarihi esas alınır. Kesinleşme tarihi, kararın üzerindeki kesinleşme şerhinde yazar; şerhin nasıl ve ne zaman çıktığı kesinleşme şerhi yazısında, anlaşmalı boşanmada kesinleşmenin nasıl hızlandığı anlaşmalı boşanma yazısında, istinaf ve temyiz süreçlerinin kesinleşmeyi geciktirdiği çekişmeli boşanma yazısında anlatılıyor. Üç yüz gün takvim günüdür. Kanun sürenin "geçmedikçe" evlenilemeyeceğini söylediğinden, sınıra yakın bir tarihte evlenmeyi planlıyorsanız gün hesabını evlendirme memurluğuyla birlikte kontrol etmek yanlış başvuruyu önler.
Süre iki şekilde kendiliğinden biter. Birincisi üç yüz günün dolmasıdır. İkincisi, kadın bu süre içinde doğum yapmışsa doğumun gerçekleşmesidir; boşanma sırasında hamile olan kadın için bu, sürenin doğumla sona ermesi anlamına gelir. Bu iki durumda mahkemeye gitmek gerekmez.
Erkek İçin Bekleme Süresi Var mı?
Hayır. Madde 132 yalnızca kadını anar; erkek için kanunda bir bekleme süresi öngörülmemiştir. Boşanan veya dul kalan erkek, evliliğin sona erdiğini belgelemek koşuluyla yeniden evlenebilir. Önceki evliliğin sona erdiğini ispat yükü evlenmek isteyen kişidedir (TMK m.130) ve evlenme başvurusunda önceki evliliğin sona erdiğine ilişkin belge verilir (TMK m.136).
Boşandıktan Sonra Ne Zaman Evlenilir?
Yanıt, kişinin kadın mı erkek mi olduğuna ve kimle evleneceğine göre değişir.
- Erkek. Boşanma kararı kesinleştikten sonra, evlenme koşullarını taşıyorsa süre beklemeden evlenebilir.
- Kadın. Kesinleşmeden başlayarak üç yüz gün geçmesi gerekir. Doğum yapmışsa süre biter; mahkeme kaldırma kararı verirse süre dolmadan da evlenebilir.
- Aynı eşle yeniden evlenme. Boşanan eşler birbiriyle yeniden evlenmek istiyorsa bekleme süresi, mahkemenin kaldırma kararıyla ortadan kalkar.
Evlenme başvurusu, evlenecek kişilerden birinin oturduğu yerin evlendirme memurluğuna birlikte yapılır (TMK m.134). Bekleme süresi dolmamışsa ve kaldırma kararı yoksa evlendirme memuru, başvuruda yasal bir engel görerek başvuruyu reddedebilir (TMK m.137). Yeniden evlenmenin ekonomik bir sonucu da vardır; nafaka alacaklısı yeniden evlenirse yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3), ayrıntıları nafaka kaldırma davası yazısında anlatılıyor. Boşanma sonrası kadının diğer hakları için boşanmada kadının hakları yazısına bakılabilir.
Bekleme Süresi Ölümde ve Evliliğin İptalinde de Uygulanır mı?
Evet. Madde 132 "evlilik sona ermişse" ifadesini kullanır ve sona erme sebebini ayırmaz. Bu yüzden kural boşanmayla sınırlı değildir; eşi ölen kadın da, evliliği iptal ya da butlan kararıyla sona eren kadın da aynı üç yüz günlük süreye tabidir. Batıl bir evlilik ancak hâkim kararıyla sona erdiği için (TMK m.156) bekleme süresi de bu kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar.
Ayrım yalnızca kaldırma sebeplerinde ortaya çıkar. Gebe olmadığının anlaşılması üç hâlde de ileri sürülebilir. Eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi ise ancak her iki eşin de hayatta olduğu sona erme hâllerinde, yani boşanma ve iptalde, anlam taşır.
İddet Müddeti Hangi Hâllerde Kaldırılır?
Kanun mahkemeye iki hâlde kaldırma imkânı verir (TMK m.132/3).
| Kaldırma sebebi | Ne ispatlanır? |
|---|---|
| Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması | Başvuru tarihinde kadında önceki evlilikten kalma bir gebelik bulunmadığı |
| Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi | İki eşin de birbiriyle evlenme iradesi |
Babalık belirsizliği süreyi koyan gerekçe olduğundan, önceki evlilikten kalma bir gebelik bulunmadığı ortaya konunca bu endişe kalmaz. Aynı eşle evlenmede de çocuğun babası zaten aynı kişi olacağından belirsizlik doğmaz; kanun bu yüzden ikinci durumu ayrı bir kaldırma sebebi saymıştır. Dilekçede hangi sebebe dayanıldığı açıkça yazılır. Madde "mahkeme bu süreyi kaldırır" der; koşul belgelenmişse kaldırma kararı verilir.
İddet Müddetini Kaldırma Davası Hangi Mahkemede Açılır?
İşin hukuki niteliği dava değil, çekişmesiz yargıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, "yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması"nı açıkça aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayar (HMK m.382/2-b-4). Karşı taraf bulunmadığı için "davalı" yoktur; dilekçe "başvurucu" adına verilir. Günlük dilde "iddet müddeti kaldırma davası" denmesi bu yüzden teknik olarak eksiktir ama aynı işlemi anlatır.
Görevli mahkeme. HMK m.383, çekişmesiz yargıda aksine düzenleme yoksa görevli mahkemeyi sulh hukuk mahkemesi olarak belirler. Aile Mahkemeleri Kanunu ise Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri aile mahkemesine verir (4787 sayılı Kanun m.4/1). Madde 132 bu kitaptadır; bu nedenle başvuru aile mahkemesine yapılır. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu kapsamdaki işlere Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.2).
Yetkili mahkeme. Kanunda aksine hüküm yoksa çekişmesiz yargı işlerinde talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384). Başvuruyu yapan kadının yerleşim yeri aile mahkemesi bu bakımdan uygun adrestir. Bursa'da oturan biri için yetkili yer Bursa'dır.
Hangi Belgeler Gerekir, Doktor Raporu Şart mı?
Kanun, "gebe olmadığının anlaşılması"nı arar ama hangi belgeyle anlaşılacağını yazmaz. Uygulamada bu, bir sağlık kuruluşundan alınan ve kadının gebe olmadığını gösteren doktor raporu veya tahlil sonucuyla ispatlanır. Çekişmesiz yargıda resen araştırma ilkesi geçerli olduğundan hâkim ek belge veya muayene de isteyebilir (HMK m.385/2). Başvuru dosyasında genellikle şunlar bulunur.
- Dilekçe ve başvurucunun kimlik bilgileri.
- Evliliğin sona erdiğini gösteren belge. Boşanmada kesinleşme şerhli karar, ölümde ölüm kaydı, iptalde kesinleşmiş iptal kararı.
- Nüfus kayıt örneği.
- Gebe olunmadığını gösteren sağlık raporu veya test sonucu.
- Aynı eşle evlenme sebebine dayanılıyorsa, iki eşin de bu yöndeki talebini gösteren ortak dilekçe veya beyan.
Raporun tarihi önemlidir. Rapor çok eskiyse hâkim güncel bir rapor isteyebilir. Başvurudan hemen önce alınmış bir rapor bu bakımdan işi kolaylaştırır.
Süreç Nasıl İşler, Ne Kadar Sürer?
- Evliliğin sona erdiğinin belgelenmesi. Bekleme süresi evlilik sona erdikten sonra işlediği için önce kesinleşme şerhli karar (veya ölüm kaydı) alınır.
- Sebebin seçilmesi. Gebe olunmadığı mı, aynı eşle evlenme mi öne sürülecek, ona göre belgeler toplanır.
- Dilekçenin verilmesi. Aile mahkemesine elden veya UYAP üzerinden dilekçe sunulur. Harç ve gider avansı peşin yatırılır; tutarlar Harçlar Kanunu'na bağlı tarifeye ve her yıl yenilenen gider avansı tarifesine göre belirlendiğinden başvuru günü yürürlükteki tutarı mahkeme veznesinden öğrenmek en güvenli yoldur. Harç ve gider avansı kalemlerinin nasıl işlediği boşanma davası masrafları yazısında anlatılıyor.
- İnceleme. Çekişmesiz yargıda niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.385/1). Hâkim dosya üzerinden karar verebilir ya da başvurucuyu dinlemek için duruşma açabilir.
- Karar. Koşul gerçekleşmişse hâkim bekleme süresinin kaldırılmasına karar verir.
- Kararın kullanılması. Karar, evlenme başvurusunda evlendirme memurluğuna verilir. Memurluğun hangi nüshayı isteyeceğini başvurmadan önce sormak gerekir.
Kanunda bu iş için ayrıca bir karar süresi öngörülmemiştir. Dosyanın eksiksiz olması, raporun güncelliği ve mahkemenin iş yükü süreyi belirler. Karara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m.387). Çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388).
İddet Müddetinin Kaldırılması Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki kalıp, boşanma kararı kesinleşmiş bir kadının gebe olmadığı gerekçesiyle yaptığı başvuruya göre hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar doldurulur. Aynı eşle yeniden evlenme sebebi seçilecekse ilgili bent kullanılır, diğeri silinir. Örnekte kişisel veri yoktur; yer tutucular kendi bilgilerinizle değiştirilmelidir.
… AİLE MAHKEMESİ'NE
[Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde. … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ'NE (Aile Mahkemesi Sıfatıyla)]
BAŞVURUCU: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...........], Adres: [...........]
VEKİLİ: [Varsa vekilin adı soyadı ve adresi]
KONU: Türk Medeni Kanunu m.132 uyarınca kadın için bekleme süresinin kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. [Mahkeme adı] [Esas No] E., [Karar No] K. sayılı kararıyla [önceki eşin adı soyadı] ile evliliğim boşanma [veya iptal] ile sona ermiştir. Karar [gün/ay/yıl] tarihinde kesinleşmiştir. [Eşin ölümü hâlinde. Eşim [gün/ay/yıl] tarihinde vefat etmiştir; ölüm kaydı ektedir.]
2. Türk Medeni Kanunu m.132 uyarınca evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemeyeceğim hâlde, [gün/ay/yıl] tarihli ekli sağlık raporuyla önceki evliliğimden gebe olmadığım anlaşılmaktadır.
[Aynı eşle yeniden evlenme sebebine dayanılıyorsa bu bent kullanılır. Evliliği sona eren eşim [ad soyad] ile yeniden birbirimizle evlenmek istiyoruz; bu yöndeki iradeyi eşimle birlikte beyan ediyoruz.]
3. Bekleme süresinin bitmesini beklemeden evlenme başvurusu yapabilmem için süre kaldırılmalıdır.
HUKUKİ SEBEPLER: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.132, 6100 sayılı HMK m.382 ve devamı, 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Kesinleşme şerhli karar [veya ölüm kaydı], nüfus kayıt örneği, sağlık raporu, [aynı eşle evlenme için ortak beyan] ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle, Türk Medeni Kanunu m.132/3 uyarınca benim için öngörülen üç yüz günlük bekleme süresinin kaldırılmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [gün/ay/yıl]
[Ad Soyad]
[İmza]
EKLER: 1. Kesinleşme şerhli karar [veya ölüm kaydı]. 2. Nüfus kayıt örneği. 3. Sağlık raporu. 4. [Varsa vekâletname].
Dilekçenin başlık, taraf ve sonuç bölümlerinin düzeni boşanma dava dilekçesi örneği yazısındaki kalıba benzer. Bu işte karşı taraf bulunmadığı için olay anlatımı çok daha kısa tutulur.
Bekleme Süresi Dolmadan Evlenilirse Ne Olur?
İlk engel, evlendirme memurluğudur. Memur, evlenmeye yasal bir engel bulunduğunu görürse başvuruyu reddeder (TMK m.137). Memurun ret kararına karşı yapılacak itiraz da çekişmesiz yargı işi sayılır (HMK m.382/2-b-3).
Bir şekilde evlenme gerçekleşmişse sonuç, çoğu kişinin sandığından yumuşaktır. Kanun, kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesinin evlenmenin butlanını gerektirmeyeceğini açıkça söyler (TMK m.154). Mutlak butlan sebepleri sınırlı sayıdadır ve bunlar arasında bekleme süresine uymama yoktur (TMK m.145). Dolayısıyla süre dolmadan yapılmış evlilik geçerlidir; butlan davası açılamaz.
Asıl risk çocuktadır. Kadın bekleme süresi içinde evlenir ve eski evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde çocuk doğarsa, kanun ikinci evlilikteki kocayı baba sayar (TMK m.290). Bu karine çürütülürse ilk kocanın babalığı geçerli olur. Soybağının reddi davasının açılma süreleri ayrıca düzenlenmiştir; koca, ana ve çocuk için bir yıllık hak düşürücü süreler öngörülmüştür (TMK m.289). Yani bekleme süresine uymamanın somut sonucu evliliğin geçersizliği değil, soybağı konusunda ortaya çıkabilen uyuşmazlıktır.
İddet Müddeti Hakkında Sık Sorulan Sorular
İddet müddeti nedir?
Kanundaki adıyla bekleme süresidir. Evliliği sona eren kadının, sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmeden yeniden evlenememesini ifade eder. Dayanağı TMK m.132'dir.
İddet müddeti ne kadar?
Üç yüz gündür. Kadın doğum yaparsa süre kendiliğinden biter; mahkeme kararıyla kaldırılırsa süre dolmadan da evlenilebilir.
İddet müddeti nasıl kaldırılır?
Aile mahkemesine verilen dilekçeyle kaldırılır. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâlinde hâkim süreyi kaldırır. Bu işlem çekişmesiz yargı işidir.
İddet müddetini kaldırmak için doktor raporu gerekir mi?
Kanun belirli bir belge saymaz ama gebe olunmadığının anlaşılması gerekir. Uygulamada bu çoğunlukla güncel bir sağlık raporu ya da test sonucuyla ispatlanır. Aynı eşle yeniden evlenme sebebine dayanılıyorsa gebelik raporu aranmaz, iki eşin ortak iradesi esastır.
İddet müddeti kaldırma başvurusu hangi mahkemede yapılır?
Aile mahkemesinde yapılır. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetkili yer, başvuranın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir.
Erkekler için iddet müddeti var mı?
Yoktur. Kanun yalnızca kadın için bekleme süresi öngörür; erkek, evliliğin sona erdiğini belgelemek koşuluyla yeniden evlenebilir.
Aynı kişiyle yeniden evlenmek için süre beklenir mi?
Beklenmez ama mahkemenin süreyi kaldırması gerekir. Boşanan eşlerin birbiriyle yeniden evlenmek istemesi, kanunun açıkça saydığı kaldırma sebebidir.
İddet müddeti dolmadan evlenilirse evlilik geçersiz olur mu?
Olmaz. Kanun bekleme süresine uymamayı butlan sebebi saymaz (TMK m.154). Ancak evlendirme memuru başvuruyu reddedebilir ve süre içinde çocuk doğarsa babalık karineleri konusunda uyuşmazlık çıkabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.