URSA Avukatlık

Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Pasif Dönem

Trafik Kazası7 dk okumaEklenme:
Evrak çantası, defter ve kum saatinin durduğu büro masası

Destekten yoksun kalma tazminatında pasif dönem, ölenin 60 yaşından sonraki bakiye ömrüdür. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 60 yaşına kadar olan süreyi aktif çalışma dönemi sayar, TRH-2010 tablosuna göre kalan süreyi pasif dönem kabul eder ve bu dönemde zararın asgari ücret düzeyinde doğacağını söyler. Bu yüzden emekli ölenin emekli maaşı pasif dönem hesabına esas alınmaz; emeklilik dışında gelir ispatlanamıyorsa net asgari ücret kullanılır. 2026 için net asgari ücret 28.075,50 TL'dir. Ölenin primlerinin karşılığı olan SGK dul ve yetim aylığı ise tazminattan düşülmez.

Bu yazı yalnız pasif dönemi anlatır. Tazminatın genel hesabı ve örnek tutarlar için destekten yoksun kalma tazminatı hesaplama yazısına bakılabilir; orada pasif dönem kısaca geçer, burada ayrıntısı verilir.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Pasif Dönem Nasıl Belirlenir

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi hesapta çalışma hayatını ikiye ayırır. Altmış yaşa kadar olan dönem aktif çalışma dönemidir; bakiye yaşam süresi varsa o sürenin tamamı pasif dönemi oluşturur. Daire, pasif dönemde de zararın doğacağını ve bu zararın asgari ücret düzeyinde kabul edilmesi gerektiğini kendi yerleşik içtihadı olarak belirtir (E. 2024/14583, K. 2026/4782, T. 27.04.2026).

Ölenin yaşına göre aktif ve pasif dönem sürelerini gösteren tablo

Bakiye ömür için Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, tazminata esas süreyi belirlerken TRH-2010 Ulusal Mortalite Tablosunun kullanılmasının uygun olduğunu kabul etmiştir (E. 2024/3323, K. 2024/5474, T. 30.05.2024). Sitedeki hesaplama aracının TRH-2010 değerleriyle erkek ölenler için örnek süreler şöyledir.

Ölenin yaşıBakiye ömürAktif dönemPasif dönem
5521,54 yıl5 yıl16,54 yıl
5819,15 yıl2 yıl17,15 yıl
6514,04 yılYok14,04 yıl

Destek alan kişinin bakiye ömrü ölenin bakiye ömründen kısaysa hesap kısa olan süreyle sınırlanır. Bakiye ömrün tablodan nasıl bulunduğu bakiye ömür ve TRH 2010 yaşam tablosu yazısında anlatılıyor. Eş bakımından bu sınır eşin destekten yoksun kalma tazminatı yazısında anlatılıyor.

Pasif Dönemde Destek Hangi Gelirle Hesaplanır

Pasif dönemde, emeklilik dışında bir gelir ispatlanmadıkça hesap net asgari ücretle yapılır. Bu tutar 2026 için aylık 28.075,50 TL'dir (brüt 33.030 TL). Yargıtay bu sonuca somut bir dosyada ulaşmıştır. Yaya iken araç çarpması sonucu ölen kişi kaza tarihinde 64 yaşındaydı. Bilirkişi, SGK belgesine göre ölenin emekli aylığını belirlemiş ve aylığı zam oranlarında güncelleyerek hesap yapmıştı. Daire, ölenin emeklilik dışında başka bir işte çalışarak gelir elde ettiği iddia ve ispat edilmediğine göre pasif dönem zararının net asgari ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtti. Emekli aylığı üzerinden yapılan hesabı usul ve yasaya aykırı bularak ek rapor alınması için kararı bozdu (E. 2024/14583, K. 2026/4782).

Emekli Maaşı Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Esas Alınır mı

Pasif dönem için esas alınmaz. Ölen 60 yaşını geçmişse hesabın temeli emekli maaşı değil, net asgari ücrettir. Ölen emekliliğinin yanında çalışıyor, iş yeri işletiyor ya da başka bir düzenli kazanç elde ediyorsa bu gelirin ispat edilmesi gerekir; ispat edilen gelir değerlendirmeye girer. Kararın ifadesiyle önemli olan, emeklilik dışında gelir elde edildiğinin hem ileri sürülmesi hem de ispatlanmasıdır.

Fark parasal olarak büyük olabilir. Sitedeki hesaplama aracının Kasım 2026 sonucuna göre 65 yaşında ölen, eşi 62 yaşında olan ve çocuğu bulunmayan bir erkeğin ölümünde eşin tazminatı net asgari ücretle 2.365.080 TL'dir. Aynı örnekte ölenin aylık 40.000 TL emekli aylığı alması varsayılıp bütün süre bu tutarla hesaplansaydı sonuç 3.369.600 TL olurdu. Aradaki yaklaşık 1.004.520 TL, bilirkişi raporunda emekli aylığı esas alındığında itiraz edilmesi gereken farktır. Çocuk bulunmadığı için gelir ölen ile eş arasında yarı yarıya bölünür.

Yüksek gelirin etkisi yalnız aktif dönemle sınırlıdır. 58 yaşında ölen, eşi 56 yaşında olan ve aylık net 40.000 TL kazanan bir erkekte aktif dönem iki yıldır. Araca göre eşin tazminatı 3.368.969 TL, aynı kişi asgari ücretli olsaydı 3.225.875 TL çıkar; fark 143.094 TL'dir. Hesap araçları ön tahmindir, tutarı mahkemede aktüerya bilirkişisi belirler.

Emekli Kişinin Ölümünde Destek Tazminatı Nasıl Hesaplanır

Emekli kişinin ölümünde de destekten yoksun kalma tazminatı istenebilir. Hak, mirasçılığa değil ölenin düzenli yardımına bağlıdır; kimlerin hak sahibi olduğu destekten yoksun kalma tazminatını kimler talep edebilir yazısında anlatılıyor. 60 yaşını geçmiş ölende aktif dönem kalmaz, bütün TRH-2010 bakiye ömrü pasif dönem sayılır ve gelir net asgari ücret alınır. Hesapta ölenin geliri hane içinde pay yöntemiyle bölünür. Eşi hayatta olan ve çocuğu bulunmayan emekli için ölene ve eşe yarı yarıya pay düşer. Çalışmayanın tazminatı için ev hanımı, öğrenci ve emekli trafik kazası tazminatı yazısına bakılabilir.

Emekli ölenin hak sahiplerine SGK da aylık bağlar. 5510 sayılı Kanun m.32, yaşlılık aylığı almakta iken ölen sigortalının hak sahiplerine istek üzerine ölüm aylığı bağlanmasını düzenler. Dul eşe ölenin aylığının yüzde 50'si, koşulları taşıyorsa yüzde 75'i bağlanır (m.34). Bu aylığın tazminattan düşülüp düşülmeyeceği aşağıda ele alınıyor.

SGK Ölüm Aylığı Destekten Yoksun Kalma Tazminatından Düşülür mü

Kural olarak düşülmez. Türk Borçlar Kanunu m.55/1 kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarar veya tazminattan indirilemeyeceğini söyler. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi trafik kazasında ölen emekli bir memurun dul eşine bağlanan aylıkla ilgili dosyada bunu açıkça uygulamıştır. İlk derece mahkemesi, SGK'nın bağladığı dul aylığı zararı karşıladığı için talebi reddetmişti. Daire, bu aylık ve peşin sermaye değerinin ölenin hayattayken kesilen primlerinin karşılığı olduğunu, rücuya tabi olmadığını ve tazminattan düşülmemesi gerektiğini belirterek kararı bozdu. Gerekçede 1978 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararına da atıf vardır (E. 2021/20610, K. 2021/8132, T. 03.11.2021).

İş kazasında tablo farklıdır. 5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca kaza işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa, hak sahiplerine bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri işverenden tahsil edilir; üçüncü kişinin kusuru varsa bu değerin yarısı ona rücu edilir. Rücuya tabi bu kısım sorumludan istenecek tazminattan mahsup edilir, rücuya tabi olmayan kısım edilmez. Ayrıntı SGK rücu davası ve iş kazasında destekten yoksun kalma tazminatı yazılarında yer alıyor. Ölüm aylığının kimlere ne oranda bağlandığı için ölüm aylığı yazısına bakılabilir.

Pasif Dönem Hesabına Nasıl İtiraz Edilir

  • Raporda aktif dönemin 60 yaşında bittiği ve pasif dönemin bu yaştan başladığı kontrol edilir.
  • Pasif dönem geliri olarak emekli aylığı veya eski maaş alınmışsa, Yargıtay'ın net asgari ücret ölçüsü gerekçe gösterilerek itiraz edilir.
  • Ölenin emeklilik dışında bir geliri varsa SGK hizmet dökümü, vergi kaydı ve tanıkla ispat edilir.
  • Bakiye ömrün TRH-2010 tablosundan, ölenin ve hak sahibinin yaşına göre doğru alındığına bakılır.
  • SGK'nın bağladığı gelirden rücuya tabi olan ve olmayan kısım rapora ayrı ayrı yazılmalıdır.

Bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (HMK m.281); itirazın yolu trafik kazası bilirkişi raporu yazısında anlatılıyor. Peşin sermaye değerinin gelir tarafındaki kullanımı için peşin sermaye değeri hesaplama sayfasına bakılabilir.

Bilirkişi raporunda pasif dönem hesabı için kontrol edilecek altı nokta

Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Pasif Dönem Hakkında Sık Sorulan Sorular

Destekten yoksun kalma tazminatında pasif dönem nedir?

Pasif dönem, ölenin aktif çalışma döneminin bittiği 60 yaşından sonra TRH-2010 tablosuna göre kalan bakiye ömrüdür. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu dönemde de zararın doğacağını ve asgari ücret düzeyinde olacağını kabul eder.

Pasif dönemde destek tazminatı hangi gelire göre hesaplanır?

Net asgari ücrete göre hesaplanır. Ölenin emeklilik dışında gelir elde ettiği iddia edilip ispatlanamıyorsa pasif dönem için ölenin son emekli aylığı veya eski maaşı esas alınmaz. 2026 için net asgari ücret 28.075,50 TL'dir.

Emekli maaşı destekten yoksun kalma tazminatında esas alınır mı?

Pasif dönem için emekli maaşı esas alınmaz. Yargıtay, desteğin emekli aylığı üzerinden yapılan hesabı hatalı bulmuş ve pasif dönem zararının net asgari ücretle hesaplanmasını istemiştir. Emeklilik dışında bir gelir ispatlanırsa o gelir ayrıca değerlendirilir.

Emekli kişinin ölümünde destek tazminatı alınabilir mi?

Alınabilir. Emekli ölenin eşi, çocuğu ya da onun düzenli yardımıyla geçinen kişi destek ilişkisini gösterirse tazminat isteyebilir. 60 yaşını geçmiş ölende aktif dönem kalmadığından bütün bakiye ömür pasif dönem sayılır ve hesap net asgari ücretle yapılır.

SGK'nın bağladığı ölüm aylığı destekten yoksun kalma tazminatından düşülür mü?

Rücuya tabi olmayan ölüm, dul ve yetim aylıkları düşülmez; bunlar ölenin primlerinin karşılığıdır (TBK m.55/1). İş kazasında işverene veya üçüncü kişiye rücu edilebilen kısım ise sorumludan istenecek tazminattan mahsup edilir (5510 sayılı Kanun m.21).

Pasif dönemin süresi nasıl bulunur?

Önce ölenin yaşı ve cinsiyetine göre TRH-2010 tablosundan bakiye ömür bulunur. Bu süreden 60 yaşa kadar kalan aktif dönem çıkarılır, geri kalanı pasif dönemdir. Destek alan kişinin bakiye ömrü daha kısaysa hesap o süreyle sınırlanır.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler