Evlenme Engelleri Nelerdir? Evlenme Yaşı, Hısımlık ve Bekleme Süresi

Evlenme engelleri, Türk Medeni Kanunu'nda evlenmeyi yasaklayan veya sınırlayan hâllerdir. Kanun iki ayrı grup kurar: evlenme ehliyeti (yaş, ayırt etme gücü, yasal temsilcinin izni; m.124-128) ve evlenme engelleri (hısımlık, önceki evlilik, kadın için bekleme süresi, akıl hastalığı; m.129-133). Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim, olağanüstü durumda onaltı yaşını doldurmuş kişiye izin verebilir. Amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır, kuzenler arasında yasak yoktur. Evlendirme memuru engel görürse başvuruyu reddeder; ret kararına mahkemede itiraz edilir. Engele rağmen yapılan evlilik her zaman geçersiz sayılmaz; sonuç engelin türüne göre mutlak butlan, iptal veya butlansız ret olarak değişir.

Evlenme Engelleri Nelerdir, Kanunda Nasıl Sıralanır?

Türk Medeni Kanunu'nun evlenme bölümünün ikinci ayırımı "Evlenme ehliyeti ve engelleri" başlığını taşır. Başlık iki ayrı soruyu bir araya getirir. Birincisi, kişinin evlenebilecek durumda olup olmadığıdır; yaş, ayırt etme gücü ve yasal temsilcinin izni bu gruba girer (m.124-128). İkincisi, kişinin belirli bir kişiyle veya belirli bir zamanda evlenip evlenemeyeceğidir; hısımlık, önceki evlilik, kadın için bekleme süresi ve akıl hastalığı bu gruba girer (m.129-133).

Kanun metni "kesin", "sürekli" veya "geçici" engel ayrımı yapmaz; bu adlandırmalar öğretideki sınıflandırmadır ve arama motorlarında da bu sözcüklerle aranır. Günlük anlamıyla hısımlık engeli kalıcıdır, çünkü akrabalık bağı kalkmaz; önceki evlilik ve bekleme süresi ise zamanla ya da bir mahkeme kararıyla ortadan kalkabilir. Bu yazıda engeller, pratikte asıl önem taşıyan sonuca göre ele alınıyor: evlendirme memuru evlenmeyi yapar mı ve engele rağmen evlenilirse evlilik geçerli kalır mı.

Engel	Madde	Evlendirme memuru	Engele rağmen evlenilirse
Yaş (onyedi yaş, hâkim izniyle onaltı)	124	Başvuruyu reddeder	Yaş eksikliği m.145'te sayılmaz
Küçük veya kısıtlının yasal temsilci izni	126, 127	Başvuruyu reddeder	Temsilci iptal davası açabilir (m.153)
Ayırt etme gücü yokluğu	125	Başvuruyu reddeder	Sürekli yokluk mutlak butlan (m.145/2); geçici yokluk iptal (m.148)
Hısımlık	129	Başvuruyu reddeder	Mutlak butlan (m.145/4)
Önceki evlilik sürüyor	130, 131	Başvuruyu reddeder	Mutlak butlan (m.145/1)
Kadın için bekleme süresi	132	Başvuruyu reddeder	Butlan gerektirmez (m.154)
Akıl hastalığı, rapor yok	133	Başvuruyu reddeder	Evlenmeye engel derecedeyse mutlak butlan (m.145/3)

Evlenme Yaşı Kaç, 16 Yaşında Evlenmek Mümkün mü?

Madde 124'e göre erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Aynı maddenin ikinci fıkrası tek istisnayı düzenler: hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. Yani onaltı yaşındaki biri için tek yol hâkim iznidir; "olağanüstü durum" ve "pek önemli sebep" ifadelerini kanun tanımlamaz, takdir hâkime bırakılmıştır.

Onaltı yaşını doldurmayan biri için hâkim izni yolu da açık değildir. Evlenme kişiyi ergin kılar (m.11/2); ancak bu sonuç evlenmeden sonra doğar ve yaş kuralını aşmanın yolu sayılamaz. Mahkemece ergin kılınma ise onbeş yaşını dolduran küçük için ayrıca düzenlenmiştir (m.12); Evlendirme Yönetmeliği ise ayırt etme gücüne sahip olmayanların ve on beş yaşını dolduran küçüklerin mahkemece ergin kılınsalar dahi evlenemeyeceğini yazar. Yaş sınırının altındaki kişilerle fiilî birliktelik ceza hukuku bakımından ayrıca değerlendirilir; bu yazı yalnız Medeni Kanunu anlatır.

Yaş koşulunu taşıyan kişi evlendirme memuruna başvurur. Memur nüfus kaydına bakarak yaşı denetler; yaş uygun değilse veya hâkim izni belgesi yoksa başvuruyu reddeder. Yaş eksikliğine rağmen yapılmış bir evliliğin ne olacağı ayrı bir sorudur; kanun bunu mutlak butlan sebepleri arasında saymaz, ayrıntısı evliliğin iptali yazısında anlatılıyor.

Yasal Temsilcinin İzni Ne Zaman Gerekir?

Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (m.126). Kısıtlı için de aynı kural geçerlidir (m.127). Küçüğün yasal temsilcisi genellikle ana ve babadır; kısıtlıda vasidir. Başvuru sırasında izin, imzası onaylanmış yazılı belgeyle sunulur (m.136).

İzin verilmezse kapı tümüyle kapanmaz. Madde 128'e göre hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir. Burada iki ayrı izin karıştırılmamalıdır. Evlendirme Yönetmeliği bu ayrımı şöyle özetler: onyedi yaşını tamamlayan erkek ve kadın velinin izni veya veli yoksa vasi ya da vesayet makamının izni ile, onaltı yaşını dolduran kadın ve erkek ise hâkimin izni ile evlenebilir. Temsilci haksız yere izin vermiyorsa hâkim izin verebilir (m.128).

Hangi Hısımlar Evlenemez, Kuzenle Evlenmek Yasal mı?

Madde 129 hısımlık nedeniyle evlenme yasağını üç bentte sayar. Birinci bent kan hısımlığıdır: üstsoy ile altsoy arasında, kardeşler arasında, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. Üstsoy anne, baba ve onların anne babalarıdır; altsoy çocuk ve torunlardır. Kanun kardeşlik türünü ayırmaz ve "kardeşler arasında" der.

Kuzenler bu sayımın dışındadır. Amca, dayı, hala veya teyzenin çocukları olan kuzenler birbirinin kan hısımı olsa da, madde 129 yalnız yukarıdaki kişileri sayar. Kanun metninde kuzenler arasında evlenmeyi yasaklayan bir hüküm bulunmadığından, hısımlık nedeniyle evlendirme memuru başvuruyu reddedemez. Kuzenle evlenmenin dinî, ailevî veya sağlık yönünden tartışıldığı yerler olabilir; bu yazı yalnızca kanunun hukuki sınırını anlatır.

Kan hısımlığında biri diğerinden gelen kişiler arasında üstsoy-altsoy hısımlığı, ortak bir kökten gelen kişiler arasında yansoy hısımlığı vardır; derece, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlenir (m.17). Madde 129/1 üstsoy ve altsoy için derece sınırı koymaz; anne babadan, çocuktan ve torundan ne kadar uzağa gidilirse gidilsin bu doğrultudaki evlenme yasağı sürer.

Kayın Hısımlığı ve Evlat Edinme Evlenmeye Engel mi?

Madde 129'un ikinci bendi kayın hısımlığını düzenler. Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır; kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile. Örneğin bir kişi, boşandığı eşinin annesi veya babasıyla ya da eşinin önceki evliliğinden olan çocuğuyla evlenemez. Boşanma veya ölüm bu engeli kaldırmaz; çünkü Medeni Kanun kayın hısımlığının onu doğuran evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmadığını söyler (m.18/2). Kayın hısımlığı eşin kan hısımlarını kapsar, ancak engel yalnız üstsoy ve altsoy ile sınırlıdır. Eşin kardeşiyle evlenme bu bentte yasaklanmış değildir.

Üçüncü bent evlat edinmeden doğan hısımlığı kapsar. Evlât edinen ile evlâtlık arasında, ayrıca bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır. Evlât edinme ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur (m.315). Bu yüzden evlât edinilmiş bir kişi, evlât edenin çocuğuyla evlenemez; evlât eden de evlâtlığın eşi veya altsoyuyla evlenemez. Evlendirme memuru bu bilgiye nüfus kayıtları üzerinden ulaştığı için kayıtların güncel olması önemlidir.

Evliyken Yeniden Evlenilebilir mi?

Hayır. Önceki evlilik sürdüğü sürece yeni bir evlenme yapılamaz. Madde 130, yeniden evlenmek isteyen kişinin önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorunda olduğunu söyler. İspat başvuru aşamasında belgeyle yapılır; örneğin boşanmış kişi kesinleşmiş boşanma kararını, dul kişi eşinin ölümüne ilişkin kaydı sunar. Evlendirme Yönetmeliği bu noktada ayrıca nüfus kaydında evli görünen kişinin, evliliğin sona erdiği aile kütüklerine tescil edilmedikçe yeniden evlenemeyeceğini belirtir. Karar kesinleşmişse ama nüfus kaydına işlenmemişse tescil beklenir; kesinleşme kavramı için kesinleşme şerhi yazısına bakılabilir.

Gaiplik ayrı bir kuraldır. Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez (m.131). Kaybolanın eşi evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir; ayrı davada yetkili mahkeme davacının yerleşim yeri mahkemesidir. Gaiplik kararı kendiliğinden evliliği bitirmez; fesih kararı beklenmelidir.

Önceki evliliği sürerken yeniden evlenen kişi bakımından en ağır sonuç doğar: eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması mutlak butlan sebebidir (m.145/1). Ayrılık kararı ise evliliği sona erdirmediğinden ayrılık süresince de yeniden evlenilemez; ayrıntısı ayrılık davası yazısında. Boşanma kararının ne zaman kesinleşeceği ve dolayısıyla yeniden evlenmenin ne zaman mümkün olacağı anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma yazılarında anlatılıyor.

Kadın İçin Bekleme Süresi de Evlenme Engeli mi?

Evet, ancak diğerlerinden farklı bir engeldir. Madde 132'ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır. Erkek için bekleme süresi yoktur. Boşanma sonrası diğer hukuki sonuçlar için boşanmada kadının hakları yazısına bakılabilir.

Süre dolmadan yapılan bir evlenme, evlendirme memurunun reddine yol açar; ancak butlan sebebi değildir. Madde 154 bunu açıkça yazar: kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez. Süre nasıl hesaplanır, hangi belgeyle kaldırılır ve dilekçe nasıl yazılır konuları iddet müddeti yazısında ayrıntılı anlatıldığından burada tekrar edilmiyor.

Akıl Hastalığı ve Ayırt Etme Gücü Evlenmeye Engel mi?

İki ayrı kural vardır. Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez (m.125). Ayırt etme gücü, akla uygun biçimde davranma yeteneğidir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle bu yetenekten yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir (m.13). Akıl hastalığı ise kendi başına ayrı bir engeldir: akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez (m.133).

Buradan çıkan pratik sonuç şudur. Akıl hastalığı tanısı almış olmak tek başına evlenmeyi yasaklamaz; asıl koşul, tıbbî sakıncanın bulunmadığını gösteren resmî sağlık kurulu raporudur. Evlendirme Yönetmeliği de akıl hastalarının evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesini ister. Ayırt etme gücü sorunu ise evlenme anında aranır; sürekli yokluk mutlak butlan (m.145/2), geçici yokluk iptal sebebidir (m.148).

Evlenme Başvurusunda Sağlık Raporu Gerekir mi?

Evet. Madde 136'ya göre evlenecek erkek ve kadından her biri, nüfus cüzdanını ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır. Evlendirme Yönetmeliği de sağlık raporu alınmazsa evlenmenin yapılamayacağını belirtir; raporla ilgili usul ve esasların Sağlık Bakanlığı genelgesiyle belirleneceğini de ekler.

Evlendirme Yönetmeliği sağlık raporunun bulunmamasını da evlenme engelleri arasında sayar. Kanun metnindeki karşılığı, evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren raporun başvuruya eklenmesi zorunluluğudur (m.136). Rapor eksikse başvuru tamamlanmaz ve evlenme yapılamaz. Rapor eksikliği, m.145'teki mutlak butlan sebepleri arasında ayrıca sayılmaz.

Evlendirme Memuru Engel Görürse Ne Yapar?

Evlenme başvurusu, evlenecek erkek ve kadının içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte yapılır (m.134). Memur başvuruyu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler, noksan varsa tamamlar veya tamamlattırır. Başvurunun usulüne uygun yapılmadığı, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvuru reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir (m.137). Evlendirme Yönetmeliği retin gerekçeli ve yazılı yapılmasını ve engel bulunmadığı belgelerle ispatlanmadıkça evlenmenin yapılamayacağını söyler.

Engel yoksa memur evlenme gün ve saatini bildirir veya isterlerse evlenme izni belgesini verir. Bu belge verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlar (m.139). Belgelerin verilmesinden başlayarak altı ay geçerse evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz (m.140).

Evlenme töreni evlendirme dairesinde, evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır (m.141). Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur (m.142). Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir (m.143); dinî törenden önce aile cüzdanının gösterilmesi gerekir.

Evlendirme Memurunun Ret Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Madde 138'e göre evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz evrak üzerinde incelenir ve kesin karara bağlanır. "Kesin" ifadesi, bu karara karşı ayrıca bir kanun yoluna gidilemeyeceği anlamına gelir. Madde 138 yalnızca "mahkeme" der; Medeni Kanun'un ikinci kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işler Aile Mahkemeleri Kanunu m.4 uyarınca aile mahkemelerinin görevindedir.

Mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar ise basit yargılama usulüyle görülür (m.138/2). Ret kararı mahkemece kaldırılırsa memur evlenme gün ve saatini bildirir (m.139).

Üçüncü kişiler de evlenmeye itiraz edebilir. Evlendirme Yönetmeliği'ne göre ilgililer, tarafların evlenmeye ehil olmadığını veya bir evlenme engelinin bulunduğunu ileri sürerek, evlenme gününden önceki günün mesai saati bitimine kadar yazılı itiraz edebilir; evlenme gününde yapılan itiraz kabul edilmez. Cumhuriyet savcıları da mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğu gerekçesiyle evlenme yapılıncaya kadar itiraz edebilir (Yönetmelik m.25).

Evlenme Engeli Varken Evlenilirse Evlilik Geçersiz mi Olur?

Engelin türü sonucu belirler. Madde 145 mutlak butlan sebeplerini dört hâlle sınırlar: evlenme sırasında evli bulunmak, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel derecede hısımlık. Bu hâllerde Cumhuriyet savcısı re'sen dava açar, ilgisi olan herkes de dava açabilir (m.146). Küçük veya kısıtlı yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse iptal davası açma hakkı temsilcidedir (m.153). Bekleme süresine uymamak ise butlan sebebi değildir (m.154).

Mutlak butlan hâlinde bile evlilik kendiliğinden yok sayılmaz. Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer ve karara kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (m.156). Mahkemece butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır (m.157). Dava hakkı, süreler ve eşlere ilişkin sonuçlar evliliğin iptali yazısında sırasıyla anlatılıyor; buradaki tablo yalnız hangi engelin hangi yola çıktığını göstermek içindir.

Evlenme Engelleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kuzenle evlenmek yasal mı?

Evet, Türk Medeni Kanunu amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasındaki evliliği yasaklar (m.129); bu kişilerin çocukları olan kuzenler arasında kanunda yazılı bir yasak yoktur. Evlendirme memuru kuzenler arasında hısımlık nedeniyle başvuruyu reddedemez.

16 yaşında evlenmek mümkün mü?

Yalnızca hâkimin izniyle. Kanun, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine hâkimin izin verebileceğini söyler (m.124/2). On altı yaşını doldurmamış biri için bu yol açık değildir. İzin kararı olmadan evlendirme memuru başvuruyu reddeder.

Evlatlık, evlât edenin çocuğuyla evlenebilir mi?

Hayır. Madde 129/3, evlât edinen ile evlâtlık arasında ve bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenmeyi yasaklar. Yani evlâtlık, evlât edenin çocuğuyla evlenemez.

Evlenme engeli varken evlenilirse ne olur?

Sonuç engelin türüne bağlıdır. Evli olmak, hısımlık, sürekli ayırt etme gücü yokluğu ve evlenmeye engel akıl hastalığı mutlak butlan sebebidir (m.145). Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçük veya kısıtlı için iptal davası temsilciye aittir (m.153). Kadının bekleme süresine uymaması ise butlan gerektirmez (m.154). Her hâlde evlilik, hâkim kararına kadar geçerli sayılır (m.156).

Evlenme engeli olup olmadığını nasıl öğrenirim?

Başvuruda nüfus kayıt örneği veya evlenme ehliyet belgesi istenir; evlendirme memuru başvuruyu ve belgeleri inceler (m.137). Engel varsa başvuru reddedilir ve durum yazıyla bildirilir. Önceki evliliğin sona erdiğini belgelemek ve sağlık raporu sunmak başvuranın yükümlülüğündedir (m.130, m.136).

Evlendirme memurunun ret kararına itiraz süresi var mı?

Madde 138 evleneceklerden her birinin ret kararına karşı mahkemeye başvurabileceğini söyler ve bir süre belirtmez. İtiraz evrak üzerinden incelenip kesin karara bağlanır. Aile hukukundan doğan işlerin aile mahkemesinde görüleceği Aile Mahkemeleri Kanunu m.4'te yazılıdır. Ret yazısını saklamak ve başvuruyu geciktirmemek yerinde olur.