Terk Nedeniyle Boşanma Nasıl Olur, İhtar Ne Zaman Çekilir ve Süreler Neler?

Terk nedeniyle boşanma, Türk Medeni Kanunu m.164'e dayanır. Bir eş, evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu terk etmiş veya haklı sebep olmadan dönmüyorsa, terk edilen eş boşanma davası açabilir. Şartlar şunlardır: ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalı, ayrılığın dördüncü ayından sonra hâkim veya noter eliyle ihtar çekilmeli, ihtardan sonra iki ay geçmeli ve eş dönmemiş olmalıdır. Bu sürelerden biri eksik kalırsa dava reddedilir. Aşağıda şartlar, sürelerin nasıl hesaplandığı, ihtarın içeriği, ihtar talebinin reddedilme hâlleri, kısa bir ihtar dilekçesi kalıbı ve kusurun tazminat ile nafakaya etkisi adım adım anlatılıyor.

Terk Nedeniyle Boşanma Hangi Hâllerde Açılabilir?

Madde 164'ün ilk fıkrası iki ayrı durumu sayar. Birincisi, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesidir. İkincisi, bir eşin haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesidir. İki durumda da sonuç aynıdır: terk edilen eş, şartlar tamamlandıktan sonra boşanma davası açabilir.

Kanunun aradığı şartlar sırasıyla şöyledir:

• Ortak konutun terk edilmesi veya dönülmemesi. Yalnızca fiilen evden ayrılmak değil, ayrıldıktan sonra haklı sebep olmadan geri dönmemek de terktir.
• Yükümlülükleri yerine getirmeme amacı. Eşlerin birlikte yaşama, sadakat ve yardımlaşma borçları Türk Medeni Kanunu m.185'te sayılır. Terk, bu borçlardan kurtulma niyetini taşımalıdır. Çalışmak için başka şehre taşınmak ya da tedavi görmek gibi durumlar genellikle bu niyeti göstermez.
• Haklı sebebin bulunmaması. Ayrılığın haklı bir nedeni varsa terk sayılmaz.
• En az altı ay süren ve devam eden ayrılık. Altı ay dolmuş olsa bile ayrılığın dava tarihinde de sürmesi gerekir.
• Sonuçsuz kalan ihtar. Terk eden eşe hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtar sonuç vermemelidir.

Madde 164 bir de tersini düzenler: diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan ya da haklı sebep olmadan ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Yani evden fiilen ayrılmayan taraf da, eşini kapı dışarı eden veya içeri girmesini engelleyen biri ise terk eden eş konumuna düşer ve m.164'e dayanarak dava açamaz.

Her Ayrı Yaşama Terk Sayılır mı, Haklı Sebep Nedir?

Hayır. Türk Medeni Kanunu m.197'ye göre eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Şiddet, tehdit, ağır hakaret veya geçim sağlanmaması gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir. Ayrılık böyle bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkıya, konuttan ve ev eşyasından yararlanmaya ve mal yönetimine ilişkin önlemleri alır.

Haklı sebebi ispat yükü pratikte evden ayrılan eşin üzerindedir. Eşinin kendisine yönelik şiddeti nedeniyle ayrılan birinin kolluk tutanağı, sağlık raporu, tanık beyanı veya mesaj kayıtları gibi delilleri toplaması gerekir. Koruma tedbirleri için uzaklaştırma kararı yazımıza bakabilirsiniz. Ayrılık haklı sebebe dayanıyorsa ihtar çekilmiş olsa bile terk sebebi gerçekleşmez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi erkeğin kadına ekonomik ve sözel şiddet uyguladığını, kadının bu nedenle ortak konuta dönmediğini, ihtarın samimi olmadığını ve erkeğin kadını konutu terke zorlayan eş olduğunu kabul ederek terke dayalı davayı reddetmişti. Daire, temyiz incelemesinde bu yöndeki hukuki değerlendirmede isabetsizlik görmedi; yalnızca kadın lehine hükmedilen tazminat miktarlarını yüksek bularak bozdu (2. HD, E. 2024/1229, K. 2024/8468, T. 07.11.2024). Bu karar, ihtarın tek başına yetmediğini, ayrılığın nedeninin de incelendiğini gösterir.

Terk Nedeniyle Boşanmada Süreler Nasıl İşler?

Üç ayrı süre birlikte işler ve hiçbiri tek başına yeterli değildir. Madde 164'ün ikinci fıkrasına göre ihtar istemi, boşanma davası açmak için aranan sürenin dördüncü ayı bitmedikçe yapılamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.

Örnek olarak ayrılık 1 Ocak'ta başladıysa ihtar istemi en erken dördüncü ayın bitiminden sonra yapılabilir. İhtar o gün tebliğ edilirse iki aylık süre altıncı ayın sonunda dolar ve altı aylık ayrılık koşuluyla birlikte dava o tarihte açılabilir. İhtar daha geç tebliğ edilirse davanın açılabileceği tarih de aynı kadar ileri kayar. Ayrılığın başlangıç tarihi ispat edilmesi gereken bir olgu olduğundan taşınma tarihini gösteren kira sözleşmesi, abonelik kayıtları veya tanık gibi deliller baştan düzenli tutulmalıdır. İhtar süresi dolmadan açılan dava ise reddedilir.

Madde 164'te, zina ve pek kötü davranış sebeplerinde bulunan altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü süreler (m.161 ve m.162) yer almaz.

Terk İhtarı Nasıl Çekilir, Hâkim mi Noter mi?

Kanun hâkimi ve noteri eşit yetkili sayar. Noter yolu, maddeye 31 Mart 2011 tarihli 6217 sayılı Kanunun 19. maddesiyle eklenmiştir. Önceki düzenlemede yalnızca hâkim ihtar yapabiliyordu. Bugün terk edilen eş, ihtarı noter aracılığıyla ihtarname göndererek veya mahkemeden isteyerek yaptırabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada ihtar, Asliye Hukuk Mahkemesinde D. İş numarası verilen bir dosya üzerinden gönderilmişti (2. HD, E. 2024/1229, K. 2024/8468, T. 07.11.2024).

Hâkim veya noter ihtarı esası incelemeden yapar. Yani ayrılığın haklı olup olmadığına, kimin kusurlu olduğuna bu aşamada bakılmaz; yalnızca kanundaki şekil şartları aranır. Haklı sebep tartışması dava aşamasında yapılır. Bu nedenle ihtarın çekilmiş olması, davanın kazanılacağı anlamına gelmez.

İhtarda neler yazılmalıdır?

Madde metnine göre ihtar, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirmelidir. Kanun metni ihtara eklenecek konut adresini veya yol masrafını ayrıca saymaz. Uygulamada ihtarın eşin gerçekten dönebileceği biçimde yapılması gerektiği için şu bilgilerin yazılması iyi olur:

• Taraflarının ad, soyad ve adresleri ile ayrılığın başladığı tarih,
• Eşin dönmesi gereken ortak konutun açık adresi,
• Dönüş için tanınan iki aylık süre,
• Eşin dönmemesi hâlinde terk sebebiyle boşanma davası açılacağı uyarısı.

Yargıtay uygulamasında ihtarın samimi olup olmadığı da tartışılır. Yukarıda anılan 2. Hukuk Dairesi dosyasında ilk derece mahkemesi, kadını evden çıkmaya iten erkeğin çektiği ihtarı samimi bulmamıştır. Bu yüzden ihtar çekmeden önce eşin dönüşünü fiilen güçleştiren bir durumun, örneğin şiddetin veya eve alınmamanın bulunmadığından emin olunmalıdır.

Tebliğ ve ilan

İhtarın sonuç doğurması için karşı tarafa ulaşması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin onadığı bir dosyada noter evrakı incelenmiş, çıkartılan tebligatın bila tebliğ iade edildiği ve ihtarın davalının eline ulaşmadığı için m.164 şartlarının oluşmadığı kabul edilmişti (2. HD, E. 2024/8235, K. 2024/8084, T. 31.10.2024). Dosyada asıl uyuşmazlık, davacı eşin ölümü sonrası kusur tespitiydi; ancak karar tebliğ eksikliğinin sonucunu açık biçimde gösterir. Eşin adresi bilinmiyor ya da tebligat yapılamıyorsa kanun ihtarın gerektiğinde ilan yoluyla yapılmasına izin verir.

Terk İhtarı Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Mahkemeden ihtar istenecekse aşağıdaki gibi kısa bir dilekçe yeterlidir. Köşeli parantezli kısımlar kişiye göre doldurulur. Noter yolu seçildiğinde de aynı bilgiler ihtarnameye yazılır.

[…] ASLİYE HUKUK (AİLE) MAHKEMESİNE

TALEP EDEN: [ad soyad, T.C. kimlik no, adres]

KARŞI TARAF: [ad soyad, adres]

KONU: TMK m.164 uyarınca terk ihtarı yapılması talebidir.

AÇIKLAMALAR: 1. Karşı tarafla [evlilik tarihi] tarihinde evlendik. 2. Karşı taraf [tarih] tarihinde [ortak konut adresi] adresindeki ortak konutu terk etmiş, ayrılık dört ayı doldurmuş ve sürmektedir. 3. Ayrılığı haklı kılan bir sebep yoktur ve karşı taraf ortak konuta dönmemektedir.

SONUÇ VE İSTEM: Türk Medeni Kanunu m.164 uyarınca karşı tarafa, ihtarın tebliğinden itibaren iki ay içinde [ortak konut adresi] adresindeki ortak konuta dönmesi, aksi hâlde terk sebebiyle boşanma davası açılacağı ihtarının yapılmasını saygıyla talep ederim.

[tarih] [imza]

İhtardan sonra açılacak boşanma davasının dilekçesi için boşanma dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Dilekçede ihtarın tarihi ve tebliğ belgesi mutlaka belirtilmeli, evrak dosyaya eklenmelidir.

İhtar Talebi Ne Zaman Reddedilir veya Sonuç Doğurmaz?

İhtar esası incelemeden yapıldığı için talebin reddi sınırlı sebeplere dayanır. Kanun metninden çıkan başlıca hâller şunlardır:

• Dördüncü ay dolmadan başvuru. Ayrılığın dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez.
• Davaya hakkı olmayan eşin başvurusu. Madde, davaya hakkı olan eşin istemi üzerine ihtar yapılacağını söyler. Diğerini konuttan çıkmaya zorlayan veya dönmesini engelleyen eş terk etmiş sayıldığından bu sıfatla ihtar isteyemez.
• Ehliyet eksikliği. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kısıtlanan davacının ihtar çektiği tarihte ihtar çekebilme konusunda temyiz kudretine (ayırt etme gücüne) sahip olup olmadığının heyet raporuyla araştırılması gerektiğini belirterek terke dayalı davayı kabul eden kararı bozmuştur (2. HD, E. 2024/3835, K. 2025/1222, T. 10.02.2025).
• Tebliğ edilememesi. İhtarın eşe ulaşmaması ve ilan yoluna da gidilmemesi, ihtarın sonuç doğurmamasına yol açar.

İhtar çekilmiş ve geçerli olsa bile terk eden eş iki ay içinde eve dönerse m.164 şartı oluşmaz. Bu durumda ayrılık sona erdiği için terk sebebine dayalı dava açılamaz. Dönüş sonrası evlilik yine de sorunluysa başka bir boşanma sebebi gündeme gelebilir.

İhtardan Sonra Dava Nasıl Açılır?

İki ay dolduktan ve eş dönmedikten sonra terk edilen eş aile mahkemesinde boşanma davası açar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Dilekçede ayrılığın başlangıcı, ihtarın tarihi ve tebliği, eşin dönmediği ve haklı sebebinin bulunmadığı anlatılır. Ayrıca çocuklar varsa velayet ve kişisel ilişki talepleri, nafaka ve tazminat istemleri eklenir. Dava sürecinin genel işleyişi için çekişmeli boşanma davası yazımıza bakılabilir.

Terk edilen eş isterse boşanma yerine ayrılık da isteyebilir (m.167). Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar karar verilebilir; ancak mahkeme dava boşanmaya ilişkinse, ayrılığa yalnızca ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı varsa hükmeder (m.170, m.171). Eşler anlaşabiliyorsa terk davasının uzun yolu yerine anlaşmalı boşanma daha kısa sürebilir.

Terk ile Şiddetli Geçimsizlik Davası Arasındaki Fark Nedir?

Terk, özel bir boşanma sebebidir ve ihtar ile süre şartlarına bağlıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise m.166'daki genel sebeptir; belirli bir süre veya ihtar şartı yoktur. Genel sebepte ortak hayatı sürdürmenin beklenemeyecek derecede sarsılmış olması ispatlanır. Ayrıntıları şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma yazımızda bulabilirsiniz.

Terk edilen eş isterse her iki sebebe birlikte dayanabilir: dilekçede terk asıl, evlilik birliğinin sarsılması ikinci sebep olarak ileri sürülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada da dava hem terk hem evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayanıyordu ve mahkemeler iki sebebi birlikte ele aldı (2. HD, E. 2024/1229, K. 2024/8468, T. 07.11.2024). Terk şartlarından biri eksik kalırsa mahkeme ikinci sebebi ayrıca değerlendirir.

Bir uyarı daha: eve dön çağrısı yapmak, ihtardan önceki olayların hoşgörüyle karşılandığı biçiminde yorumlanabilir. Aynı dosyada ilk derece mahkemesi, erkeğin eve dön ihtarı göndermesinin ihtardan önce yaşanan olayları affettiği anlamına geldiği sonucuna varmıştı ve Daire hukuk kurallarının uygulanmasında isabetsizlik görmedi. İhtar öncesi olayları kusur olarak ileri sürmek isteyen taraf bu riski göz önünde tutmalıdır.

Terk sebebi reddedilen veya eksik kalan davadan sonra da yol kapanmaz. Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan dava reddedilir ve ret kararı kesinleştikten sonra bir yıl geçerse ve ortak hayat kurulmamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (m.166/4, 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiş hâliyle).

Terk Nedeniyle Boşanmada Kusur, Tazminat ve Nafaka

Ortak konutu haklı sebep olmadan terk eden eş, boşanmada kusurlu kabul edilir. Kusurun ağırlığı diğer olaylarla birlikte değerlendirilir; örneğin terk edilen eşin de kusurlu davranışları varsa kusur oranı değişebilir. Kusur belirlemesi dosyadaki delillere göre yapılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin bozduğu dosyada yerel mahkeme, davalının eşini terk ettiğini ve terkte haklılığını ispatlayamadığını belirterek davayı kabul etmişti; Daire ise davacının kısıtlı olması nedeniyle ihtar ehliyetini araştırmak gerektiğini belirtti. Kabul edilen bir terk davasının bile ihtar tarihindeki ehliyet gibi dava şartlarına bağlı olduğunu bu karar gösterir.

Kusura bağlı mali sonuçlar şöyledir:

• Maddi tazminat (m.174/1). Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten isteyebilir.
• Manevi tazminat (m.174/2). Boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu eşten isteyebilir.
• Yoksulluk nafakası (m.175). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla isteyebilir. Terk eden eşin kusuru daha ağır sayılırsa nafaka alamaz.
• Geçici önlemler (m.169). Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakımına ilişkin önlemleri re'sen alır.

Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğradığından (m.178) bu talepler dava sırasında ileri sürülmelidir. Miktarlar ve hesap yöntemi için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz. Mal rejiminin tasfiyesi boşanma davasından ayrı işler; ayrıntılar boşanmada mal paylaşımı yazısındadır. Aldatma gibi farklı bir sebebe dayanan davalar için zina nedeniyle boşanma yazısı ayrı kurallar içerir.

Terk Nedeniyle Boşanma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Terk nedeniyle boşanma davası kaç ayda açılır?

Ayrılığın en az altı ay sürmesi ve ihtardan sonra iki ay geçmesi gerekir. İhtar istemi ayrılığın dördüncü ayı bitmeden yapılamaz. İhtar en erken dördüncü ayın sonunda tebliğ edilirse iki aylık bekleme altıncı ayın sonunda dolar ve dava o tarihte açılabilir. Daha geç çekilen ihtar davayı aynı ölçüde öteler.

Noter ihtarı terk için geçerli mi?

Evet. Türk Medeni Kanunu m.164, ihtarın hâkim veya noter tarafından yapılabileceğini söyler. Noter ihtarı 2011 tarihli 6217 sayılı Kanunla maddeye eklenmiştir. Önemli olan ihtarın karşı tarafa tebliğ edilmesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin onadığı bir dosyada tebligat bila tebliğ iade edildiği için ihtarın eşin eline ulaşmadığı ve m.164 şartlarının oluşmadığı kabul edilmişti.

Terk ihtarında eşe kaç gün verilir?

Kanun, terk eden eşe ortak konuta dönmesi için iki ay süre verilmesini ister. İhtar bu süreyi ve dönmemenin sonuçlarını açıkça yazmalıdır. İki ay dolmadan boşanma davası açılamaz.

Evi terk eden kadın nafaka alabilir mi?

Tek bir cevap yoktur. Ayrılık haklı bir sebebe dayanıyorsa, örneğin kişilik, ekonomik güvenlik veya aile huzuru ciddi biçimde tehlikedeyse, TMK m.197 uyarınca parasal katkı ve konut önlemleri istenebilir. Haklı sebebi olmadan terk eden eş boşanmada kusurlu sayılır. Yoksulluk nafakası için kusurun diğer eşten ağır olmaması gerekir (m.175). Sonuç dosyadaki kusur dağılımına göre belirlenir.

Terk eden eş boşanma davası açabilir mi?

Terk sebebine dayalı dava yalnızca terk edilen eşe aittir. Terk eden eş m.164 uyarınca dava açamaz. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanabilir, ancak kusuru daha ağırsa karşı taraf davaya itiraz edebilir (m.166/2).

Terk ihtarı çekildikten sonra eş eve dönerse ne olur?

Eş iki ay içinde ortak konuta dönerse ihtar sonuç vermiş olur ve m.164'e dayalı dava şartı oluşmaz. Eşin dönüşünün samimi olup olmadığı ve sonrasında yaşananlar ise dosyaya göre değerlendirilir. Evlilik birliği başka nedenlerle sarsılmışsa şiddetli geçimsizlik davası ayrıca açılabilir.

Eşin adresi bilinmiyorsa ihtar nasıl yapılır?

Kanun, ihtarın gerektiğinde ilan yoluyla yapılabileceğini düzenler. Bunun için eşin adresinin araştırılmasına rağmen bulunamadığını gösteren belgeler önemlidir.