Aday sürücü belgesi iptali, iki yıllık adaylık süresinde belgenin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal yapılması, 75 ceza puanının aşılması, araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanılması ya da dönüşlerde ilk geçiş hakkı, yaya geçidi veya emniyet kemeri ve kask kurallarından birinin üç kez ihlal edilmesi hâlinde uygulanır (KTK ek m.17). Bu sebepler 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanunla doğrudan kanun metnine yazıldı. Aday ehliyet iptal olursa kişi kursa yeniden başlar ve psiko-teknik ile psikiyatri raporu alır. İptale itiraz, 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılarak yapılır.
Aşağıda adaylık süresini, her iptal sebebini örnekleriyle, 7590 sayılı Kanundan önceki düzenlemeyle farkı, iptalden sonra yeniden belge alma şartlarını ve idare mahkemesindeki dava sürecini anlatıyoruz. Diğer trafik ihlallerinin 2026 tutarları için trafik cezaları sayfasına bakılabilir.
Aday Sürücü Kimdir, Adaylık Kaç Yıl Sürer?
Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) ek 17. maddesine göre iki grup aday sürücü sayılır. Birincisi ilk defa sürücü belgesi alanlardır. İkincisi, belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlardır. Her iki grupta adaylık, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl sürer.
İkinci grup uygulamada gözden kaçar. Örneğin bir yıl içinde üçüncü kez 100 ceza puanını doldurduğu için ya da beş yıl içinde ikinci kez makas atarak belgesi iptal edilen deneyimli bir sürücü, yeni belgesini aldığı günden itibaren yeniden iki yıl aday sürücü sayılır. Adaylık süresinin başlangıcı belgenin düzenlendiği tarih olduğundan, iptal tutanağındaki ihlal tarihinin bu iki yıllık sürenin içinde kalıp kalmadığı her dosyada ilk kontrol edilecek noktadır.
Aday Sürücü Belgesi Hangi Durumlarda İptal Edilir?
Ek 17. madde, adaylık süresi içinde aşağıdaki dört hâlden birinin gerçekleşmesini iptal için yeterli sayar. İptal işlemini KTK m.6'da sayılan trafik görevlileri, yani trafik polisi ve jandarma yapar:
| Bent | İptal sebebi | Kısa açıklama |
|---|---|---|
| a | Belgenin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal | Alkol, makas, yol kesme, drift, yüksek hız, tekrarlanan kırmızı ışık gibi geri alma yaptırımı olan her ihlal |
| b | 75 ceza puanının aşılması | Adaylık süresindeki ihlallerin puanları toplanır |
| c | Araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanılması | Hususi otomobil için genel sınır olan 0,50 promil aday sürücüye uygulanmaz |
| ç | KTK m.53/2, 74 veya 78'den birinin üç kez ihlal edilmesi | Dönüşlerde ilk geçiş hakkı, yayaya yol verme, kemer, kask ve diğer koruyucu sistemler |
Uyuşmazlık Mahkemesinin incelediği bir dosyada, alkollü araç kullanan aday sürücü hakkında para cezası tutanağıyla aynı tarihte ayrı bir "Aday Sürücünün Belgesinin İptaline Dair Tutanak" düzenlendiği görülmektedir. İptal, para cezasından ayrı bir işlem olarak kurulur ve kendi dava yoluna tabidir.
Geri Alma Gerektiren Bir İhlal
Bu bentte belirleyici olan, yapılan ihlal için kanunda belge geri alma yaptırımı bulunmasıdır. Aday olmayan sürücü için geçici bir yaptırım olan geri alma, aday sürücü açısından belgenin tamamen iptaline dönüşür. 2026 tutarlarıyla başlıca örnekler:
| İhlal | Dayanak | Aday olmayan sürücüde geri alma |
|---|---|---|
| Hususi otomobili 0,50 promilin üzerinde alkollü kullanmak | KTK m.48/5 | 6 ay (25.000 TL) |
| Alkol veya uyuşturucu ölçümü yaptırmamak | KTK m.48/9 | 5 yıl (150.000 TL) |
| Ardı ardına şerit değiştirmek (makas atmak) | KTK m.46/2-g | 60 gün (90.000 TL) |
| Aracı keyfi olarak durdurup yolu kesmek | KTK m.46/2-n | 60 gün (90.000 TL) |
| Yerleşim yeri içinde hız sınırını 46 km/s ve daha fazla aşmak | KTK m.51 | 30, 60 veya 90 gün (20.000 TL'den başlar) |
| Son bir yıl içinde üçüncü kez kırmızı ışıkta geçmek | KTK m.47/1-b | 30 gün |
| Son bir yıl içinde üçüncü kez seyir hâlinde telefonu ele alarak kullanmak | KTK m.73 | 30 gün |
| Denetimde dur ikazına uymayıp kaçmak | KTK m.47/4 | 60 gün (200.000 TL) |
| Ölümlü veya yaralanmalı kazada izinsiz olay yerinden ayrılmak | KTK m.81 | 2 yıl (46.000 TL) |
Bu ihlallerin para cezası ve geri alma tutanağına karşı başvuru yolları ehliyete el konulmasına itiraz yazısında, makas atmanın unsurları ise makas atma cezası yazısında anlatılmıştır.
Aday Sürücü Ceza Puanı Sınırı Kaç?
Kanun "75 ceza puanının aşılması" ifadesini kullanır. Toplam puanın 75'e ulaşması değil, 75'i geçmesi gerekir. Puanlar iki yıllık adaylık süresinde yapılan ihlaller üzerinden toplanır. Aday olmayan sürücüler için geçerli olan bir yıl içinde 100 puan dolduranın belgesinin geri alınması kuralı (KTK m.118) ise aday sürücüye de uygulanır; ancak 75 puan sınırı daha önce dolduğu için uygulamada önce ek 17 devreye girer.
Örneğin aday sürücü adaylığının ilk yılında sola dönüş kuralına uymamaktan 20, kavşakta geçiş hakkı vermemekten 20, trafik levhasına uymamaktan 20 ve emniyet kemeri takmamaktan 15 puan almışsa toplamı 75'tir; bu noktada iptal sebebi henüz oluşmamıştır. İkinci yılda kamunun huzurunu bozacak şekilde yüksek sesle müzik dinlemekten alacağı 10 puan toplamı 85'e çıkarır ve belge iptal edilir. Puan cezaya bağlı bir kayıttır; itiraz kabul edilip ceza kaldırılırsa puan da düşer. Bu yüzden 75 puana yaklaşan aday sürücü için her tutanağa trafik cezasına itiraz yolunun ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.
Aday Sürücü Alkol Sınırı 0,20 Promil
Ek 17'nin (c) bendi, aday sürücüye araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promil sınırı uygular. Genel kural ise farklıdır: KTK m.48/5 hususi otomobil sürücüsü için 0,50 promili, diğer araçlar için 0,21 promili alt sınır kabul eder. İki hükmün birlikte sonucu, hususi otomobil kullanan aday sürücü için şöyledir:
| Ölçülen değer | Aday sürücü için sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| 0,20 promil ve altı | Ek 17 kapsamında iptal sebebi yok | KTK ek m.17/c |
| 0,20 promilin üzeri, 0,50 promile kadar | Aday belge iptal edilir; m.48/5'teki para cezası bu aralıkta hususi otomobil sürücüsüne uygulanmaz | KTK ek m.17/c, m.48/5 |
| 0,50 promilin üzeri | Aday belge iptal edilir; ayrıca 25.000 TL para cezası ve 6 ay geri alma | KTK ek m.17/a-c, m.48/5 |
| 1,00 promilin üzeri | Yukarıdakilere ek olarak TCK m.179/3 uyarınca ceza soruşturması | KTK m.48/6 |
Motosiklet, kamyonet veya ticari araç kullanan aday sürücüde 0,20 promilin üzeri hem m.48/5'teki para cezasını hem iptali doğurur. Alkol ölçümünü reddetmek de ayrı bir geri alma sebebidir ve (a) bendi üzerinden iptale yol açar. Alkolün idari ve cezai sonuçları alkollü araç kullanma cezası, 1,00 promilin üzerindeki soruşturma ise trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu yazısında ele alınmıştır.
Üç Kez İhlal Edilince İptal Sebebi Olan Kurallar
(ç) bendi üç kuralı sayar. Bunların her biri tek başına küçük bir para cezası gerektirir; aday sürücü için önemi, tekrarlandığında belgeyi iptal ettirmesidir:
| Kural | Kapsam | 2026 cezası |
|---|---|---|
| KTK m.53/2 | Sağa ve sola dönüşlerde geçitteki yayalara, bisiklet yolundaki bisiklet ve elektrikli skuter kullananlara, sola dönüşte sağdan ve karşıdan gelen trafiğe ilk geçiş hakkını vermemek | 1.246 TL, 20 ceza puanı |
| KTK m.74 | Işıklı işaret veya görevli bulunmayan kavşak girişlerinde ve yaya ya da okul geçitlerinde yavaşlamamak, yayaya durarak yol vermemek | 5.662 TL, 20 ceza puanı |
| KTK m.78 | Emniyet kemeri, kask ve koruma gözlüğü, çocuk bağlama sistemi gibi koruyucu sistemleri kullanmamak veya usulüne uygun kullanmamak | Kemer ve kaskta 2.500 TL, 15 ceza puanı; 15 yaşından küçük çocuğun koruyucu sistem kullanmasını sağlamamakta 5.000 TL |
Metin "herhangi birinin üç kez ihlal edilmesi" ifadesini kullanır. Bu ifade aynı kuralın üç kez çiğnenmesini arar şekilde okunmaya elverişlidir; örneğin iki kemer ve bir yaya geçidi ihlalinin bu bent kapsamında toplanıp toplanamayacağı davada tartışılabilecek bir konudur. Kemer ihlalinde aday olmayan sürücünün belgesi bir yılda dördüncü ihlalde 30 gün geri alınırken (KTK m.78), aday sürücünün belgesi üçüncü ihlalde iptal edilir.
7590 Sayılı Kanunla Ne Değişti?
Ek 17. madde 2013'te 6495 sayılı Kanunla KTK'ya eklenmişti. Eski metin, ilk defa belge alanların "en az bir yıl" süreyle aday sürücü sayılacağını söylüyor; adaylık süresini, iptal şartlarını ve yeniden belge alma şartlarını yönetmeliğe bırakıyordu. Belgeyi görevliler, yönetmelikteki şartlar oluştuğunda iptal ediyordu.
Anayasa Mahkemesi, Mardin 1. İdare Mahkemesinin başvurusu üzerine bu fıkradaki "sürücü belgelerinin iptal edilme" ibaresini oy birliğiyle iptal etti (E.2025/28, K.2025/139, 17.06.2025; Resmî Gazete 02.12.2025, sayı 33095). Gerekçeye göre belgenin iptali, araç kullanma imkânını ortadan kaldırarak özel hayata saygı hakkını sınırlıyordu; hangi hâllerde iptal edileceğine dair temel çerçeve kanunda çizilmeden konunun tümüyle idareye bırakılması kanunilik şartını karşılamıyordu (Anayasa m.13 ve 20). Mahkeme, doğacak boşluk nedeniyle iptalin kararın yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti.
Yasa koyucu bu süre dolmadan, 24 Temmuz 2026'da kabul edilip 31 Temmuz 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanunun 5. maddesiyle ek 17'yi baştan yazdı. Madde yayım tarihinde yürürlüğe girdi (7590 sayılı Kanun m.31/f). Farklar şöyle özetlenebilir:
| Konu | 7590 öncesi | 7590 sonrası |
|---|---|---|
| Adaylık süresi | Kanunda "en az bir yıl", ayrıntısı yönetmelikte | Kanunda iki yıl |
| Kimler aday sayılır | Kanunda ilk defa belge alanlar, ayrıntısı yönetmelikte | İlk defa belge alanlar ve iptal sonrası yeniden belge alanlar |
| İptal sebepleri | Yönetmelikte | Kanunda dört bent hâlinde |
| Yeniden belge şartları | Yönetmelikte | Kanunda; psiko-teknik ve psikiyatri muayenesi dâhil |
| İptali yapan | KTK m.6'daki görevliler | KTK m.6'daki görevliler |
Aday Sürücü Ehliyet İptali Kalktı mı?
Anayasa Mahkemesi kararından sonra yayılan "aday sürücü belgeleri artık iptal edilemeyecek" haberleri bu soruyu doğurdu. Kararın konusu eski metindi ve iptal hükmü yürürlüğe girmeden madde yeniden düzenlendi. Bugün iptal yetkisi, sebepleri kanunda sayılmış biçimde devam etmektedir.
Eski Tarihli İhlaller Hangi Kurala Tabi?
7590 sayılı Kanunda ek 17 için bir geçiş hükmü bulunmaz. Anayasa Mahkemesinin iptal kararları geriye yürümediğinden (Anayasa m.153), eski metne göre kesinleşmiş iptaller kendiliğinden ortadan kalkmaz. Kabahatler Kanunu m.5, TCK'nın zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatlerde de uygulanacağını söyler; aday belgenin iptalinin bu anlamda bir kabahat yaptırımı sayılıp sayılmayacağı ise tartışmalıdır. 31 Temmuz 2026'dan önce yapılan bir ihlale dayanılarak bu tarihten sonra iptal işlemi kurulmuşsa hangi metnin uygulandığı, davada mutlaka incelenmesi gereken bir noktadır.
Aday Sürücü Belgesi İptal Olursa Ne Olur?
İptal, geri almadan farklı olarak süreli değildir; belge hükümsüz kalır ve süre dolunca iade edilmez. İptal edilmiş belgeyle motorlu araç kullanan kişiye 200.000 TL idari para cezası verilir; aracı kullanmasına izin veren işletene de plaka üzerinden 40.000 TL ceza kesilir (KTK m.36/3-c). Bu durumun ayrıntıları ehliyetsiz araç kullanma cezası yazısındadır.
Yeniden belge almak için kişi sürücü kursuna devam edip sınavlarda başarılı olmalı ve motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almalıdır. Kursa başlayabilmek için şu şartların birlikte bulunması zorunludur:
- Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunda sürücülüğe engel hâl bulunmadığını gösteren belgenin kursa verilmesi.
- KTK kapsamında verilmiş idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması; yalnız iptale yol açan ceza değil, ödenmemiş bütün trafik cezaları bu kapsamdadır.
- Varsa iptal işleminden sonraki bekleme süresinin veya geçici geri alma işlemlerinden doğan geri alma süresinin dolmuş olması.
Son şartın etkisi iptal sebebine göre değişir. 0,60 promil alkolle yakalanan aday sürücünün belgesi iptal edilir; aynı ihlal m.48/5 uyarınca 6 ay geri almayı gerektirdiğinden kursa başlamak için bu sürenin geçmesi beklenir. Yalnız 75 puanı aştığı için belgesi iptal edilen kişide ise ayrı bir geri alma süresi bulunmayabilir. Yeni belge alındığında adaylık iki yıl için yeniden başlar.
Aday Sürücü Belgesi İptaline İtiraz ve İdare Mahkemesi
Aday belgenin iptaline karşı yol, sulh ceza hâkimliğine itiraz değil, idare mahkemesinde iptal davasıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi, 1,40 promil alkollü araç kullandığı tespit edilen aday sürücü hakkında verilen para cezası ve aday belgenin iptaline karşı açılan davada idari yargının görevli olduğuna oy birliğiyle ve kesin olarak karar vermiştir (E.2025/605, K.2025/689, 24.11.2025). Gerekçeye göre aday belgenin iptali, Kabahatler Kanunu m.19'da saklı tutulan süreli ehliyet geri alma yaptırımlarından değildir. Aynı işlem kapsamında verilen idari para cezasına ilişkin iddialar da Kabahatler Kanunu m.27/8 gereği iptal davasıyla birlikte idare mahkemesinde incelenir.
Karar 7590 öncesi metne ilişkindir; ancak yeni ek 17 de iptali süreli bir geri alma olarak değil, görevlilerin yaptığı bir iptal işlemi olarak düzenlediğinden gerekçenin yeni dönemde de geçerli olması beklenir. Aynı dosyada sürücü önce idare mahkemesine, sonra sulh ceza hâkimliğine gitmiş, iki merci de görevsizlik kararı vermişti; doğru yerin baştan seçilmesi aylar kazandırır.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | İdare mahkemesi; aynı işlemdeki para cezası da bu davada incelenir | Kabahatler K. m.27/8; Uyuşmazlık M. E.2025/605 |
| Dava açma süresi | Yazılı bildirimden itibaren 60 gün | İYUK m.7 |
| Davanın etkisi | Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz | İYUK m.27/1 |
| Yürütmenin durdurulması | Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılığın birlikte bulunması | İYUK m.27/2 |
| Görevsiz yere başvuru | Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen 30 gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir | İYUK m.9 |
Tutanak olay yerinde sürücüye imzalatılarak verilmişse bildirim o gün yapılmış olur ve 60 günlük süre bu tarihe göre hesaplanır. Dava dilekçesinde iptal tutanağı ile aynı olaya dayanan para cezası tutanağının seri ve sıra numaraları birlikte yazılmalı ve ikisinin birden kaldırılması istenmelidir. Sulh ceza hâkimliğine giden geri alma itirazlarıyla bu davanın süre ve usul farkları, yukarıda bağlantısı verilen ehliyete el konulmasına itiraz yazısındaki tabloda karşılaştırılmıştır.
Davada İleri Sürülebilecek Hukuka Aykırılıklar
- Adaylık süresi. İhlal tarihinin, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıllık sürenin içinde olup olmadığı.
- Puan hesabı. Toplama katılan cezalardan kaldırılan veya itirazı süren olup olmadığı, toplamın 75'i gerçekten aşıp aşmadığı.
- Alkol ölçümü. Ölçüm tutanağının ve cihaz kayıtlarının düzenliliği, ölçülen değerin 0,20 promili aşıp aşmadığı.
- Üç kez ihlal. Üç ihlalin aynı kurala ilişkin olup olmadığı ve her birinin adaylık süresinde yapılıp yapılmadığı.
- Dayanak ihlal. (a) bendine dayanan iptalde, esas ihlalin gerçekten geri alma gerektirip gerektirmediği; örneğin kırmızı ışıkta ihlal sayısının veya hız aşım miktarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı. Dayanak tutanak sulh ceza hâkimliğinde kaldırılırsa bu durum iptal davasında ileri sürülmelidir.
- Zaman bakımından uygulama. İhlal 31 Temmuz 2026'dan önceyse işlemin hangi metne dayandığı.
Aday Sürücü Belgesi İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular
Aday sürücü belgesi hangi durumlarda iptal edilir?
Adaylık süresinde dört sebepten biri gerçekleşirse belge iptal edilir. Bunlar geçici geri almayı gerektiren bir ihlal, 75 ceza puanının aşılması, araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanma ve KTK m.53/2, 74 veya 78'den birinin üç kez ihlal edilmesidir (KTK ek m.17).
Aday sürücü ceza puanı kaç olursa ehliyet iptal olur?
Sınır 75 puandır ve kanun bu puanın aşılmasını arar; tam 75 puanda iptal sebebi oluşmaz, 75'i geçen ilk ihlalde oluşur. Hesap, iki yıllık adaylık süresinde yapılan ihlallerin puanlarıyla yapılır. Diğer sürücüler için geçerli olan bir yılda 100 puan kuralı ayrıca uygulanır.
Aday sürücü alkol sınırı kaç promil?
Aday sürücü için sınır, kullandığı aracın türüne bakılmaksızın 0,20 promildir. Bu sınırın üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilen aday sürücünün belgesi iptal edilir. Hususi otomobilde 0,50 promili aşan aday sürücüye ayrıca 25.000 TL para cezası verilir ve belge 6 ay geri alınır.
Aday sürücü ehliyet iptali kalktı mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesi eski ek 17. maddedeki iptal yetkisini, şartlar kanunda değil yönetmelikte düzenlendiği için iptal etmişti. İptal hükmü yürürlüğe girmeden önce 7590 sayılı Kanun maddeyi yeniden yazdı ve iptal sebeplerini kanuna koydu. Aday belgenin iptali 31 Temmuz 2026'dan beri yeni metne göre uygulanıyor.
Aday sürücü belgesi iptal olursa ne zaman yeniden ehliyet alınır?
Kişi sürücü kursuna yeniden başlar ve sınavları geçer. Kursa başlamak için psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinden olumlu belge, KTK kapsamındaki para cezalarının tamamının ödenmesi ve varsa geri alma süresinin dolması gerekir. Örneğin 6 ay geri almayı gerektiren alkol ihlalinde bu süre beklenir.
Aday sürücü belgesi iptaline itiraz nereye yapılır?
İptal işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır; süre yazılı bildirimden itibaren 60 gündür. Uyuşmazlık Mahkemesi, aynı işlemle verilen para cezasının da bu davada idare mahkemesince inceleneceğine karar vermiştir (E.2025/605, K.2025/689).
Aday sürücülük kaç yıl sürer?
Aday sürücülük, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl sürer. İlk kez belge alanların yanında, belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar da iki yıl aday sürücü sayılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.