Haricen Satılan Araç Kaza Yaparsa Kim Sorumlu? Noter Satışı, Ceza ve Tescil Davası

Haricen satılan araç, noterde değil de taraflar arasında yazılan bir sözleşme, senet ya da sözlü anlaşmayla el değiştiren araçtır. Karayolları Trafik Kanunu tescilli araçların her çeşit satış ve devrinin noterde yapılmasını şart koşar ve noter satışı yapılmayan araç satışlarını geçersiz sayar. Bu nedenle senetle satılan araç hukuken satıcının mülkiyetinde kalır; trafik cezaları, motorlu taşıtlar vergisi ve köprü-otoyol borçları sicildeki malike gelir. Araç kazaya karışırsa kayıt maliki işleten sıfatıyla dava edilir ve sorumluluktan ancak aracın fiilî hâkimiyetini alıcıya kesin olarak devrettiğini ispat ederse kurtulur. Taraflar ise birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir.

Bu yazıda noter zorunluluğunun dayanağı, geçersiz satışta satıcı ile alıcının karşılıklı iade talepleri, kazada işletenin nasıl belirlendiği, sigorta ve rücu riski, plakaya gelen cezalar, aracın adına geçirilmesi için açılabilecek dava ve haciz ya da tedbir kaydı bulunan aracın satışı ele alınıyor. Kazadaki genel tazminat kalemleri kapsam dışındadır.

Araç Satışı Neden Noterde Yapılmak Zorunda?

Kural Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 20. maddesinin (d) bendindedir. Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devri, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılır. Bentteki son cümle yaptırımı da koyar.

"Noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir."

Noterin satışı yapabilmesi için üç ön şart aranır: araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı ve vergi cezası borcu bulunmaması, trafik idari para cezası borcu bulunmaması ve araç üzerinde satışı ya da devri kısıtlayan bir tedbir veya kayıt olmaması. Noter satış ve devri trafik tescil kuruluşu ile vergi dairesine bildirir; bu bildirimle alıcı adına tescil gerçekleşmiş sayılır ve yeni malike bir ay geçerli geçici belge verilir. Satış ve devir tarihinden itibaren eski malikin motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyeti sona erer, yeni malikinki başlar.

Kanunun bugünkü metninde satış ve devir yetkisi yalnız noterlere verilmiştir; araç galeri aracılığıyla el değiştirse de devir noterde yapılır.

Konu	Noterde yapılan satış	Haricen (senetle) yapılan satış
Geçerlilik	Geçerli	Geçersiz (KTK m.20/d)
Mülkiyet ve sicil	Alıcıya geçer, tescil gerçekleşmiş sayılır	Satıcıda kalır
Motorlu taşıtlar vergisi	Satış tarihinden itibaren alıcıya	Sicildeki malike tahakkuk etmeye devam eder
Plakaya kesilen ceza tebligatı	Yeni malike	Sicildeki malike (KTK m.116)
Kazada ilk muhatap	Yeni malik	Kayıt maliki; kurtulması fiilî hâkimiyetin geçtiğini ispata bağlı
Taraflar arasındaki talepler	Sözleşmeden doğan haklar	Yalnız verilenin sebepsiz zenginleşmeyle iadesi

Senetle Yapılan Araç Satışı Geçerli mi?

Değildir. Halk arasında "senetle satış" denen işlem çoğu zaman adi yazılı bir sözleşmeyle ya da bedel için bono verilerek noter dışında yapılan satıştır. Sözleşmenin adı, tanık imzası, bedelin peşin veya taksitle ödenmesi ya da aracın teslim edilmiş olması sonucu değiştirmez; satış noterde yapılmadıkça kanunun öngördüğü şekle uyulmamıştır.

Yargıtay bu geçersizliğin mülkiyete etkisini açıkça belirtir. Bir otomotiv şirketiyle yapılan adi yazılı traktör satış sözleşmesine ilişkin kararında, "harici araç satış sözleşmesi geçersiz olduğundan mülkiyetin davacıya geçmeyeceği" gerekçesine yer vermiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/2745, K. 2026/2253, T. 16.04.2026). Aynı kararda, alıcının ödediği kaporanın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesine karar verilmesi gerekirken davanın tümden reddedilmesi bozma sebebi sayılmıştır.

Geçersizlik herkes için aynı sonucu doğurur. Satıcı aracın bedelini sözleşmeye dayanarak dava edemez; alıcı da aracın kendi adına devrini sözleşmeye dayanarak isteyemez. İki tarafın elindeki yol, verdiğinin iadesidir.

Satış Geçersizse Taraflar Neyi Geri İsteyebilir?

Türk Borçlar Kanunu'na göre haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür; bu yükümlülük özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan bir sebebe dayanması durumunda doğar (TBK m.77). Haricen satışta alıcı aracı, satıcı da bedeli geçersiz bir sebebe dayanarak almıştır.

Yargıtay iade talebinin sınırını da çizer. Aracını satıp teslim eden, bedeli alamayınca aracı iki buçuk yıl sonra geri alan satıcının kullanım bedeli, eskime ve yıpranma payı istediği davada ret kararını onamış; gerekçesinde "geçersiz sözleşme taraflarının sebepsiz zenginleşme kurallarına göre sadece verdiklerini geri isteyebileceğine" işaret etmiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/3706, K. 2024/1876, T. 10.06.2024).

Alıcı bakımından faiz konusu önemlidir. Yargıtay, harici araç satımında ödenen bedelin iadesi istenirken temerrüdün aracın iadesiyle oluşacağını belirtmiş ve "davacı araç kendisinde bulunduğu sürece, satış bedeline faiz isteyemeyecektir" demiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/6036, K. 2021/9848, T. 11.10.2021). Aynı kararda, aracın alıcıda olmasının davanın reddini değil yalnız faiz talebini etkilediği vurgulanmıştır.

Taraf	Geri isteyebileceği	Dikkat edilecek nokta
Alıcı	Ödediği satış bedeli, kapora, aracın borcu için yaptığı ödemeler	Ödemenin ispatı gerekir; araç elindeyken bedele faiz istenemez
Satıcı	Aracın kendisi	Kullanım bedeli ve yıpranma payı talebi reddedilen örnek karar var
Her iki taraf	İyiniyetli zenginleşenin yaptığı zorunlu ve yararlı giderler (TBK m.80)	Zamanaşımı öğrenmeden itibaren 2, her hâlde 10 yıl (TBK m.82)

Haricen Satılan Araç Kaza Yaparsa İşleten Kimdir?

Trafik kazasında tazminat sorumluluğu işletene aittir ve kusura bağlı değildir. KTK m.3 işleteni araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen ya da uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin hâllerinde kiracı, ariyet veya rehin alan kişi olarak tanımlar. Maddenin son cümlesi ise aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispat edilen kişiyi işleten sayar. İşletenin genel sorumluluğu ve araç sahibinin sürücüyle birlikte nasıl sorumlu olduğu başkasına ait araçla trafik kazası yazısında anlatılır.

Yargıtay işleteni belirlerken iki ölçüt kullanır. Şekli ölçütte sicilde malik görünen kişi, maddi ölçütte ise araç üzerinde fiilî hâkimiyeti olan, araçtan ekonomik yarar sağlayan ve masraflarına katlanan kişi esas alınır. Daire, maddi ölçünün kabul gören görüş olduğunu belirtmekle birlikte şu sınırı koyar: "Ancak bu konuda getirilecek delillerin üçüncü kişileri bağlayabilecek nitelikte ve güçte olması, özellikle zarara uğrayanların haklarını halele uğratacak bir sonuç yaratmaması şarttır." (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/2356, K. 2021/10910, T. 22.12.2021).

Kayıt maliki hangi durumda sorumlu kalır?

Uygulamada ispat yükü kayıt malikindedir ve haricen satış savunması çoğu dosyada sonuç vermez. Yargıtay, aracı kazadan önce harici sözleşmeyle satıp teslim ettiğini savunan şirketin işleten sıfatıyla sorumlu tutulmasını onamış; gerekçede noterde yapılmayan devrin geçersiz olduğunu ve haricen satışa ilişkin delillerin, geçerli trafik sigortası bulunmayan aracın kazasında ödeme yapıp rücu eden davacıya karşı ileri sürülebilecek nitelikte olmadığını belirtmiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/1605, K. 2024/2649, T. 11.03.2024). Başka bir dosyada kayıt malikinin sorumlu tutulmaması bozma sebebi sayılmıştır; çünkü malik "aracı sattığını noter kayıtları ile ispat edemediği gibi, işleten sıfatını devrettiğini de ispat edememiştir" (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/959, K. 2024/3239, T. 15.04.2024). Kaza tarihinden önce devri KTK m.20/d'deki biçimde yapmayan, kaza tarihinde kayden malik görünen kişinin sorumluluğu en yeni kararlarda da aynı yönde değerlendirilmiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/14223, K. 2025/15464, T. 18.11.2025).

Satıcıyı sorumluluktan kurtarabilecek deliller

Kurtuluş imkânsız değildir, ancak delilin güçlü olması gerekir. Yargıtay, aracın satışı için vekâlet verildiği ve sürücünün aracı haricen satın aldığı ileri sürülen bir dosyada mahkemenin şu hususları araştırmasını istemiştir (4. HD, E. 2021/2356, K. 2021/10910).

• Aracın teslim edildiğine dair teslim belgesi,
• vekâlet verilen kişilerin galericilik yapıp yapmadığı,
• devrin ticari defterlere işlenip işlenmediği,
• devirden sonraki idari para cezalarının kim tarafından ödendiği.

Aynı kararda aktarılan Hukuk Genel Kurulu içtihadına göre galericinin farazi işleten sayılması için araç üzerindeki eylemsel egemenliğin kesin biçimde ona geçmesi gerekir ve bu geçiş satış için verilmiş özel vekâletname ile aracın galeriye teslim edildiğine dair yazılı bir belgeyle ispatlanabilir (HGK, E. 2013/17-2197, K. 2015/1302, T. 06.05.2015). KTK m.104, alım satım, onarım veya bakım amacıyla kendisine bırakılan aracın verdiği zarardan teşebbüs sahibini işleten gibi sorumlu tutar ve bu durumda aracın işleteni ile trafik sigortacısının sorumlu olmadığını düzenler. Uzun süreli olarak tamirhaneye bırakılan ve resmî devir yapılmadan teslim edilen motosikletin kazasında Yargıtay, fiilî hâkimiyetin tamirhaneye kesin biçimde geçtiğini kabul ederek kayıt malikinin sorumluluğunun son bulduğuna karar vermiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2020/781, K. 2021/2591, T. 08.06.2021).

Kayıt maliki zarar görene ödeme yaparsa, aynı zarardan sorumlu olanlar arasındaki paylaştırmada kusurun ağırlığı gözetilir ve payından fazlasını ödeyen diğerlerine rücu eder (TBK m.62). Kazaya alıcı sebep olmuşsa ödenen tutar onun kusuruna düşen kısım için ondan istenebilir; ancak bu iç ilişki zarar görene karşı sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Trafik Sigortası ve Rücu Riski Kime Kalır?

Haricen satışta trafik sigortası poliçesi satıcı adına düzenlenmişse sigorta ettiren de satıcıdır. Sigortacı zarar görene ödeme yaptıktan sonra sürücünün alkollü veya ehliyetsiz olması gibi rücu hâllerinde ödediğini sigortalısından ister ve bu talep çoğu zaman kayıt malikine yönelir. Motosikletin elden ele haricen satıldığı gerekçesiyle davalının işleten sayılmadığı bir dosyada kapatılan 17. Hukuk Dairesinin bozma ilamında, KTK m.20/d'deki resmî satış yapılmaksızın "haricen satış ile işleten sıfatının devredildiğinin kabulünün mümkün olmadığı" belirtilmiş (17. HD, E. 2019/4940, K. 2020/2208, T. 26.02.2020), bozmaya uyularak alkollü sürücü nedeniyle sigortalıya rücu yolundaki karar da onanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/8206, K. 2024/2044, T. 26.02.2024). Aracını galeriye vekâletle bırakan, galericinin aracı noter devri yapmadan başkasına sattığı malikin sigortacının rücu takibine karşı açtığı menfi tespit davasının reddi de onanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/824, K. 2024/2933, T. 20.03.2024). Rücu davasına karşı yapılabilecek savunmalar sigorta şirketinin rücu hakkı yazısındadır.

Poliçe hiç yoksa zarar görene Güvence Hesabı öder ve ödediğini işletene rücu eder. Üzerinde tedbir bulunduğu için noterde devredilemeyen ve haricen satılan aracın kazasında Güvence Hesabının rücu talebi kayıt maliki şirkete karşı kabul edilmiş, karar düzeltilerek onanmıştır (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/792, K. 2024/3833, T. 25.04.2024). Sigortasız araçla kazanın diğer sonuçları sigortasız araçla trafik kazası yazısında ele alınır.

KTK m.94'e göre sigortalı aracı işletenin değişmesi hâlinde devreden kişi 15 gün içinde durumu sigortacıya bildirmekle yükümlüdür.

Plakaya Gelen Trafik Cezası, MTV ve HGS Borcu Kime Gelir?

Sürücüsü tespit edilemeyen araca tutanak tescil plakasına göre düzenlenir ve para cezası için tebligat trafik kaydında araç sahibi görünen kişiye yapılır (KTK m.116). Haricen satılan aracın elektronik denetim, park veya hız cezaları bu nedenle satıcının adresine gelir. 2026'da eklenen bir fıkra, ihlal tarihinde aracın kiralandığı kimlik bildirme kayıtlarından tespit edilirse cezanın kiracı adına düzenlenmesini öngörür; haricen alıcı için benzer bir hüküm yoktur.

Cezaya tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Noter satışında devrin ihlalden önce yapıldığını gösteren satış belgesi güçlü bir delildir; haricen satışta ise elde yalnız adi sözleşme, teslim tutanağı ve tanık bulunur ve itirazın sonucu bu delillerin hâkimliği ikna etmesine bağlıdır. Süre ve dilekçe ayrıntısı trafik cezasına itiraz yazısında anlatılır.

Motorlu taşıtlar vergisi bakımından KTK m.20/d, eski malikin mükellefiyetini noterdeki satış ve devir tarihine bağlar; noter satışı yapılmadıkça bu tarih oluşmaz ve vergi sicildeki malik adına tahakkuk etmeye devam eder. Aynı bent, araçtan dolayı vergi ve trafik idari para cezası borcu bulunan aracın noterde satışını da engeller. Haricen alıcının biriktirdiği cezalar ödenmeden aracın noterde devri yapılamaz.

Köprü ve otoyol borçlarında da aynı tablo vardır. Karayolları Genel Müdürlüğünün işlettiği yollardaki geçiş ücreti ve ceza ödenmeden araç satılamaz ve devredilemez; ayrıntı HGS ihlalli geçiş cezası yazısındadır.

Aracı Adına Geçirmek İçin Tescil Davası Açılabilir mi?

Haricen satın alınan araç için alıcının "aracın adıma tescili" talebiyle sonuç alması zordur. Satış geçersiz olduğundan mülkiyet alıcıya geçmez (3. HD, E. 2025/2745, K. 2026/2253) ve geçersiz sözleşme ifa davasına dayanak olamaz. Alıcının bu durumda başvurabileceği yol, ödediği bedelin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesini istemektir.

Mülkiyetin başka bir hukuki ilişkiye, örneğin inançlı işleme dayandığı dosyalarda ise Yargıtay farklı bir yol izlemiştir. Aracın güven ilişkisi nedeniyle başkası adına alındığı ileri sürülen bir davada kapatılan 13. Hukuk Dairesi, "trafik kaydının iptali ve trafiğe tescil işlemi idari işlem niteliğinde olup, Adli Yargı Mahkemelerince idareyi belli bir işlem yapmaya zorlayıcı şekilde karar verilmesinin mümkün olmadığı" gerekçesiyle tescil hükmünü bozmuştur. 3. Hukuk Dairesi ise daha sonra tescil isteminin mülkiyetin tespiti talebini de içerdiğini kabul etmiş; bozmaya uyan asliye hukuk mahkemesinin aracın davacıya ait olduğunun tespitine, tescil konusunda karar verilmesine yer olmadığına dair kararını da onamıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/4007, K. 2025/2179, T. 16.04.2025).

Talep	Dayanak	Görevli mahkeme
Ödenen bedelin veya aracın iadesi	TBK m.77 vd.; bedel iadesi terditli talep olarak 3. HD, E. 2024/4007 dosyasında	Asliye hukuk mahkemesi
Araç mülkiyetinin tespiti (inançlı işlem gibi hâller)	3. HD, E. 2024/4007, K. 2025/2179	Asliye hukuk mahkemesi
Galeriden alınan araçta tüketici uyuşmazlığı	6502 sayılı Kanun m.73/1	Tüketici mahkemesi; dava öncesi arabuluculuk şart (m.73/A)

Taşınmazlarda tapu iptal ve tescil davasıyla mahkeme kararı doğrudan tapuya işlenebilir; araçta durum farklıdır ve yukarıdaki kararlar bunu gösterir. Taşınmaz için izlenen yol tapu iptal ve tescil davası yazısında anlatılıyor. Uygulamada önce satıcının noter satışına çağrılması, satıcı yanaşmazsa iade talebinin değerlendirilmesi daha sonuç alıcı olur.

Haciz, Rehin veya Tedbir Kaydı Olan Araç Haricen Satılırsa Ne Olur?

Noter, araç üzerinde satış ve devri kısıtlayan bir tedbir veya kayıt varken satış yapamaz (KTK m.20/d). Bu tür araçlar çoğu zaman tam da bu nedenle haricen el değiştirir. Sonuç iki taraf için de ağırdır.

• Alıcı yönünden. Mülkiyet geçmediği için araç hukuken satıcının malvarlığında kalır; satıcının borcu nedeniyle konulan kayıt devam eder ve alıcı aracın adına devrini isteyemez. Elindeki talep, ödediği bedelin satıcıdan iadesidir.
• Satıcı yönünden. Kayıt maliki olarak kazadan doğan sorumluluk ve cezalar ona yönelmeye devam eder. Yukarıda anılan 4. HD, E. 2022/792 sayılı dosyada tedbir nedeniyle devrin verilemediği savunması malikin rücu sorumluluğunu kaldırmamıştır.
• Kazadan sonraki devir. Ölümlü veya yaralanmalı kazada Cumhuriyet savcılığı aracın devrini önlemek için trafik kaydına şerh düşülmesi talimatı verir; kaza anı ile şerh arasında kötü niyetle yapılan tesciller hükümsüz sayılır (KTK m.85/2).

Satan ve Alan Ne Yapmalı?

• Satışı ve devri aynı gün noterde yapın; bedelin tamamı ödenmeden aracı teslim etmeyin.
• Satıştan önce araca ait vergi, trafik cezası ve köprü-otoyol borcunu sorgulayın; bu borçlar noter satışını engeller.
• Satıcıysanız işletenin değiştiğini 15 gün içinde sigortacıya bildirin (KTK m.94).
• Haricen teslim yapılmışsa teslim tarihi, saati ve kilometreyi gösteren imzalı tutanak düzenleyin; sonraki cezaları kimin ödediğini gösteren dekontları saklayın.
• Alıcı noter satışına yanaşmıyorsa noter kanalıyla ihtar çekerek aracın iadesini veya devrin yapılmasını isteyin.

Haricen Satılan Araç Hakkında Sık Sorulan Sorular

Noter satışı yapılmayan araç kimin üzerinde görünür?

Trafik sicilinde hâlâ satıcının adına kayıtlı görünür. Noterde yapılmayan satış ve devir geçersiz olduğundan mülkiyet de satıcıda kalır; plakaya kesilen cezaların tebligatı ve motorlu taşıtlar vergisi de sicildeki malike yönelir.

Senetle satılan araç kaza yaparsa kim sorumlu olur?

Kural olarak kayıt maliki işleten sıfatıyla sürücüyle birlikte sorumlu tutulur. Malik, aracın fiilî hâkimiyetini kazadan önce alıcıya kesin olarak devrettiğini üçüncü kişileri bağlayacak güçte delillerle ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Yalnız adi satış sözleşmesi göstermek çoğu dosyada yeterli görülmemiştir.

Sattığım aracın cezası bana geldi, ne yapmalıyım?

Ceza tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Satış noterde ihlalden önce yapılmışsa noter satış belgesi sunulur. Satış haricen yapılmışsa teslim tutanağı, sözleşme ve tanık gibi delillerle itiraz edilir; sonuç bu delillerin gücüne bağlıdır.

Haricen satılan aracın parasını geri alabilir miyim?

Evet. Geçersiz satışta satıcı aracı, alıcı da ödediği bedeli sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak geri ister. Ödemenin ispatı gerekir ve araç alıcının elindeyken satış bedeline faiz istenemez. Talep, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde on yıl içinde ileri sürülmelidir.

Haricen aldığım aracı dava açarak adıma tescil ettirebilir miyim?

Geçersiz satış sözleşmesine dayanarak çoğu zaman mümkün değildir, çünkü mülkiyet alıcıya geçmez. Yargıtay, trafik kaydının iptali ve tescilinin idari işlem olduğunu, adli mahkemenin idareyi buna zorlayamayacağını belirtmiş; uygun dosyalarda mülkiyetin tespitine karar verilebileceğini kabul etmiştir.

Kazadan sonra aracı noterden satmak sorumluluğu kaldırır mı?

Kaldırmaz. Sorumluluk kaza tarihindeki işletene göre belirlenir. Ölümlü veya yaralanmalı kazada savcılık trafik kaydına şerh düşülmesini ister ve kaza ile şerh arasında kötü niyetle yapılan tesciller hükümsüz sayılır.

Haricen satılan aracın trafik sigortası kime aittir?

Poliçe satıcı adına düzenlenmişse sigorta ettiren satıcıdır ve sigortacı rücu hâllerinde ödediğini sigortalısından ister. Yargıtay, haricen satışla işleten sıfatının devredildiğinin kabul edilemeyeceğini belirterek kayıt malikine yönelik rücu talebini kabul eden kararları onamıştır.

Haczi olan araç haricen satılabilir mi?

Noter, araç üzerinde satış ve devri kısıtlayan kayıt varken satış yapamaz. Haricen satış ise geçersizdir; araç hukuken satıcının malvarlığında kalır ve alıcının elindeki talep çoğu zaman ödediği bedelin iadesidir.