URSA Avukatlık

İstiap Haddinin Aşılması

Trafik Kazası6 dk okumaEklenme:
Boş minibüs koltukları ile aracın taşıma sınırı olan istiap haddinin aşılmasının tanımı, rücu ve yolcu tazminatı sonuçları

İstiap haddinin aşılması, aracın güvenle taşıyabileceği en çok yük ağırlığının ya da yolcu sayısının geçilmesidir. Karayolları Trafik Kanunu bu sınıra "taşıma sınırı (kapasite)" der ve aşan sürücü ve işleten idari para cezası alır. Kazada ise iki ayrı sonuç doğar. Zarar gören tazminatını sigortacıdan yine alır, ancak aşım kazanın tek nedeniyse sigortacı ödediğini araç sahibinden geri isteyebilir. Aşım zarar gören yolcu için de önem taşır, çünkü Yargıtay böyle bir araçta yolculuk eden kişinin tazminatından indirim yapmaktadır. Aşağıda tanım, ceza ve kaza sonuçları Yargıtay kararlarıyla anlatılıyor.

İstiap Haddi Nedir?

Karayolları Trafik Kanunu m.3, taşıma sınırını (kapasite) "bir aracın güvenle taşıyabileceği en çok yük ağırlığı veya yolcu sayısı" olarak tanımlar. Günlük dilde buna istiap haddi denir. Yük taşıyan araçlarda sınır ağırlık olarak, yolcu taşıyan araçlarda kişi sayısı olarak gösterilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, bu sınırın ikincil mevzuat ve eki cetveller ile aracın trafik tescil belgesinde belirlendiğini, yolcu taşıma izni verilen araçlarda en çok kaç koltuk bulunacağının ve kaç yolcu taşınabileceğinin orada yazılı olduğunu belirtmiştir (E. 2023/6844, K. 2023/9617, T. 21.09.2023). Ağırlık sınırı kamyon ve kamyonette, kişi sınırı otomobil, minibüs, otobüs ve motosiklette ön plana çıkar. Azami yüklü ağırlığı aşan yük taşıma araçlarında takograf zorunluluğunun cezası KTK 31/1-b trafik cezası yazısında anlatılıyor.

İstiap haddinin yük araçlarında ağırlık, yolcu araçlarında kişi sayısı olarak gösterilen taşıma sınırı olduğunu anlatan dört kart

Yolcu sayısında sürücü de sayılır. Daire, azami yolcu kapasitesi sürücü dâhil 5 kişi olan araçta 6 kişi bulunmasını, sürücü dâhil 3 kişi kapasiteli araçta 4 kişi bulunmasını ve sürücü dâhil 2 kişi kapasiteli motosiklette 4 kişi yolculuk edilmesini kapasite aşımı saymıştır. Tutanaktaki kişi sayısı ile tescil belgesindeki koltuk sayısı karşılaştırılır.

İstiap Haddinin Aşılması Cezası Ne Kadar?

Karayolları Trafik Kanunu m.65, yönetmelikte belirlenen ölçülere aykırı olarak taşıma sınırı üstünde yolcu alınmasını ve azami yüklü ağırlığın aşılmasını yasaklar. 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirilen tutarlar şöyledir.

İhlalİdari para cezası
Taşıma sınırı üstünde yolcu alınması1.000 TL
Azami yüklü ağırlığın %10 fazlasına kadar aşılması10.000 TL
%15 fazlasına kadar20.000 TL
%20 fazlasına kadar30.000 TL
%25 fazlasına kadar40.000 TL
%25'in üzerinde60.000 TL

Ağırlık cezası işletene ve gönderene ayrı ayrı uygulanır. İşleten ile gönderen aynı kişiyse işletene tek ceza yazılır. Azami yüklü ağırlığın %20'den fazla aşılmasında fazla yük uygun hale getirilmeden araç yola devam edemez. Fazla yolcular ise bütün sorumluluk ve giderler işletene ait olmak üzere en yakın yerleşim biriminde indirilir. Ağırlık cezasının ayrıntıları, tartı toleransı ve itiraz için aşırı yük cezası yazısına, cezalara itirazın yolu için trafik cezasına itiraz yazısına bakılabilir.

İstiap Haddi Aşılan Araçla Kaza Olursa Zarar Gören Tazminat Alabilir mi?

Alabilir. Sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminat yükümlülüğünü kaldıran ya da azaltan haller zarar görene karşı ileri sürülemez (KTK m.95/1). Aşım nedeniyle sigortacının sigortalısıyla arasındaki ilişki değişse de yaralanan ya da ölenin yakınları zararlarını trafik sigortasından isteyebilir. Başvurunun nasıl yapıldığı trafik kazalarında sigorta şirketine başvuru yazısında anlatılıyor. Sigorta kapsamı ve limitler trafik sigortası genel şartları yazısındadır.

Sigorta Şirketi İstiap Haddi Aşımı Nedeniyle Rücu Edebilir mi?

Edebilir, ama koşullu olarak. Ödemeyi yapan sigortacı, tazminatın kaldırılmasını ya da azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95/2). Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları B.4 maddesinin (ç) bendi, tazminatı gerektiren olayın yolcu taşımaya ruhsatlı olmayan araçlarda yolcu taşınması ya da yetkili makamlarca tespit edilmiş istiap haddinden fazla yolcu veya yük taşınması yüzünden meydana gelmesini rücu nedenlerinden biri sayar.

İstiap haddi aşılan araçla kazada zarar görenin tazminatını sigortacıdan aldığını, sigortacının ise yalnız kaza münhasıran aşımdan kaynaklandıysa rücu edebileceğini gösteren akış şeması

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi ibareyi sıkı yorumlar. Aşım tek başına yetmez, kazanın münhasıran istiap haddinin aşılmasından kaynaklanması gerekir. Dairenin incelediği dosyalarda şu sonuçlara varılmıştır.

  • Virajı geç fark etme. Sigortalı otomobilde bir fazla yolcu vardı, yolcu kazada ölmüştü. Bilirkişi, kazanın ağırlığın artmasından değil virajın geç fark edilip frene geç basılması ve aracın savrulmasından kaynaklandığını bildirdi. Daire rücunun reddini onadı (E. 2022/2077, K. 2024/5641, T. 04.06.2024).
  • Lastik patlaması. Sigortacı araçta 10 kişi bulunduğunu ileri sürmüştü. Trafik ihtisas raporuna göre teknik arıza kazanın sonucunda %80 etkiliydi. Rücu istemi reddedilmiş, ret Daire tarafından onanmıştır (E. 2021/24246, K. 2024/3416, T. 17.04.2024).
  • Aşım teknik verilerle gösterilememesi. Daire daha önce, taşınan yolcu sayısı, yolcuların yaş ve ağırlıkları ve araç kapasitesi gözetilerek İTÜ ya da Karayolları Genel Müdürlüğü Fen Heyetinden seçilecek bilirkişi heyetinden rapor alınmasını istemişti. Bilirkişi heyeti istiap haddinin aşılmadığını tespit etti ve ret onandı (E. 2021/22162, K. 2022/1150, T. 31.01.2022).
  • Ruhsattaki koltuk sayısı. Fazla yolcu taşıma iddiasında ruhsattaki koltuk sayısına ve araçtaki kişilerin yaşlarına bakılması gerektiği, ayrıca Adli Tıp Trafik İhtisas Dairesinden rapor alınması gerektiği belirtilmiş, sonraki raporda kazanın münhasıran istiap haddinin aşılmasından kaynaklanmadığı saptanınca ret onanmıştır (E. 2022/1482, K. 2022/8662, T. 13.06.2022; vekâlet ücreti düzeltilerek).

Rücu talebi gelen araç sahibinin ne yapacağı ve diğer rücu hâlleri sigorta şirketinin rücu hakkı yazısında, kavramın genel çerçevesi rücu nedir yazısında anlatılıyor. Alkol ve ehliyetsizlik gibi hâllerde farklı ölçüt uygulanır.

İstiap Haddi Aşılan Araçtaki Yolcunun Tazminatı İndirilir mi?

İndirilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bunu müterafik kusur olarak değerlendirir. Türk Borçlar Kanunu m.52'ye göre zarar gören, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir. Daire, bu savunma bir def'i olmadığı için ileri sürülmese de resen dikkate alınabileceğini belirtmiştir. Kapasitesi aşılan araçta yolculuk eden yolcu için Dairenin yerleşik uygulaması %20 indirimdir.

  • Araç kapasitesi sürücü dâhil 5 kişi, araçta 6 kişi vardı. Tek taraflı kazada sürücü direksiyon hâkimiyetini kaybetmişti. Daire %20 müterafik kusur indirimi yapılmadığı için karar bozmuştur. Karara karşı oy yazılmıştır (E. 2023/6844, K. 2023/9617).
  • Araç kapasitesi sürücü dâhil 15 kişi, araçta 26 kişi vardı. Daire aynı oranda indirim yapılması gerektiğini belirterek bozmuş, karşı oyda istiap haddinin kazaya etkisinin araştırılması gerektiği savunulmuştur (E. 2024/3754, K. 2024/5168, T. 23.05.2024).
  • Araç kapasitesi sürücü dâhil 3 kişi, araçta 4 kişi vardı ve yolcu emniyet kemeri takmamıştı. Daire iki nedenle %20 indirim yapılmasını istemiş, karar oybirliğiyle bozulmuştur (E. 2022/12291, K. 2024/10331, T. 04.11.2024).
  • Sürücü dâhil 2 kişi kapasiteli motosiklette 3 yaşındaki çocukla birlikte 4 kişi vardı. Daire oy çokluğuyla aynı indirimi yapılması gerektiğini söylemiş, karşı oyda kazada motosikletin kazanın oluşunda kusuru bulunmadığından indirim yapılmaması gerektiği belirtilmiştir (E. 2023/13031, K. 2024/2275, T. 29.02.2024).

Bu indirim yalnız araçtaki yolcuyu ilgilendirir. Yaralanma ya da ölümle ilgili hesabın diğer kalemleri ve indirimin hesaba yansıması müterafik kusur yazısında, tutarın hesabı trafik kazası tazminat hesaplama yazısında yer alıyor. Kendi aracının hasarı için kaskonun istiap haddi aşımında ne yaptığı kasko neyi ödemez yazısında anlatılıyor.

İstiap Haddinin Aşılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

İstiap haddi nedir?

Aracın güvenle taşıyabileceği en çok yük ağırlığı ya da yolcu sayısıdır. Kanundaki karşılığı taşıma sınırı (kapasite) terimidir (KTK m.3). Aracın tescil belgesinde yazılı değerlere göre belirlenir.

İstiap haddi aşılırsa ne kadar ceza gelir?

Taşıma sınırı üstünde yolcu alınmasında 1.000 TL, azami yüklü ağırlığın aşılmasında aşım oranına göre 10.000 TL ile 60.000 TL arasında idari para cezası uygulanır (KTK m.65, 7574 sayılı Kanunla değişik tutarlar).

İstiap haddi aşılan araçla kaza yapınca sigorta ödemez mi?

Öder. Aşım zarar görene karşı ileri sürülemez. Sigortacı ödemeyi yaptıktan sonra, kazanın münhasıran istiap haddinin aşılmasından kaynaklandığını ispatlarsa araç sahibine rücu edebilir.

Fazla yolcu veya yük kazanın tek nedeni değilse rücu edilebilir mi?

Edilemez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, kazanın münhasıran istiap haddinin aşılmasından kaynaklanmasını arar. Virajın geç fark edilmesi ya da lastik patlaması gibi başka etkenler varsa rücu istemi reddedilir.

İstiap haddi aşılan araçtaki yolcunun tazminatı düşer mi?

Düşebilir. Daire kapasitesi aşılan araçta yolculuk edene yerleşik uygulamasına göre %20 müterafik kusur indirimi yapılmasını istemektedir. Karar oy birliğiyle verilmiş olmayabilir; bazı dosyalarda karşı oy yazılmıştır.

İstiap haddi aşımı nasıl ispat edilir?

Kaza tutanağındaki kişi sayısı tescil belgesindeki koltuk sayısıyla karşılaştırılır. Rücu davasında Daire, taşınan kişilerin yaşlarının ve ağırlıklarının araştırılmasını ve ilgili alandan bilirkişi heyeti raporu alınmasını istemektedir.

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler