Yabancı Öğrenci İkamet İzni, Çalışma Hakkı ve İptal

Yabancı öğrenciye ikamet izni, Türkiye'de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek kişilere 6458 sayılı Kanunun 38. maddesine göre verilir; başvuru konsolosluğa ya da m.22 uyarınca valiliğe yapılır. Örgün programa kayıtlı öğrenci çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencilerinde bu hak ilk yıldan sonra başlar, lisansüstü öğrencilere bu sınırlama uygulanmaz (6735 sayılı Kanun m.19). İzin, öğrenimin sürdürülemeyeceğine dair kanıt çıkarsa, amaç dışı kullanılırsa veya geçerli sınır dışı kararı bulunursa iptal edilir (m.40). İptale karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Öğrenci İkamet İzni Kimlere ve Hangi Şartlarla Verilir?

Kanunun 38. maddesi öğrenci ikamet izninin kapsamını çizer. Yükseköğretimde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara izin verilir. Bakımı ve masrafları gerçek ya da tüzel bir kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta dereceli öğrenciler de velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle, öğrenimleri süresince birer yıllık sürelerle izin alabilir ve bu izin uzatılabilir. Kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla gelerek öğrenim görecek yabancılara da öğrenim süresince izin verilebilir (m.38/5).

Aile bakımından önemli bir sınır vardır. Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne babasına ve diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda hiçbir hak sağlamaz (m.38/3). Anne babanın Türkiye'de kalması isteniyorsa kendi kalış gerekçelerine uygun ayrı bir izin türü aranmalıdır. İzin türlerinin genel çerçevesi ikamet izni türleri ve başvuru yazısında anlatılmıştır.

Kanunun 39. maddesi üç şart sayar.

• 38. madde kapsamındaki bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi.
• Yabancının 7. madde kapsamına girmemesi; yani pasaportsuz, vizesiz veya izinsiz olanlar, pasaportu yeterli süreli olmayanlar, belgeleri hileli yollarla edinenler ve 15. maddenin birinci fıkrasındaki vize verilmeyecek yabancılar bu kapsamdadır.
• Türkiye'de kalınacak adres bilgisinin verilmesi.

Kanun hangi belgenin isteneceğini tek tek yazmaz; ayrıntı Yönetmelik ve idarenin duyurularındadır ve zamanla değişebilir. Güncel liste başvuru yapılacak konsolosluktan veya valilikten doğrulanmalıdır.

Öğrenci İkamet İzni Başvurusu Nereye ve Kaç Günde Sonuçlanır?

Genel kural, ikamet izni başvurusunun yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılmasıdır (m.21/1). Başvuruda pasaportun, talep edilen ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli olması aranır (m.21/2). Eksik bilgi ve belge varsa değerlendirme tamamlanıncaya kadar ertelenebilir (m.21/3). Konsolosluk başvuruyu görüşleriyle Genel Müdürlüğe iletir; başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır ve ret işlemi ilgiliye tebliğ edilir (m.21/4-6).

Öğrenci ikamet izni, 22. maddede sayılan ve valiliğe de başvurulabilen istisnai hâllerden biridir (m.22/1-ç). Türkiye'ye giriş yaptıktan sonra kalış amacı öğrenime dönen yabancı da, geçerli iznin dayanağı değiştiği için yeni kalış amacına uygun izin başvurusunu valiliğe yapabilir (m.22/1-ğ ve m.29). Kanun, doksan günlük sürenin valilik başvurularında nasıl işleyeceğini ayrıca yazmaz. Bu nedenle "öğrenci ikamet izni kaç günde çıkar" sorusunda sabit bir gün sayısı vermek doğru olmaz; konsolosluk başvurusu için üst sınır doksan gündür.

Öğrenci İkamet İzni Ne Kadar Süreyle Verilir ve Nasıl Uzatılır?

Kanun, yükseköğretim öğrencisi için tek seferde kaç yıl verileceğini rakamla göstermez. İkamet izni kalış amacına bağlı ve her yabancı için ayrı düzenlenir; süresi pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa olmak zorundadır (m.23/1). Öğrenim süresi bir yıldan kısaysa izin süresi öğrenim süresini aşamaz (m.38/4). İlk ve orta öğrenimde izin birer yıllıktır (m.38/2).

Uzatma başvurusu valiliğe yapılır ve ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren, her koşulda süre dolmadan önce verilmelidir (m.24/2). Başvuru sahibine harca tabi olmayan bir belge verilir; izin süresi bitmiş olsa bile karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de ikamet edilebilir. Uzatılan izin, önceki iznin bitiş tarihinden başlatılır (m.24/3). Süresi dolmadan başvurmayan öğrenci bu korumadan yararlanamaz; izin süresini kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal etmek sınır dışı sebebidir (m.54/1-g).

Yabancı Öğrenci Türkiye'de Çalışabilir mi?

Evet, ancak çalışma izni almak kaydıyla. Hem 6458 sayılı Kanunun 41. maddesi hem 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.19 aynı çerçeveyi çizer. Hak, yükseköğretim kurumunda örgün öğretim programına kayıtlı öğrenciler içindir; metin "örgün" sözcüğünü özellikle kullanır.

Çalışma izni almak öğrenci ikamet izninden vazgeçmek anlamına gelmez. Yabancı öğrencilere verilen çalışma izinleri geçerli öğrenci ikamet iznini ve bu iznin sağladığı hakları sona erdirmez (6735 m.19/3). Usul ve esaslar Göç Politikaları Kurulunca belirlenen esaslar dikkate alınarak, İçişleri Bakanlığının görüşü alınıp Bakanlıkça belirlenir (6735 m.19/4); ön lisans ve lisans öğrencilerinin çalışma hakkına ilişkin usul ve esaslar ise İçişleri ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca müştereken düzenlenir (6458 m.41/2). Kanun artık haftalık saat sınırı göstermez; 6735 sayılı Kanunla 41. maddedeki haftada yirmi dört saat ifadesi çıkarılmış ve konu ilgili kanunlara bırakılmıştır. Güncel saat ve başvuru koşulları için ilgili yönerge ve duyurulara bakılmalıdır. Genel çalışma izni usulü yabancı çalışma izni yazısındadır.

İzinsiz çalışan öğrenci ne ile karşılaşır?

Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar hakkında 6458 sayılı Kanunun 54. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi uyarınca sınır dışı etme kararı alınır. Öğrenci olmak bu hükmü ortadan kaldırmaz. Kararın alınmaması için ancak 55. maddedeki istisnalardan biri bulunmalıdır.

Hangi Hâllerde Öğrenci İkamet İzni İptal Edilir veya Uzatılmaz?

Kanunun 40. maddesi, öğrenci ikamet izninin verilmeyeceği, verilmişse iptal edileceği ve süresinin uzatılmayacağı dört hâli sayar.

1. 39. maddede aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması.
2. Öğrenimin sürdürülemeyeceği konusunda kanıtların ortaya çıkması.
3. İzninin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi.
4. Hakkında geçerli bir sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması.

Türkiye içinden yapılan talebin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Karar verilirken yabancının Türkiye'deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve karar ertelenebilir (m.25/1). Tebligat yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına yapılır ve itiraz haklarının nasıl kullanılacağını da içerir (m.25/2). Her türün iptal sebeplerinin karşılaştırması oturma izni iptali yazısında yer alır.

Üniversite Kaydı Silinirse Öğrenci İkamet İzni Ne Olur?

Kanun metninde "kaydın silinmesi" diye ayrı bir iptal sebebi yoktur. Kayıt silindiğinde idare, kararını ancak 40. maddedeki bentlerden birine oturtabilir. Öğrenci belgesi izin için ibraz edilmesi gereken belgelerden olduğundan kaydın silinmesi 39. maddedeki şartın ortadan kalkması olarak, öğrenimin artık sürdürülemeyeceğini gösteren bir olgu olarak da değerlendirilebilir (m.40/1-a ve b). Bu bir hukuki değerlendirmedir; bu bentlerin hangisine dayanıldığı iptal kararının gerekçesinden görülmelidir.

İki ayrı işlem söz konusu olur. Kaydı silen üniversite kararı, yazılı bildirimden başlayan kendi dava süresine tabi ayrı bir idari işlemdir. İkamet izninin iptali veya uzatılmaması ise valiliğin işlemidir ve ayrıca dava konusu edilir. Her iki işlemin süresi ayrı ayrı izlenmelidir. Kaydın silinmesinden sonra Türkiye'de kalınmak isteniyorsa 29. madde uyarınca yeni kalış amacına uygun izin talep edilebilir; bu talep, izin süresi bitmeden ve tercihen iptal kararından önce yapılmalıdır.

Kanun, kayıt dondurma, intibak veya disiplin cezası gibi hâllerde iznin akıbetini ayrıca düzenlemez. Bu konularda uygulama Yönetmelik ve valilik yazışmalarına göre değişebilir; kanundan çıkarılamayan bir sonucu kesin olarak söylemek mümkün değildir.

Mezuniyetten Sonra Türkiye'de Kalmak Mümkün mü?

Kısmen mümkündür ve süre dardır. Kanunun 31. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi, Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenlere kısa dönem ikamet izni verilebileceğini söyler. Bu izin bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli verilebilir (m.31/4). Başvuru için valiliğe gidilebilir (m.22/1-ı).

İki süre farklıdır ve birbirine karıştırılmamalıdır: kısa dönem izin için altı ay, çalışma izni başvurusu için bir yıl aranır. Çalışma izni için başvuru yapılması iznin verileceği anlamına gelmez; başvuru, 6735 m.19/5 gereğince belirlenen esaslara göre değerlendirilir. "Mezuniyet tarihi" kavramının diploma tarihi mi yoksa mezuniyet kararının tarihi mi sayılacağı kanun metninde tanımlanmamıştır; sürenin başlangıcı konusunda valilikten teyit alınması ve belgelenmesi gerekir. Öğrenci izninin süresi bittikten sonra yeni bir izin alınmadan kalınırsa, kabul edilebilir gerekçe olmadan on günü aşan ihlal sınır dışı sebebidir (m.54/1-g).

İkamet İzni İptal Edilirse Ne Olur?

İkamet izinleri iptal edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır (m.54/1-f). İzin uzatma başvurusu reddedildiği hâlde on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar için de aynı sonuç öngörülmüştür (m.54/1-j). Sınır dışı kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye'yi terk için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır; sahte belge kullananlara, kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı bakımından tehdit oluşturanlara bu süre verilmez (m.56/1). Sınır dışı edilen yabancının Türkiye'ye girişi yasaklanır; yasak en fazla beş yıldır, kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit bulunursa Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir (m.9/2-3).

Sınır dışı edilmeyecek durumlar 55. maddede sayılmıştır; ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele ciddi emaresi, seyahat edemeyecek ağır sağlık sorunları gibi hâllerde karar alınmaz. Sınır dışı sürecinin tamamı deport kararı yazısında, giriş yasağının kaldırılması tahdit kodu kaldırma yazısında ele alınmıştır.

İptale Karşı Dava Kaç Gün İçinde ve Nerede Açılır?

Öğrenci ikamet izni maddelerinde (m.38-41) ayrı bir dava açma süresi gösterilmemiştir. Bu durumda özel kanunda süre bulunmayan hâller için 2577 sayılı Kanunun genel kuralı işler: idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (2577 m.7). Süreler tebliği izleyen günden işlemeye başlar; son gün tatile rastlarsa süre tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m.8). Yetkili mahkeme, özel kural yoksa işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (m.32). Süre hesabının ayrıntısı idari yargıda süreler yazısındadır.

İptal kararı ile sınır dışı kararı farklı işlemlerdir ve süreleri de farklıdır. İptale karşı altmış gün tanınırken sınır dışı kararına karşı yedi gün vardır; yedi günü kaçıran öğrenci, iptal davasının süresi sürse bile sınır dışı kararı yönünden hak kaybına uğrayabilir. Sınır dışı kararına başvuran kişi kararı veren makama da başvurusunu bildirmelidir; yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez (m.53/3).

Dava açmak Türkiye'de kalma hakkını korur mu?

Kendiliğinden korumaz. İdari davanın açılması, dava edilen işlemin yürütülmesini durdurmaz (2577 m.27/1). İdare mahkemesi, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir; uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da karar verilebilir (m.27/2). Öğrencinin dönem sonuna, sınava veya tez teslimine yaklaşması gibi somut zararlar dilekçede açıkça yazılmalıdır. Ayrıntılar yürütmenin durdurulması yazısındadır.

Öğrenci İkameti Uzun Dönem İzin ve Vatandaşlık Süresinde Nasıl Sayılır?

Uzun dönem (süresiz) ikamet izni için kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak gerekir (m.42-43). Süre hesabında bir ayrım vardır: kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplanmasında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır (m.28/2). Örneğin dört yıl süren bir öğrenci izni hesapta iki yıl yer tutar. Ayrıca zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalışlar ikamette kesinti sayılır ve kesinti hâlinde önceki izin süreleri hesaba katılmaz (m.28/1).

Vatandaşlıkta kural daha sıkıdır. 5901 sayılı Kanunun uygulama yönetmeliğinin 16. maddesine göre ikamet; öğrenim, turistik amaç, öğrenim gören çocuğa refakat veya tedavi gibi amaçlara bağlıysa ve yerleşme niyeti gösterilmiyorsa genel yoldaki başvuru kabul edilmez. Bu nedenle öğrenim amaçlı ikamet, yerleşme niyetini göstermedikçe vatandaşlık başvurusunda beş yıllık ikamet olarak değerlendirilmez. Mezuniyetten sonra çalışma izni gibi başka bir gerekçeye geçilmesi hâlinde ikametin amacı ayrıca değerlendirilir; ölçütler Türk vatandaşlığı başvurusu yazısında anlatılmıştır.

Yabancı Öğrenci İkamet İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yabancı öğrenci ikamet izni nereye başvurulur?

Kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna başvurulur (6458 m.21). Öğrenci ikamet izinleri, valiliğe de başvurulabilen istisnai hâllerden biridir (m.22/1-ç). Konsolosluk başvuruları en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (m.21/5).

Yabancı öğrenci çalışma izni alabilir mi?

Evet. Yükseköğretim kurumunda örgün programa kayıtlı yabancı öğrenci çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri ilk yıl tamamlandıktan sonra başvurabilir ve kısmi süreli çalışabilir; örgün lisansüstü öğrencilere bu sınırlama uygulanmaz (6735 m.19).

Üniversite kaydı silinirse öğrenci ikamet izni iptal edilir mi?

Kanun kaydın silinmesini ayrı bir iptal sebebi olarak saymaz. İdare kararını 40. maddedeki şartın ortadan kalkması veya öğrenimin sürdürülemeyeceği yönündeki kanıt gibi bentlere dayandırabilir. Karar yazılı olarak tebliğ edilir ve altmış gün içinde idare mahkemesinde dava edilebilir.

Mezuniyet sonrası ikamet izni kaç ay için verilir?

Mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvuranlara bir defaya mahsus olmak üzere en fazla bir yıl süreli kısa dönem ikamet izni verilebilir (6458 m.31/1-i, m.31/4). Çalışma izni başvurusu ise mezuniyetten itibaren bir yıl içinde yapılabilir (6735 m.19/5).

Öğrenci ikamet izni iptaline karşı dava süresi kaç gündür?

Öğrenci ikamet izni maddelerinde ayrı süre yoktur; idare mahkemesinde dava, yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde açılır (2577 m.7). İptale bağlı olarak alınan sınır dışı etme kararına karşı ise tebliğden itibaren yedi gün içinde başvurulmalıdır (6458 m.53/3).

Öğrenci ikamet izni uzun dönem ikamet iznine sayılır mı?

Sayılır, ancak yarı oranında. Kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplanmasında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı dikkate alınır (6458 m.28/2). Uzun dönem izin için kesintisiz en az sekiz yıl aranır (m.43).