Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Şartları ve Başvuru

Türk vatandaşıyla evlenmek tek başına vatandaşlık kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesine göre yabancı eşin başvurabilmesi için evliliğin en az üç yıldır sürmesi ve hâlen devam etmesi gerekir. Ayrıca aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmaması aranır. Bu yolda kesintisiz beş yıl ikamet şartı yoktur ve kararın verileceği gün sayısı da yazılı değildir. Başvuru valiliğe veya dış temsilciliğe yapılır, eşler mülakata alınır, kararı Bakanlık verir; ret hâlinde idare mahkemesinde 60 günlük dava süresi işler.

Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığının Şartları Nelerdir?

Kanunun 16. maddesi, evlilik yolunu genel yoldan ayrı kurar. Yabancı eşin hem evlilik süresi hem de evliliğin niteliği incelenir. Şartları taşımak, Kanunun 10. maddesi gereği kişiye mutlak bir hak sağlamaz; bu nedenle yetkili makam, şartlar gerçekleşmiş olsa da inceleme ve araştırma sonucuna göre karar verir. Aşağıdaki tablo, Kanun ve Yönetmelikte evlilik yoluna özgü aranan hususları toplar.

Şart veya engel	Dayanak	Ne anlama gelir
En az üç yıldır evli olmak ve evliliğin devam etmesi	Kanun m. 16/1, Yönetmelik m. 25/2-a	Üç yıldan kısa evlilikte başvuru kabul edilmez ve durum ilgiliye tebliğ edilir
Aile birliği içinde yaşama	Kanun m. 16/1-a, Yönetmelik m. 28/1-a	Emniyet soruşturmasında araştırılır; başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü hâlinde aranmaz
Evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama	Kanun m. 16/1-b, Yönetmelik m. 28/1-b	Yönetmelik örnek olarak fuhuş yapmak ve fuhuşa aracılık etmek gibi davranışları sayar
Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmama	Kanun m. 16/1-c, Yönetmelik m. 28/1-c ve 35/2	Emniyet soruşturması yanında Millî İstihbarat Teşkilatından ve Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir
Yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olmama	Yönetmelik m. 25/2-c	Bu durumdaki yabancının başvurusu kabul edilmez
İstenen belgelerin ibrazı	Yönetmelik m. 25/2-ç ve 26	Belge eksikliği başvurunun kabul edilmemesine yol açar

Kanunun 16. maddesinde genel yoldaki Türkçe yeterliliği, geçim kaynağı ve sağlık şartları ayrıca sayılmamıştır. Yönetmelikteki evlilik mülakatı da bu hususlara değil, evliliğin gerçek olup olmadığına yöneliktir (m. 29). Genel yoldaki şartların ve belgelerin ayrıntısı Türk vatandaşlığı başvurusu yazısında anlatılmıştır; bu yazı yalnızca evliliğe özgü kuralları ele alır.

Üç Yıllık Evlilik Süresi Nasıl Hesaplanır?

Kanun, "en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden" yabancıya başvuru hakkı tanır. Yönetmeliğin 25. maddesine göre müracaat makamı yaptığı araştırmada yabancının üç yıldan beri evli olmadığını tespit ederse başvuru kabul edilmez. Başvuru tarihi olarak form dilekçenin müracaat makamınca evrak kaydına alındığı gün esas alındığından (m. 64/6), üç yıllık sürenin bu tarihte dolmuş olması gerekir.

Türk vatandaşı eşin vatandaşlığı sonradan kazandığı durumlarda hesap değişir. Yönetmeliğin 25. maddesinin üçüncü fıkrasına göre başvuru sahibinin eşi vatandaşlığı sonradan kazanmışsa evlilikte geçen sürenin hesabında eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarih esas alınır. Örneğin evlilik dört yıldır sürüyor, ancak eş bir yıl önce vatandaşlığı kazanmışsa, bu hesaba göre üç yıllık süre henüz dolmamış sayılır.

Evlilik Yoluyla Vatandaşlıkta İkamet Şartı Var mı?

Genel yolda başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet aranır (Kanun m. 11/1-b). Kanunun 16. maddesindeki şartlar arasında ise bu süre yoktur. Evlilik yoluyla başvuruda aranan, evlilik süresidir. Yurt içinde yerleşim yeri bulunan yabancı için Yönetmeliğin 26. maddesinin (d) bendi, dosyaya en son tarihli ikamet belgesinin konulmasını ister. Yönetmelik metni bu belgeyi hâlâ "ikamet tezkeresi" olarak adlandırır; bu ad eski mevzuat dilidir. Bugünkü ikamet izni düzeni, aile ikamet izni ve boşanma hâlindeki ikamet hakkı ikamet izni türleri ve başvuru yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Başvuru yurt dışından da yapılabilir. Yönetmeliğin 30. maddesi, yabancının bulunduğu ülkedeki dış temsilcilikte yapılan başvuruyu ayrıca düzenler. Dolayısıyla Türkiye'de bulunmamak, başvurunun yapılmasına engel değildir.

Evlilik Yoluyla Vatandaşlık İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Dosya, Yönetmeliğin 26. maddesindeki belgelerden oluşur ve müracaat makamınca düzenlenir.

• İsteği belirten form dilekçe.
• Türk vatandaşı eşe ait, müracaat makamlarınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği.
• Kişinin hangi devletin vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansız ise temini mümkünse buna ilişkin belge.
• Kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gibi belge.
• Yerleşim yeri Türkiye'de ise en son tarihli ikamet belgesi.
• Herhangi bir suç nedeniyle kesinleşmiş mahkeme kararı varsa onaylı örneği.
• Doğum tarihinin ay ve günü yoksa, ülkesinin yetkili makamlarından alınmış belge; temin edilemezse Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 39. maddesine göre işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyan.
• Hizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığını gösteren makbuz.

Hizmet bedelinin tutarı Kanunun 45. maddesi uyarınca Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca birlikte belirlenir; bu yazıda güncel tutar yer almaz. Gelir Vergisi Kanunu'na göre geliri olmayanlardan ve kendileriyle birlikte işlem gören ergin olmayan çocuklardan bu bedel alınmaz. Yabancı makamlardan alınan diploma ve pasaport gibi belgelerin Türkçe tercümeli ve noter tasdikli olması yeterlidir (Yönetmelik m. 67/2). Uyruğunda bulunduğu devletin makamlarından istenen belgeyi alamayan veya vatansız olan yabancı için durum Bakanlığa bildirilir ve gelen talimata göre işlem yapılır (m. 39).

Başvuru Nereye Yapılır ve Dosya Hangi Aşamalardan Geçer?

Başvuru yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe, yurt dışında dış temsilciliklere, bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletname ile yapılır. Posta yoluyla yapılan müracaatlar kabul edilmez (Kanun m. 37, Yönetmelik m. 64/1). Yurt içi başvurudaki aşamalar şöyledir.

Aşama	Yapılan işlem	Dayanak
1. Başvuru ve araştırma	Müracaat makamı üç yıllık evlilik, evliliğin sona ermemiş olması, yargılama veya mahkûmiyet durumu ve belgelerin tamlığını araştırır; eksik görürse başvuruyu kabul etmez ve tebligat yapar	Yönetmelik m. 25
2. Emniyet soruşturması	Dosya düzenlenir; aile birliği içinde yaşama, bağdaşmayan davranış ve millî güvenlik ile kamu düzeni engeli araştırılır; olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna yazılır	Yönetmelik m. 27, 28
3. Komisyon mülakatı	Yabancı ve eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır; kanaat mülakat formuna yazılır; il müdürlüğü dosyayı Bakanlığa gönderir	Kanun m. 18, Yönetmelik m. 29
4. Arşiv araştırması	Millî İstihbarat Teşkilatından ve Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir	Yönetmelik m. 35/2
5. Karar ve tebliğ	Şartları taşıyan hakkında Bakanlık kararı verilir; taşımayanın talebi reddedilir; karar ilgiliye ve başvuru makamlarına tebliğ edilir	Kanun m. 41, Yönetmelik m. 35/5 ve 35/11

Yönetmelik bu aşamalarda hâlâ "il emniyet müdürlüğü" ifadesini kullanır; soruşturmayı yapan birim bugünkü teşkilat yapısına göre valilikten öğrenilmelidir. "İl müdürlüğü" ise Yönetmeliğin tanımına göre il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüdür (m. 3). Komisyonun başkanı vali veya görevlendireceği vali yardımcısıdır; il müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, il millî eğitim müdürlüğü ve sosyal hizmetler il müdürlüğü temsilcilerinden oluşur (m. 69/2). Komisyon gündem olması hâlinde en geç on beş gün içinde toplanır (m. 70/3).

Evlilik Mülakatında Neler Değerlendirilir?

Mülakat, genel yoldaki mülakattan amacı bakımından ayrılır. Genel yolda soy durumu, Türkçe yeterliliği ve geçim kaynağı sorulurken (m. 19), evlilik yolunda komisyon yabancıyı ve Türk vatandaşı eşi ayrı ayrı ve birlikte dinleyerek evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunu araştırır (m. 29/1). Oluşan kanaat, evlenme yoluyla vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin mülakat formuna yazılır ve dosya karar için Bakanlığa gönderilir.

Yurt dışı başvurularda mülakatı konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yapar. Olumlu veya olumsuz kanaat formda açıkça yazılır; yabancının bulunduğu devletin kanunları izin verirse sabıka kaydı istenir ve evlilik kaydının resmî makamlarda bulunup bulunmadığı araştırılır (Yönetmelik m. 30). Yönetmelik mülakat sorularının listesini vermez; kanunî ölçüt evliliğin gerçekliğidir.

Evliliğin Vatandaşlık Amacıyla Yapıldığı Şüphesi Ne Sonuç Doğurur?

Soruşturma sonunda evliliğin vatandaşlık amacıyla yapılıp yapılmadığı konusunda olumlu veya olumsuz bir kanaate varılamazsa Yönetmelik, Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurularak kanaat oluşuncaya kadar soruşturmanın periyodik olarak sürdürülmesini öngörür (m. 72/2). Bu nedenle bu tür dosyalarda süre, genel yola göre uzayabilir. Araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir; gerekli görülürse bu süre beklenmeden yeniden yaptırılabilir (m. 72/4).

Yönetmeliğin 72. maddesinin beşinci fıkrası ayrıca, terör, casusluk, silah veya uyuşturucu kaçakçılığı, insan kaçakçılığı gibi faaliyetleri tespit edilenlerin ve taksirli suçlar hariç altı aydan fazla hapis cezası alanların, ceza ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa bile Türk vatandaşlığını kazanamayacağını yazar. Madde vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancılara genel olarak uygulandığından, evlilik yolundaki başvuruları da kapsar.

Karar verildikten sonra vatandaşlığa esas bilgilerin gizlendiği veya yalan beyanda bulunulduğu anlaşılırsa kararı veren makam vatandaşlığı kazanma kararını iptal eder (Kanun m. 31, Yönetmelik m. 57). İptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve iptal kararından önce vatandaş olarak yapılmış işlemlere uygulanmaz (Yönetmelik m. 58/1). İptal edilenler, mallarının tasfiyesi gerekli görülürse en geç bir yıl içinde Türkiye'deki mallarını tasfiye etmek zorundadır; iptale karşı yargı yoluna başvurulursa tasfiye dava sonuna bırakılır (Kanun m. 33). Hukuki şartlar oluşmadan verilen karar ise ayrıca geri alınabilir (Kanun m. 40).

Başvuru Sürerken Boşanma veya Eşin Ölümü Olursa Ne Olur?

Kanun yalnızca ölümü açıkça düzenler. Evlilik başvuru tarihinden önce boşanma veya ölümle sona ermişse başvuru kabul edilmez (Yönetmelik m. 25/2-b). Başvurudan sonraki durumlar ise şöyle okunur.

Durum	Kuralın içeriği	Dayanak
Başvurudan önce boşanma	Başvuru kabul edilmez	Yönetmelik m. 25/2-b
Başvurudan önce Türk vatandaşı eşin ölümü	Başvuru kabul edilmez	Yönetmelik m. 25/2-b
Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü	Aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz	Kanun m. 16/2
Başvurudan sonra boşanma	Kanunda boşanma için ayrı bir istisna yoktur; Kanun, evliliğin devam etmesini ve aile birliği içinde yaşamayı şart koşar	Kanun m. 16/1
Vatandaşlık kazanıldıktan sonra boşanma	Kanundaki vatandaşlık kaybı hâlleri arasında boşanma sayılmamıştır	Kanun m. 23 ve 24

Başvurudan sonraki boşanmada Kanun metni sonucu açıkça söylemediğinden dosyanın durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Aile birliği içinde yaşama şartı soruşturmada ayrıca araştırıldığı için, boşanma davası açılmış olması veya eşlerin ayrı yaşaması da bu şart bakımından önem taşır. Boşanma davalarının işleyişi için çekişmeli boşanma davası ve anlaşmalı boşanma yazılarına bakılabilir. Vatandaşlık başvurusu sürerken ikamet hakkının sona ermesi ayrı bir idari sürece yol açabilir; bu süreç deport kararı yazısında anlatılmıştır.

Evliliğin Butlanına Karar Verilirse Vatandaşlık Kaybedilir mi?

Evlenme yoluyla vatandaşlık kazandıktan sonra evliliğin butlanına karar verilirse, Kanunun 16. maddesinin üçüncü fıkrası evlenmede iyiniyetli olan yabancının vatandaşlığını korumasını öngörür. Yönetmeliğin 31. maddesi usulü açıklar. Butlan kararı hâlinde kişi vatandaşlığını kaybeder; ancak Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyiniyetli olduğu tespit edilirse vatandaşlığını muhafaza eder. Butlanına karar verilmiş evlilikten olan çocuk ise ana ve babanın iyiniyetli olup olmamasına bakılmaksızın vatandaşlığını korur.

Butlan, evliliğin geçersizliğinin mahkemece tespit edilmesidir; hangi hâllerde butlan davasının açılabileceği ve sonuçları evliliğin iptali yazısında anlatılmıştır. İyiniyetin ispatı ve Bakanlığın incelemesi, butlan davasından ayrı bir idari aşamadır.

Başvuru Reddedilirse Dava Süresi Kaç Gündür?

Olumsuz sonuç iki biçimde ortaya çıkabilir. Birincisinde müracaat makamı, üç yıllık evlilik şartının bulunmaması, evliliğin sona ermesi, yargılama veya mahkûmiyet ya da belge eksikliği nedeniyle başvuruyu kabul etmez ve ilgiliye tebligat yapar (Yönetmelik m. 25/2). İkincisinde Bakanlık, inceleme ve araştırma sonucunda aranan şartları taşımayanların talebini reddeder (Yönetmelik m. 35/11, Kanun m. 19/1).

Kanunda ve Yönetmelikte vatandaşlık ret kararına özgü bir dava süresi gösterilmemiştir. Bu durumda İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uygulanır; idare mahkemelerinde dava açma süresi 60 gündür ve süre yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar. Yetkili mahkeme, aksine özel hüküm yoksa dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (m. 32). Süre hesabının ayrıntıları idari yargıda süreler yazısındadır. İdari işlemin kaldırılması veya yeniden işlem yapılması, dava süresi içinde üst makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (m. 11).

Dava açmak, ret işleminin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (m. 27/1). Telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir; ayrıntı yürütmenin durdurulması yazısındadır. İdari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (m. 2/2); bu yüzden dava dilekçesinde ağırlık, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden hukuka aykırılık iddialarında olmalıdır. Kanun yolları tüketildikten sonra temel hak ihlali ileri sürülüyorsa, 6216 sayılı Kanunun 47. maddesine göre otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Başvurunun reddi hâlinde Bakanlıkta tutulan dosya işlemden kaldırılır; aynı kişi yeniden müracaat ederse müracaat makamınca yeni bir başvuru dosyası düzenlenir (Yönetmelik m. 73/3).

Vatandaşlık Kazanıldığında Hangi Sonuçlar Doğar?

Vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin karar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (Kanun m. 20/1). Başvuran yabancılar Türkçe ad ve soyadı alabilir; kendi ad ve soyadlarını korumak isterlerse bunlar Türk harfleriyle yazılarak aile kütüğüne tescil edilir (Yönetmelik m. 74). Çocuklar bakımından, vatandaşlığı kazanan ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocuğu, Türk vatandaşı olmayan eşin muvafakat etmesi hâlinde ana veya babaya bağlı olarak vatandaşlığı kazanır; muvafakat verilmezse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (Yönetmelik m. 37). Vatandaşlığı kazanan kişinin varsa yabancılar kütüğündeki kaydı kapatılır (m. 35/12).

Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı için kaç yıl evlilik gerekir?

Kanunun 16. maddesine göre başvuru için Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmak ve evliliğin devam etmesi gerekir. Eşin sonradan vatandaşlık kazanmış olması hâlinde evlilikte geçen süre, eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten itibaren hesaplanır (Yönetmelik m. 25/3).

Evlilik yoluyla vatandaşlıkta Türkiye'de ikamet şartı var mı?

Kanunun 16. maddesinde kesintisiz beş yıl ikamet şartı yer almaz; bu şart genel yoldaki başvuru için 11. maddede düzenlenmiştir. Yerleşim yeri Türkiye'de olan başvurucudan son tarihli ikamet belgesi istenir. Yurt dışında yaşayan yabancı da dış temsilciliğe başvurabilir (Yönetmelik m. 26 ve 30).

Evlilik mülakatında eşler birlikte mi sorgulanır?

Komisyon, yabancı eşi ve Türk vatandaşı eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alır. Amaç, evliliğin gerçek bir evlilik mi yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunun araştırılmasıdır (Yönetmelik m. 29). Yurt dışı başvurularda mülakatı konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yapar.

Başvuru sürerken boşanma olursa vatandaşlık verilir mi?

Kanun yalnızca başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü hâlinde aile birliği şartını aramaz (m. 16/2). Boşanma için benzer bir istisna yazılmamıştır. Başvuru tarihinden önce evlilik boşanmayla sona ermişse başvuru zaten kabul edilmez (Yönetmelik m. 25/2-b). Başvuru sonrası boşanmada sonuç dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilir.

Evlilik yoluyla vatandaşlık ne kadar sürede sonuçlanır?

Kanun ve Yönetmelikte Bakanlığın karar vermesi için bir gün sayısı öngörülmemiştir. Komisyon gündem olması hâlinde en geç on beş gün içinde toplanır (Yönetmelik m. 70/3). Yapılan araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir; gerekli görülürse bu süre beklenmeden yeniden araştırma yapılabilir (m. 72/4).

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu reddedilirse kaç gün içinde dava açılır?

Kanunda ret kararına özgü ayrı bir dava süresi yoktur. İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca idare mahkemesinde dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlayarak 60 gündür. Dava açmak, ret işleminin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK m. 27/1).

Evlilik butlanına karar verilirse kazanılan vatandaşlık kaybedilir mi?

Evlenme yoluyla vatandaşlık kazanan kişi, evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde vatandaşlığını kaybeder. Ancak Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyiniyetli olduğu tespit edilirse vatandaşlığını korur (Kanun m. 16/3, Yönetmelik m. 31). Butlanına karar verilmiş evlilikten doğan çocuk, ana babanın iyiniyetine bakılmaksızın vatandaşlığını korur.