Oturma İzni (İkamet İzni) İptali, Sebepler ve Dava

Oturma izni, kanundaki adıyla ikamet izni, 6458 sayılı Kanunda türe göre ayrı ayrı sayılan sebeplerle iptal edilir: kısa dönem izin için m.33, aile izni için m.36, öğrenci izni için m.40, uzun dönem izin için m.45, insani izin için m.47, insan ticareti mağduru izni için m.49. Türkiye içinden verilen izinlerde iptali ve tebliği valilik yapar (m.25). Kanun bu davalar için ayrı süre göstermediğinden iptale karşı idare mahkemesinde, yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde dava açılır. İptal ayrıca sınır dışı kararını gündeme getirir (m.54/1-f); o karara karşı süre yedi gündür.

İkamet İzni Hangi Hâllerde İptal Edilir?

İptal sebepleri her izin türünde farklıdır; kanun tek bir ortak liste vermez. Ortak çizgi şudur: izin türünün şartlarının karşılanmaması veya ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi ve yabancı hakkında geçerli sınır dışı kararı ya da giriş yasağı bulunması. Türlerin tanımı ve başvuru usulü ikamet izni türleri ve başvuru yazısında anlatılmıştır; aşağıdaki tablo yalnızca iptal ve uzatmama sebeplerini toplar.

İzin türü	Madde	İptal veya uzatmama sebepleri
Kısa dönem	33	32. maddedeki şartlardan birinin yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması; iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi; hakkında geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması
Aile	36, 37	35. maddenin birinci ve üçüncü fıkralarındaki şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması; şartlar ortadan kalktıktan sonra kısa dönem iznin verilmemesi; sınır dışı kararı veya giriş yasağı; amaç dışı kullanım; evliliğin sırf ikamet izni almak amacıyla yapıldığının tespiti
Öğrenci	40	39. maddedeki şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması; öğrenimin sürdürülemeyeceğine dair kanıtların ortaya çıkması; amaç dışı kullanım; geçerli sınır dışı kararı veya giriş yasağı
Uzun dönem	45	Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturulması; sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunulması
İnsani	47	İznin verilmesini zorunlu kılan şartların ortadan kalkması; Bakanlığın onayı alınarak valilikçe iptal edilir ve uzatılmaz
İnsan ticareti mağduru	49	Mağdur olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancının kendi girişimleriyle suçun failleriyle yeniden bağ kurduğunun belirlenmesi

Hileli belge ve sahte evlilik iptal sebebi olur mu?

Kısa dönem izin için m.32/1-b, yabancının 7. madde kapsamına girmemesini şart koşar. 7. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ise ikamet iznini hileli yollarla edindiği veya iznin sahte olduğu anlaşılanları sayar. Bu nedenle hileli yolla alınmış izin, 33. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi üzerinden iptal gerekçesi yapılabilir. Aile izninde ayrı bir hüküm vardır: makul şüphe bulunursa valilik evliliğin sırf ikamet izni alabilmek amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırır; amaç bu ise izin verilmez, verilmişse iptal edilir. İzin verildikten sonra da denetim yapılabilir ve bu yolla alınıp sonradan iptal edilen izin süreleri, kanundaki ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (m.37).

Cezaevinde veya geri gönderme merkezinde bulunmak iznin iptaline yol açar mı?

Tutuklu veya hükümlü olarak cezaevinde ya da idari gözetim altında geri gönderme merkezinde bulunan yabancıların bu yerlerde geçirdiği süre, ikamet izni süresinin ihlali sayılmaz. Aynı madde, bu kişilerin varsa ikamet izinlerinin iptal edilebileceğini de söyler (m.26/1). Burada kanun "iptal edilir" demez, "iptal edilebilir" der; takdir yetkisi doğurur ve gerekçenin somut olaya göre açıklanması gerekir.

Valilik İptal Kararını Verirken Neleri Gözetir, Karar Nasıl Tebliğ Edilir?

Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Kanun bu işlemler sırasında yabancının Türkiye'deki aile bağlarının, ikamet süresinin, menşe ülkedeki durumunun ve çocuğun yüksek yararının göz önünde bulundurulmasını ister; ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir (m.25/1). İptal gerekçesi yazılı olsa bile, kararda bu ölçütlere hiç değinilmemesi dava dilekçesinde ileri sürülebilecek bir hukuka aykırılık iddiasıdır.

Ret, uzatmama veya iptal kararı yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta yabancının karara karşı itiraz haklarını etkin biçimde nasıl kullanabileceği ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır (m.25/2). Tebliğ tarihi dava süresinin başlangıcıdır; bu yüzden tebliğ zarfı, tebellüğ belgesi ve kararın üzerindeki tarih saklanmalıdır.

Yurt Dışında Kalmak ve Adres Kaydı İzni Hangi Hâllerde Tehlikeye Sokar?

Yurt dışında kalma, kanunda iki ayrı işlev görür. Birincisi iptal sebebidir. Uzun dönem ikamet izni, sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunulması hâlinde iptal edilir (m.45/1-b). İptal edilen uzun dönem iznin yeniden alınmasına ilişkin usul Yönetmelikle belirlenir (m.45/2). Kısa dönem ve aile izninde ise kanun yurt dışında kalış süresi bakımından iptalin usul ve esaslarını Yönetmeliğe bırakır (m.33/2, m.36/2); Kanun metni bu izinler için bir gün sayısı vermez. Güncel Yönetmelik hükmü başvuru veya dava öncesinde valilikten ve Resmî Gazete'den doğrulanmalıdır.

İkincisi, ikamette kesinti kavramıdır. Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalışlar ikamette kesinti sayılır. Kesinti olanların ikamet izni başvurularında veya başka bir izne geçişlerinde önceki izin süreleri hesaba katılmaz (m.28/1). Bu kural izni kendiliğinden iptal etmez; asıl etkisi, örneğin uzun dönem izin için aranan kesintisiz sekiz yıllık sürenin (m.43/1-a) yeniden başlamasıdır.

Adres bildirmemek izni iptal ettirir mi?

Kanunun iptal maddelerinde "adresini bildirmemek" diye ayrı bir iptal bendi yoktur. Adres, izin şartlarının içinde geçer. Kısa dönem izinde Türkiye'de kalınacak adresin bildirilmesi (m.32/1-d), aile izninde destekleyicinin adres kayıt sisteminde kaydının bulunması (m.35/1-d) aranır. İptal bentleri bu şartların "karşılanmaması veya ortadan kalkması" üzerinden işlediğinden, adres kaydının silinmesi ya da geçersiz hâle gelmesi bu yoldan iptal gerekçesi yapılabilir. Konsolosluktan ikamet ve çalışma izni alarak gelenler giriş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde (m.26/2), insani ikamet izni alanlar ise iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde (m.46/2) adres kayıt sistemine kaydolmak zorundadır. Adres değişikliğinin bildirim süresi ve usulü için valilikten bilgi alınmalıdır.

İkamet İzni İptal Edilirse Ne Olur?

İptalin doğrudan sonucu, yabancının yasal kalış dayanağını kaybetmesidir. Kanun bunun üzerine sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında "ikamet izinleri iptal edilenleri" sayar (m.54/1-f). Aynı madde, izin süresi bittikten sonra kabul edilebilir gerekçe olmadan izin süresini on günden fazla ihlal edenleri (g bendi) ve izin uzatma başvurusu reddedilenlerden on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanları (j bendi) de kapsar. İptal bendinde (f) ise ayrı bir on günlük süre yazılmamıştır.

• Sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye'yi terk için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle izin almaya çalışanlara veya almış olduğu tespit edilenlere, kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz (m.56/1).
• Sınır dışı edilen yabancının Türkiye'ye girişi yasaklanır (m.9/2). Giriş yasağı en fazla beş yıl sürer; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunursa Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir (m.9/3). Giriş yasağının kaldırılması tahdit kodu kaldırma yazısında ayrıca ele alınmıştır.
• Kısa dönem, aile ve öğrenci izinlerinde hakkında geçerli sınır dışı kararı veya giriş yasağı bulunması yeni izin verilmemesinin ve mevcut iznin iptalinin ayrı bir sebebidir (m.33, m.36, m.40). Öğrenci iznine özgü sebepler ve kayıt silinmesinin etkisi yabancı öğrenci ikamet izni yazısında ele alınmıştır.

Her iptal sınır dışı ile mi sonuçlanır?

Kanun metni (m.54/1-f) "sınır dışı etme kararı alınır" der; ancak 54. madde kapsamında olsalar dahi bazı yabancılar hakkında karar alınmaz. Bunlar, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar, ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler, hayati tehlike arz eden hastalığı için tedavisi sürerken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarıdır (m.55/1). Değerlendirme herkes için ayrı yapılır.

Ayrıca, sınır dışı kararı alındığı hâlde çıkışın yaptırılamadığı ya da yabancının ayrılmasının makul veya mümkün görülmediği durumlarda ve sınır dışı işlemlerine karşı yargı yoluna başvurulduğunda, Genel Müdürlüğün onayıyla valiliklerce insani ikamet izni verilebilir (m.46/1-b ve ç). Kanun burada "verilebilir" demektedir; hak doğurmaz, idarenin takdirine bağlıdır.

İptal Kararı ile Sınır Dışı Kararı Arasında Hangi Fark Var, Süreler Neden Ayrı İşler?

Bu iki işlem birbirine bağlı ama ayrı idari işlemlerdir ve her birine karşı ayrı süre işler. İkamet izninin iptaline karşı dava süresi genel kurala göre 60 gündür. Sınır dışı etme kararına karşı ise tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur; mahkemenin bu konudaki kararı kesindir (m.53/3). Yedi günlük süre kaçırılırsa 60 günlük genel süre bu işlem için devreye girmez, çünkü kanun ayrı süre göstermiştir.

İşlem	Karar veren	Dava süresi	Dayanak
İkamet izninin iptali, reddi veya uzatılmaması (Türkiye içinden)	Valilik	Yazılı bildirimden itibaren 60 gün	6458 m.25; 2577 m.7
Sınır dışı etme kararı	Valilik	Tebliğden itibaren 7 gün; karar kesin	6458 m.53/3
Giriş yasağı	Genel Müdürlük veya valilik	Kanunda ayrı süre yok; genel kural olan 60 gün işler	6458 m.9; 2577 m.7

Sınır dışı kararına karşı yedi gün içinde veya dava açıldığında, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmemesi kanunda açıkça yazılıdır (m.53/3). Bu güvence sınır dışı kararı için kurulmuştur; ikamet izninin iptali davası için kanunda benzer bir hüküm yoktur. Kararın nasıl alındığı, hangi sebeplere dayandığı ve idari gözetim süreci deport kararı yazısında anlatılmıştır.

İkamet İzni İptaline Karşı Dava Kaç Gün İçinde ve Nerede Açılır?

6458 sayılı Kanunun iptal sebeplerini düzenleyen maddelerinde (m.25, 33, 36, 40, 45, 47, 49) iptal davası için ayrı bir süre yer almaz. Bu durumda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun genel kuralı uygulanır: özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür; süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m.7/1-2). Tatil günleri süreye dahildir, ancak son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m.8/2). Hesap örnekleri idari yargıda süreler yazısındadır.

Kanunda başka bir yetki kuralı yoksa yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (2577 m.32/1). Türkiye içinden verilen iptal kararında bu, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi olur. Dilekçe, idare mahkemesi başkanlığına verilebileceği gibi yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına da verilebilir (m.4); yurt dışında bulunan yabancı için bu yol önem taşır.

Üst makama başvuru süreyi nasıl etkiler?

İdari dava açılmadan önce işlemin kaldırılması veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (2577 m.11/1). Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; red hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (m.11/2-3). Red üzerine yalnızca kalan süre içinde dava açılabileceğinden, bu yola başvurmadan önce kalan gün sayısı hesaplanmalıdır.

Kısa dönem izinde yargılama usulü farklı mıdır?

Evet. Kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya kısa dönem ikamet izninin iptali kararlarına karşı yapılan başvurularda savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa 2577 m.26/3'teki süre iki ay olarak uygulanır; duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir (m.31/7). Bu nedenle dilekçedeki adres güncel olmalı, adres değişirse mahkemeye bildirilmelidir. Bu fıkra kısa dönem izin içindir; aile ve öğrenci izni maddelerinde (m.36, m.40) benzer bir hüküm yer almaz.

Dava Açmak Kalış Hakkını Korur mu, Yürütmenin Durdurulması Nasıl İstenir?

Hayır; dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (2577 m.27/1). Yürütmenin durdurulması ancak mahkeme kararıyla olur. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmeyi durdurabilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da karar verilebilir (m.27/2). Karar teminat karşılığında verilir; durumun gereğine göre teminat aranmayabilir (m.27/6). Kararlara tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (m.27/7) ve aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez durdurma istenemez (m.27/10). Şartların ayrıntısı yürütmenin durdurulması yazısındadır.

İkamet izni iptalinde telafisi güç zararın somut yazılması gerekir. Dilekçede genel bir "mağduriyet" cümlesi yerine şu bilgiler sıralanabilir: iznin kimin için ne amaçla verildiği, iptal sonucu sınır dışı sürecinin ne zaman başlayacağı, Türkiye'de bulunan eş ve çocukların durumu, çocuğun eğitiminin kesilip kesilmeyeceği ve tedavi sürüyorsa tıbbi belgeler. Hukuka açık aykırılık tarafında ise m.25/1'deki ölçütlerin gözetilmediği, kararda sebep bendinin hangi olguya dayandırıldığının gösterilmediği ve tebligatın m.25/2'ye uygun yapılmadığı öne sürülebilir. Mahkemenin bunları kabul edip etmeyeceği somut dosyaya bağlıdır.

İptal Davası Dilekçesine Neler Yazılır, Kısa İskelet Nasıl Olur?

2577 sayılı Kanun dilekçelerin içeriğini sayar. Dilekçe imzalı olmalı ve mahkeme başkanlığına hitaben yazılmalıdır. Tarafların ve varsa vekillerin ad, soyad ve adresleri ile kimlik numarası, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı deliller, davaya konu işlemin yazılı bildirim tarihi gösterilir; dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir; dilekçe ve eklerinin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur (m.3). Aşağıdaki iskelet bu çerçevede hazırlanmıştır. Sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük dava dilekçesi örneği ayrıca deport kararına itiraz dilekçesi yazısındadır.

… İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

DAVACI: (ad soyad, kimlik numarası, güncel adres)

VEKİLİ: (varsa)

DAVALI: … Valiliği

DAVA KONUSU: … tarih ve … sayılı işlemle ikamet izninin iptal edilmesi işleminin iptali ve yürütmenin durdurulması istemi.

İŞLEMİN YAZILI BİLDİRİM TARİHİ: …

AÇIKLAMALAR: 1. İzin türü, veriliş amacı, süresi ve davacının Türkiye'deki durumu (aile bağları, ikamet süresi, çocuk, çalışma veya öğrenim). 2. Kararda dayanılan iptal bendi ve bu bendin somut olguyla bağı. 3. Hukuka aykırılık sebepleri (şartın ortadan kalkmadığı, amaç dışı kullanım iddiasının dayanaksızlığı, 6458 m.25/1 ölçütlerinin gözetilmemesi, tebligat eksikliği). 4. İşlemin uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç zararlar.

HUKUKİ SEBEPLER: 6458 sayılı Kanun m.25 ve ilgili izin türü maddesi, 2577 sayılı Kanun m.2, 3, 7, 27 ve ilgili mevzuat.

SONUÇ VE İSTEM: Dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına, iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesi talep olunur.

EKLER: İptal kararı ve tebliğ belgesi, ikamet izni, kimlik ve pasaport örneği, aile ve çocuk belgeleri, adres kaydı, varsa tıbbi belgeler.

Mali durumu elverişli olmayanlar için adli yardım talebinin nasıl yapılacağı adli yardım dilekçesi yazısında anlatılmıştır.

Dava Sonrası Hangi Yollara Başvurulur?

İdare mahkemesi kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; ancak kanun belirli karar türlerini kesin saymıştır, bu nedenle istinafa elverişlilik, kararın niteliğine göre tebliğ edilen karardaki kanun yolu bilgisiyle birlikte kontrol edilmelidir (2577 m.45/1). Kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 m.47/5); ayrıntılar Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazısında yer alır.

İptal kararı ağır bir sonuç doğurmuşsa, örneğin hukuka aykırı iptal nedeniyle maddi zarar doğmuşsa, iptal davasıyla birlikte veya sonrasında tam yargı davası da gündeme gelebilir (2577 m.12). Bu yol idari yargıda tam yargı davası yazısında anlatılmıştır.

İkamet İzni İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular

İkamet izni iptal edilirse ne olur?

Yabancı yasal kalış dayanağını kaybeder ve ikamet izinleri iptal edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınır (m.54/1-f). Sınır dışı kararında belirtilen terk süresi on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadardır; bazı hâllerde bu süre tanınmaz (m.56/1). Sınır dışı edilen yabancıya giriş yasağı konur ve bu yasak en fazla beş yıl sürer; ciddi tehdit bulunursa on yıl daha artırılabilir (m.9).

İkamet izni iptaline itiraz süresi kaç gün?

İptal kararına karşı kanunda ayrı süre gösterilmediğinden idare mahkemesinde yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılır (2577 m.7). Sınır dışı kararına karşı ise tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur (6458 m.53/3). İki süre birbirine bağlı değildir.

Yurt dışında ne kadar kalınırsa ikamet izni iptal olur?

Uzun dönem ikamet izni, sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunulursa iptal edilir (m.45/1-b). Kısa dönem ve aile izninde kanun gün sayısı vermez, iptal usulünü Yönetmeliğe bırakır (m.33/2, m.36/2). Bir yılda toplam altı ayı veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ise ikamette kesinti sayılır ve önceki izin sürelerinin hesabını etkiler (m.28/1).

Adres değişikliğini bildirmemek ikamet iznini iptal ettirir mi?

İptal maddelerinde bu amaçla ayrı bir bent yoktur. Adres bilgisi kısa dönem izinde (m.32/1-d) ve aile iznindeki destekleyici için adres kayıt sisteminde kayıt (m.35/1-d) şart olarak aranır; şartın ortadan kalkması iptal sebebi sayılır (m.33/1-a, m.36/1-a). Güncel bildirim süresi ve usulü valilikten doğrulanmalıdır.

Dava açılınca Türkiye'de kalınabilir mi?

İkamet izninin iptaline karşı dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; durdurma ancak mahkemenin yürütmenin durdurulması kararıyla olur (2577 m.27). Sınır dışı kararına karşı süre içinde başvurulursa, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez (6458 m.53/3).