Adli Vaka Nedir, Trafik Kazası Adli Vaka mıdır? Adli Vaka Olunca Ne Olur?

Adli vaka, hastanede ya da başka bir sağlık kuruluşunda muayene edilen kişide bir suçun işlendiğine dair belirti görülmesi üzerine hekimin olayı Cumhuriyet savcılığına veya kolluğa bildirdiği olgudur. Türk Ceza Kanunu'nun 280. maddesi bu bildirimi sağlık çalışanları için zorunlu kılar; hasta istemese bile hastane adli vakayı bildirir. Yaralanma veya ölümle sonuçlanan trafik kazası, iş kazası, kavga, zehirlenme ve nedeni şüpheli düşmeler tipik adli vakalardır; yalnız maddi hasarla biten kaza adli vaka sayılmaz. Adli vaka kaydı adli sicile işlenmez ve kimseyi suçlu yapmaz; soruşturmanın, adli raporun, sigorta ve tazminat başvurusunun ilk belgesi olur.

Hastanede verilen raporun nereden ve nasıl alınacağı genel adli muayene raporu yazısında, kalıcı sakatlık oranını gösteren rapor ise trafik kazası adli tıp raporu yazısında anlatılır. Burada adli vaka kaydının kendisi, hangi olayların bu kapsama girdiği ve kayıttan sonra neler olduğu ele alınıyor.

Adli Vaka Ne Demek, Hangi Kurala Dayanır?

Kanunlarda "adli vaka" için tek cümlelik bir tanım yoktur. Kavram, sağlık çalışanının suç şüphesini adli makamlara iletme yükümlülüğünden doğar ve uygulamada üç düzenleme üzerine kuruludur.

• TCK m.280. Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirtiyle karşılaşmasına rağmen durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bildirmekte gecikme gösteren sağlık mesleği mensubu bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Kanun bu kavrama tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişileri dahil eder; devlet ya da özel hastane ayrımı yapmaz.
• Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği m.86. Muayene ve tedavi edilen vakalarda bir suçun işlendiğine dair belirti varsa Cumhuriyet savcılığına veya adli kolluğa gecikmeksizin haber verilmesi zorunludur; yaralıdan ve cesetten çıkarılan, delil niteliğindeki eşya da adli makamlara aynen teslim edilir.
• Aynı Yönetmeliğin 11. ve 12. maddeleri. Adli vakalarda poliklinik sırası gözetilmez; geçici ve kesin raporların düzenlenmesinde öncelik tanınır. Ağır, acil ve adli vakaların kuruma başvuru saati de mutlaka kaydedilir.

Bildirim, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 158. maddesindeki ihbarın sağlık kuruluşu eliyle yapılmış biçimidir: ihbar Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir. Bir ölümün doğal nedenlerden kaynaklanmadığı kuşkusu varsa, CMK m.159 sağlık görevlilerine durumu derhâl başsavcılığa bildirme yükümlülüğü getirir ve gömme savcının yazılı iznine bağlanır.

Olayı adli vaka olarak kaydetme kararı hekimindir. Hasta "şikâyetçi değilim" dese bile hekimin yükümlülüğü ortadan kalkmaz; şikâyet etmek ya da etmemek, bildirimden sonraki aşamada savcılık önünde kullanılan ayrı bir haktır.

Hangi Durumlar Adli Vaka Sayılır?

Ölçü, olayda bir başkasının kastı veya kusuru ya da genel olarak bir suç şüphesi bulunup bulunmadığıdır. Acil servislerde sık görülen adli vakalar şunlardır:

• Yaralanmalı veya ölümlü trafik kazaları, araç içi ya da yaya fark etmeksizin
• İş kazaları ve işyerinde meydana gelen yaralanmalar
• Kavga, darp, aile içi şiddet ve cinsel saldırı
• Ateşli silah ve kesici alet yaralanmaları
• Zehirlenmeler, yanıklar ve elektrik çarpmaları
• Nedeni açıklanamayan düşmeler, çocuk ve yaşlıda şüpheli yaralanmalar
• İntihar girişimleri ve tıbbi müdahale sonrası şüpheli ölüm veya yaralanma

"Düşme adli vaka mıdır", "köpek ısırması adli vaka mıdır" gibi sorularda cevap olayın ayrıntısına bağlıdır. Evde kendi kendine düşen kişinin yaralanmasında kural olarak bir suç şüphesi yoktur. Aynı düşme işyerinde, bir iskeleden ya da kapağı açık bırakılmış bir rögardan olmuşsa başka birinin kusuru gündeme gelir ve olay adli vaka olarak kaydedilir. Sahipli bir köpeğin ısırması, bisikletliye çarpan bir araç ya da kaçak elektrik hattından çarpılma da aynı mantıkla değerlendirilir.

Trafik Kazası Adli Vaka mıdır?

Kazada biri yaralanmış ya da ölmüşse evet. Bu olaylarda hem sağlık kuruluşunun hem de kazaya karışanların bildirim yükümlülüğü vardır. Karayolları Trafik Kanunu'nun 81. maddesi kazaya karışanlara kazayı yetkili memurlara bildirme ve onlar gelinceye kadar kaza yerinden ayrılmama yükümlülüğü getirir. Taraflar yalnız maddi hasarlı kazada anlaşarak kolluk çağırmadan ayrılabilir. Kanunun 83. maddesine göre trafik kazasına adli yönden mahallin genel zabıtası, kaza tespit tutanağı için trafik zabıtası el koyar.

Kaza türü	Adli vaka	Kolluğa bildirim	Ceza süreci
Yalnız maddi hasarlı	Hayır	Taraflar anlaşırsa gerekmez	Kural olarak yok
Yaralanmalı	Evet	Zorunlu	Taksirle yaralama soruşturması; temel hâlde şikâyete bağlı
Ölümlü	Evet	Zorunlu	Taksirle öldürme soruşturması; şikâyet aranmaz

Yaralanmalı ya da ölümlü kazada izin almadan ve zaruret olmadan olay yerinden ayrılan sürücüye, 7574 sayılı Kanun'la değişen KTK 81. maddeye göre 46.000 TL idari para cezası ile birlikte bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır.

Yaralanmalı kazada savcılığın yürüttüğü soruşturma çoğunlukla taksirle yaralama suçuna ilişkindir. TCK m.89'un birinci fıkrasındaki temel hâlin cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır ve suç şikâyete bağlıdır. Kırık gibi birinci fıkrayı aşan yaralanmalarda da adi taksir varsa şikâyet aranır; yalnız bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet olmadan soruşturulur (TCK m.89/5). Şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK m.73). Ayrıntılar taksirle yaralama suçu ve trafik kazasında şikâyetçi olmak yazılarındadır.

Adli Vaka Olunca Ne Olur?

Hastanede adli vaka kaydı açıldıktan sonraki süreç genellikle şu sırayla ilerler:

1. Muayene ve öykü. Hekim yaralanmayı muayene eder, olayın nasıl olduğunu hastanın anlatımıyla kaydeder ve başvuru saatini yazar. Bu aşamada genel adli muayene raporu düzenlenir.
2. Bildirim. Hastane, olayı kolluğa veya Cumhuriyet savcılığına bildirir.
3. İfade. Kolluk, yaralının, olaya karışanların ve tanıkların ifadesini alır. Yaralı bu sırada şikâyetçi olup olmadığını da beyan eder.
4. Soruşturma. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet yoksa soruşturma ilerlemez; şikâyete bağlı olmayan suçlarda savcılık kendiliğinden devam eder. Kovuşturma aşamasında suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça vazgeçmedikçe yargılamaya devam olunur (CMK m.158/7).
5. Kesin rapor ve uzlaştırma. Tedavi bitince yaralanmanın niteliği kesin raporla belirlenir. Suç uzlaştırma kapsamındaysa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; hangi suçların bu kapsamda olduğu uzlaşmaya tabi suçlar yazısında yer alır.

Kavga veya darp sonucu gelen adli vakada da süreç aynıdır, ancak suç kasten yaralamadır ve basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen hâl dışında şikâyet aranmaz; bu ayrım kasten yaralama suçu yazısında anlatılır.

Adli Vaka Kaydı Sicile İşler mi?

Hayır. Adli Sicil Kanunu'nun 4. maddesine göre adli sicile yalnız Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ile bunlara bağlı infaz, erteleme ve hak yoksunluğu kararları kaydedilir. Hastanedeki adli vaka kaydı bir sağlık kaydıdır; yaralanan kişi bakımından hiçbir sicil sonucu doğurmaz.

Olaya karışan diğer kişi bakımından da soruşturma açılması tek başına sicil kaydı değildir. Sicile ancak yargılama sonunda kesinleşen bir mahkûmiyet işlenir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ise aynı Kanun'un 6. maddesine göre ayrı tutulur ve yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak yargı mercilerine verilir; ayrıntı HAGB nedir yazısındadır.

Kaydın asıl önemi, içindeki olay öyküsünün doğruluğundadır. "Evde düştüm" diye kayda geçen bir iş kazasının ya da "kendim düştüm" denilen bir trafik kazasının sonradan ispatı zorlaşır.

Adli Vaka Kaydı Sigorta ve Tazminatta Ne İşe Yarar?

Adli vaka kaydı ve buna bağlı adli rapor, yaralanmanın hangi gün, hangi saatte ve hangi olay sonucu oluştuğunu gösteren ilk resmî tıbbi belgedir. Kazadan aylar sonra açılan tazminat davasında ya da sigorta başvurusunda, yaralanma ile kaza arasındaki bağlantı ilk olarak bu kayıtla kurulur.

• Tedavi giderleri. KTK m.98'e göre trafik kazası nedeniyle resmî ve özel sağlık kuruluşlarında verilen sağlık hizmetlerinin bedeli, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK tarafından karşılanır. Ayrıntı trafik kazası tedavi giderleri yazısındadır.
• SGK'nın rücu dosyası. SGK'nın 2014/20 sayılı "Adli Vaka ve Trafik Kazası İşlemleri" Genelgesine göre sağlık kuruluşları adli vaka ve trafik kazası tedavi faturalarını, ilgisine göre olay yeri kaza tespit tutanağı, ifade tutanağı ve adli raporla birlikte SGK'ya gönderir. SGK bu dosyalar üzerinden, 5510 sayılı Kanun'daki şartlar varsa olaya sebep olan üçüncü kişiye rücu edip edemeyeceğini inceler.
• Tazminat ve sigorta başvurusu. Karşı tarafın trafik sigortasına yapılan bedensel zarar başvurusunda ve tazminat davasında hastane kayıtları, kaza tespit tutanağı ve adli rapor birlikte değerlendirilir. Tutanakta yaralı görünmeyen bir kazada adli vaka kaydı, yaralanmayı gösteren ilk delillerden biridir.

İş Kazası Adli Vaka mıdır?

İşyerinde yaralanma ile sonuçlanan kaza, olayda işverenin iş güvenliği önlemlerini almaması gibi bir kusur ihtimali taşıdığı için çoğunlukla adli vaka olarak kaydedilir. Bu olaylarda üç ayrı bildirim yükümlülüğü vardır:

• İşveren iş kazasını o yer kolluğuna derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir (5510 s.K. m.13).
• Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde SGK'ya bildirir (6331 s.K. m.14/4).
• Hekim, suç belirtisi gördüğünde olayı TCK m.280 uyarınca adli makamlara bildirir.

Hastane kaydındaki öykünün yanlış olması hakkı tek başına ortadan kaldırmaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada, işçinin tedavi gördüğü hastanenin yazısında olay "evde düşme" olarak geçiyor, hekim olayı adli vaka ya da iş kazası olarak değerlendirmemişti; işveren de bildirim yapmamıştı. Mahkeme, birlikte çalışan işçilerin görgüye dayalı beyanları ve ceza dosyasıyla olayın işyerinde ayağı kayarak düşme sonucu gerçekleştiğini kabul etti ve iş kazası tespit kararı Daire tarafından onandı (E. 2024/14564, K. 2025/4583, T. 20.03.2025). Yine de bu tür dosyalar uzun sürer; acil serviste olayın gerçek yerini ve nasıl olduğunu anlatmak en kısa yoldur. İşyerinde tutulması gereken belgeler iş kazası tutanağı yazısında anlatılır.

Adli Vakada Yaralının Dikkat Etmesi Gerekenler

1. Acil serviste olayın yerini, saatini ve nasıl olduğunu doğru ve eksiksiz anlatın; karşı taraf varsa belirtin.
2. Hastaneden ayrılmadan epikriz ve adli rapor örneğini isteyin, sonraki kontrol kayıtlarını saklayın.
3. Kolluğa verdiğiniz ifadede şikâyetçi olup olmadığınızı bilerek söyleyin; şikâyete bağlı suçlarda süre altı aydır.
4. Trafik kazasında kaza tespit tutanağında yaralı olarak yer aldığınızı kontrol edin.
5. Tedavi bittikten sonra kalıcı bir etki kaldıysa maluliyet raporu sürecini başlatın.

Adli Vaka Hakkında Sık Sorulan Sorular

Adli vaka nedir kısaca?

Hekimin muayenesinde bir suçun işlendiğine dair belirti görüp savcılığa veya kolluğa bildirdiği olaydır. Trafik ve iş kazaları, kavga, zehirlenme ve şüpheli yaralanmalar en sık örneklerdir.

Hastane adli vakayı bildirmek zorunda mı?

Evet. TCK m.280'e göre suç belirtisiyle karşılaşıp bildirmeyen veya geciktiren sağlık mesleği mensubu bir yıla kadar hapis cezası alır. Hastanın istememesi bu yükümlülüğü kaldırmaz.

Trafik kazası adli vaka mıdır?

Yaralanmalı veya ölümlü trafik kazası adli vakadır ve kolluğa bildirilir. Yalnız maddi hasarla biten ve tarafların anlaştığı kazada adli vaka kaydı açılmaz.

Adli vaka olunca ne olur?

Hastane olayı kolluğa veya savcılığa bildirir, kolluk ifadeleri alır ve savcılık soruşturma başlatır. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet yoksa soruşturma ilerlemez, diğerlerinde savcılık kendiliğinden devam eder.

Adli vaka sicile işler mi?

Hayır. Adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet kararları kaydedilir. Hastanedeki adli vaka kaydı bir sağlık kaydıdır ve yaralanan kişi için sicil sonucu doğurmaz.

Adli vaka raporu nereden alınır?

Olayın ardından başvurulan acil servisten alınır; hekimin düzenlediği genel adli muayene raporunun bir örneği hastaneden istenebilir. Kalıcı sakatlık için ayrıca maluliyet raporu gerekir.

Adli vakada hastane masrafını kim öder?

Trafik kazasında tedavi giderlerini, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın SGK karşılar (KTK m.98). Hastaneye başvururken trafik kazası olduğunun belirtilmesi bu yüzden önemlidir.

İş kazası adli vaka mıdır?

Yaralanmayla sonuçlanan iş kazası çoğunlukla adli vaka olarak kaydedilir. İşveren kazayı kolluğa derhal, SGK'ya üç iş günü içinde bildirir; hastane de on gün içinde SGK'ya bildirim yapar.