Gemi Adamı Hakları Nelerdir? Çalışma Saatleri, İzin, Fazla Mesai ve Fesih

Gemi adamı hakları, Türk bayrağı taşıyan ve kanundaki tonaj ya da gemi adamı sayısı eşiğini aşan gemilerde iş sözleşmesiyle çalışanlar için 854 sayılı Deniz İş Kanunu'nda düzenlenir; İş Kanunu bu kişilere uygulanmaz. Çalışma saatleri günde 8, haftada 48 saattir ve aşan her saatin ücreti en az yüzde 25 zamlı ödenir. Bir takvim yılında aynı işverende en az altı ay çalışan gemi adamı yıllık izne hak kazanır. İş sözleşmesi yazılı yapılır, gemideki iaşe ve barınma bedelsizdir. Sözleşme yurt dışında biterse işveren dönüş masrafını karşılar. Alacaklar için önce arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılır.

Aşağıda kapsam, sözleşme, vardiya ve tatil, fazla mesai, izin, iaşe, hastalık, fesih, yurda iade, MLC 2006, sigorta ve dava yolu yer alıyor. Madde numaraları kanunların Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel hâlinden alındı (erişim 26 Ekim 2026). Kıdem tazminatının şartları ve hesabı için deniz iş kanunu kıdem tazminatı sayfasına bakılabilir.

Gemi Adamı Kimdir, Hangi Kanuna Tabidir?

Kanunun 2. maddesi gemi adamını, bir hizmet sözleşmesine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit, tayfa ve diğer kimseler olarak tanımlar; işveren vekilinin gemi adamına karşı işlemlerinden işveren doğrudan sorumludur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aşçı, garson, doktor ve hemşire gibi mürettebat niteliği taşımayan kişilerin de iş sözleşmesiyle gemide istihdam edildikleri için gemi adamı sayıldığını belirtmiştir (E. 2022/667, K. 2023/148, T. 01.03.2023).

Kanun denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk bayrağını taşıyan, 100 ve daha yukarı grostonilatoluk gemilere uygulanır. Aynı işverene ait gemilerin toplam grostonilatosu 100'ü buluyorsa ya da işveren 5 veya daha fazla gemi adamı çalıştırıyorsa küçük gemiler de kapsama girer; sandal, mavna, şat ve salapurya da gemi sayılır (m.1). Eşiklerin ayrıntılı tablosu deniz iş kanunu kıdem tazminatı sayfasında yer alır.

İş Kanunu'nun 4. maddesi deniz taşıma işlerini kapsam dışında bırakır, ancak aynı madde bazı denizcilik işlerini açıkça İş Kanunu'na bağlar. Hangi çalışanın hangi kanuna tabi olduğu şöyle özetlenebilir:

Çalışan	Uygulanan kanun	Dayanak
Kapsamdaki gemide sözleşmeyle çalışan kaptan, zabit, tayfa, aşçı, garson	854 sayılı Deniz İş Kanunu	m.1, m.2
Kıyıda, limanda veya iskelede gemiden karaya ve karadan gemiye yükleme ve boşaltma yapan işçi	4857 sayılı İş Kanunu	İş K. m.4, "Şu kadar ki" (a)
Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım sayılmayan, denizde çalışan su ürünleri üreticisi	4857 sayılı İş Kanunu	İş K. m.4, "Şu kadar ki" (f)
Eşiklerin altında kalan gemide deniz taşıma işinde çalışan	Türk Borçlar Kanunu (hizmet sözleşmesi)	İş K. m.4/a, TBK m.393 vd.

Kanun yalnız yük ve yolcu taşıyan gemilerle sınırlı değildir. Hukuk Genel Kurulu, kurtarma işi yapan bir kuruluşun gemisinde çalışan gemi adamının, 1. maddedeki koşullar sağlandığı için Deniz İş Kanunu'na tabi olduğunu kabul etmiştir (aynı karar). Tersane çalışanları için tersane iş kazası sayfasına bakılabilir.

Gemi Adamı İş Sözleşmesi Nasıl Yapılır, Türleri Nelerdir?

Sözleşme yazılı olarak iki nüsha yapılır, her tarafa bir nüsha verilir ve her türlü resim ve harçtan muaftır (m.5, m.9). Yazılı sözleşme yapmayan işverene idari para cezası uygulanır (m.50/a). Sözleşmede en az şu bilgiler bulunur (m.6):

• Tarafların kimlik ve adres bilgileri, gemi adamının sicil numarası.
• Geminin adı, sicil numarası, grostonilatosu ve sicil dairesi; işverenin farklı gemilerinde çalışma ihtimali.
• Sözleşmenin yeri ve tarihi, görülecek iş, işe başlama tarihi ve yeri.
• Sözleşmenin süresi ya da hangi sefer için yapıldığı.
• Ücretin esası, miktarı, ödeme zamanı ve yeri, gerekiyorsa banka hesabı; avans ve diğer iş şartları.

Belirli süreli, sefer üzerine ve süresiz sözleşme

Kanun üç türe izin verir (m.7). Belirli süreli sözleşme sürenin bitiminde sona erer; süre dolduğunda gemi seyirdeyse sözleşme, geminin ilk limana varıp güvenlik altına alınmasına kadar devam eder. Belirli bir sefer için yapılan sözleşme, seferin sonunda geminin vardığı limanda yükünü boşaltmasıyla sona erer. Süre veya sefer bittikten sonra gemi adamı işverenin onayıyla çalışmaya devam ederse sözleşme aynı süre için ya da yeni sefer süresince uzatılmış sayılır (m.8).

Süresi belirsiz sözleşme, 14. maddedeki haklı nedenler dışında gemi adamının işe alınmasından itibaren altı ay geçmedikçe feshedilemez (m.16/A). Bu kural İş Kanunu'nda bulunmayan, gemi adamına özgü bir güvencedir.

Gemi adamında deneme süresi

Deneme süresi yalnız süresi belirsiz sözleşmelerde kararlaştırılabilir ve en çok bir aydır. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız sona erdirebilir; gemi adamının çalıştığı günlerin ücreti saklıdır (m.10). İş Kanunu'ndaki iki aylık sınır gemi adamına uygulanmaz; genel kurallar için deneme süresi sayfasına bakılabilir. Yargıtay, belirli süreli sözleşmeler bakımından şu sonuca varmıştır:

"Deniz İş Kanununa tabi çalışanlar bakımından belirli süreli iş sözleşmelerinde deneme süresinin kararlaştırılamayacağı kabul edilmelidir."

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2011/17043, K. 2013/16871, T. 03.06.2013

İşten ayrılan gemi adamına işin türünü ve süresini gösteren çalışma belgesi verilir. Belge verilmez veya gerçeğe aykırı yazılırsa bağlama limanındaki liman başkanlığı bir hafta içinde inceleme yapar; zarar gören gemi adamı eski işverenden tazminat isteyebilir (m.12).

Gemi Adamı Çalışma Saatleri ve Tatil Hakları

Genel olarak iş süresi günde sekiz, haftada kırk sekiz saattir ve haftanın iş günlerine eşit bölünür. İş süresi, gemi adamının işbaşında çalıştığı veya vardiya tuttuğu süredir; gemide bulunmak tek başına çalışma sayılmaz. İşveren vardiyaları, yemek ve dinlenme zamanlarını bir çizelgeyle belirleyip gemi adamlarının görebileceği yere asmak zorundadır (m.26).

Şu kişiler iş süresine ilişkin hükümlere tabi değildir (m.27):

• Birden fazla kaptanın bulunduğu gemide birinci kaptan veya ona vekâlet eden kişi (kılavuz kaptanlar dâhil).
• Birden fazla makinistin bulunduğu gemide başmakinist.
• Doktor, sağlık memuru, hemşire ve hastabakıcılar.
• Asli görevi can, mal ve gemi kurtarma olan kurtarma gemilerinde çalışanlar.
• Gemide kendi nam ve hesabına çalışanlar.

Hafta tatili, genel tatil ve mazeret izinleri

Hak	Kural	Madde
Liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde hafta tatili	Haftada altı günden fazla çalıştırma yasaktır; tatil günü çalışana haftanın başka bir günü nöbetleşe izin verilir	m.41
Hafta tatili ücreti	Tatilden önceki günlerde sürekli çalışan gemi adamına çalışılmayan tatil günü için bir gündelik ödenir	m.42/1
Kısa, yakın ve uzak sefer yapan gemiler	Seferde geçen hafta tatili günleri için, şart aranmaksızın ayrıca bir gündelik ödenir	m.42/son
Ulusal bayram ve genel tatil	Çalışılmasa da bir günlük ücret ayrıca ödenir	m.43
Evlenme izni	Üç güne kadar	m.42/2
Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü	İki güne kadar	m.42/2

Hekim raporuyla verilen hastalık izinleri ile mazeret izinleri, hafta tatili ücretinin hesabında çalışılmış gün sayılır (m.42/2).

Gemide Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Kanundaki iş süresini aşan çalışma fazla saatlerle çalışmadır. Her fazla saat için ödenecek ücret, normal saat ücretinin yüzde 25 artırılmasıyla bulunacak tutardan az olamaz (m.28/1-2). Şu işler ise fazla çalışma sayılmaz:

• Geminin, gemideki kişilerin veya yükün selameti için kaptanın zorunlu gördüğü işler.
• Gümrük, karantina ve diğer sağlık formaliteleri nedeniyle yapılması zorunlu ek işler.
• Seyirde veya limanda yaptırılan yangın, gemiyi terk, çatışma, denizden adam kurtarma ve savunma talimleri.

İşveren fazla çalışmaları belgelemek için noterden tasdikli ayrı bir defter tutmak zorundadır. Deftere uygulanan zam oranı, fazla çalışmanın yapıldığı gün, o güne düşen süre ve hak edilen ücret yazılır; fazla çalışma ücreti asıl ücretle aynı zaman ve yerde tam olarak ödenir (m.28).

Türk Borçlar Kanunu'ndaki yüzde 50 uygulanır mı?

Türk Borçlar Kanunu'nun 402. maddesi fazla çalışma için en az yüzde 50 zam öngörür. Bu oranla fark ücret istenen davada Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 28. maddedeki açık düzenleme karşısında TBK m.402'nin Deniz İş Kanunu'na tabi çalışanlara uygulanamayacağını belirterek kararı bozmuştur. Hukuk Genel Kurulu da direnme kararını, davacının Deniz İş Kanunu kapsamında olduğu gerekçesiyle bozmuştur (E. 2022/667, K. 2023/148, T. 01.03.2023). Bununla birlikte kanun, sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle sağlanan daha elverişli hakları saklı tutar (m.48); daha yüksek zam kararlaştırılmışsa o oran uygulanır.

Örnek hesap. Normal saat ücreti 200 TL olan (örnek tutar) bir gemi adamı bir ayda 20 saat fazla çalışmışsa, fazla çalışma saat ücreti en az 200 × 1,25 = 250 TL, aylık fazla çalışma ücreti en az 250 × 20 = 5.000 TL olur. Sözleşmede yüzde 50 zam öngörülmüşse aynı süre için en az 300 × 20 = 6.000 TL ödenir.

Gemi Adamının Yıllık İzni Kaç Gün?

Aynı işverenin emrinde veya aynı gemide, bir takvim yılı içinde bir ya da birkaç sözleşmeyle en az altı ay çalışmış gemi adamı yıllık ücretli izne hak kazanır (m.40/1). İş Kanunu'ndaki bir yıllık bekleme süresi aranmaz; aynı yıl içindeki sefer sözleşmeleri birleştirilir.

Gemi adamının hizmeti	En az yıllık izin
Altı aydan bir yıla kadar	15 gün
Bir yıl ve daha fazla	Yılda bir ay

• İzin işverenin uygun göreceği zamanda kullanılır; gemi adamı bu haktan feragat edemez.
• Bir aylık izin, tarafların rızasıyla aynı yıl içinde kullanılmak üzere ikiye bölünebilir.
• Gemi adamı iznini yabancı bir ülke limanında veya sözleşmenin yapıldığı yer dışında kullanmaya zorlanamaz.
• Gemi adamı isterse izne bağlı olarak yedi güne kadar ücretsiz yol izni de alabilir.

Maddenin, sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin ücretine ilişkin yedinci fıkrası Anayasa Mahkemesinin 1/2/2024 tarihli ve E. 2022/154, K. 2024/33 sayılı kararıyla iptal edilmiş, iptal 14/9/2024'te yürürlüğe girmiştir. Yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı, hangi kanuna tabi olunursa olunsun beş yıldır (İş K. ek m.3). İş Kanunu'na tabi işçideki süre ve hesap için yıllık izin ücreti sayfasına bakılabilir.

Gemi Adamının Ücret, İaşe ve Barınma Hakları

Ücret, prim, ikramiye ve benzeri her türlü hak ediş, sözleşmede gösterilen yer ve dönemlerde tam olarak ödenir; ödeme dönemi bir aydan uzun olamaz. Bakanlıkların zorunlu tuttuğu işverenler bu ödemeleri yalnız gemi adamı adına açılan banka hesabına yatırabilir. Sözleşme sona erdiğinde veya feshedildiğinde ücret derhâl ve tam ödenir (m.29). Gemi adamının diğer temel hakları şunlardır:

• Avans. İşveren, gemi adamı isterse sözleşmedeki esaslara göre avans ödemek zorundadır (m.30).
• Ücret defteri. Her gemide noterden tasdikli ücret ödeme defteri tutulur; ödemeler imza veya makbuzla belgelenir ve belgeye dayanmayan ödeme iddiası geçerli değildir (m.31).
• İaşe. Gemi adamı işe başladığı günden ayrılana kadar gemide bedelsiz beslenir. Liman içi, şehir hattı, körfez, göl ve akarsu gemilerinde iaşe servisi zorunlu değildir; bu gemilerde işveren yükümlülüğünü nakden öder (m.33).
• Barınma. Rütbeye ve geminin büyüklüğüne uygun yatma yeri bedelsiz sağlanır (m.34).
• Eksik iaşe. Verilen iaşe yönetmelikteki ölçülerin altındaysa fark, hiç verilmemişse tamamının bedeli istenebilir; bunun için aksaklığın olduğu gün işverene, vekiline veya kaptana bildirilmesi gerekir (m.35).
• Asgari ücret ve kesinti. Asgari ücret İş Kanunu'na göre belirlenir (m.37). Sözleşmede yazılı nedenler dışında ücret kesme cezası uygulanamaz ve kesinti ayda üç gündeliği aşamaz (m.38).

Ücret, fazla çalışma, iaşe veya asgari ücret borcunu ödemeyen işverene her gemi adamı için ödenmeyen tutarın iki katı idari para cezası verilir (m.51/1).

Ücret alacağı için gemi üzerinde rehin hakkı

Gemi adamına gemide çalıştırılması nedeniyle ödenecek ücret ve diğer tutarlar, ülkesine getirilme giderleri ve sosyal sigorta payları dâhil, "gemi alacaklısı hakkı" verir (TTK m.1320/1-a). Bu alacak gemi üzerinde, tescilli ya da tescilsiz diğer rehin haklarından önce gelen kanuni rehin hakkı doğurur (TTK m.1321, m.1323/1). Rehin hakkı, alacaklının gemiden ayrıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde gemi ihtiyaten haczedilip cebrî icra yoluyla satılmazsa düşer (TTK m.1326).

Hastalık ve İş Kazasında Gemi Adamının Hakları

Hizmet sözleşmesiyle çalışan gemi adamı 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a bendine göre sigortalıdır. Kurumca yetkilendirilen hekimden istirahat raporu alınması şartıyla iş kazası veya meslek hastalığında her gün için, hastalıkta ise iş göremezlikten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse üçüncü günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği ödenir (5510 m.18). Bu döneme rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili ödenekleri de ödeneği veren kurum tarafından karşılanır (854 m.45).

Gemi adamı sürekli olarak gemide çalışmasına engel bir hastalığa yakalanır veya engelli hâle gelirse sözleşmeyi iki taraf da feshedebilir (m.14/III-b). Bu fesih kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz (m.20).

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bütün işlere uygulanır, gemiler istisnalar arasında sayılmaz (6331 m.2). Gemideki iş kazasından doğan tazminat davası için arabulucuya başvurmak zorunlu değildir (7036 m.3/3); dava kazanın veya zararın meydana geldiği yerde ve işçinin yerleşim yerinde de açılabilir (7036 m.6/3). Tazminatın hesabı için iş kazası tazminatı sayfasına bakılabilir.

Gemi Adamının Sözleşmesi Hangi Hâllerde Feshedilir?

Süresi belirli olsun olmasın ya da sefer üzerine yapılsın, sözleşme 14. maddedeki hâllerde bildirim süresi beklenmeden feshedilebilir:

Fesheden	Fesih nedeni	Madde
İşveren	Gemi adamının kalkıştan önce gemiye dönmemesi; tutukluluk veya hapis nedeniyle hizmetin imkânsızlaşması; kanuna, sözleşmeye, denizcilik teamüllerine ya da ahlaka aykırı davranışı	m.14/I
Gemi adamı	Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi; işverenin kanuna, sözleşmeye, denizcilik kural ve teamüllerine ya da ahlak ve adaba aykırı davranışı	m.14/II
Her iki taraf	Geminin herhangi bir nedenle 30 günden fazla seferden kaldırılması; gemi adamının sürekli olarak gemide çalışmasına engel hastalığı veya engelliliği	m.14/III
Kendiliğinden sona erme	Geminin kaybı, terk edilmesi, harp ganimeti ilan edilmesi veya Türk bayrağından ayrılması	m.14/IV

Bu fesih hakkı, davranışın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (m.15). İşverenin feshi sebepleriyle birlikte yazılı bildirilir (m.18). Gemi seyirdeyken yapılan fesih, geminin limanda emniyete alınmasına kadar uzamış sayılır (m.17).

Gemi adamında ihbar süreleri ve kötüniyet tazminatı

Süresi belirsiz sözleşmede haklı neden yoksa karşı tarafa önceden bildirim yapılır (m.16/B):

Gemi adamının hizmet süresi	Bildirim süresi
Altı aya kadar	2 hafta
Altı aydan bir buçuk yıla kadar	4 hafta
Bir buçuk yıldan üç yıla kadar	6 hafta
Üç yıldan fazla	8 hafta

Süreler asgaridir. Bildirim şartına uymayan taraf, süreye karşılık gelen ücret tutarında tazminat öder (m.16/C-D). Gemi adamı sendikaya üye olduğu, şikâyete başvurduğu için ya da fesih hakkı başka bir biçimde kötüye kullanılarak işten çıkarılırsa, bildirim sürelerine ait ücretin üç katı tazminat olarak ödenir (m.16, son fıkralar). Deniz İş Kanunu'nda İş Kanunu'nun 18-21. maddelerindeki iş güvencesine karşılık gelen bir düzenleme yoktur. İş Kanunu'ndaki karşılıklar için kötü niyet tazminatı sayfasına bakılabilir.

Yurt Dışında Sözleşme Biterse Dönüş Masrafını Kim Öder?

Sözleşme 14. maddenin I, II, III veya IV numaralı bentlerine göre yurt dışında feshedilirse işveren, sözleşmede başka hüküm yoksa gemi adamını geminin bağlama limanına iade etmek ve durumuna uygun yol, iaşe ve diğer zorunlu masrafları karşılamak zorundadır (m.21/1). Kanun, feshin 14. maddenin I numaralı bendine ve II numaralı bendin (a) veya (b) fıkralarına göre yapılması hâlinde işverenin yaptığı iade masraflarını gemi adamından yurtta isteyebileceğini öngörür (m.21/2).

• Yabancı gemi adamı, sözleşmede ayrı hüküm yoksa ikametgâhının bulunduğu yerin limanına iade edilir (m.22).
• Sözleşme bir Türk limanında feshedilirse de gemi adamı bağlama limanına iade edilir; işverenin 14/I'e dayanan feshinde bu yükümlülük yoktur (m.23).
• İşveren iade yükümlülüğüne uymazsa gemi adamı yurda dönüş için yaptığı yol, iaşe ve diğer masrafları ve ayrıca 15 günlük ücreti tutarında tazminatı isteyebilir (m.24).
• Gemi adamı yurt dışında başka bir işverenle sözleşme yaparsa ya da bir hafta içinde iade istemezse yükümlülük kalkar; zorunlu bir engel varsa süre engelin kalktığı gün başlar (m.25).

Yabancı bayraklı gemide çalışan Türk gemi adamı

Deniz İş Kanunu yalnız Türk bayrağı taşıyan gemilere uygulanır. Yabancı bayraklı gemideki sözleşme tarafların seçtiği hukuka tabidir, ancak seçim mutat işyeri hukukunun emredici hükümlerinin sağladığı asgari korumayı kaldıramaz. Hukuk seçilmemişse mutat işyeri hukuku, iş devamlı olarak birden fazla ülkede yapılıyorsa işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m.27, 7550 sayılı Kanunla değişik). Gemi adamı işverene karşı davayı kendi yerleşim yeri veya mutat meskeninin bulunduğu yerdeki Türk mahkemesinde de açabilir (MÖHUK m.44).

MLC 2006 Denizcilik Çalışma Sözleşmesi Türkiye'de Geçerli mi?

Denizcilik Çalışma Sözleşmesi (MLC 2006), Uluslararası Çalışma Örgütünün 2006'daki 94. oturumunda kabul edildi. Türkiye'de sözleşmenin onaylanması 2/3/2017 tarihli ve 6898 sayılı Kanunla uygun bulundu; kanun 25/3/2017 tarihli ve 30018 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Sözleşmenin 2014, 2016, 2018 ve 2022 değişikliklerinin onaylanması için 2025'te TBMM'ye sunulan kanun teklifinin (2/3156, Sıra Sayısı 223) gerekçesinde, değişiklikler henüz onaylanmadığı için sözleşmenin onay sürecinin tamamlanmadığı belirtildi; teklif 17/7/2025'te Dışişleri Komisyonunda kabul edildi. Gerekçeye göre değişiklikler terk edilen gemi adamları için mali güvence sistemini (2014), taciz ve zorbalığa karşı korumayı (2016) ve deniz haydutluğu nedeniyle alıkonulan gemi adamının sözleşmesinin ve ücretinin devamını (2018) kapsar.

Onay süreci tamamlanmadıkça Türk bayraklı gemide çalışan gemi adamının hakları için temel kaynak 854 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerdir. Teklifin kanunlaşıp kanunlaşmadığı TBMM kayıtları ve Resmî Gazete'den izlenmelidir.

Gemi Adamı SGK, Emeklilik ve İşsizlik Maaşı Hakları

Gemi adamı 4/a kapsamında sigortalı olduğundan emeklilik şartları da bu kapsamdaki diğer çalışanlarla aynıdır. Fiilî hizmet süresi zammı tablosunda (5510 m.40) gemi adamlığı ayrı bir iş olarak sayılmaz; su altı ve dalgıçlık işleri ayrı bir satırdır.

İşsizlik Sigortası Kanunu, gemi adamının işsizlik ödeneğine hak kazandığı ayrılış hâllerini Deniz İş Kanunu'nun maddelerine atıf yaparak ayrıca sayar (4447 m.51):

• İşverenin, Deniz İş Kanunu'nun 16. maddesindeki bildirim sürelerine uyarak yaptığı fesih.
• Gemi adamının 14. maddenin II veya III numaralı bentlerine dayanarak yaptığı fesih.
• İşverenin 14. maddenin III numaralı bendine dayanarak yaptığı fesih.
• Belirli bir sefer için yapılan sözleşmede sefer sonunda işsiz kalma.
• Geminin kaybı, terki, harp ganimeti ilan edilmesi veya Türk bayrağından ayrılması nedeniyle işsiz kalma (14/IV).

İşverenin 14/I'e dayanan feshi listede yer almaz. Prim şartları ve ödenek tutarı için işsizlik maaşı sayfasına bakılabilir.

Gemi Adamı Alacakları İçin Nereye ve Ne Zamana Kadar Başvurulur?

1. Arabuluculuk. Ücret, fazla çalışma, izin ücreti ve tazminat alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; gemi adamı bu bakımdan işçi sayılır (7036 m.3/1, m.3/20). Başvuru karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (m.3/5). Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (m.3/17).
2. Görevli mahkeme. Gemi adamı ile işveren arasındaki uyuşmazlıklara iş mahkemesi bakar; iş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görür (7036 m.5/1-a, m.2/3).
3. Yetkili mahkeme. Genel kural davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 m.6/1). Deniz İş Kanunu ayrıca, sözleşmede başka hüküm yoksa davanın geminin bağlama limanındaki iş davalarına bakan mahkemede görüleceğini öngörür (854 m.46); 7036 sayılı Kanun diğer kanunlardaki yetki hükümlerini saklı tutar (m.6/4).

Arabuluculuk süreci için işe iade davasında arabuluculuk sayfasına bakılabilir. 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırıldığından talep artırımı için belirsiz alacak davası kalktı mı sayfası yol gösterir.

Zamanaşımı süreleri

Alacak	Süre	Dayanak
Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı, yıllık izin ücreti	5 yıl	İş K. ek m.3 ("hangi kanuna tabi olursa olsun")
Ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti	5 yıl	TBK m.147/1
Ücret alacağına bağlı gemi üzerindeki kanuni rehin	Gemiden ayrılmadan itibaren 1 yıl	TTK m.1326

Türk Ticaret Kanunu'nun 1327. maddesi, bu kanundaki ve diğer kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla bir yıllık sürenin alacaklının borçluya yönelik kişisel istemlerine de uygulanacağını öngörür. Tazminatlar ve izin ücreti için İş Kanunu ek m.3 ayrıca beş yıllık süre öngörür; ücret ve fazla çalışma alacaklarında ise gemi adamının bir yılı beklemeden harekete geçmesi daha güvenli yoldur.

Gemi Adamı Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gemi adamı İş Kanunu'na tabi mi?

Hayır. İş Kanunu deniz taşıma işlerini kapsam dışında bırakır ve kapsamdaki gemide sözleşmeyle çalışan gemi adamına 854 sayılı Deniz İş Kanunu uygulanır. Limanda yükleme ve boşaltma yapan işçi ise İş Kanunu'na tabidir.

Gemi adamı günde kaç saat çalışır?

Genel süre günde sekiz, haftada kırk sekiz saattir ve vardiya tutulan süre de çalışma sayılır. Birinci kaptan, başmakinist ve sağlık personeli gibi bazı görevler bu sürelere tabi değildir.

Gemi adamına fazla mesai yüzde kaç zamlı ödenir?

Kanunun 28. maddesine göre en az yüzde 25 zamlı ödenir; Yargıtay, Türk Borçlar Kanunu'ndaki yüzde 50 oranını gemi adamına uygulamaz. Sözleşme daha yüksek oran öngörebilir.

Gemi adamının yıllık izni kaç gün?

Altı aydan bir yıla kadar hizmeti olana en az 15 gün, bir yıl ve daha fazla hizmeti olana yılda en az bir ay izin verilir. Hak kazanmak için takvim yılında aynı işverende veya gemide altı ay çalışmak yeterlidir.

Deniz İş Kanunu'na göre işe iade davası açılabilir mi?

Kanunda İş Kanunu'nun 18-21. maddelerine karşılık gelen bir iş güvencesi hükmü yoktur. Gemi adamı ihbar tazminatı, fesih hakkı kötüye kullanılmışsa bildirim ücretinin üç katı kötüniyet tazminatı ve şartları varsa kıdem tazminatı isteyebilir.

Yurt dışında işten çıkarılan gemi adamının dönüş masrafını kim öder?

Sözleşmede başka hüküm yoksa işveren öder; bazı fesih hâllerinde işveren bu masrafı sonradan gemi adamından isteyebilir. Yükümlülüğe uyulmazsa gemi adamı yaptığı masrafları ve ayrıca 15 günlük ücreti tutarında tazminatı isteyebilir.

Gemi adamı işsizlik maaşı alabilir mi?

Alabilir. 4447 sayılı Kanun, işverenin bildirimli feshi, gemi adamının haklı feshi ve sefer sözleşmesinin bitmesi gibi hâlleri Deniz İş Kanunu'na atıfla ayrıca sayar.

Gemi adamı alacakları kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Tazminatlar, yıllık izin ücreti, ücret ve fazla çalışma alacakları beş yıllık süreye tabidir. Gemi üzerindeki kanuni rehin hakkı ise gemiden ayrılmadan itibaren bir yıl içinde gemi haczedilip satılmazsa düşer.