URSA Avukatlık

Yetim Aylığı İçin Boşanma, Danışıklı Boşanma Tespiti ve Geri Ödeme

İş Hukuku9 dk okumaEklenme:
Dosya, kontrol listesi, takvim ve iki ahşap ev maketiyle yetim aylığı ve boşanma şartları

Boşanmak tek başına yetim aylığı hakkı doğurmaz, ama yaşı ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuğu, ölen sigortalının aylığından yüzde 25 pay alabilir (5510 sayılı Kanun m.34/b). Kız çocuğu evlenince aylığı kesilir, boşanınca yazılı başvuruyla yeniden bağlanabilir (m.35). Asıl risk, boşanmanın yalnızca aylık için yapılıp eşlerin birlikte yaşamaya devam etmesidir. Boşandığı eşle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen kişinin aylığı kesilir, ödenen tutarlar geri alınır ve bu geri ödeme yıllarca geriye gidebilir (m.56/2, m.96).

Boşanan Kız Çocuğuna Yetim Aylığı Bağlanır mı?

Halk arasında yetim aylığı denen ödeme, kanunda çocuğa bağlanan ölüm aylığıdır. Erkek ve kız çocuklar için genel sınır 18 yaştır; lisede 20, yüksek öğrenimde 25 yaşa uzar. Kız çocuklar için ayrı bir kural vardır: yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlara da aylık bağlanır (m.34/b-3). Bu yüzden boşanan kız çocuğu için yaş sınırı aranmaz. Ölüm sigortasından aylık bağlanması için ölen sigortalının prim gün sayısı ve sigortalılık süresi gibi şartları ile hak sahiplerinin dağılımı ölüm aylığı yazısında ayrıca görülebilir.

Boşanan veya dul kalan kız çocuğunun yetim aylığı payı, evlenince kesilme ve başvuru şartı

Boşanmış olmak yetmez; çocuğun kendi durumu da aranır. Kız çocuğu 5510 sayılı Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışıyorsa ya da kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmışsa aylık bağlanmaz (m.34/b). Çıraklık ve staj gibi mesleki eğitim sigortalılığı, hükümlü ve tutukluların çalıştırılması ve İŞKUR kursları bu sayımın dışında tutulmuştur (m.5/1-a, b, e). Aylık kendiliğinden başlamaz; hak sahiplerinin yazılı istekte bulunması gerekir (m.32/2).

Kız çocuğunun durumuAylık bakımından sonuç
Evli değil, çalışmıyorYaşı ne olursa olsun yüzde 25 pay hakkı vardır
EvleniyorAylık, evlenmeyi izleyen ödeme dönemi başından kesilir (m.35/1)
Ölüm tarihinde evliydi, sonradan boşandı veya dul kaldıHak sahibi niteliği sonradan kazanılır; aylık bu niteliğin kazanıldığı tarihi izleyen ay başından başlar (m.35/1-b)
Aylığı evlilik nedeniyle kesilmişti, sonra boşandıBaşvuru tarihini izleyen ay başından yeniden bağlanır (m.35/3)
Kendi adına çalışıyor veya aylık alıyorÇocuk payı bağlanmaz (m.34/b)

Kız Çocuğu Evlenirse Aylık Kesilir mi, Evlenme Ödeneği Nedir?

Evet, evlenme aylığı keser. Ölüm aylığı, 34. maddedeki şartların ortadan kalktığı tarihi izleyen ödeme döneminin başından itibaren kesilir (m.35/1). Evlenmesi nedeniyle aylığı kesilecek kız çocuğu isterse, aylığının iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere peşin ödenir; buna evlenme ödeneği denir (m.37/1). Aynı madde, ödeneği alan kız çocuğunun aylığın kesildiği tarihten itibaren iki yıl içinde yeniden hak sahibi olması hâlini de düzenler. Örneğin evlilik kısa sürede biterse, iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz. Bu sürede kişi, 60. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.

Evlenme ödeneği alınması diğer hak sahiplerinin payını da etkiler. Ödeneğin verildiği sürenin bitimini izleyen ödeme döneminden itibaren diğer hak sahiplerinin aylıkları 34. maddeye göre yeniden belirlenir (m.37/2). Ödeneği almak zorunlu değildir; talebe bağlıdır. Bu nedenle evlenmeden önce iki yıllık peşin tutar ile evliliğin kısa sürede bitme ihtimali birlikte düşünülmelidir.

Boşandıktan Sonra Aylık Kendiliğinden Yeniden Bağlanır mı?

Hayır. Aylığın kesilmesine yol açan sebep ortadan kalkınca, 34. maddedeki şartlar saklı kalmak kaydıyla, müracaat tarihini izleyen ay başından itibaren yeniden aylık bağlanır (m.35/3). Kanun başvuru tarihinden önceki dönem için ödeme öngörmez; bu yüzden boşanma kararı kesinleştikten sonra başvuruyu geciktirmek kayıp yaratır. Kesinleşme tarihinin nasıl belirlendiği boşanma kararının kesinleşmesi yazısında anlatılıyor.

Yeniden bağlanan aylık, kesildiği tarihten yeniden bağlandığı tarihe kadar geçen süre için yapılan artışlar eklenerek belirlenir (m.35, son fıkra; artışlar m.55/2). Sağlık güvencesi de aynı dönemde değişir. Aylık alan kişi 60. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca genel sağlık sigortalısıdır. Eşinin bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamından çıkanlar için genel sağlık sigortalısı oldukları tarihten itibaren otuz gün içinde sağlık hizmetlerinden yararlanırken prim ödeme gün sayısı aranmaz (m.67). Boşanma sonrası sağlık güvencesinin genel çerçevesi boşanmada kadının hakları yazısında ele alınıyor.

Yetim Aylığı İçin Anlaşmalı Boşanma Yapılabilir mi?

Anlaşmalı boşanma kanunun açıkça tanıdığı yoldur. Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve malî sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır (TMK m.166/3). Süreç ve belgeler anlaşmalı boşanma yazısında yer alıyor.

Boşanmanın anlaşmalı olması, aylık hakkı bakımından kendi başına olumsuz bir durum değildir. Evlilik gerçekten bitmiş, eşler ayrı yaşıyorsa kız çocuğunun 34. madde kapsamında kalması ve aylığın yeniden bağlanması mümkündür. Sorun, mahkemede iradenin açıklanmasıyla fiilî durumun birbirini tutmamasıdır. Boşanma kararı verilmiş olsa bile eşler aynı evde yaşamayı sürdürüyorsa, Sosyal Güvenlik Kurumu bakımından başka bir hüküm devreye girer.

Boşandığı Eşle Birlikte Yaşayan Kız Çocuğunun Aylığına Ne Olur?

Kanun bu hâli açıkça düzenler. Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir; bu kişilere ödenmiş tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır (m.56/2). Hüküm danışıklı boşanma sözcüğünü kullanmaz; kesme sebebi, boşanmanın sahte olduğunun ilan edilmesi değil, boşanmış olunmasına rağmen fiilen birlikte yaşanmasıdır. Bu nedenle evlilik gerçekten bitmiş, sonra eşler yeniden bir araya gelmişse de sonuç aynıdır.

Maddede birlikte yaşamanın nasıl tespit edileceği ayrıntılandırılmamıştır. Gelir ve aylık alma şartlarının devam edip etmediğine yönelik yoklama işlemlerinin usul ve esasları Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir (m.55, son fıkra). Kurum, görevlerinin yerine getirilmesi için kamu idarelerinden ve diğer kişi ve kuruluşlardan bilgi ve belge isteyebilir; özel hayat ve aile hayatının gizliliği ile savunma hakkına ilişkin hükümler saklıdır (m.100). Kanun metni, yeniden evlenmeyi ve boşandığı eşle fiilen birlikte yaşamayı kesme sebebi olarak sayar. Başka biriyle resmî nikâh olmaksızın yaşamak bu iki sebepten biri olarak maddede geçmez; uygulamadaki yorum ve yönetmelik hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Yetim Aylığı Geri Ödemesi Nasıl İşler?

Aylık kesilirken ödenmiş tutarlar da istenir. 96. madde, Kurumca fazla veya yersiz yapıldığı tespit edilen ödemeleri iki başlıkta düzenler. Fazla ödeme kasıtlı veya kusurlu davranıştan doğmuşsa hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren hesaplanan kanunî faizle geri alınır (m.96/a). Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa geriye doğru en fazla beş yıllık süredeki ödemelerin toplamı istenir; borç tebliğ tarihinden itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faiz işletilmez, bu sürenin dolmasından sonra ise kanunî faiz uygulanır (m.96/b).

Birlikte yaşama, kasıt veya kurum hatası halinde yetim aylığının kesilmesi ve geri ödeme süreleri

İlgilinin Kurumdan alacağı varsa borç bu alacaktan mahsup edilir; alacağı yoksa genel hükümlere göre geri alınır. Aylıktan kesinti yapılacaksa borç ve faiz toplamı, gelir veya aylıktan yüzde 25 oranında kesilerek tahsil edilir (m.96). Uyuşmazlıkta fazla ödemenin kimin davranışından doğduğu ve hangi bendin uygulanacağı önem taşır. Çünkü iki bentte geriye dönük süre ve faiz başlangıcı farklıdır.

Danışıklı Boşanma Ceza Sorumluluğu Doğurur mu?

5510 sayılı Kanun, bu fiile hukuki sonuç olarak aylığın kesilmesini ve ödenenin geri alınmasını bağlar. Ceza sorumluluğu ayrı bir sorudur ve olayın somut verilerine bağlıdır. Her aylık kesilmesi ceza sorumluluğu anlamına gelmez; evlilik gerçekten sona ermişse ve sonradan yeniden bir araya gelinmişse hileli davranış bulunmayabilir. Buna karşılık yalnızca aylık almak amacıyla boşanılıp ortak yaşamın hiç kesilmediği ve Kurumun aldatıldığı bir olayda, 5237 sayılı Kanunun dolandırıcılığa ilişkin 157 ve 158. maddeleri gündeme gelebilir. 158. maddenin birinci fıkrasının (e) bendi, kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak işlenen dolandırıcılığı nitelikli hâl sayar ve bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan az olamaz. Bu hükmün somut olaya uygulanıp uygulanmayacağını soruşturma ve ceza mahkemesi belirler.

SGK Aylığı Kesti veya Geri Ödeme İstedi, Ne Yapılabilir?

Kanun, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceğini belirtir (m.101). Kesme veya geri ödeme yazısı geldiğinde önce yazının tebliğ tarihi, dayandığı tespit ve geri istenen dönem not edilmelidir. Süre bakımından yazının türü ve uyuşmazlığın niteliği belirleyici olduğundan, bu ayrım baştan netleştirilmelidir. Fazla ödemenin Kurumun hatalı işleminden mi, ilgilinin davranışından mı kaynaklandığı, geri alınabilecek süreyi ve faizi değiştirir.

Birlikte yaşanmadığını göstermek için boşanma kararı ve kesinleşme şerhi, eşlerin ayrı adreslerde kaldığına ilişkin kira, abonelik ve nüfus kayıtları ile tanık beyanları gibi deliller toplanabilir. Bunların her biri tek başına yeterli sayılmaz; mahkeme olayı bir bütün olarak değerlendirir. Boşanan kız çocuğunun eski eşinden yoksulluk nafakası isteme hakkı ise aylıktan bağımsız bir konudur (TMK m.175) ve yoksulluk nafakası yazısında ele alınıyor.

Boşanmadan Önce Aylık Bakımından Hangi Noktalar Gözden Geçirilmeli?

Aylık, boşanma kararıyla otomatik olarak değil, kanundaki şartların oluşmasıyla ve başvuruyla bağlanır. Karar almadan önce aşağıdaki noktaların her biri kanun metnine göre kontrol edilmelidir.

  • Evlilik gerçekten bitiyor mu? Boşandığı eşle fiilen birlikte yaşama, kanunun ayrıca kesme sebebi saydığı durumdur (m.56/2). Boşanmadan sonra eşlerin ayrı yaşaması, aylığın korunması bakımından belirleyicidir.
  • Evlenme ödeneği alınmış mı? Ödenek alınmışsa aylığın kesildiği tarihten itibaren iki yıl içinde yeniden hak sahibi olunması durumunda iki yıllık sürenin sonuna kadar aylık bağlanmaz (m.37/1).
  • Kız çocuğu çalışıyor veya aylık alıyor mu? Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık veya gelir bağlanmışsa çocuk payı bağlanmaz; hak sahipliği her dönem için bu şarta bağlıdır (m.34/b).
  • Başvuru ne zaman yapılacak? Yeniden bağlama başvuru tarihini izleyen ay başından başladığı için kararın kesinleşme tarihi ile başvuru arasındaki süre ödeme kaybı yaratabilir (m.35/3).
  • Sağlık güvencesi kimin üzerinden sürecek? Aylık alan kişi 60. madde kapsamında kendi adına genel sağlık sigortalısıdır. Primle ilgili borç ve af konuları GSS borçları yazısında ayrıca yer alır.

Aylık, ölen sigortalının hak sahipleri arasında paylaştırılır ve toplam tutar sigortalıya ait aylığı geçemez (m.34 son fıkra). Bu nedenle bir hak sahibinin aylığının kesilmesi veya yeniden bağlanması, diğer hak sahiplerinin payının yeniden hesaplanmasına da yol açabilir (m.55/1).

Yetim Aylığı ve Boşanma Hakkında Sık Sorulan Sorular

Boşanan kız çocuğu yetim aylığı alabilir mi?

Evet. Yaşı ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuğuna ölen sigortalının aylığının yüzde 25'i bağlanır. Kız çocuğunun 5510 sayılı Kanun kapsamında çalışmıyor olması ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık almıyor olması da gerekir (m.34/b).

Evlenince yetim aylığı kesilir mi?

Evet. Kız çocuğu evlenince 34. maddedeki şartlar ortadan kalkar ve aylık, bunu izleyen ödeme döneminin başından kesilir (m.35/1). Kız çocuğu isterse aylığın iki yıllık tutarı evlenme ödeneği olarak peşin ödenir (m.37/1).

Boşandıktan sonra yetim aylığı için ne zaman başvurulur?

Aylık kendiliğinden başlamaz. Yeniden bağlanma, başvuru tarihini izleyen ay başından itibaren yapılır (m.35/3). Bu nedenle boşanma kesinleştikten sonra gecikmeden yazılı başvuru yapılması gerekir.

Boşandığı eşle birlikte yaşayanın yetim aylığı ne olur?

Boşandığı eşle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen kız çocuğunun aylığı kesilir ve ödenmiş tutarlar 96. maddeye göre geri alınır (m.56/2). Geri alım, kasıt veya kusur varsa geriye doğru en fazla on yıllık ödemeler için, Kurum hatası varsa en fazla beş yıllık ödemeler için yapılır (m.96).

SGK geri ödemeyi aylıktan keserek mi tahsil eder?

Alacak, önce ilgilinin Kurumdan alacağı varsa ondan mahsup edilir. Gelir veya aylıktan kesinti yapılacaksa borç ve faiz tutarı aylıktan yüzde 25 oranında kesilerek uygulanır (m.96). Anlaşmazlıklar iş mahkemelerinde çözülür (m.101).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler