URSA Avukatlık

Geçici İş İlişkisi Nedir, Süresi Kaç Ay ve Hangi Şartlarda Kurulur

İş Hukuku11 dk okumaEklenme:
Fabrikadan ofise geçişi gösteren çalışan simgeleri, geçici iş ilişkisi sözleşmesi ve yaka kartı

Geçici iş ilişkisi, işçinin iş sözleşmesini yaptığı işverenden ayrı bir işverenin işyerinde, onun talimatıyla geçici olarak çalışmasıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 7. maddesine göre iki yolla kurulabilir: Türkiye İş Kurumu'ndan izinli bir özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding veya aynı şirketler topluluğu içindeki başka bir işyerine görevlendirmeyle. Büro yoluyla ilişki yalnızca kanunda sayılan yedi hâlde kurulabilir; bazı hâllerde süre en fazla dört aydır ve en fazla iki defa yenilenir. Sürenin aşılması hâlinde işçi ile geçici işçi çalıştıran işveren arasında belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.

Geçici İş İlişkisi Nedir, Hangi Yollarla Kurulur?

Normal iş ilişkisinde işçi, sözleşme yaptığı işverenin işyerinde çalışır. Geçici iş ilişkisinde ise işçinin sözleşmesi bir işverende kalır, iş görme edimi başka bir işverenin işyerinde yerine getirilir. İş Kanunu bu düzenlemeyi 2016'da 6715 sayılı Kanun'la yeniden yazmış ve geçici iş ilişkisini iki yola bağlamıştır.

  • Özel istihdam bürosu yoluyla: Türkiye İş Kurumu'nca izin verilen büro, bir işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yapar ve kendi işçisini geçici olarak bu işverene devreder.
  • Holding veya şirketler topluluğu içinde: İşveren, işçinin devir sırasındaki yazılı rızasını alarak onu holding bünyesindeki veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde geçici olarak çalıştırır.

Kanun, geçici iş ilişkisinde işverenin özel istihdam bürosu olduğunu açıkça belirtir. Yani büro yoluyla çalışan kişinin iş sözleşmesi, çalıştığı fabrika veya mağaza ile değil büro ile yapılmıştır; işyerinin sahibi ise "geçici işçi çalıştıran işveren" sıfatını taşır. İlişki, geçici işçi ile iş sözleşmesi, geçici işçi çalıştıran işveren ile geçici işçi sağlama sözleşmesi yapılarak yazılı olarak kurulur.

Özel İstihdam Bürosu Geçici İş İlişkisi Kurma Yetkisini Nasıl Alır?

Özel istihdam büroları 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca faaliyet gösterir. Aracılık izni için kanunda sayılan şartlar aranır: yöneticilerin belirli suçlardan mahkûm olmaması ve en az lisans mezunu olması, teknik donanımlı bir işyeri veya internet sitesi, nitelikli personel, sicil kaydı ve vergi numarası ile teminat verilmesi. İzin üç yıl geçerlidir ve üçer yıllık sürelerle yenilenebilir.

Geçici iş ilişkisi kurma yetkisi ise bu izinden ayrı bir yetkidir. Başvuru tarihinden önceki iki yıl boyunca kesintisiz faaliyet gösteren, Kurumca olumlu rapor düzenlenmiş, kurum alacağı ve vadesi geçmiş vergi ile prim borcu bulunmayan ve brüt asgari ücretin iki yüz katına denk gelen teminatı veren büroya Kurum tarafından yetki verilebilir. Bu yetki de üç yıl geçerlidir. Yetki bulunmadan iş ve işçi bulmaya aracılık yapılamaz ve geçici iş ilişkisi kurulamaz; kamu kurumlarının kadro ve pozisyonları için büro aracılık da yapamaz, geçici iş ilişkisi de kuramaz.

Özel İstihdam Bürosu Aracılığıyla Hangi Hâllerde Geçici İş İlişkisi Kurulabilir?

İş Kanunu m.7, büro yoluyla geçici iş ilişkisini sınırlı sayıdaki hâle bağlar. İşveren isterse her ihtiyacı için geçici işçi çalıştıramaz; ihtiyacın aşağıdaki yedi hâlden birine girmesi gerekir.

Doğum izni, mevsimlik tarım, ev hizmetleri, aralıklı işler ve iş artışı gibi yedi hâlin sayıldığı liste
  1. Doğum sonrası kısmi süreli çalışma (m.13/5), doğum izni (m.74), askerlik hizmeti ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâller
  2. Mevsimlik tarım işleri
  3. Ev hizmetleri
  4. İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işler
  5. İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işler veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması
  6. İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin, geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması
  7. Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları

Altıncı hâlde ek bir sınır vardır. Bu gerekçeyle çalıştırılan geçici işçi sayısı, işyerindeki işçi sayısının dörtte birini geçemez. On ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde ise beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabilir. Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreliye çevrilerek sayılır.

İşverenin doğum izni veya kısmi süreli çalışma nedeniyle boşalan pozisyonu geçici işçiyle doldurabilmesi, yukarıdaki ilk hâlin en sık karşılaşılan örneğidir. Doğum izni süreleri ve hakları için doğum izni ve süt izni sayfası ayrıca okunabilir.

Geçici İş İlişkisi Süresi Ne Kadardır, Süre Aşılırsa Ne Olur?

Süre, kurulduğu hâle göre değişir. Aşağıdaki tablo, 4857 sayılı Kanun m.7'deki sınırları özetler.

Geçici iş ilişkisinde süre sınırları, yenileme ve kurulamayan durumlar ile feshedilen işçi yasağı
HâlGeçici işçi sağlama sözleşmesinin süresi
Askı hâlleri (doğum, askerlik vb.)Hâllerin devamı süresince
Mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetleriSüre sınırı yok
Aralıklı işler, acil iş sağlığı ve güvenliği işleri, kapasite artışı ve dönemsel iş artışıEn fazla dört ay

Dört aylık sözleşme en fazla iki defa yenilenebilir ve yenilemelerle birlikte toplam süre, dönemsel iş artışı hâli hariç sekiz ayı geçemez. Geçici işçi çalıştıran işveren, sürenin sonunda aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz. İş sözleşmesini feshettiği işçisini de fesih tarihinden itibaren altı ay geçmeden geçici işçi olarak çalıştıramaz.

Sürenin dolmasına rağmen çalışma sürerse sonuç kanunda açıkça yazılıdır. Sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır. Büro ise işçinin ücretinden, gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden yalnızca sözleşme süresiyle sınırlı olarak sorumludur. Süreli sözleşmelerin belirsiz süreliye dönüşmesine ilişkin genel kurallar için belirli süreli iş sözleşmesi sayfasına bakılabilir.

Hangi İşyerlerinde ve Hangi Durumlarda Geçici İş İlişkisi Kurulamaz?

Kanun, büro yoluyla geçici iş ilişkisini şu durumlarda yasaklar.

  • Toplu işçi çıkarılan işyerlerinde: 29. madde kapsamında toplu işçi çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süresince geçici iş ilişkisi kurulamaz. Şartlar için toplu işçi çıkarma sayfasına bakılabilir.
  • Kamu kurum ve kuruluşlarında ve yer altında maden çıkarılan işyerlerinde bu yolla geçici iş ilişkisi kurulamaz.
  • Grev ve lokavt sırasında: Geçici işçi çalıştıran işveren, 6356 sayılı Kanun'un 65. maddesi saklı kalmak kaydıyla, grev ve lokavtın uygulanması sırasında geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştıramaz.
  • Önceki işçisi için: İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih tarihinden itibaren altı ay geçmeden aynı işverene geçici işçi olarak verilemez.

Sayım bakımından da bir kural vardır. Geçici işçi sağlama sözleşmesiyle çalışan işçi, 30. maddedeki engelli ve eski hükümlü çalıştırma yükümlülüğünün uygulanmasında özel istihdam bürosunun ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dâhil edilmez.

Holding ve Şirketler Topluluğu İçinde Görevlendirme Nasıl İşler?

İkinci yol, bir işverenin işçisini holding bünyesindeki veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde geçici olarak çalıştırmasıdır. Bu yolda büro yoktur; işçinin mevcut işvereni, devir sırasında işçinin yazılı rızasını almak zorundadır. Kanun, bu hâlde de geçici iş ilişkisinin yazılı rıza alınarak devredilmesiyle kurulduğunu belirtir.

İlişki yazılı olarak ve altı ayı geçmemek üzere kurulur, en fazla iki defa yenilenebilir. İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. İşçinin görevlendirildiği işveren ise işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden devreden işverenle birlikte sorumludur. Büro yolundaki bazı kurallar, yani yasaklar, temel çalışma koşullarının altında kalınamaması, talimat yetkisi, sosyal hizmetlerden eşit yararlanma ve iş sağlığı eğitimleri bu görevlendirmede de uygulanır.

İşçinin işyerinin devredilmesiyle bu durumu karıştırmamak gerekir. İşyerinin veya bir bölümünün devrinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; geçici iş ilişkisinde ise işçi, işverenini değiştirmez. Ayrıntı için işyeri devrinde işçinin hakları sayfasına bakılabilir.

Geçici İşçinin Hakları Nelerdir, Ücretini Kim Öder?

İş Kanunu geçici işçiyi çalıştığı işyerinde korumak için üç temel kural koyar. Birincisi, geçici işçinin temel çalışma koşulları, aynı işveren tarafından aynı iş için doğrudan istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamaz. İkincisi, geçici işçi çalıştığı dönemlerde işyerindeki sosyal hizmetlerden eşit muamele ilkesine göre yararlanır. Üçüncüsü, geçici işçi ile yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin ne kadar süre içinde işe çağrılmazsa haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği yazılır ve bu süre üç ayı geçemez. Eşitlik ilkesinin genel çerçevesi için eşit davranma ilkesi sayfasına bakılabilir.

Ücret, işverenin yani özel istihdam bürosunun borcudur. Ancak kanun, ücretin ödenmemesi riskine karşı işyeri sahibine de görev yükler. İşletmenin kapasitesinin öngörülemeyen biçimde artması nedeniyle kurulan ilişkide, geçici işçi çalıştıran işveren bir ayın üzerinde çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini her ay kontrol eder. Büro, ücretin ödendiğini gösteren belgeleri aylık olarak işverene ibraz etmekle yükümlüdür. Ödenmeyen ücret varsa işveren, büronun alacağını ödemeyerek ve mahsup ederek işçilerin en çok üç aya kadar olan ücretlerini doğrudan işçinin banka hesabına yatırır.

Büronun işçilerine karşı kanundan doğan iş sağlığı ve güvenliği, sosyal sigorta ve işsizlik sigortası yükümlülükleri, 4857 sayılı Kanun m.7 saklı kalmak kaydıyla özel istihdam bürosunca yerine getirilir (4904 sayılı Kanun m.19). Büro ücreti ödemezse yetkisi iptal edilebilir; iptal veya iflas hâlinde işçi alacakları, büronun verdiği teminattan öncelikli olarak ödenir. Ödenmeyen maaşın nasıl istenebileceği maaş ödenmezse ne yapılır sayfasında ele alınmıştır.

Geçici İşçi Çalıştıran İşverenin Yükümlülükleri Nelerdir?

İşyeri sahibi, geçici işçinin bağlı olduğu işveren olmasa da kanun ona bazı sorumluluklar yükler. İş Kanunu m.7'ye göre geçici işçi çalıştıran işveren;

  • işin gereği ve geçici işçi sağlama sözleşmesine uygun olarak geçici işçisine talimat verme yetkisine sahiptir,
  • işyerindeki açık iş pozisyonlarını geçici işçisine bildirmek ve Türkiye İş Kurumu'nun isteyeceği belgeleri belirlenen sürelerle saklamakla yükümlüdür,
  • iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel istihdam bürosuna derhâl, 5510 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddelerine göre ilgili mercilere de bildirmekle yükümlüdür,
  • işyerindeki geçici işçilerin istihdam durumuna ilişkin bilgileri varsa işyeri sendika temsilcisine bildirmekle yükümlüdür,
  • 6331 sayılı Kanun'un 17. maddesinin altıncı fıkrasındaki eğitimleri vermek ve iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla yükümlüdür.

Geçici işçi de, işyerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuruyla neden olduğu zarardan geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.

Geçici İş İlişkisi ile Taşeron Çalışması Arasındaki Fark Nedir?

İki kavram sıkça karıştırılır, ancak hukuki yapıları farklıdır. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde (4857 sayılı Kanun m.2) alt işveren, asıl işverenin işyerinde yardımcı işte veya işin gereği ve teknolojik nedenlerle özel bilgi gerektiren asıl işin bir bölümünde iş alır ve işçilerini yalnızca bu işyerinde aldığı işte çalıştırır. İşçiye talimat veren, işçinin işvereni olan alt işverendir; asıl işveren ise kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerde alt işverenle birlikte sorumludur.

Geçici iş ilişkisinde ise işçi, işini başka bir işverenin işyerinde ve onun talimatıyla görür; aynı zamanda işveren özel istihdam bürosu olmaya devam eder. Geçici işçi sağlama yalnızca kanunda sayılan hâllerde ve sürelerle yapılabilir. Taşeron çalışmasında muvazaa, yani gerçekte asıl işverenin işçisi olan kişinin alt işveren işçisi gösterilmesi iddiası taşeron işçi hakları sayfasında ele alınmıştır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 09.03.2016 tarihli ve 2015/41731 E., 2016/5891 K. sayılı kararı, iş güvencesi için aranan otuz işçi ölçütünün belirlenmesinde, işyerinde ödünç (geçici) iş ilişkisiyle çalıştırılanların ve alt işveren işçilerinin kural olarak hesaba katılmadığını belirtir. Karara göre taraflarca gönderen işveren sayılan ama gerçekte yalnızca işçi temin eden bir "bordro işvereni"ne kayıtlı işçiler ise bu ölçütte dikkate alınır. Karar, 6715 sayılı Kanun'la 2016'da yapılan değişiklikten önce verilmiştir; bugünkü m.7 ile birlikte okunmalıdır.

Kurallara Aykırı Geçici İş İlişkisi Kurulursa Ne Yapılabilir?

Büro yetkisiz çalışıyorsa, sürelere uyulmuyorsa veya ücret ödenmiyorsa işçinin ve işverenin başvurabileceği yollar vardır.

  • Şikâyet ve denetim: Özel istihdam bürolarının faaliyetlerine ve geçici iş ilişkisine yönelik inceleme, denetim ve teftiş Bakanlık iş müfettişlerince yapılır. Kuruma yapılan şikâyet bildirimleri de incelenmek üzere İş Teftiş Kurulu Başkanlığı'na iletilir.
  • İdari yaptırım: Kurumdan izin almadan geçici iş ilişkisi düzenleyenler ile bu hizmeti alan işverenler hakkında 4904 sayılı Kanun m.20 kapsamında idari para cezası öngörülmüştür. Ücret ödenmemesi, süre sınırlarına uyulmaması, yazılı sözleşme yapılmaması, eşit davranma ilkesine aykırılık veya kayıt dışı işçi çalıştırılması hâllerinde büronun yetkisi iptal edilebilir (m.18).
  • Dava: Kurumun izin veya yetki vermeme ya da iptal kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz iş günü içinde yetkili iş mahkemesinde dava açılabilir. İşçilik alacakları için de görevli mahkeme iş mahkemesidir.

Yetkisiz bir büro aracılığıyla çalıştırılan işçinin iş sözleşmesine ilişkin özel hukuk sonuçlarını kanun metni ayrıca düzenlemez; bu yönden somut olayın koşulları belirleyicidir. Her olayda sözleşme, bordro ve SGK hizmet dökümü birlikte incelenmelidir.

Geçici İş İlişkisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Geçici iş ilişkisi en fazla kaç ay sürebilir?

Özel istihdam bürosu aracılığıyla kurulan ilişkide süre, hâle göre değişir. İş sözleşmesinin askıda kaldığı hâllerde askı süresince, mevsimlik tarım işleri ile ev hizmetlerinde süre sınırı olmaksızın; diğer hâllerde en fazla dört ay için kurulabilir. Sözleşme en fazla iki defa yenilenebilir ve dönemsel iş artışı hâli hariç toplam sekiz ayı geçemez (4857 sayılı Kanun m.7). Holding içindeki görevlendirmede süre en fazla altı aydır ve en fazla iki defa yenilenebilir.

Süre dolduktan sonra çalışmaya devam edersem ne olur?

Sözleşmede belirtilen süre dolduğu hâlde geçici iş ilişkisi devam ederse, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır. Özel istihdam bürosu ise ücret, gözetme borcu ve sigorta primlerinden yalnızca sözleşme süresiyle sınırlı olarak sorumlu kalır (4857 sayılı Kanun m.7).

Özel istihdam bürosunun geçici iş ilişkisi kurma yetkisi olduğunu nasıl anlarım?

Büronun aracılık faaliyeti için Türkiye İş Kurumu'ndan izin alması yetmez; geçici iş ilişkisi kurabilmesi için ayrıca yetki verilmiş olması gerekir. Kurumdan izin almadan iş ve işçi bulmaya aracılık yapılamaz ve geçici iş ilişkisi kurulamaz (4904 sayılı Kanun m.17). Bu nedenle büronun yetkisinin Türkiye İş Kurumu'ndan teyit edilmesi yerinde olur.

Geçici işçiden büro veya işveren ücret ya da komisyon alabilir mi?

Hayır. Özel istihdam bürosu hizmet bedelini işverenden alır; iş arayanlardan ve geçici iş ilişkisiyle çalıştırılan işçilerden her ne ad altında olursa olsun menfaat sağlayamaz ve hizmet bedeli alamaz (4904 sayılı Kanun m.19). Geçici işçi de geçici işçi çalıştıran işverenden büronun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz (4857 sayılı Kanun m.7).

Geçici iş ilişkisi ile taşeron çalışması aynı şey midir?

Hayır. Geçici iş ilişkisinde işçinin sözleşmesi büro veya kendi işvereniyle devam eder, iş ise başka bir işverenin işyerinde ve onun talimatıyla görülür. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde ise alt işveren, asıl işverenin işyerinde bir iş alır ve işçilerini yalnızca bu işyerinde aldığı işte çalıştırır; işçiye talimat veren işveren yine alt işverendir (4857 sayılı Kanun m.2 ve m.7).

Geçici işçi iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alır mı?

Evet. Geçici işçi çalıştıran işveren, 6331 sayılı Kanun'un 17. maddesinin altıncı fıkrasında öngörülen eğitimleri vermek ve iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla yükümlüdür; geçici işçi de bu eğitimlere katılmak zorundadır. Aynı işveren iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel istihdam bürosuna derhâl, 5510 sayılı Kanun'a göre de ilgili mercilere bildirmekle yükümlüdür (4857 sayılı Kanun m.7).

Yazar hakkında

Kurucu avukat · Bursa Barosu, sicil 5648

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Sigorta hukuku, trafik kazası, iş kazası tazminatı, bedeni hasar dosyaları ve nitelikli hesaplama alanlarında çalışıyor.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilir.

İlgili makaleler